Қаржылардың жалпы түсінігі


I Кіріспе

II Негізгі бөлім
2.1.Қаржылардың жалпы түсінігі
2.2.Қаржы құқығы құқық саласы ретінде
2.3.Қаржы құқығының пәні және зерттеу әдістері

III Қорытынды

IV Пайдаланылған әдебиет
Бұл тақырыптың негізгі бөлімінде біз қаржылардың жалпы түсінігін қарастырамыз,яғни қаржылар дегеніміз не және ол қандай қызмет атқарады? Бұл сұрақтарға қысқаша тоқталатын болсақ, қаржылар бұл мемлекеттің өсіп дамуының материалдық негізі және тірегі ,сондай-ақ оның міндеттері мен функцияларын жүзеге асыруды қамтамасыз етудің қайнар көзі болып есептеледі.
Қаржылар экономикалық категория ретінде де айқындалады. Экономикалық мағынада қаржылар деп ,мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру пайдалану жөніндегі қатынастардың жиынтығын айтамыз. Дәлірек айтсақ, экономикалық қатынастардың жүйесі болып табылады.
1. С.С.Найманбаева «Финансовое право».Астана,2005 г.

2. Н.Б.Мухитдинов «Қаржы саласындағы басқарудың
құқықтық негіздері».Алматы,1994 ж.

3. Н.И.Химичева «Финансовое право».Учебник.Москва,1996 г.

4. В.Д.Мельников «Общии курс финансов».Учебник.
Алматы,2001 г.

5. С.М.Найманбаев «Қазақстан Республикасының қаржы құқығы». Алматы,1994 ж.

6. А.И.Худяков «Финансовое право Республики Казахстан».
Общая часть.Алматы,2001 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:

I Кіріспе

II Негізгі бөлім
2.1.Қаржылардың жалпы түсінігі
2.2.Қаржы құқығы құқық саласы ретінде
2.3.Қаржы құқығының пәні және зерттеу әдістері

III Қорытынды

IV Пайдаланылған әдебиет

КІРІСПЕ

Бұл тақырыптың негізгі бөлімінде біз қаржылардың жалпы түсінігін
қарастырамыз,яғни қаржылар дегеніміз не және ол қандай қызмет атқарады? Бұл
сұрақтарға қысқаша тоқталатын болсақ, қаржылар бұл мемлекеттің өсіп
дамуының материалдық негізі және тірегі ,сондай-ақ оның міндеттері мен
функцияларын жүзеге асыруды қамтамасыз етудің қайнар көзі болып есептеледі.
Қаржылар экономикалық категория ретінде де айқындалады. Экономикалық
мағынада қаржылар деп ,мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және
пайдалануды ұйымдастыру пайдалану жөніндегі қатынастардың жиынтығын
айтамыз. Дәлірек айтсақ, экономикалық қатынастардың жүйесі болып табылады.
Және тағы бір қарастыратын мәселе құқықтық салада қаржы құқығының
рөлі, яғни қаржылық құқық дегеніміз не? Қаржылық құқық дегеніміз –
мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру
барысында пайда болатын қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық
нормалардың жиынтығын айтамыз.
Сонымен қатар негізгі қарастыратын мәселеміз,қаржы құқығының пәніне
тоқталатын боламыз. Қаржы құқығының пәні ретінде мемлекеттің ақша
қаражаттары қорларын қалыптастыру,бөлу және пайдалануды ұйымдастыру
барысында пайда болатын қоғамдық қатынастар қарастырылады.
Және де бұл, мемлекеттің алға қойған мақсатын жүзеге асыруға қажетті
ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру процесінде
пайда болатын қоғамдық қатынастар құқықтық реттеуді қажет ететіндігі туралы
сөз болады.
Тақырыптың аяққы бөлімінде қаржы құқығының құқықтық реттеу әдістеріне
тоқталамыз. Яғни, бұл жерде әдісі дегеніміз-бұл мемлекеттің қаржылық
қатынастарға қатысушыларының,олардың құқықтары мен міндеттерін белгілеу
барысында қолданылатын әдістер мен тәсілдер жиынтығы болып табылады.Және де
олар екі түрге бөлінеді:
1. императивті әдіс;
2. диспозитивті әдіс.

2.1.Қаржылардың жалпы түсінігі

Қаржылардың қоғам өмірінде және жекелеген азаматтардың өмірінде
алатын орны ,олардың мұқтаждықтарын қамтамасыз ету жөнінде атқаратын рөлі
өте зор екені әркімге белгілі.Қаржылар мемлекеттің өсіп дамуының
материалдық негізі және тірегі ,сондай-ақ оның міндеттері мен функцияларын
жүзеге асыруды қамтамасыз етудің қайнар көзі болып есептеледі.Қаржылық
құралдар арқылы мемлекет еліміздің экономикалық өсіп дамуына белсенді
,пәрменді түрде ықпалын тигізеді.Бұл жерде күнделікті қоғам өмірінде
,тіптен өндіріс аясында да көбінесе қаржыларды ақша немесе қаражат деп
түсінетін айта кетуіміз қажет.Ақшалардың атақаратын функциясын білмейтін
адамдар кемде-кем шығар.Ақшалар құн өлшеу ,айналым ,айырбас және тағы басқа
құрал ретінде жалпыға бірдей құндалық баламасы көрсетеді.
Ал қаржылырдың атқаратын басты рөлі мемлекетке жүктелген функцияларды
орындау қоғам және экономика мұқтаждықтарын қанағаттандыру болып табылады
,сондай-ақ сатып алу ,сату ,айырбастау және тұтыну процестерін жүзеге
асырмайды.Тағы бір айта кететін жәйт ,ақшаларды пайдалану А-Т және Т-А
процесінде тікелей жұмсау түрінде көрініс тапса,ал мемлекеттік қаржыларды
жұмсау – бөлу нысанында жүзеге асырылып ,тікелей пайда табу
көзделмейді.Бірақ теориялық тұрғыдан алғанда ,ақша қаражаттары мен
қаржылардың арақатынасын қарастырсақ ,онда кейбір ақша қаражаттарының
қаржылық ресурстарды білдірмегенімен қаржы түсінігінің өте кең мағынада
болатынын байқаймыз.
Өркениетті ,нарықтық мемлекеттердің өзінде де қаржыларға айрықша көңіл
бөлінеді.Себебі ,осы дамыған елдердің қаржы жүйесі арқылы ұлттық табысты
қайта бөлу көрсеткіші елу проценттен асып отыр.Осыған байланысты ,олардың
мемлекеттік бюджеттерінің көлемі де күрт өсіп отыр.
Сонымен ,қаржылардың көпқырлы ұғым екенін байқадық.Сондықтан,оның
мәнін ашып көрсету мақсатында оны бірыңғай термин ретінде қарастырсақ онда
негізгі үш қырынан көрініс табатынын көреміз.
Біріншіден,қаржылар деп өндіріс және тұтынуда экономикалық
ресурстардың бір түрі ретінде пайдаланылатын ақшаларды және ақша
қаражаттарын айтуға болады.Осы өндіріс пен тұтынудың ақшалай нысандағы
ресурстары ,жоғарыда айтылғандай, қаржылық ресурстар болып есептеледі.Олар
мемлекетте немесе шаруашылық субъектілерінің қарамағында әртүрлі ақша
түріндегі табыстардың ,аударымдар мен түсімдердің есебінен қалыптастырылып
,қоғамның әлеуметтік және басқа да мұқтаждықтарын қанағаттандыруға
,жұмыскерлерді материалдық жағынан ынталандыруға, өндірісті
ұлғайтып,жетілдіруге пайдаланылады.
Екіншіден ,қаржылар ақша қаражаттарының жиынтығы ретінде қаржыландыру
терминімін байланысты болады.Сондықтан болар ,бұл жерде қаржы термині
мемлекетті ,кәсіпорындарды ,кәсіпкерлерді , аумақтарды ,әлеуметтік-
экономикалық және тағы басқа бағдарламаларды қаржылық ресурстармен
қамтамасыз етудің қайнар көзін ,көлемін, түрлерін және тәсілдерін
білдіреді.
Үшіншіден,арнайы және дербес экономикалық категория ретінде қаржылар
бөлу қатынастарын көрсетеді.Нақты бағыттарға арналып ақша бөлу түрінде
жүзеге асырылатын қаржыландырудың өзі бөлу болып табылады.Қаржылардың
арқасында экономиканың барлық құрылымдық бөлімдерінде және шаруашылықтың
әрбір деңгейінде қоғамдық өнімнің құнын қайта бөлу процестері жүзеге
асырылады.Жасалған ұлттық табыстың құнын бөлу ақшалй табысты мемлекеттік
деңгейде ,кәсіпорындар мен кәсіпкерлік қызмет деңгейінде бөліктерге бөлу
арқылы жүргізіледі және осы жағдайларда туындайтын көптеген қатынастар
қаржылық қатынастар деп аталады.Сонымен қаржылардың ақшалармен өте тығыз
байланыста болатынын және ақшалардың қаржылар болмысының міндетті көрінісі
ретінде сипатталатынын білдік Ақшалардың тауар айырбасында ,өзіндік
айналымда болуы ,қолдан-қолға өтуі ақшалай қатынастар түріндегі айрықша
нысандағы процестермен көрсетіледі.
Осы айрықша нысандағы экономикалық қатынастар қаржылық болып
саналады.Сонымен ,қорыта келіп айтсақ ,экономикалық категория ретінде
қаржылардың өте маңызды белгілері қаржылық қатынастардың бөлу сипатында
болуы ,ақша нысаныедағы құнның тек біржақты қозғалысын білдіруі.Қорытынды
ретінде тағы бір айта кететін жәйт ,қаржылырдың материалдық негізі өндіріс
болып табылады.Өйткені шаруашылық субъектілерінің ақщалай табыстары мен
экономикалық өнімді жасау және оны өткізу нәтижесінже құралады.Сонымен
бірге ,қаржылар сол өндіріс аясының өзіне қызмет көрсетеді.,яғни өндірістің
ұлғайтылуына ,дамуына және құрылымдық өзгертілулеріне жағдай
жасайды.Қаржылардың арқасында мемлекеттің мұқтаждықтарын қанағаттандыруға
,әртүрлі меншік нысанына негізделген шаруашылықты дамытуға ,аумақтар
арасындағы экономикалық байланыстарды жүзеге асыруға қажетті ақша
қаражаттарын мемлекет қарамағына жұмылдырады.Қаржылардың негізінде ,олардың
көмегімен шаруашылық қызметтердің нәтижелерін тексеру және бақылау жүзеге
асырылады.
Енді осы қаржылар жөнінде оқымыстығалымдардың көзқарастарына көз
жүгірте отырып,салысттырып көрейік.Қаржылық құқық саласының көрнекті ғалымы
А.И.Худяков қаржы термині латынның финис , яғни қандай да бір істің
бітуі,ақыры немесе төлемнің ,жалақының төлену мерзімі деген сөзінен
туындаған дейді.Орта ғасырлық латын тілінде finatio ,financia деген сөздер
міндетті ақшалай төлем деген мағынады айтылған болатын .Он сегізінші
ғасырда француздар finance , яғни финанс деп мемлееттің кіріс және шығысын
,мемлекет мүліктерінің жиынтығын немесе мемлекеттік шаруашылықты айтатын
болған.
Қазіргі кезде финанс - қаржы терминінің мағынасы ақшалармен тығыз
байланысты.Сондықтан болар, көптеген жағдайларды азаматтар қаржыларды қолда
бар және құжат жүзінде ақшалар деп түсінеді.Ал экономистер азаматтардың
қаржылары ,мемлекеттің қаржылары, заңды тұлғалардың қаржылары деп
бөледі.Кейбіреулер тар мағынада қаржылар тек мемлекет пен заңжы тұлғалардың
ақша қаражаттарын қамтиды деп түсіндіреді.
Осы терминнің тағы бір сирек айтылатын мағынасы мемлекеттік ақшалар
түсінігімен сәйкес келеді.А.И.Худяковтың айтуынша қаржы термині қандай да
болмасын мағынада түсіндірілсе де .ең дұрсы мемлекет қарамағындағы ақша
қаражаттары деген тұжырым.Егер арнайы мағынада қаржыларды – мемлекеттік
қаржылар десек, яғни белгілі бір қорларға бөлінетін,мақсатты бағыты
болатынын ,пайдалану тәртібі белгіленетін және оларды қалыптастырып,
бөлетін органдардың бар екенін байқаймыз деп жалғастырады,өз ойын
А.И.Худяков.Осы қорларға жиыстырылған ақша қаражаттары әрдайым мемлекеттік
меншік нысанында болады.Сондықтан материалдық мағынада қаржылар деп,
мемлекет меншігіндегі ақша қаражаттарының жиынтығын айтамыз.
Қаржылар экономикалық категория ретінде де айқындалады.Экономикалық
мағынада қаржылар деп ,мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру ,бөлу және
пайдалануды ұйымдастыру жөніндегі қатынастардың жиынтығын айтамыз.Дәлірек
айтсақ, экономикалық қатынастардың жүйесі болып табылады.
В.И.Белинский қаржыларды экономикалық категория ретінде және қаржылық
ресурстар ретінде қарастыру қажет деген пікір айтады.Осы автор қаржыларды
ақша құжаттары қорларын құру және оларды орталықтандырылған, сондай-ақ
орталықтандырылмаған негізде бөлу жөнінде туындайтын экономикалық
қатынастар деп түсіндіреді.Қаржылардың материалдық негізі өндірістік
қатынастар болып табылады.Сонымен қатар қаржылардың туындауының және
өмірден орын алуының бірден-бір шарты тауарлық өндірістің және айналымның
өздерін тән құндылық категорияларымен болуы.Кейбір эконмистер қаржыларға
ақша қаражаттарын.Натуралды ресурстарды,кіріс және шығысты ,сондай–ақ,ақша
қорларын жатқызады.Қаржылардың шынайы нақты объектісі ақша қорлары болып
саналады.Бұл жерде байқайтынымыз ,қаржылардың ақшалай қатынастарға
негізделетіні және күнделікті өмірде ,іс жүзінде ақша ресурстары ретінде
көрініс табуы.Тағы бір айта кететін жәйт , ақшалардың өзі немесе ақша
қаражаттары қаржылар жөнінде жөніндегі ғылымның объектісі болып
табылмайды.Қаржылардың экономикалық категория ретінде ақшалардан
айырмашылығы ,олар тек ақша қаражаттары қорларын құру ,бөлу және
пайдалануға байланысты ақшалай ,яғни экономикалық қатынастардың ерекше
аясын көрсетеді.Алайда қаржылардың осы сипаттамасы олардың толық маңызын
айқындай алмайтын сияқты.Себебі мемлекеттік бюджетте , кредиттік және
ассалық жоспарларда ,мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылық
жоспарларында қатынастар емес белгілі бір мөлшердегі ақша қаражаттарының
сомасы көрсетіледі.Бұл сомалардың шаруашылық қызметерінің қаржылық нәтижесі
екені белгілі.
Сондықтан қаржылық ресурстар деген ұғымды қарастырсақ ,онда оның
мемлекет қарамағындағы немесе қандай да болмасын меншік нысанындағы
кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қаражаттары қорларының жиынтығы екенін
байқаймыз.
Қаржылар жиынтық қоғамдық өнімді және ұлттық табысты бөлетін
экономикалық құрал болып табылады.Негізінде қаржылар ақша түріндегі
қоғамдық өнімдерді бөлуге байланысты экономикалық қатынастардың едәуір
аумағын қамтиды.Қаржылардың ақша сипатында болуы ,олардың экономикалық
құндылық категориясына жататындығын және оларды жүзеге асыру нысаны болып
табылатындығын көрсетеді.Қаржыларды экономикалық категория қатарына бөліп
,жеке-дара шығаруымыз үшін олардың мағынасын зерттеп ,зерделеп білуіміз
қажет.

2.2.Қаржы құқығы құқық саласы ретінде

Мемлекеттің қаржылық қызметін жүзеге асыру үшін ,осы қызмет барысында
пайда болатын қаржылық қатынастарды құқықтық реттеу қажет.Қаржылық құқық
мемлекеттің қаржы жүйесінің және қаржылық қызметінің құқықтық негізі болып
табылады.
Қалыптасқан дәстүрлі көзқарастар бойынша қаржылық құқық тек қана өктем-
әмірлі (императивті) әдісті қолданады ,ал мемлекеттің қаржылық қызметінің
барысында пайда болатын қоғамдық қатынастар ,яғни қаржылық-экономикалық
қатынастар шартты түрде кездесетін де,олар азаматтық құқықтың пәніне
жатады деп есептелінетін.Бұл көзқарасты мыандай негіздерді қарастыра отырп
,қате деп табуға болады:
1. қоғамдық қатынастардың заңды формасы оның экономикалық мәні арқылы
анықталады.Бұл жерде қарама-қайшылық пайда болады ,өйткені қатынастар
мәні бойынша қаржылық ,ал формасы бойынша құқықтық болып табылады.
2. құқық салаларын шектеудің негізгі критерийі ретінде құқықтық
реттеудің пәнін айтуға болады,яғни құқықпен реттелетін қоғамдық
қатынастардың айырмашылығы.Бұл жерде осындай критерий ретінде ,пәніне
қарамастан,құқықпен реттеу әдісі алынған.
3. мемлекеттің қаржылық қызметінің барысында қолданылатын шарттарға
талдау жасасақ ,оларда азаматтық-құқықтық шарттарға тән басты белгі –
екі жақтың тең құқықтығының жоқ екенін көреміз.
Сонымен бірге, қаржылық құқықта қолданылатын құқықпен реттеу
әдістерінің бірі – шарт жасасу әдісін жоққа шығаруға болмайды ,бірақ бір
ескертетін жәйт, бұл жерде қолданылатын ерекше шарт – қаржылық-құқықтық
шарт.
Қаржылық-құқықтық шарттың азаматтық-құқықтық шарттан айырмашылығы тек
осы шартпен реттелетін қоғамдық қатынастардың айырмашылығында ғана емес,
сонымен қатар осы қатынасқа қатысушы жақтардың тең құқыты емес
екендігінде.
Қаржылық қызметтің түсінігін алып қарасақ ,қаржылық құқықтың пәніне
ақша қорларын пайдалану кезінде ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қаржылардың және қаржылық қызметтің жалпы сипаттамасы
Мұсылман құқығының жалпы түсінігі
Залалсыздықты талдаудың жалпы түсінігі
Құқық қағидаларының жалпы түсінігі
Құқықтық сана, жалпы түсінігі
Бағалар және қаржылардың өзара байланысы
Жер құқығының жалпы түсінігі
Экономикалық қылмыстың жалпы түсінігі
Жалпы әйелдер қылмыстылығының түсінігі
Қылмыс пен жазаның жалпы түсінігі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь