Қазақстандағы қолма-қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру

Кіріспе 3
1.бөлім. Қазақстандағы қолма.қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру 4
1.1. Қолма.қолсыз есеп айырысу қағидалары 4
1.2 Қолма.қолсыз есеп айырысу құралдары 9
ІІ.бөлім. Банктер арқылы қолма.қол ақшасыз есеп айырысу 22
2.1 Банктік шоттар ашу тәртібі 22
2.2 Банкаралық есеп айырысуды ұйымдастыру негізі 24
Қорытынды 26
Қолданылған әдебиеттер тізімі 27
Тауарлы-ақшалай қарым-қатынастар кезінде сату-сатып алу және қызмет көрсету барысында, сондай-ақ әртүрлі шағымдар мен міндеттемелерді қанағаттандыруда, әрі ақша құралдарын бөлуде және қайта бөлуде ақшалай есеп айырысу туындайды.
Мұндайда ақшалай есеп айырысудың (80-90%) негізгі бөлігін қолма-қол ақшасыз есеп айырысу құрайды. Ол қолма-қол ақшаны тікелей пайдаланбастан, яғни несие мекемелерінің есепшоттары бойынша аударымдар жасау арқылы жүзеге асырылады.
Қолма-қол ақшамен және қолма-қол ақшасыз есеп айырысулардың арасында тығыз және өзара байланыс бар: ақшалар қолма-қол ақша белгілерінің нысанынан банктегі депозитке және одан керісінше бір-біріне ұдайы ауысып отырады.
30-жылдардан бастап 1993 жылға дейін біздің еліміздегі қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүйесі тек шығыс шығаруға арналған шаруашылық ету механизміне бейімделіп және экономиканы басқарудың әкімшіл-әміршіл тәсілдеріне сай келген еді. Ол қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүйесі негізінен өнім жеткізушінің өзінің жоспарлы тапсырмаларын орындау мен өнімдерді жеткізуге ғана негізделген болатын.
1. «Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы» ҚР заңы. 29.06.1998 ж.
2. «Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма-қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру ережесі» ҚР Ұлттық банк Басқармасының № 179 қаулысы. 25.04.2000 ж.
3. «Қазақстан Республикасының банктеріндегі клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы нұсқаулық» ҚР Үлттық банк Басқармасының № 266 қаулысы. 02.06.2000ж.
4. «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік классификато¬ры — төлемдердің тағайындалуының бірдей классификаторын пайдалу ережесі» ҚР Үлттық банктің Басқармасының № 388 қаулысы. 15.11.1999Ж.
5. Банковское дело / Под ред. Сейткасымова Г.С. — Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
6. Деньги, кредит, банкир; Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе 3
1-бөлім. Қазақстандағы қолма-қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру 4
1.1. Қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары ... ... есеп ... құралдары 9
ІІ-бөлім. Банктер арқылы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу 22
2.1 Банктік шоттар ашу тәртібі ... ... есеп ... ұйымдастыру негізі 24
Қорытынды 26
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... сату-сатып алу және қызмет
көрсету барысында, сондай-ақ ... ... мен ... әрі ақша ... ... және ... ... ақшалай есеп
айырысу туындайды.
Мұндайда ақшалай есеп айырысудың (80-90%) ... ... ... есеп ... ... Ол ... ақшаны тікелей пайдаланбастан,
яғни несие мекемелерінің есепшоттары бойынша аударымдар жасау арқылы ... ... және ... ... есеп айырысулардың арасында
тығыз және өзара байланыс бар: ... ... ақша ... банктегі депозитке және одан керісінше бір-біріне ұдайы ауысып
отырады.
30-жылдардан бастап 1993 ... ... ... ... ... есеп айырысу жүйесі тек шығыс ... ... ... ... ... және ... ... әкімшіл-әміршіл
тәсілдеріне сай келген еді. Ол қолма-қол ақшасыз есеп айырысу ... өнім ... ... ... ... ... ... жеткізуге ғана негізделген болатын.
Экономикада нарықтық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... және олардың ұйымдастырылу ... ... ... талап етті.
Менің курстық жұмысым Қазақстандағы қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың
қазіргі ... ... ... ... ... ақша ... ... Қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары
Қазіргі жағдайда ақша шаруашылық өмірдің ажырамас бөлігі ... ... ... бағалылықтар мен жабдықтау қызметтеріне
байланысты болатын барлық мәмілелер ... есеп ... ... Ақшалай
есеп айырысулардың өзі екі формаға: қолма-қол ақшалармен есеп ... ... ... есеп ... ... Қолма-қолсыз ақшаларды
қолдана отырып, есеп айырысуды ұйымдастыру ... ... ... қарағанда біршама қолайлы. Мұндай есеп ... ... ... ... ... да болар, қолма-қолсыз ақшалар айналысы ... ... ... ... ... Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... ... жүзеге асырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табысты бөлу және ... ... банк ... алу және ... бюджетке тиісті төлемдерді аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда;
• басқа да банкаралық есеп айырысуларда.
Қолма-қолсыз есеп ... ... банк ... ... да, ... кең көлемде қолданылуына банктердің
торабының ықпалы, сондай-ақ олардың дамуына деген мемлекеттің ... ... ... банк — бұл ... және қолма-қолсыз ақшалармен
төлемдердің іске асатын орны. Банктегі ағымдық шоттарындағы жазбаша түрдегі
ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ақшаларды бейнелейді.
Қолма-қолсыз ... есеп ... — бұл ... ... мен алушылардың шоттарына байланысты жазбаша түрде жасалатын
ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылықтағы ... есеп ... ... бір жүйеге
байланысты ұйымдастырылады.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар жүйесі — бұл ... есеп ... ... ... ... ... талаптарды, сол сияқты құжат айналымына байланысты есеп айырысу
әдістері мен ... ... ... есеп ... ... мынадай талаптарға
сәйкес келуі тиіс:
Біріншіден, өнімді сатудың үздіксіздігін ... ету ... ... ... ... ... белгіленген мерзімде төлемді жүзеге асыруға ... ... ... ... есеп ... өз ... ... есеп айырысуға тиістігі.
Біздің елімізде қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу жүйесін ... КСРО ... 1930-32 ... ... реформа барысында жасалған
болатын. Содан бері, яғни 1993 жылдарға дейін еліміздегі ... есеп ... ... ... ... бағытталған түрде
және экономиканы басқарудың әкімшіл-әміршіл әдістеріне толық сәйкес келген
болатын. Ол кездегі ... ... ... ... есеп айырысулар
жүйесі, бірінші кезекте, өндіріске және өнімді жөнелтуге байланысты өзінің
жоспарлық тапсырмаларының ... ... яғни ... ... ... Ол жүйедегі қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуларды
ұйымдастырудың қатаң қағидаларының сақталуы кәсіпорынның ... ... ... ... үшін ... мүддесі мен
жауапкершілігінің жоқтығын біршама дәрежеде орнын толтыруына мүмкіндік
береді.
Бұл қағидалар ... ... ... ... ... орны — банк, яғни ол қолма-қолсыз ақшамен есеп ... және ... ... ... ...... тиеген соң немесе қызметті көрсеткен ... яғни ... ... және ... ... ... қатаң
тыйым салынды;
• төлеушінің келісімі (акцепт) — ... ... ... ... көзі — ... алушының меншікті қаражаты немесе банктік несие,
яғни оны алуға құқығы бар ... ... ... ақшамен есеп айырысу формасы, яғни олардың пайдалану
аумағы алдын ала анықталады.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулардың барлығы бірдей банк ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табысты бөлу және ... ... банк ... алу және ... ... ... ... аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда;
• басқа да банкаралық есеп айырысуларда.
Бірақ аталып өткен қағидалар, сатып алушының ... ... ... қабілетіне қойылатын талаптарды ескермеді, соның нәтижесінде есеп
айырысуға қатысушылардың балансының өтімділігіне төлемдер кезегінің бұзылуы
кері әсер етті.
Кейіннен экономикамыздың ... ... өтуі ... ... ... есеп ... формалары мен әдістері, оларды ұйымдастыру
қағидалары толығымен өзгерді. Қазіргі ... ... ... ... қағидаларына мыналар жатады:
Бірінші қағидасы — барлық шаруашылық субъектілердің ... банк ... ... ... ... ақшамен
есеп айырысулар сол шоттар негізінде жүзеге асырылуын көздейді.
Мұнда клиенттерге ақшалай қаражаттарды сақтау және аударымдар жасау
үшін ... ... Бұл ... қағиданың жоспарлы шаруашылық жүйедегі
бірінші қағидадан айырмашылығын, барлық кәсіпорындар және ... ... ... есеп ... банк ... арқылы
жүргізілуге міндеттілігінен байқауға болады. Барлық кәсіпорындар мен
ұйымдардың ақшаны банктегі ... ... ... — бұл ... ... ... басқаруға ұқсас болып келеді.
Нарықтық шаруашылық жағдайында банк арқылы есеп айырысуды жүргізу,
шаруашылық субъектілердің ... ... және ... ... үшін ... жауапкершілігін ескеруі тиіс.
Нарық жағдайындағы қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың бірінші
қағидасының бұл ... ... және жеке ... ... бар ... ... жүйедегі қағида, ақша айналысындағы нақты және қолма-қолсыз
ақшалардың арасындағы заңды түрдегі алшақтықтың ... ... ... ... ғана ... болғандығын айта кету керек.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың үшінші ...... ... ... есеп айырысу формаларын таңдаудағы
еркін және ... ... ... ... ... ... ... меншік формаларына байланыссыз кез келген нарық
субъектілерінің ... және есеп ... ... ... ... ... үшін олардың материалдың
жағынан ... ... ... ... ... жерде банктің рөлі тек қана төлемдерді жүзеге асыруда делдал ретінде
көрінеді.
2000 жылғы 2 ... ... банк ... бекіткен «Қазақстан
Республикасының банктеріндегі клиенттердің банктік ... ашу, ... жабу ... ... № 266 ... сәйкес төлеушінің төлем
операцияларының барлық формаларында бас субъектіге ... ... ... барлық қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу ... ... ... ... өзі көтереді. Бұл шарт ... ... ... ... ... ... келеді.
Сонымен қатар, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды ұйымдастырудың
мынадай екі қағидасы қолданылады:
1) төлемнің ... ... ... ... ... ... — шаруашылық несиелік сақтандыру
шарттарында, ұжымдық шарттарда және ҚР ... ... ... ... сәйкес есеп айырысуды жүзеге асыру.
Бұл қағиданы бекітудің экономикалық мағынасы ... ... ... қалаған уақытта ғана емес, яғни алдын ала келісілген
мерзімде аударуына мүдделі екендігін түсіндіреді.
Төлеу ... ... ... ... ... бар десе
болады. Кәсіпорындар және ... да ... ... субъектілері
төлемдердің мерзімділігінің дәрежелері туралы ақпараттарға ие бола отырып,
өзінің ақша ... ... ... және ... ... деген
қажеттілікті тура анықтайды және өз баланстарының ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін:
• сауда-саттық операцияларының басталуына дейін, яғни жабдықтаушының
тауарын жібергенге немесе қызметін көрсеткенге дейін, яғни ... ... ... операциясы аяқталғаннан кейін, яғни төлеушінің төлем
тапсырмасы арқылы;
• сауда-саттық операциясын аяқтағаннан кейін, біршама уақыттан кейін ... ... ... вексельді пайдалану арқылы коммерциялық несие
жағдайында.
Іс жүзінде ... ... ... кешіктірілген және мерзімі өткен
төлемдерде кездесуі мүмкін.
Мерзімінен ... ... — бұл ... ... ... ақшалай
міндеттеменің орындалысын білдіреді.
Мерзімі кешіктірілген төлемдер — бұл ... ... ... ... ... байланысты бастапқы мерзімнің ... яғни жаңа ... ... ... ... төлемдер — бұл төлеушіде төлейтін ... ... ... ... ... ... ... кезде төлеушінің банктік
немесе коммерциялық несие алу ... ... ... ... ... қағидасы — бұл алдындағы мерзімділік
қағидамен тығыз байланысты. Себебі, ... ... ... ... ... үшін ондағы өтімділік қаражаттардың кепілдеме ... ... ... ... сипатына байланысты жедел түрде
және алдағы уақыттарда төлемнің қамтамасыз ... ... ... ... ... ... етілуі, төлеушіде бірінші класстық
өтімді қаражаттар сомасының болуын түсіндіреді. Бірінші класты өтімділік
қаражаттарға: ұзақ ... орта ... және ... ... ... ... сол сияқты оларды ұйымдастырудың сондай формалары
жатады.
Төлемдердің жедел түрде ... ... әр ... ... ... ... ... немесе банктің есебінен қосқан қаражаттар түрінде).
Төлемдердің алдағы ... ... ... төлемді
кепілдендіреді, шаруашылықтағы төлем тәртібін, сонымен қатар есеп айырысуға
қатысушылардың барлығының төлем қабілеті мен несиелік қабілеттігін ... ... есеп ... ... ... ... ... өзара тығыз байланысты. Сондықтан да, бұл қағиданың
біреуінің бұзылуы басқаларының бұзылуына жол береді.
Демек, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу қaғидалары — бұл ... есеп ... ... ... ... ... қолма-
қолсыз ақшамен есеп айырысуда ақшалардың төлем құралы ретінде қызмет етуін
білдіреді.
1.2 Қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... ... және
қолма-қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру ережесі» туралы
ҚР Ұлттық банк Басқармасының 2000 жылғы 25 сәуірде бекіткен № 179 ... ... ... ... 4000 ... есеп ... ... 3488000 = (4000 X 872) теңге сомасынан жоғары мөлшерде есеп ... қана ... ... жүзеге асырылуға тиіс. Осы ережеге сәйкес
қолма-қолсыз есеп ... ... ... құжаттарының түрлеріне
мыналар жатады:
• төлем тапсырмасы;
• төлем талабы-тапсырмасы;
• инкассалық үкім;
• чекпен есеп айырысу;
• вексельмен есеп айырысу.
Аталған төлем ... ... ... тән көрсеткіштері болуға
тиіс:
1) төлем құжатының атауы;
2) төлем құжатының ... ... ... айы, ... ақшаны аударушының (төлеушінің) толық ... және ... ... ... ... ... ... аты-жөні және ... ... ... (ақшаны алушының) толың аты-жөні және жеке
идентификациондық коды;
6) ... ... ... аты-жөні және банктік идентификациондық
коды;
7) төлемнің тағайындалу коды;
8) санмен және жазбаша түрде берілген төлем сомасы;
9) ... ... ... ... жасайтын тұлғаның қолдары мен
мөрлері (егер құжат ... ... ... ... ... және ақшаны аударушының салықты төлеуші ретіндегі
тіркеу номері (СТН).
Төлем құжаттары қағаз және электрондық жолмен толтырылуы мүмкін. Төлем
құжаттарының ... ... ... мән ... Әсіресе, ондағы
төлемнің ... коды 1999 ... 15 ... ... ... ...... тағайындалуының
бірдей классификаторын пайдалану ережесі туралы» ҚР Ұлттық банктің
Басқармасы бекіткен № 388 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасындағы ақша-несие және валюта саясаты, сыртқы қарыз, төлем
балансының параметрлерін, банк ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ ақша ағымын талдауға мүмкіндік беретін
көрсеткіштер жүйесін қалыптастыруға арналған.
Резиденттік ... ... ... ... ... анықталады
және былай белгіленеді:
«1» — резидент;
«2» — бейрезидент.
Экономиканың секторының коды ...... ... — Орталық Үкімет;
2 — Аймақтық және жергілікті ... ...... ... ...... ... ұйымдар;
5 — Басқа қаржылық ұйымдар;
6 — Мемлекеттік қаржылық емес ұйымдар;
7 — Мемлекеттік емес қаржылық емес ұйымдар;
8 — Үй шаруашылығына ... ... ... емес ұйымдар;
9 — Үй шаруашылықтары.
Төлемнің тағайындалу коды операцияның түрін анықтайтын 10 ...... ақы және ... ...... ақшамен операциялар (спецификалық аударымдар);
2 — Шетел валютасы және бағалы металдармен операциялар;
3 — Депозиттер;
4 — Займдар;
5 — ... ... ... ... ... ... және депозиттік сертификаттары және шетел капиталына
инвестициялар;
6 — ... ... ... ... ... және ... ... капиталына инвестициялар;
7 — Тауарлар мен материалдық емес активтер;
8 — Көрсетілетін қызметтер;
9 — ... ... мен ... ... ... ... ... толтырылатындарға
мынадай төлем құжаттары жатады:
• төлем тапсырмасы;
• төлем талабы-тапсырмасы;
• салық (кеден) органдарының инкассалық үкімі;
• аударуға берген өтініш;
Төлем тапсырмасымен есеп ... Бұл ... ... кеңінен
қолданылатын есеп айырысу формасы.
Төлем тапсырмасы — ақшаны аударушының (төлеушінің) аталған ... ақша ... ... ... ... қызмет көрсетуші банкке
берген тапсырмасы.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу кең көлемді төлемдерді жүзеге асыру
үшін ... ... ... мен ... ... үшің тауарлы
емес операциялар (зейнетақы және сақтандыру қорына төлемдер, ... ... ... және т.б. ... ... жабдықтаушылар
мен мердігерлерге тауары және көрсетілген ... үшін ... ... аванстық төлемдер бойынша.
Төлем тапсырмасы оны толтырған күннен бастап (оны ... күн ... он ... ... және ... шотында қаражат болған жағдайда
ғана іске асырылады.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу сызбасы 1-суретте берілген.
|Бенефициар | ... ... |
| | | ... | ... ... ... | | ... Төлем тапсырмасы бойынша тауарлар (қызметтер) үшін төлемді
сатып алғаннан кейін төлеу барысында есеп айырысу ...... ... ... 2 — ... ... банкке беру
және шоттан қаражатты шегеру; 3 — бенефициар банкіне қаражатты ... ... ... есептеу; 4 — бенефициардың шотына қаражат түскендігін
хабарлау.
Екі ... ... ... төлем тапсырмасы мерзімді, мерзімінен бүрын
және кешіктірілген болуы мүмкін. Мерзімді төлем — бұл ... ... ... жөнелткеннен кейің яғни тікелей келісім беру жолымен; ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Мерзімінен бұрын
және кешіктіріп төлеу бұл жақтың қаржылық жағдайына зиян ... ... ... ... ... ... ... болуы мақсатында төлеуші мәміленің шартында төлем
тапсырмасына акцепт беруі мүмкін. Бұл ... банк ... ... үшін ... ... жеке бір ... аударып қояды. Төлем тапсырмасы
арқылы есеп айырысудың кемшілігіне қаражат айналымының біршама қиындығы мен
ұзақтығы және ... ... ... ... бір қаражат
бөлігінің шығып қалуы жатады.
Төлем тапсырмасымен есеп ... ... оның ... ... формасы ретінде ішкі банкаралық есеп ... ... ... байланысты, тауарлы және тауарлы емес
операциялар ... ... ... ... ... және алдын ала төлеу, аванс
арқылы төлеуде қолданылумен сипатталады.
|Бенефициар | |1 ... ... |
| | | |
| ... ... | ... банкі ... ... ... ... ... ... үшін ... ала төлеу барысында есеп айырысу сызбасы.
1 — алдын ала төлеу барысында тауарды ... ... ... ... 2 — ... тапсырмасын банкке беру және шоттан қаражатты
шегеру; 3 — бенефициардың банкіне қаражатты аудару және ... ... 4 — ... оның шотына қаражат түскендігін хабарлау; 5 —
тауарды (қызметті) жабдықтау.
Төлем талап-тапсырмасы. Бұл қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... ... 1990 жылы енгізілген болатын. Мұнда төлем талабы
және төлем тапсырмасының элементтері қатар ... ...... ... оған ... көрсетуші
банкке бағытталған жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және көрсетілген
қызмет құнын жіберілген есеп ... ... ... ... ... талаптапсырмасын бенефициар толтырады да, оны коммерциялық
құжаттармен бірге ... ... ... ... ... ... талап-тапсырмасын төлеушіге береді. Ал ... ... ... бастап, үш күн ішінде төлем туралы банкке келісімін беруге тиіс.
Төлем талап-тапсырмасы банктегі аударушының ... ақша ... ... ... ... ... ... 1 күннен 30 күн
аралығында № 1 картотекаға орналастырылуы мүмкін.
Төлем талап-тапсырмасы бойынша төлеуден бас тартатын болса, оны осы ... ... ... хабарлайды. Сөйтіп төлем талап-тапсырмасы жөнелту
құжаттарымен және төлеуден бас тартуын хабарлайтын құжатпен ... ... ... ... ... ... есеп айырысудағы
құжат айналымы мынадай сызбамен беріледі (3-сурет):
|Бенефициар | ... ... ... | ... ... ... Төлем талап-тапсырмасы бойынша есеп айырысудағы құжат
айналымы.
1 — тауарды жабдықтау (қызмет көрсету); 2 — ... ... ... ... 3 — есеп ... ... аударушыға келісім
беруі үшін беріледі; 4 — ... ... ... есеп ... ... қайтарылып, ондағы сома банкте сатып алушының шотынан шегеріледі; ... ... ... ... онда бенефициардың шотына есепке
алынады; 6 — бенефициардың шотына қаражат келіп түскендігін хабарлайды.
Төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысудың мынадай ... ... ... нығаюына мүмкіндік береді және құжат айналымын
жылдамдатады.
Инкассалық өкім — заң ... ... ... ... ... оның ... ... ақшаны алу үшін
пайдаланылатын төлем құжаты.
Инкассалық өкім салық және кеден органдарына төленбеген ... ... ... ... ... да төлемдерді талап ету жағдайында
қолданылады. Мұндағы ... және ... ... ... ... міндетті түрде соттың шешімдері, бұйрығы, қарары және қаулысы
бойынша берілетін орындау ... ... ... ... ... тағайындалуы ақшаны аударушының банктік
шотынан, оның келісімінсіз ақшаны алуға құқық беретін заңдық актіге сілтеме
көрсетіледі.
Салық және кеден ... ... ... ... өкім ... ... қаражат көлемінде төленуі мүмкін, яғни қаражат көлемі
толық жетпеген жағдайда, сол ... ... ... «жартылай төленді»
деген белгі қойылуға тиіс. Қалған сома ... ... ... қарай
төленеді. Тек қана соттың шешімімен келетін инкассалық өкімдер шотта
қаражат ... ... ... ... төленеді, керісінше жағдайда ол
шоттағы қаражат қозғалысына тыйым салынады. Мұндай төлем ... ... ... ... тыс ... ... есеп айырысу. Чекті есеп айырысу ... ... ... ... және жеке тұлғалар пайдалана алады. Чек арқылы есеп
айырысудың қолайлылығы ... егер де ... ... ... ... төлегісі келмей, ал
жабдықтаушы төлеуге кепіл ... ... ... ... ... сатушы белгісіз болған жағдайда.
Еліміздегі чекті пайдалану барысы 1998 ... 5 ... ҚР ... ... бекіткен № 266 қаулыға сәйкес жүзеге асады.
Аталған ережеге сәйкес чектер мынадай түрлерге бөлінеді:
• Кепілденген чек — чек ... ... ... ... байланыссыз чекте көрсетілген соманы төлеуге қызмет көрсетуші
банктің беретін кепілін көрсететін чек.
• Кепілдендірілмеген чек — чек ... ... ... ... Қамтамасыз етілген чек — банкке алдын ала ... ... ... ... ... ... чек — депозитпен қамтамасыз етілмеген чек.
Ережеге сәйкес, чек — бұл чек берушінің чекті қабылдаушы банкке, өзара
жасалған келісімшарт негізінде ... ... ... ... ... ... ... Чектің өзіне тән мынадай көрсеткіштері болады:
1) «Чек» деген атауы;
2) Чек номері мен сериясы;
3) Чектің қызмет ету мерзімі;
4) Чек ... ... Чек ... ... Санмен және жазбаша түрде көрсетілген сомасы, күні, айы, жылы, чек
берген жері және чек ... қолы мен ... Чек ... ... Чек ... СТН;
9) Чекті төлеуге міндетті чек беруші банктің атауы;
10) Чек беруші банктің жеке ... ... ... ... ... ... «Төлемнің тағайындалу» кестесі;
13) Чекті төлем ретінде қабылдағаны туралы чек ұстаушының белгі
соғатын орны.
Чектер қолма-қолсыз ... ... ... және ... ақша алу
үшін пайдаланылады. ҚР-да чекпен есеп ... тек қана ... ... ... ... ... ақшалар алуға арналған ... ... чек ... ... ... ... Ұлттың банктің бекітілген
формасында 2003 жылдың 1 ... ... ... ... ... клиенттеріне беріп келсе, бүгінгі күні кез келген ... ... ... ... ... ... Чекті пайдалану банктен алатын
чектік кітапша негізінде іске асады. Чек алу үшін шот иесі ... ... ... ... ... ... ету ... толтырылған күнді есептемегенде он ... ... бір ... есеп ... ... ... ... (4-
сурет).
|Бенефициар | ... ... ... ... есеп ... ...... банкке чектік кітапша беру туралы өтінішін жасап, оған
қосымша төлем тапсырмасын ... 2 — банк оған ... ... ... және
төлем-тапсырмасындағы соманы жеке бір ... ... 3 — ... ... ... ... көрсетеді; 4 — тауарлар мен қызметтер ... есеп ... 5— ... ... банкке көрсетеді, ал банк сатып
алушының шотынан чектегі соманы шегеріп, оны бенефициар шотына түсіреді.
• Вексельмен қолма-қолсыз есеп айырысу бір ... ... ... ... басты қызметі — төлем құралы.
Енді жай және аудармалы вексельдің айналысы процесіне мән ... ... 5-ші және 6-шы ... ... ... | ... ... ... ... ... |3 ... алушы) |
|төлеуші) |4 | ... Жай ... ... ...... ... (вексель беруші) вексельді тауарды (қызметті) сатушыға
ұсынады; 2 — ... ... ... сатып алушыға (тапсырыс берушіге)
тауарын, өнімін жөнелтеді, ... ... ... ... 3 — ... ... яғни ... мерзім жеткенде вексельдегі ... ... ... 4 — ... ... ... ... төлейді.
1
|Трассант (вексель | ... ... ... | | ... (қаражат |
|алушы) ... ... ... ... ...... беруші (трассант) төлеушіге (трассатов) тауарын және оған
қоса аудармалы вексельді (траттаны) жөнелтеді; 2 — ... ... ... ... ... ... ... 3 — вексель
беруші (трассант) акцептелген ... ... ... вексель
бойынша қаражатты алушыға) жібереді; 4— вексельде келісілген ... ... ... ... ... ұсынады; 5 — трассат
вексельді төлейді және сонымен ... ... ... ... ... ... салады.
Аккредитивтік есеп айырысу формасы. Аккредитивпен есеп айырысу жиі
қолданылмайды, бірақ та ол нарық жағдайында біршама ... есеп ... — бұл ... ... ... ... ... алушының
(аккредитив ашушының) банкісінің жабдықтаушының ... ... ... ... бергеннен соң және аккредитивтік ... ... ... ... төлемді төлеуге берген шартты ақшалай
міндеттемесі.
Егер де аккредитивті ашатын банк, клиенттің ... ... ... ... ... қойса, онда аккредитивте
көрсетілген барлық шарттардың ... ... ... жүзеге асыру үшін
жабдықтаушының банкінде «Аккредитив» жеке баланстың шоты ашылады.
Аккредитивтің мынадай түрлері болады:
• өтелген және өтелмеген;
• қайтарылатын және ... ... ... — бұл ... ... ... іс-
әрекетінің барлың мерзімі ішінде төлеушінің меншікті қаражаты немесе
несиеге клиентіне ... ... ... ... ... ... ... (7-суретте берілген).
Өтелмеген (кепілденген) — бұл банктердің ... ... ... ... ... ... сатып алушының
банкісінің шотынан қаражатты шегеруге құқық беру арқылы ашқан ... ... ... ... эмитент банк сатып алушымен келісімшарт
негізінде, сондай-ақ басқа банкпен ... ... ... ... ... Ал енді ... аккредитив бойынша есеп
айырысу ерекшеліктерін қарастырып өтейік.
|Жабдықтаушы | ... ... ... банкі | ... ... ... |
| | | |
| | | ... Алдын ала қаражатты аудару арқылы аккредитив формасымен есеп
айырысудағы құжат айналымының сызбасы.
1 — ... ала ... ... арқылы аккредитив формасын пайдалану
барысында есеп ... ... ... ... ... 2 — банкке
аккредитив ашуға өтінішін және оған қоса ... ... ... ... беру, одан соң ол соманы сатып ... ... ... 3 ... ... ... ... және оны «Аккредитив» шотына
есептеу; 4 — ... ... ... ... ... 5 ... ... немесе қызмет көрсету; 6 — келісімшартқа сәйкес тауарды
жөнелткені ... ... ... есеп ... ... ... жіберу және «Аккредитив» шотынан қаражатты шегеріп,
оны жабдықтаушының ... ... 7 — есеп ... ... сатып
алушының банкіне жіберіліп, аккредитивті пайдаланғаны туралы хабардар
етеді; 8 — ... ... ... бере ... оған ... ... хабарды жеткізеді.
Әрбір аккредитив қайтарылатын немесе қайтарылмайтын болуға тиіс. Ондай
анықтауыш белгі ... ... ол ... ... ... ... ... алушының банкі
8сурет. Банктік кепілдемені пайдалану арқылы ... ... ... ... айналымының сызбасы.
1 — банк кепілдемесін беру арқылы аккредитив формасын пайдалану
барысында есеп ... ... ... келісімшарт жасасу; 2 — банк
кепілдемесінің негізінде ... ... ... ... ... ... ашылуын «Банктің кепілдемесі және ... ... тыс шоты ... ... 3 — ... ашылғаны және
аккредитивтің ашылуының баланстан тыс шотта көрсетілгені туралы хабарлау; 4
— жабдықтаушыға аккредитивтің ... ... ... 5 — ... ... ... ... 6 — келісімшартқа сәйкес тауарды
жөнелткені (қызмет көрсеткені) ... есеп ... ... ... ... және ... ... қаражатты есептеу;
7 — есеп айырысу құжаттары сатып алушының банкіне жіберіліп, онда сатып
алушының шотынан қаражат ... ... ... болмаған жағдайда
банк төлеушіге несие береді; 8 — құжаттарды сатып алушыға бере отырып, ... ... ... ... ... ... ... жабдықтаушының келісімінсіз эмитент банктің
әмірімен өзгертілуі немесе күшін жойы мүмкін. Бұл аккредитив сатып алушының
мүддесін көздейді.
Қайтарылмайтын аккредитив ... ... ... ... жоя ... ... ... аккредитив жабдықтаушының пайдасына
ашылған болып табылады.
Аккредитив формасын пайдалану ... есеп ... ... есеп ... ... негізгі ережелері ... ... ... ... төлем жүргізіледі; төлем төлеушінің келісімімен
жүзеге асырылады, яғни оған аккредитивтің ... ... ... ... ... ... төлеушіге төлемнен бас
тартуға құқық беріледі; аккредитив төлеушінің ... ... ... ... ... ашылады, егер де төлеушінің аккредитив ... ... ... ... ... оның төлеуге кепіл болуымен
сипатталады. Сонымен қатар, бұл есеп ... ... ... де бар: ... ... қаражаты аккредитивтің қызмет ету
мерзімінің ішінде оның ... ... ... қалады; тауар
айналымы бәсеңдейді, яғни жабдықтаушы аккредитивтің ашылғаны туралы хабар
алғанша, ... ... ... ... ... және оның сақталуы да қосымша
шығындарды қажет етеді.
ІІ-бөлім. Банктер арқылы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу
2.1 Банктік шоттар ашу тәртібі
Қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... ... ... ағымдық және басқа да шоттарында көрсетіледі.
Сонымен, қазіргі кездегі еліміздің екінші деңгейдегі банктерінде
шоттар ашу ... 1998 ... 29 ... ... төлемдер мен
аударымдар туралы» ҚР ... және 2000 ... 2 ... ... банк
Басқармасы бекіткен «Қазақстан Республикасының банктеріндегі клиенттердің
банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы» № 266 ... ... ... Осы ... сай ... ... ... мынадай
түрлерге бөлінеді: ағымдағы, жинақ және корреспонденттік.
• Жоғарыдағы ережеге сәйкес ҚР-дағы екінші деңгейдегі банктерде ... ... ... ... ... ... ... үшін:
• Жарғысының көшірмесі (нотариалды куәландырылған); ... ... ... ... ... туралы куәліктің көшірмесі;
• СТН көшірмесі;
• Филиалдар мен ... үшің ... ... ... ... ... көшірмесі;
• Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер үшін
ҚР Қаржы министрлігінен рұқсат ... Қол қою және мөр басу ... бар ... ... ... дана);
• Қол қоюшы тұлғаларға арналған бұйрықтың көшірмесі мен олардың төл
құжаттары мен ... ... шот ашу ... ... ... шот туралы келісімшарт.
Бейрезидент заңды тұлғалар үшін:
• Мемлекеттік немесе орыс ... ... ... ... ... ... көшірмесі (нотариалды куәландырылған);
• Статистикалық карточка;
• Мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің көшірмесі;
• СТН көшірмесі;
• Филиалдар мен өкілеттік үшін ... ... ... ... ... ... Қол қою және мөр басу ... бар карточка (нотариалды
куәландырылған), 3 дана;
• Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
• Банктік тот ... ... ... ... ... тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің көшірмесі;
• СТН көшірмесі;
• Жерді пайдалануға жер бөлімшесін беру туралы құжаттың ... ... Қол қою және мөр басу ... бар ... ... 3 ... Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
• Банктік шот туралы келісімшарт,
IV. Жеке кәсіпкерлер үшін:
• Жеке ... ... ... ... тіркеу) туралы куәліктің
көшірмесі;
• СТН көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу ... бар ... ... 3 ... Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
• Банктік шот туралы келісімшарт.
V. Шетелдік дипломатиялық және консулдық өкілеттіктер ... ҚР ... ... ... берілген, оның аккредитациясын
растайтын құжаттың көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу ... бар ... ... 3 ... Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
• Банктік шот туралы келісімшарт.
VI. Жеке ... ... Жеке ... (көшірмесі);
• СТН көшірмесі;
Қол қою және мөр басу үлгісі бар куәландырылған), 3 дана;
• Банктік шот ашу туралы өтініш;
• Банктік шот ... ... ... есеп ... ... ... өнімді жабдықтаушылар мен тұтынушылар арасындағы қолма-
қол ақшасыз есеп айырысудың жүзеге ... ... ... ... есеп айырысулар туындайды.
Банкаралық есеп айырысулар, егер де төлеуші мен қаражатты алушы ... ... ... ... ... туындайды. Мұндай есеп айырысулар
бүгінгі күні ... ... ... ... асырылады.
Нарық экономикасына өтуге ... яғни ... ... ... ... ... жасауына байланысты банкаралық есеп
айырысу жүйесі толық өзгеріске ұшырады. Бұл өзгеріс банктер арасында өзара
корреспонденттік қатынасқа түсуге ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың мынадай екі варианты бар:
I варианты — орталықтандырылмаған, яғни коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... — орталықтандырылған, яғни коммерциялық банктер арасындағы
есеп айырысулар Ұлттық банктегі, яғни ... ... есеп ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Корреспонденттік шот — бұл коммерциялық ... ... ... ... ... елдің орталық банкінде және банктердің бір-
бірінде ашатын шоты.
Корреспонденттік шотта банктердің меншікті қаражаттары және ... ... есеп ... және кассалық қызмет көрсетуіне
байланысты операциялары көрсетіледі. Мұндай операцияларға:
• банк ... ... ... аудару және есептеу;
• банк клиенттерінің бюджетпен зейнетақы ... және ... есеп ... клиенттерге қолма-қол ақша беру және қабылдау;
• банкаралық займдар және депозиттер, бағалы қағаздар;
• ҰБ-пен кассалық операциялар;
• берілген несиелер үшін алынған пайыздар және ... ... ... ... ... пайыздар төлеу;
• банктің өзінің бюджетке төлемдері (салың);
• банктің басқару аппаратын ұстауға ... ... т.б. ... ... ашу үшін ... мынадай құжаттарды Ұлттық
банкке табыс етеді:
• корреспонденттік шот ашуы ... ... банк ... ... ... ... жүргізуге рұқсат ... ... мен ... ... бар ... ... ... кезде ақша шаруашылық өмірдің ажырамас белгісі болып табылады.
Сондықтан материалдық құндылықтарды ... және ... ... есеп айырысу арқылы аяқталады. Ақшалай есеп айырысу қолма-қол
ақшамен және онсыз да ... ... ... ... есеп ... ақшамен есеп айырысуға қарағанда тиімдірек, өйткені ... ... ... азайады.
Қолма-қол ақшасыз есеп айырысуға банктердің желісі қолдау көрсетіп, ал
бұған мемлекет мүдделі болады.
Бұл курстық жұмыста біз осы ... ... есеп ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. «Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы» ҚР заңы. 29.06.1998 ж.
2. «Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын ... ... ... мен ... аударымдарды жүзеге асыру ережесі» ҚР
Ұлттық банк Басқармасының № 179 қаулысы. 25.04.2000 ж.
3. «Қазақстан ... ... ... ... ашу, ... және жабу ... ... нұсқаулық» ҚР Үлттық банк
Басқармасының № 266 қаулысы. 02.06.2000ж.
4. ... ... ... ... — төлемдердің
тағайындалуының бірдей классификаторын пайдалу ережесі» ҚР Үлттық ... № 388 ... ... ... дело / Под ред. ... Г.С. — Алматы: ... ... ... ... ... Под ред. ... О.И. — М.: Финансы и
статистика, 1999.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы қолма - қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру26 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қолма-қолсыз ақша айналымы5 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналымы туралы түсінік11 бет
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар3 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар жайлы6 бет
Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь