Ақындар шығармалары

Құрастырушыдан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Тіл біткен жүрер менің атымды атап:
Суретті.кітап көрмесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Орыс поэзиясының жарық Жұлдызы:
Әңгіме сағаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пушкин қазақ жерінде:
Деректемелік баяндама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пушкин ертегілерін ашайық:
Әдеби лото ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Ақын үніне сахара мүлгіді:
Пушкин аудармалары жөніндегі әңгіме ... ... ... ... ... ... ... ...
«Татьянаның қырдағы үні»: М.Әуезовтің «Абай» романының «Ақын үніне сахара мүлгіді» деген бөлімі бойынша әдеби.әуенді қойылым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қазақ пушкинианасының елшілері:
Жыр.шашу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Армысың, Пушкин!: Жедел сұрақ.жауап ойыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Сен Пушкинді білесің бе?: Бәйге сайысы ... ... ... ... ... ... ... ... .
Өлең.жырдың өзегі Пушкин: Көкпар ойыны ... ... ... ... ... ... ..
Баспахана: Іскерлік ойын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақ зиялылары Пушкин туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пушкин өлеңдерінің аудармалары ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... .
А.С.Пушкин шығармаларын қазақ тіліне аударған
авторлар тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Әдебиеттер тізімі:
1. Пушкин аудармалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55 б.
2. Қазақ әдебиеті Пушкин туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57.58 б.
3. Қазақ ақындарының Пушкин туралы өлеңдері ... ... ... ...59.60 б.


1.2 б.


3.4 б.

5.9 б.


9.12 б.

13.19 б.

20.25 б.


26.29 б.

30.41 б.

42.43 б.
43 б.
44.45 б.
45 б.
46.47 б.
48.54 б.

55 б.
Әрбір ұлт әдебиетінің тарихында туған халқының мәдени өмірінде жеке өзі бір кезең – дәуірді түзеп, соңына ұмытылмас, өшпес із-мұра қалдыратын заңғар суреткерлер болады. Сондай тұлға, әлем әдебиетіндегі аса ғажайып орыс ақыны - Александр Сергеевич Пушкин. Бүкіл әлем мойындаған тәңір тектес сұлулықтың иесі мен киесі атанған «поэзия падишаһының» шығармашылығы қазақ жерінде тағы бір рет аталып өтпекші. Биыл Ресей елінде қазақ халқының данышпан ұлы «Абай жылы» деп жарияланса, біздің елімізде орыс халқының аса дарынды тұлғасының құрметіне 2006 жыл «Қазақстандағы Пушкин жылы» деп жарияланды. Осыған орай жыл бойы елімізде мәдени, тәрбиелік түрлі шаралар атқарылмақ.
Академик З.Ахметов: «Александр Сергеевич Пушкин-орыстың классикалық жазба әдебиетінің негізін салушы ұлы ақын әрі кемел суреткер жазушысы. Оның өмірі мен шығармашылық жолы азаттық, адамгершілік идеялары үшін аянбай күресу жолы болды. Пушкин сан алуан жанрлық түрлерді еркін меңгерді. Әр қилы лирикалық өлең, поэма, әңгіме, повесть, тарихи роман, поэма, өлеңмен жазылған роман, ұсақ та, кесек те шығарма-міне, осылардың қайсысын қолға алса да, ол шындығына терең бойлап, тың көркемдік шешімдер таба алды» десе, орыс халқының жазушысы В.Г.Белинский «Пушкин барлық уақыттың және барлық халықтардың ақыны» дегені белгілі.
Пушкин мұрасы қазақ халқының да рухани қазынасы төрінен орын алуда. Біз, қазақ халқы Пушкин десек Абай дейміз. Әр дәуірде өмір сүрген, көрші екі елдің маңдайына біткен қос алыптың өзара рухани туыстығы мен шығармашылық рухының біте қайнасқан сәттері де ұрпақтарының жадынан өшпейтіні ақиқат. Осыдан бір ғасырдан аса уақыт бұрын ұлы Абай негізін салған Пушкин мұрасымен танысу өз жалғасын тауып келеді және таба да бермек. Қазақ халқының Пушкин есімімен танысуы туралы алғашқы дерек «Туркестанские ведомости» газеті 1899 жылы май айындағы санында жарық көрді.
Міне, содан бері ғасырдан аса уақыт өтті. Прогресс биігінде тұрған әрбір қазақ Пушкиннің есімімен ғана емес, оның шығармаларымен де таныс.
Ақын поэма - өлеңдері, ертегілері, оның сюжеттеріне жазылған опералар мен балеттердің үзінділері, өлеңдеріне жазылған романстар, ертегілері бойынша түсірілген мультфильмдер, шығармашылығы туралы
Аманжолов Қ. Ақынның ескерткіші: Өлең // Аманжолов Қ. Өлеңдер /Құраст. С.Дәутов. – Алматы, 1985.- Б.17-18
Асқаров А. Пушкинге: Өлең // Асқаров А. Жұмақ пен тозақ жырлары: Өлеңдер, толғаулар мен поэма.- Алматы, 1992. – Б.190
Ахметова К. Ұлы ақынның кітабын берші маған: Өлең // Ахметова К. Арғымақтар даласы.- Алматы, 1987. – Б.15-16
Әбдікәрімов Ш. Пушкинді оқығанда: Өлең // Қарлығаш: Жас ақындардың өлеңдері / Құраст. Т.Тұяқбаев.- Алматы, 1983. – Б.19-20
Әбілев Д. Пушкиннің ескерткішіне: Өлең // Әбілев Д. Таңдамалық екі томдық. Бірінші том: Өлеңдер.- Алматы, 1984. – Б.183-184
Әлімбаев М. Алексанр Пушкинге үш пейіл // Әлімбаев М. Таңдамалы: Екі томдық. Бірінші том: Өлеңдер.- Алматы, 1983. – Б.259-260
Әлімбаев М. Әр Пушкиннің өз Пущині бар: Баллада // Әлімбаев М. Сүймеген жүрек семеді.- Алматы, 1987. – Б.66
Әлімбаев М. Пушкин жайында үш өлең: Данышпанды сүйсіндірген дастан немесе Пушкин Ақ Жайықта // Әлімбаев М. Сүймеген жүрек семеді.- Алматы, 1987. – Б.65-66
Бекхожин Қ. Жайық толғауы: Өлең // Бекхожин Қ. Қайран жастық.- Алматы, 1968. – Б.138
Бекхожин Қ. Орыс ақынына: Өлең // Бекхожин Қ. Алты асқар: Таңдамалы. Т.І.- Алматы, 1973. – Б.92-93
Бекхожин Қ. Түнде ұшқан бұлбұл: Өлең // Бекхожин Қ. Шығармалар жинағы: 3 томдық.- Алматы, 1982.-Т.І. Өлеңдер мен поэмалар. – Б.29-30
Бұлқышев Б. Пушкиннен қиялымда ұялғаным: Өлең // Бұлқышев Б. Заман біздікі: Публицистика, хаттар, роман, өлең-поэмалар мен естеліктер.- Алматы, 1978. –Б.275-276
Ерімбетов М. Пушкин: Өлең // Ерімбетов М. Отырар төбе: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы, 1991. – Б.83
Жабаев Ж. Асқан бұлбұл; Пушкинге: Өлеңдер //Жабаев Ж. Екі томдық таңдамалы шығармалар жинағы.- Алматы, 1996. –Т.2.- Б.61
Жабаев Ж. Өмір жыры: Өлеңнен үзінді //Жабаев Ж. Екі томдық таңдамалы шығармалар жинағы.- Алматы, 1996. –Т.2.- Б.109-110
Жансүгіров І. Құлагер: Поэмадан үзінді //Жансүгіров І. Бес томдық таңдамалы шығармалар жинағы.- Алматы, 1987. –Екінші том. Поэмалар.- Б.260
Жармағамбетов Қ. Жидебайдың күндері мен түндері: Баллададан үзінді //Жармағамбетов Қ. Дәурен: Балладалар мен өлеңдер.- Б.64
Жароков Т. Дуэль: Өлең //Жароков Т. Таңдамалы шығармалар. Бірінші том: Өлеңдер мен поэмалар /1927-1937/.- Алматы, 1972. – Б.124-125
Жароков Т. Пушкинді көргенде: Өлең //Жароков Т. Таңдамалы шығармалар. Бірінші том: Өлеңдер мен поэмалар /1927-1937/.- Алматы, 1972. – Б.122-124
Мәуленов С. «Жыр тәңірісі Пушкиннің»: Өлең //Мәуленов С. Үш томдық шығармалар жинағы. Екінші том: Өлеңдер. /1958-1968/.- Алматы, 1983. – Б.277
Мәуленов С. Сороть – Пушкин өзені: Өлең //Мәуленов С. Үш томдық шығармалар жинағы. Екінші том: Өлеңдер. /1958-1968/.- Алматы, 1983. – Б.260-262
Молдағалиев Ж. Мен қазақпын: Поэмадан үзінді //Молдағалиев Ж. Шығармалар жинағы. - Алматы, 1980. -Т.2. Поэмалар. – Б.17
Молдағалиев Ж. Орал туралы ойлардан: Өлеңнің екінші тарауы //Молдағалиев Ж. Шығармалар жинағы. - Алматы, 1979. Т.1. Өлеңдер. – Б.153-154
Молдағалиев Ж. Пушкинді көрген бұл жерлер: 1.Михайловское; 2.Святогорск монастыры; 3. Анна Керн сүрінген тас: Өлеңдер //Молдағалиев Ж. Шығармалар жинағы. - Алматы, 1979. Т.1. Өлеңдер. – Б.595-599
Орманов Ғ. Ақын ескерткіші: Өлең //Орманов Ғ. Таңдамалы. - Алматы, 1977. – Б.74
Орманов Ғ. «Мыс салт атты» туралы: Өлең //Орманов Ғ. Төрт томдық шығармалар жинағы. Екінші том: Өлеңдер, поэмалар, аудармалар. - Алматы, 1983. – Б.124
Сариев Ш. «Өз күшін өзі болып байқап алғаш…»: Өлең //Сариев Ш. Сағынышым теңіз: /Өлеңдер мен поэмалар/. - Алматы, 1994. – Б.268
Сыздықов Ж. Пушкин жасайды: Өлең //Сыздықов Ж. Асулар: Өлеңдер. - Алматы, 1968. – Б.46
Хакімжанова М. Пушкинге: Өлең //Хакімжанова М. Таңдамалы. - Алматы, 1983. – Б.192
        
        Құрастырушыдан
Әлемге кеткен аты бар,
Алтынмен жазған хаты бар,
Күн сөнбей, ол сөз сөнер ме?
Жамбыл.
Әрбір ұлт әдебиетінің тарихында туған халқының мәдени өмірінде ... бір ...... ... ... ... өшпес із-мұра қалдыратын
заңғар суреткерлер болады. Сондай тұлға, әлем ... аса ... ... - ... ... Пушкин. Бүкіл әлем мойындаған тәңір
тектес сұлулықтың иесі мен ... ... ... ... ... ... тағы бір рет аталып өтпекші. Биыл Ресей елінде қазақ халқының
данышпан ұлы ... ... деп ... ... елімізде орыс халқының аса
дарынды тұлғасының құрметіне 2006 жыл ... ... ... ... Осыған орай жыл бойы елімізде мәдени, тәрбиелік түрлі шаралар
атқарылмақ.
Академик З.Ахметов: «Александр Сергеевич Пушкин-орыстың классикалық
жазба әдебиетінің ... ... ұлы ақын әрі ... суреткер жазушысы. Оның
өмірі мен шығармашылық жолы азаттық, адамгершілік идеялары үшін аянбай
күресу жолы болды. ... сан ... ... ... еркін меңгерді. Әр
қилы лирикалық өлең, поэма, әңгіме, повесть, тарихи роман, поэма, өлеңмен
жазылған ... ұсақ та, ... те ... осылардың қайсысын қолға
алса да, ол шындығына терең бойлап, тың ... ... таба ... ... ... ... ... «Пушкин барлық уақыттың және барлық
халықтардың ақыны» дегені белгілі.
Пушкин мұрасы ... ... да ... ... ... орын ... ... халқы Пушкин десек Абай дейміз. Әр ... өмір ... ... ... ... ... қос ... өзара рухани туыстығы мен
шығармашылық рухының біте ... ... де ... ... ... Осыдан бір ғасырдан аса уақыт бұрын ұлы Абай негізін
салған Пушкин ... ... өз ... ... келеді және таба да
бермек. Қазақ халқының ... ... ... ... алғашқы дерек
«Туркестанские ведомости» газеті 1899 жылы май ... ... ... ... бері ... аса ... ... Прогресс биігінде тұрған
әрбір қазақ Пушкиннің ... ғана ... оның ... де ... ... - өлеңдері, ертегілері, оның сюжеттеріне жазылған опералар
мен балеттердің үзінділері, өлеңдеріне ... ... ... түсірілген мультфильмдер, шығармашылығы туралы әдебиеттер Пушкин
шығармашылығына арналған шаралардың алтын қазығына айналмақ.
Пушкин өзін «балалар ... деп ... оның ... де ... ... жазылмағанымен тағдырдың жазуымен ... ... ұлы ... мен балалар арасын жалғайтын көпірге
айналды.
Қазақ жерінде ақын есімін алғаш рет қашан ... оның ... рет ... ... есіне түсіре алатын бір ... ... ... ... біз ... бес ... қаракөз сәбилеріміздің «алтын балық»,
«алтын әтеш», «Салтан патша» деп ... ... ... ... ақын суретіне созылып «Пускин аға» деп көрсеткендеріне куә
боламыз.
Биыл Қазақстандағы ... ... ... нақ осы ... ... көпшілігі ақын есімімен, оның ертегілерімен алғаш рет танысуы
мүмкін. Таныстық дәнекері өздеріңіз болыңыздар, әріптестер.
Көпшілік ... ... ... ... ақын ... мен
шығармашылығы, оның Қазақстанмен байланысы туралы материалдар жинақталған.
Аталған тақырып қазақ ... ... ... бір ... Сондықтан құралда ақынның қазақ даласына сапары, оның
мұраларының ана тілімізге аударылуы, ақын бейнесін ... ... ... ... ... ... әңгіме, шолу, сайыс ретінде батыл
енгізіліп отыр. Жинақ әдебиеттер тізімімен толықтырылған. Сондай-ақ жинаққа
ақынның танымал өлеңдерінің ... ... ... жыл - ... халқы үшін орыс ақынының өлмес рухына
тағзым ... ... де ... күндер болып тарихта қалары сөзсіз.
Әрбір балалар кітапханасы өз ... бар ... ... ... ... шығармашылығын оқырмандар арасында кеңінен насихаттап өз деңгейінде
өткізері анық. Бұл күндері кітапхана шаңырағы астында Пушкиннің мәңгі ... ... ... қағып балғын оқырмандарымыздың жүрегіне жол табары
сөзсіз.
Тіл біткен жүрер менің атымды атап…
Суретті-кітап көрмесі
Поэзия-сәулелі
ұлы Күндей,
Ұлы әлем ... ... ... ... ... ең көп ... және ... бөленген орыс ақындарының бірі және солай болып қала да береді.
Оның аса танымал ... ... ... өте мол. ... ... ... ... бойынша 1917 жылдан бастап
жүзден аса шет ел тілінде басылып шыққан), басылымдары, ол туралы мақалалар
мен ... ... ... кинофильмдер, теле ... ... ... өлең ... сайысы, мұражай экспонаттары,
картиналар, сувенирлер… Міне, бұл ... ... ... ... сөз: «Мен ... алыс түкпірінен келген өкіл ... ... әлі ... емес жаңа бір ... айтқым келеді.
Осы залда тұрып көрегендікпен болжаған Пушкиннің өз сөзімен айтқанда
оның «даңқы бүкіл орыс ... ... және ол ... ... сөйлейтін
болады».
П.Располов: Орынбор интеллигенциясының өкілі.
1880 жылы 7 ... күні ... ... ... ... ... ... сөзінен.
Көрме мынадай бөлімдерден тұруы мүмкін:
І. Орыс поэзиясының жарық ... сөз: «Ұлы орыс ... ... ... ... бүкіл адам
баласы бас иген данышпандардың бірі...» Қ. Жармағамбетов
ІІ. Өлең-жырдың өзегі - Пушкин
Дәйек сөз: ...Сен, Пушкин, қалың жұрттың ... бұл ... ... ... жаңа ... таң, ... гүл,
Жұпары, інжу-маржан, өмір сәні...
Бұл бөлімдер ақынның өмірі мен ... ... ... ... ... досы ... сөз: …Жыр қылып Пугачевтің басқан
ізін,
Атақты ақын Пушкин келіп кеткен. Жамбыл.
Бөлімге қойылатын әдебиеттер ...... ... Бұл ... ... ... ... фотосуреттер, ақын
жазбалары, Оралдың қазіргі ... ... ... ... ... «Тіл біткен жүрер менің атымды атап...»
Пушкин
Сонау 1887 жылдың қысында орыстың данасы Пушкиннің сүйікті ... ... кеп ... кең сахарасына ең алғаш қадам ... ... ақын ... қазақ оқушысына өз тілінде таныстырып келе
жатқан сөз ... ... осы ... шоғырланады. Әдебиеттер
тізімін құрал соңында берілген «Пушкин аудармалары» қосымшасынан қараңыз.
V. «Сен – біздің бұл ғасырдың өлең, әні!».
Дәйексөз: ... кең ... ... «Жас ... әндерінің
авторы, өмірден мезгілсіз кеткен, ... ... ... ... ... ... өлеңіне жазған бұл әні 30-ші
жылдарда шыққан тамаша әуендердің, әндердің үлгісіне жатады».
Ө.Байділдаев.
Пушкиниананың бұл ... ... ... ... бейнелеу
өнерінде, кино мен театрда бірдей аты шыққан ақын ... мен ... ... ... озық ... қойылады.
* * ... ... ... өтуін сондай-ақ әрбір ... ... ... ... іші суреттерімен, фото-
көшірмелер және ... ... ... ... безендірілуі қамтамасыз етеді.
Орыс поэзиясының жарық Жұлдызы
Әңгіме сағаты
Дайындық кезеңі: ... ... ... ақын ... оның ... ... салынған суреттері дайындалып,
шара өткізілетін күні балаларға экраннан көрсетіледі. ... ... ... және орыс ... ... ақын кітаптарынан көрме
ұйымдастырылады.
Әлемде не жарық? Күн жарық. Адамда не жарқын? Даналық. Бұларсыз ... Бұл ... ... мен ... ... мен шарапаты дүние жүзіндегі
барша адамзатқа аян, ортақ, өлшеусіз ... ... ... ... ... зар ... қиыншылығымен бүркеуге болады, бірақ мүлдем
сөндіру, өшіру мүмкін емес.
Орыс халқының ұлы ақыны Александр Сергеевич Пушкиннің ... де ... Оның ... мен ... тең ... шығармалары міне, екі ғасырға
жуық поэзия сахнасысының төрінен орын ... ... мен оның ... ... ... ... ... халықтарының ішінде ең алғашқылардың бірі болып Абай оның өлеңдерін,
«Евгений Онегин» романынан үзінділер аударып, оның ... ... ... Абай ... берген бұл дәстүрді Қазақ ... ... ... ... ... ... одан үлгі алмағаны
жоқ десек қателеспейміз. ... ... ... Пушкин ертегілерін,
өлеңдерін, роман-поэмаларын орыс тілімен қатар, өз ана ... де ... ... ... ... ... ... мен сан қилы кейіпкерлерге
толы ертегілерін оқыған оқырманды бей-жай қалдырмасы ... ... кет ... орманға апарып.
Таң, еменге байлап кет,
Өлсін қор боп қасқыр жеп»... ... ... ... өгей ... және ... ... кішіпейіл де
мейірбан хан қызын, айлакер Балданы, қатігез Дадон патшаны, астау ... ... кім ... ... ... ... ... емен,
Тағулы сол еменге алтын шынжыр:
Түн демей, білгір мысық күндіз демей
Шынжырмен шыр көбелек айналып жүр.
Жүрсе ол оңға ... ... ... ... (ауд.
Ә.Тәжібаев) деп басталатын ғажайып «Руслан мен Людмила», ондағы оқымысты
білгір ... ... ... пен ... ... күрескен жаны жайсаң,
жаужүрек жігіт жайлы жазылған «Дубровский» немесе шаруалар көтерілісінің
басшысы Пугачевпен кездесіп, дос ... жас ... ... ... естіген
боларсыңдар. Ақынның
«Толқынданған тұманнан
Ай бұлқынып шығады.
Төңірекке мұңайған
Мұңды сәуле құяды»-деп ... ... ... ... ... аяз шуақ күн ... жатпақшысың, досым, қанша,-
Сұлуым, оянатын уақыт болды,
Ләззәтпен жұмған назды көзіңді аша...»- деп
қысқы таңды тамаша суреттейтін (ауд. ... ... таң» және ... ... ... ... ауыр ... сырласы» сияқты өте
танымал өлеңдері сендерге таныс.
Ертегі, өлең, повесть, поэма... ... ... ... жазған телегей
–теңіз мол дүниенің болмашы бір тамшысы ғана. Ақынның поэма, драма,
романдары ... біз ... тек ... әңгімелері үшін ғана жақсы көрмейміз...
Пушкин шығармаларында әртүрлі оқиғалар, адам өмірінің түрлі тағдыры және
әртүрлі елдер ... ... ... ... етіп жаза ... ... жерінің таулары мен асау ... Қара ... ... ... Петербург қалалары, орыс деревнясының тыныс-тіршілігі туралы және
сол кезде өмір сүрген адамдар үшін ... ... ... ... ... алыс ... туралы жазған. Пушкин бұл жерлер туралы ... бала мен ... әйел мен ер ... жас пен ... ... мен ... ... және қайырымды, адал адамдармен ... ... ... ... көз ... ... жанды бейне түрінде өтіп
жатады.
Пушкин өзінің шығармаларында сол кездегі адамдар мен оқиғалар ... ... ... өмір ... да ... тербеген. «Руслан мен
Людмила», «Борис Годунов» сияқты шығармаларында алыста өткен өмір , ... мен ... ... ... ... өлеңдері музыкаға салынып, оның ірі шығармалары:
«Руслан мен ... ... ... ... », ... ... «Евгений
Онегин», «Русалка», «Дубровский», «Борис Годуновқа» опера жазылған.
Пушкиннің өмірі өзінің ... ... өте ... болды. Ақынның өмірге
келуі де өзгеше еді...
...Александр Сергеевич 1799 жылы Мәскеу қаласында ақсүйектер отбасында
дүниеге келген. Оның шешесі жағынан арғы ... ... ... ... атты ... қара ... ... еді. Оны өз елінен ұрлап шығып, Түркия
еліне әкеліп, орыс патшасы Бірінші ... ... ... Бала ... ... ... оған Ганнибал деген ата-тек беріледі. Пушкиннің
шешесі Надежда Осиповна Ганнибал осы «Ұлы Петр ... ... ... ... ... ... ... әдебиетке әуес, тіпті өзі өлең
шығаратын кісі болған. Ал оның інісі, ... ... ... ... ақын
атанған. Пушкиннің үйіне сол кездегі көрнекті ақындар жиі- жиі келіп тұрады
екен. Поэзия жайындағы әңгімелер, өлең оқу, ... бай ... ... ... ... әсер ... оның ... талантының оянуына себепкер
болған. Пушкиннің бала күндегі досы тәрбиеші әйел ... ... ... ... қызы ... ақынның халық поэзиясына құштарлығын оятуда
зор әсер еткен. Пушкин ... ... ... ... да өте ... ... мен тәрбиеші әйел кішкене Сашаға ... ... ... ... ... ... ... беріп отырған. Кейіннен Пушкин естіген
халық ертегілері бойынша өзінің тамаша шығармаларын жазған.
Ақын балалық ... орыс ... сол ... ... ... Еуропаның алдыңғы қатарлы ақын-жазушыларының
еңбектерімен танысып үлгерген.
Лицейде оқып ... ... ... ... ... ... ... жазған. Көп кешікпей ол Ресейдің ең ... ... ... оның ... толассыз еңбек пен күреске толы өте ... ... ... ... және ... жақын достығы үшін
Ресей патшасы оны әр түрлі жерлерге айдауға (Михайловск селосы, Кавказ,
Молдавия ) ... ... ... аса ... көз ... патша оны сарай ақыны етуді көздейді. Бірақ, қашанда ақиқатты бәрінен
де жоғары бағалаған ақын өз жүрек қалауындағы дүниелерді ғана ... ... ... ... ... ... саясында
әдебиетпен айналысуы бекер емес. Ақындық бүкіл өмірінің мәні мен ... ... ақын ... орыс ... ... ... мүдденің
аспандауына қызмет қылды.
Өзінің ата-тегін мақтан тұтқан екі жүзді ... мен су ... оны сол үшін жек ... ... мен ... ... ... іштері күйе күндеп, шығармаларын бастыртпай тастайды. Пушкиннің
өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... ақынға тіл тигізгендердің бірі, орыс әскерінде
қызмет етуші Дантес деген ... бен ... ... ... болды. Бұл
дуэльде ақын қатты жарақаттанып 10 ақпан күні қайтыс болады. Ол ... ... ... да ... ... ... бүкіл Ресей халқы күңіреніп, ... ... ... ... ... қайталап, сұмдық қазаға қатты қайғырды.
Пушкиннің ғұмыры өте қысқа болды. Бірақ ол ... сан ... ... іс ... Пушкин шығармашылығы арқасында орыс әдебиеті
дүние ... аса ... ... ... ... ... орыс халқының ғана емес, барлық халықтарға ортақ ... ... Абай ... ... ұлы ... ... көптеген ғалымдарымыз Пушкинді оқып, ... оны ... ... ... ... және ол ... тауып келеді.
Шынында Пушкиннің жазғандары ғажайып бір сиқырлы дүниеге ұқсайды:
Қара боран көкті жапты
Қарлы құйын қуалай.
Кейде ұлыған аң сияқты,
Кейде жылайды баладай.
Небәрі он ... ... ... ... осы ... қаншама ғажап
көрініс қамтылған десеңші: түнерген ... ... ... ... құйын...
Оның бірде гуілдеп, бірде ысқырған ұнамсыз үні расында аш ... ... жас ... ... ... еске ... өлең ... көңілсіз көрінісі туралы болғанымен, ол әсемдікке
толы. Пушкин шығармалары табиғат сұлулығына, әсемдік әлеміне арналады.
Ашылмай жиі күн көзі,
Торлайды көкті күз ... де ... ... ... тізбегі
Күнгейге қарай жөнеді,
Даланы тұман қаптады,
Түнеріп сая бақтағы
Жапырағын жадау төгеді;
Таусылды кездер тамаша;
Қайрылды қайта қараша,-деп төгілген ... ... ... ... ... ... ... жыл мезгілі – күз. Ақын жыл сайын өзінің
сүйікті жыл мезгіліне арнап ... өлең ... ... ... аяқталады? Әрине, ақиқат зұлымдықты, өсек-
өтірікті, тойымсыздықты, көрсеқызарлықты да ... ... ... да ... ... ма, ... ... қалауың?»
Шал иіліп-бүгілді:
«Кешірім ет, қарағым,
Кемпір тағы бүлінді.
Болам теңіз ... ... ... ... ... ... қу ... етті де құйрығы
Бір ауыз тіл қатпастан,
Көк теңізге сүңгіді.
Қайтты батып шал мұңға,
Жер үй жатыр құмы ұшып.
Сынған астау ... отыр ... - деп ... мен ... туралы ертегіні» (ауд.С.Жиенбаев) еске түсіріп көрейік.
Мұнда ақыр аяғында кімнің соры қайнайды? ... ... ... ... ... ... соры қайнайды. Оған кім ... ... ... мен ... ... ... Бұл ертегі арқылы Пушкин кім
зұлымдық істесе, кім өз қара басының ғана қамын ойласа, ерте ме, кеш пе ... ... өзі ... ... ешқашан да жақсылық пен шындықты жеңе
алмайтындығын көрсетеді.
А.С.Пушкиннің «Белкиннің ... ... ... «Ұлы ... атты ... ... ... жазылған «Евгений Онегин»
романдары да бейнелі тілмен жазылған.
Пушкин шығармалары өте ... ... ... ... ... суына көз салғандарың бар ма? Қол созсаң түбіне тиердей айнадай
жарқырап ... ма? Ал ... ... ол тұңғиық, терең. Пушкин де ... Оның ... ... ... даналық жатыр десеңші! Мұны біз
біртіндеп, жылдар өткізіп барып ... ... да ... ... оқуға болады және оқыған сайын жаңалық тауып, рахатқа батасың.
Пушкинді оқу- зор бақыт және қуаныш.
Пушкин қазақ жерінде
Деректемелік баяндама
Қазақстан үшін Пушкиннің кім ... ... жату ... ... ол ... үйде Абаймен бірге қазына ретінде қастерленеді. Өйткені ұлы
ақынның өмірі мен шығармашылығы өзінің көзі ... ... ... ... ... Бұл ... сонау 1823-24 жылдардың
өзінде-ақ басталған еді. Бұл ... ол ... ... айдауда жүрген,
генерал М.С.Воронцовтың кеңсесінде жұмыс істейтін. Сонда жүріп ол атақты
шығыстанушы – ғалым Алексей ... ... ... ... бұған дейін
қазақ жерінде болады, қазақтар туралы «Қырғыз-қайсақ немесе ... мен ... ... ... үш ... ... жазып
жариялайды. Міне, осы А.Левшин өзінің ... ... ... саяхаты, қазақ
елінің өмірі, тарихы, әдет-ғұрпы және салт-санасы жөнінде ұлы ... сыр ... 10 жыл ... ... ... ... көлемді шығарма жазуды
ойлаған А.С.Пушкин шаруалар қозғалысының өрті ... ... ... ... 1933 ... 17 тамызында сапарға аттанады. Москва, Нижний
Новгород, Қазан, Симбирск ... ... бір ... ... ... ... күні ... келеді. Мұнда 2 тәулік болады. ... ... күні ... ... Орал ... ... онда үш күн ... 23
қыркүйекте Болдиноға жүріп кетеді. Бүгінде ақынның осы сапарында ... ... сол ... ... ... елестететін мемориал тақта
қойылған. Орал өңірі тарихи талай тамаша беттерге толы. Ресейдегі ең бір
күшті ... ... ... ... оның қолбасшысы Емельян Пугачев
болған Жайық атырабы – орыс ... мен ... аса ... ... ... пен ... А.С.Пушкин мен В.И.Даль, А.Н.Плещеев,
Л.Н.Толстой мен В.Г.Короленко, А.А.Фадеев пен ... ... ... ... ... жер. ... ... болған сапарында
Жайық бойын жағалап, оның төңірегін аралаған. Ол сол жерде қыруар тарихи
деректер ... ... ... ... ... болған жерлерді
аралады. Көтерілісті көзімен көрген адамдардың естеліктерін, ел арасында
сақталған жыр, әңгіме-аңыздарды ... ... ... бәрі ... ... оның басшысы Пугачевтің бейнесін суреттегенде тарихи
шындықты ... дәл ... ... ... ... ... көтеріліске орыс шаруаларымен бірге басқа халықтар өкілдерінің
–башқұрт, ... ... де ... ... ... ... Наталья Николаевна Пушкинаға жазған хатында: «…Орал
қаласына келдім. ... ... ... ... ... ... Елі қонақжай
екен. Менің құрметіме түсте екі ... ... ... деп риза ... Орынбор, Орал сапарынан кейін Болдинода «Пугачев тарихын»
тәмамдап, ... ... ... ... ... ... тарихында» сол
кездегі қазақ халқының да мән-жайы сөз етіліп, дала ... сан ... ... ... А.С. Пугачевтің тарихы. – Алматы, 1956)
Ақынның Орынбор сапарында оның қасында орыс тілінің әйгілі түсіндірме
сөздігін жасаған, ... ... ... жүргені белгілі. Ол
А.С.Пушкиннің досы болған, ақын ... ... ... ... ... ... Бұл туралы көрнекті ғалым Ш. Сәтбаеваның ... ... ... Порудоминский «Даль» атты кітабында
олардың достығына байланысты басқа да деректерді әңгімелей отырып, ... ... 1833 жылы ... ... болған сәттерін де ... ... зер сала ... ұлы ... шығармашылығында қазақ
халқы туралы да деректер едәуір орын алғанын, халқымызға деген жылы ықылас-
ілтипатын, бүкіл ХІХ ... ... ... екі халық достығының тамаша
үлгілерін көреміз.
Өз Отанының жалынды патриоты болған ... орыс ... ... бір, ... барлық халықтардың өміріне үңіле қарады, олардың тілек-
мүддесін, ... ... ... ... ... жерінде, Орынбор, Орал
қалаларында болған кезінде қазақ халқына сүйіспеншілік сезіммен қарап, оның
өміріне, ... ... зер ... Ол қазақ жігіттерінің Пугачев
бастаған шаруалар көтерілісіне бел шеше ... ... ғана ... ... қоса қазақ халқының бай сөз ... ... ... ... асыл ... ... ... Көрпеш – Баян ... ... ... ... бес беттік, сиямен жазылған бұл қолжазба Пушкин
мұрасын ... ... ... ... Оны ... ... 100 жыл ... байланысты шығарған. «Временник Пушкинской
комиссии» жинағының үшінші ... ... ... ... ... ... атпен алғаш рет жариялаған профессор Л.Б.Модзалевский
«Пушкин қазақ халық шығармашылығының тамаша ескерткіштерінің ... ... деп ... болады» деп жазды.
Кейінірек бұл аңыз туралы, Қозы Көрпеш – Баян сұлу ... ... ... ... қалпы, айналасындағы мүсіндер туралы орыс ... ... ... ... ... ... табылған қолжазба – орыс әдебиеті мен шығыстану ғылымында ... ... ... ... бірі ... Поэманың мазмұны
баяндалмастан бұрын қолжазбада Аякөз маңындағы Қозы Көрпеш – Баян ... ... ... онда Қозы ... пен Баянға және жырда кездесетін
басқа екі кейіпкерге орнатылған төрт мүсін болғаны ... ... ... ... ... ... соңғы ширегінде ғана пайда болғаны аян.
Олай болса, Пушкин мұрасындағы ... – бұл жыр ... ... ... архивінде сақталған «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» аңызындағы
кейбір ... ... ... бір ... ... әсерлі әуен
әкелген. Қазақ аңызы негізінде поэма жазуды ойлап, мүмкін ақын осы сапарда
естіген ... ... ... ... ... соңғы кезінде жазылған белгілі «Ескерткіш орнаттым ... ... ... ... ... сақталған бір нұсқасында қазақ
халқын да атап өтеді. Бұл өлеңнің үшінші шумағы о баста мынадай ... обо мне ... во все ... ... всяк ... в нем ... внук славян и финн, грузинец
Черкес, киргизец и калмык.
А.С.Пушкиннің бұл өлеңі Оралда болып ... соң үш ... ... ... Ұлы ақынның туғанына 200 жыл толуына орай, 1999 жылы Мәскеу
қаласында Пушкин ... әу ... ... ... толық
жинағы жарыққа шықты. Сол жинақтан осы өлең шумағының о ... ... ... ... ... ... ... зер салып, өнеге
еткендер Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин және Абай Құнанбаев ... Олар ... тек ақын ... ... тынған жоқ, терең
зерттеп ізденуіне тірек етті.
Жалпы, ... ... мен ... ... орын ... бірі – ... Бұл сапарын ақын ерекше мақтанышпен еске
алады. Оның ... мен ... ... ... «И ... ...... да
аталар…» деген атпен кино - әңгіме жарық көрді. Республикамыз ... ... ... ... кино ... ... ... Б.Девинский
жазған сценарий бойынша операторлар В.Васильченко мен Н.Носов түсірген бұл
тарихи құжаттарды, мәліметтерді, сирек фотографияларды, ақын ... мен ... ... ... ... көз ... әкеледі.
А.С.Пушкин өмірінің соңғы жылдарында тұрған Петербургтегі үйі, ... ... ... көз алдыңнан өтеді. Осында ақын жаздырып алған
«Қозы Көрпеш- Баян сұлу» ... ... ... ... ... ... ақын осы аңыз негізінде, болмаса ... ... ... арнап өлең не поэма жазар ма еді деген ойға қаласың. «Атым ... ... ... ... шыққан. Онда ұлы ақын туралы қазақ
ақындары Жамбыл ... ... ... ... ... де ... ... жаным тірі өлеңімде,
Жаңғырад, құрымайды денем мүлде,
Жалғанның жарығында мен ... ... ақын ... ... деп ... ... (ауд.Б.Бұлқышев), оның өлеңі де, өзі де ... ... ... және Орал ... ақынның ескерткіштері бар. ... ... ... үй ... ... ... ... орындары мен мектептер, кітапханалар мен көшелерге ... ... ... ... ... да ... қала-ауылдарының көшелері
Пушкин атымен аталады.
«Пушкин ертегілерін ашайық»
Төменгі сынып оқушыларына арналған әдеби лото
Ойын өткізу үшін ... ... ... ... 6 ... әрқайсысы 1-ден 6-ға дейін нөмірленген; 6 қырлы кубик, әр қырында ... 6-ға ... ... ... жетондар, кітаптар және жүлделер.
Ойынның барысы:
Үстелде сұрақтар салынған 6 конверт жатыр. Ойынға ... ... ... кубик тастайды. Кубик қырындағы санмен ... ... ... ... ... ... оқиды. Жауабын
ойлауға бес секунд уақыт беріледі. Сұрақтың ... ... ... ... ... ... және оның ... тағы да шығуына құқы бар.
Жауап қайтара алмаған ... ... ... ол енді ... тек ... ғана ... ... Көрермендердің де ойынға белсенді
қатысуына болады: қолын бірінші көтеріп, жауап қайтарған бала да ... ... ... ... ... рет тек ... жетоны бар ойыншылар ғана
шыға алады. Кім бұрын 6 жетон жинаса сол жеңімпаз атанады.
Ойынға ... адам ... десе де ... Егер ... ... ... ... бере алмаса, ол ... ... ... айтқан балаға береді де өзі көрермендер қатарына
қосылады.
«Алтын әтеш туралы ертегі» атты бірінші конверттің ... ... ... ... ... ... ... алыстан
Бар екен бір данышпан,
Содан ақыл сұрапты…»
2. Әтешті сыйға тартқан данышпан қартқа Дадон патша ... ... ... ... ...... ... Дадонның патшалығын қанша уақыт ешкім мазаламады?
«Талай көктем шығады
Әтеш үнсіз тұрады».
4. Патшалыққа жау қай жақтан тиді?
«Әтешінен жай ... ... ... ... ... ... ... бірінші ұрысқа қай ұлын салды?
«Дадон ұран тастайды,
Үлкен ұлы бастайды».
6. Дадон патшаның қанша ұлы болды?
«Дулыға жоқ басында
Қаруы жоқ асынған,
Жатыр өліп ... (2 ... ... ... ... уақыт хан қызының шатырында көңіл көтерді?
«Кіргендей бір жұмаққа,
Тойлайды хан бір апта».
8. Дадон патшаға кім кездесті?
«Аққудайын пішінде
Ақ қалпағы басында,
Ақ ... ... ... ... Дадон патша данышпанның жақсылығын немен қайтарды?
«Аса таяқ сарт етіп,
Құлайды шал жалп етіп,
Сол жатқаннан тұрмайды».
10. «Алтын әтеш ... ... ... ... аяқталады?
«Ертегі ғой… алайда
Сабақ болар талайға!»
«Молда мен оның жалшысы Балда туралы ертегі» атты
екінші конверттің ... ... ... ... ... ... ... – жылына
Маңдайыңнан үш шертік».
2. Балда қалай жұмыс істеді?
«Жеті адамның ... өзі ... ... ел-аймақ,
Атын жегіп, жер айдап
Пештің ішін аңыратып,
Жағады отты лаулатып.
Жұмыртқаны пісіріп,
Қойды асты ... ... ... ... ақы ... қалай қайтару керектігі туралы молдаға
қандай ақыл ... құр ... жол бар, - ... бір ... ... оныңа.
Ақы түгіл, ол безіп,
Қаңғып кетсін ел кезіп».
4. Шайтандардан неше жылдың салығын жинауы керек?
«Салығым бар Шайтанда,
Өмір бойы төлейтін,
Үш жыл ... ... жоқ ... ... ... ... кәрі шайтан кімді жібереді?
«…келсін қазір немерем».
6. Жас шайтанды Балда алғаш рет қалай алдап соқты?
«Тартты Балда тоғайға
Төтесінен тұспалдап.
Қайтып ... со ... ... ұстап ап».
7. Шайтан Балдаға жарыстың қандай түрін ұсынды?
«Таяқ лақтырайық.
Лақтырсаң әріге,
Сен ие бол бәріне».
8. Балда шайтанға төмендегі сөздерді қашан ... ... бар ... ... емес аяқпен
Зымыратайын, таяп кел.
9. Балда шайтанды екінші рет қалай алдап соқты?
«Анау бұлтты күтермін,
Жүндей ғылып ... де ... Орыс ... ... ... сөзі ... ... дегенді білдіреді.
А.С.Пушкин неліктен осындай ат қойған?
Балалардың жауабы.
«Балықшы мен балық туралы ... ... ... сұрақтары.
1. Шал қанша жыл балық аулады?
Отыз үш жыл.
2. Алтын балықты ұстамас бұрын шал неше рет ау салды,?
Екі рет.
Үшінші рет ... ... бір ... ... алдынан кемпірі қандай кейіпте шықты?
«Киіп алған зерлі бешпет
Кемпірі тұр теңселіп.
Моншақтарға малынған
Жалт-жұлт етіп ... ... ... ... алтындар.
4. Кемпір қанша уақыт патша болды?
Екі апта. «Апта артынан аптаның кеші келді».
5. Халық қашан шалды мазақ қылды?
Патша ... ... ... ... ... ... әлі өтпеген,
Жадыңа сақтар едің есің болса,
Мәтелді «Әлін білмес әлек деген».
6. Балық шалдың неше өтінішін орындады?
Төрт өтінішін (астау, үй, ... ... Шал ... неше рет ... ... рет.
8. Шал өтінішпен келген сайын теңіз түсі қалай өзгеріп отырды?
(Дұрыс жауап – жүлде мен жетон).
Шалқыды теңіз баяу ... ... ... ол шарасында.
Түтігіп толқиды ол шарасында.
Түнеріп толқиды ол ... ... ... ... ... ол ... ұлып қойып, алас ұрған.
9. Алтын балық неліктен кемпірді теңіз әміршісі етуден бас тартты?
Балалардың ... ... ... шал мен ... не үшін ... жауабы.
«Өлген хан қызы мен жеті батыр туралы ертегі»
атты
төртінші конверттің сұрақтары.
1. Төмендегі сипаттама кімнің ... ... ... ... өзі ақ
Тәкаппар еді жалғыз-ақ,
Тым кесір, әрі қызғаншақ».
Өгей-шеше ханымның суреті.
2. Патша қызына қандай жасау ... ... ... жүз ... сарайын».
3. «Ханның қызын кет алып,
Таста орманға апарып.
Таң, еменге байлап кет,
Өлсін қор боп, қасқыр жеп» деп өгей ... ... ... қыз ... Жеті ... хан қызын немен тамақтандырды?
«Рюмкені толтырды,
Тәтті нанмен келтірді
Жайды үлкен дастархан»
5. «Бір күні ханның жас қызы
Албыртып нұрлы ай жүзі
Ағаларын ... ... ... еді ... қызы неліктен ағаларын күтеді. Ол ханның жалғыз қызы емес ... жеті ... ... ... деп ... ... сен ... Елисей ханзада көмек сұрап кімге жалбарынды?
«Ей, жарық күн, ... ... ... ай, ... ... ... жел, ұшқыр жел!...»
7. Ханзадаға кімнің көмегі тиді?
«Ұшқыр желдің».
8. Қалыңдығының өлгенін біле тұра ханзада неліктен тауға тартты?
«Елисейді басты ... ... сол ... ... үңгірге.
Ынтығады көруге…».
9. Өгей-шеше неден өлді?
«Қызды көрді өшіккен.
Дерті сонша асқынды,
Табанда жан тапсырды».
«Біреуге ор қазба, өзің түсерсің» деген ... ... ... ... жауабы.
«Салтан патша жайында…ертегі» атты бесінші конверттің сұрақтары.
1. Салтан патша үш қыздың қайсысын әйелдікке алады?
Кішісін.
«...Ырза болған өзі де
Соңғысының сөзіне.
«Сен ... ... ... де, ... да.
Болма,-деді,-енді алаң,
Батыр тауып бер маған.»
2. Ханым қандай бала ... ... ... ұл ... ... ... екеуі бостандыққа шыққанда ханзадаға келген ой?
«Әр адамның әл – буыны – ... ... ... ... Гвидон князьді қандай сөздермен қарсы алды?
«Ар ма, князь тілер бегім
Неге бұлттай ... ... сірә дақ ... ... ... патшаны көру үшін Гвидон князь кімге айналды?
Масаға, шыбынға, араға.
6. ... ... ... бір оң ... ... оң ... ... апасы? Аспазшы.
7. Неліктен?
«Иірімші боп, аспазшы боп,
Қайын кемпір бас басшы боп,
Патшамен бір сөзі ... төрт ... ... екі ... ... сол, ... оң ... қарайды.
8. Неліктен?
«Иірімші боп, аспазшы боп,
Қайын кемпір бас ... ... оған ...... аралға жібергісі?»
Балалардың жауабы.
9. Салтан патша кімді таныды?
«Тулап жүрек берді кенет:
«Қалайша бұл? Не керемет?»
Деп патша көп елжіреді,
Егіледі ер жүрегі.
Ханымын ол ... ... ... ... ... ... ... ма?
«Зар жылады, құн алар кім,
Мойындады күнәларын.
Патша қуаныш құрметіне
Үшеуін де қайтарды үйге».
«А.С.Пушкин ертегілері» атты алтыншы конверттің сұрақтары.
1. ... ... ... ... жолдармен басталады?
(Жауап – жетон, жүлде).
Теңіздің жағасында жасыл емен:
Тағулы сол еменге алтын шынжыр;
Түн демей, ... ... ... ... шыр ... ... жүр.
«Руслан мен Людмила» поэмасы.
2. Мына жолдар қандай ертегіден?
«Жас князьдің бағы ма,
Сұлу екен жары да.
Көркі күннен асады,
Түнде сәуле шашады,
Алтын айдай қабағы,
Ақ ... ... ... туралы» ертегіден
3. Салтан патша туралы ертегінің толық атауы қалай?
«Салтан патша жайында, оның асқан батыр ұлы князь Гвидон ... және Аққу ... ... ертегі».
4. Әңгіме кім туралы?
«Адам болса кездескен
Жалынып жарын сұрайды.
Біреу күліп баладай,
Кетеді бірі ... ... ... ... ... сұлу ... ... балаларының өлгенін ұмытып кетті?
Дадон патша.
6. Әңгіме кімнің әжесі туралы?
«Ал ханзада ... ... де, әлі де ... әже кәрі ... Гвидонның әжесі.
7. Мына жолдармен қандай ертегі басталады?
«Хан қоштасты, ханым ... ... бір ... ... ... жолға көз тікті».
«Өлген хан қызы және жеті батыр ... ... ... ... ... нұр ... кім ... қарсы алды?
Шамаханның жалғыз қызы. «Алтын әтеш туралы ертегі».
9. Кім
Теңізге кетті таң ... ... ... ... алды ... шын ... да?»
«Молда мен оның жалшысы Балда туралы ертегідегі» Балда.
10. Балданың молдаға ... ... енді ... ... ... ... шығармаларының қазақ тіліндегі аудармалары туралы әңгіме
«Издревле сладостный союз
поэтов меж собой связует…»
А.С.Пушкин.
Егер Александр Сергеевич Пушкиннің өзі ... ... ... рет ... ... ... ... елу төрт жыл өткеннен кейін, яғни 1887 ... ... ... да ... ... келіп жетті. Қазақтың ұлы ақыны Абай
Құнанбаев дәл осы жылы ұлы орыс ... ... ... ... қазақ
тіліне аударады. Абайдың ұлылығы сонда – ол Орта Азия мен Қазақстан, Еділ
бойы мен Орал ... ... ... ... ... ... ... шығармаларын өз ана тіліне аударады. Ал басқа көрші халықтардың
ақындары, атап ... ... ... өзбек, тәжік ақындары Пушкин
шығармаларын Абайдан соң, екі жылдан кейін, яғни 1889 ... ... ... бұл жылы А.С.Пушкиннің туғанына 100 жыл толып, оны бүкіл
Ресей ... атап ... ... ... сегіз жыл кейін дүниеге келген Абай, әрине, сөз
алыбын көре ... ... ... өнер ... өлең тауы боп ... Абай ... ата
мекені – Ақшоқы. Еңлік пен Кебектің қайғылы өлімінен соң жүз ... ... ... ... өзі салған қыстауында қазақ даласында тұңғыш ... ... ... атанған «Евгений Онегинді» Абай аударды да,
орыс қызы алғаш рет қазақ ... ... ... ауасымен тыныстай
бастады.
Абай Пушкинге шәкірт есебінде ден қойған жоқ, терезесі тең әріптес
ретінде сыр ... ... мен ... ... ... қыр елінің
түсінік түйсігіне сай келтіре отырып, санасына сіңірді. Махаббаттың мұңды
да жалынды, мөлдір де таза қасиеттерін ... ... ... ... ... Абай ... ... аударып қана қоймай, оған орайластырып сазы
шалқыған ән ... ... ... ... сұлу сөз ... ... жоқ. Осы Ақшоқы бауырында Абай ... ... ... халық алдына шықты да табысты. «Евгений Онегин» романының
желісімен жазылған ... ... ... ... ... ... біз ... әнін шырқаймыз. Қыс күнінде Абайдың Кіші
Ақшоқыдағы үйіне ат ... ... ... ... ... біз ... романынан оқыдық.
Абай Пушкиннің «Евгений Онегинін» аударуға неге ерекше құмартты және
бұдан нені көздеді? – ... ... ... сөзімен жауап берген жөн
сияқты. Ұлы сыншының «Евгений Онегинді» Пушкиннің өзге шығармаларынан ... ... ... ... ... ... аса ... бір кезеңін
поэзия арқылы көркем суреттеп беруінен (1633 бет), шын ... ... ... қай ... ... ... да үлгі етерлік көркем бейнелердің
асқан ақындық ... ... ... ... ... ... ... шығарманы биік деңгейге көтерді. Француз романдарын
бойтұмар ғып жүрген помещик қызына қыр қазақтары өз ... ... ... 1887 ... ... Абай ... ... ... ... ... мәдениеттің ауқымынан анағұрлым асып
кететін ғажайып құбылыс. Абай - ... ... көп ... ... ... Абайды жырға қосқанда ... оның ... ... ұлы ... аудармашылық шеберлігін айтады.
Абай ... ... ... ... бірі ақын Қайнекей
Жармағамбетовтың «Жидебайдың күндері мен түндері» атты ... ... ... ақын ... ... қалың қабат сырды ашқандай.
Табысып қала қызы, дала қызы
Не қияр алыстарда мұңдасқандай.
Абайдың «Евгений Онегиннің» ... ... ... ... ... ... сахарасына келуі, ақынның «Татьяна әні» елге тарауы ... ... ... ... де өзегі. Бала кезінде ауылда
естіген Татьяна әні туралы өлең кестелей ... ... ұлы ... ... мыңмен жалғыз алысқан кім?
Жауына найза сөзін шанышқан кім?
Өзендей құйған барып көк теңізге
Лермонтов, Пушкиндермен табысқан кім? ... ... ... ... өлең ... ақын ... ... деген
өлеңінде былай жауап береді:
Көрікті көңілде жыр, қолда қалам,
Өмірдің өріне ... ... ... ... ұлы ... ... ұлты – ... аты – Адам.
«Евгений Онегинді» Абай тұтас аударған жоқ, одан оның аударғаны:
романның басы ... ... Х – ХІ – ХІІ ... Пушкиннің Онегинді
сипаттауы, Татьянаның Онегинге ... хаты ... ... ХХХІ ... ішінде жолыққан Татьянаға Онегиннің берген жауабы (төртінші ... – ХҮІ ... ... ... ... ... ... ХХХІІ шумақ), Татьянаның Онегинге берген ... ... ХІІІ ... де Абай ХІХ ... орыс поэзиясына алғаш жол салған
елші болып қала береді.
А.С.Пушкин есімі қазақ ... ... бола ... ... де ... ... ... жылдары Орынборда шығып тұрған
«Оренбургский листок» бұқаралық - әдеби ... 1880 ... бір ... бір қызықты жайт басылған. Орынбор зиялыларының білікті өкілінің
бірі П.Располов Москвадағы дворяндар мәжілісі өтетін залда 1880 ... ... күні ... ... ашуға арналған салтанатты кеште сөз
сөйлегенін ... Бұл ... ол ... орыс ... ... ... тіліне аударғанын, «Қазақ хрестоматиясына»
енгізгенін мақтаныш ... айта ... ... ... «Мен ... ... келген өкіл ретінде сіздердің көпшілігіңізге әлі мәлім емес жаңа
бір жайды айтқым келеді. Осы ... ... ... ... ... сөзімен айтқанда оның «даңқы бүкіл ұлы орыс ... ... және ... ... сөйлейтін болады». Бұл қазір шындыққа айналып отыр.
Орынбор бекіністерінде ашылып жатқан ... ... ... ... ана ... оқи алатын болды, олардың енді өз хрестоматиясы бар және ол
оқулықтардың алғашқы бетінде біздің ... де аса ... ... ... ұлы ақынымыздың шығармалары жүр. Қазақтар мен башқұрттар орыс
тілін оқып үйрену үстінде ... ... ... ... Сонымен Россияның
шығысында ұлы ақын таныла бастады».
Ұлы Абай негізін салған А.С.Пушкин мұрасын игеру дәстүрі ... ... ... ... ... жыр-дастандары да дүниеге
келген. Мәселен, Әсет ақын нұсқасы, Әріп үлгісі, Қуат қалыбы, ... ... ... ... ... ... Абай орнықтырған
дәстүр жалғастығын сабақтай отырып, ... ... ... ... ... қара ... ... көсілте жырлаған. Қазақ қаламгерлері орыстың ұлы
ақынының ғажайып мұрасын ... ... ... жеткізе таныстыруды
мұрат тұтқаны, қастерлі міндет, қасиетті парыз санағандары көрініп тұр.
1903 жылы Қазан қаласында А.Пушкиннің ... ... ... ... басылып шықты. Оны аударған орыс әскерінің ... ... кісі ... ... ... ... ... атты өлеңі қазақ тіліне
аударылып, «Айқап» журналында (1915,№4) жарияланды. Ал ұлы ... ... ... ... мен балық туралы ертегісі» қазақ тілінде қолжазба
түрінде тараған.
1905 ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениет
мәселесін қолға ала бастаған. Сол жылдары қатарға қосылған жас ... ... та бар еді. ... орыстың ұлы ақынымен үндес
болған, қазақтың ... ... ... ... ... ... ... да өз халқының әдебиетіне жаңа бағыт ... ... ... ... ... ... ... үлгісіндегі ұлттық
романтикалық поэманың негізін қалады. Пушкин сияқты ... ... ... ... ... ... ... Баян» поэмасындағы:
«Жүрегім мен зарлымын жаралыға,
Сұм өмір абақты ғой саналыға.
Қызыл тіл қолым емес ... ... ... ... да»,- ... жолдарындағы «кісен», Пушкин тұтқынының аяғындағы «шынжыр» -қоғамнан
қысым көрген қапас көңілдің егіз көрінісін білдіреді.
Ақынның «Боран» және «Дубровский» атты ... ... да ... ... ... 1923 жылы Семей қаласында өз алдына жеке кітап
болып басылып шықты.
Бұдан кейінгі жылдарда А.С.Пушкиннің ... ... ... ... ... оның ... ... түрде тараған.
Мына бір естеліктен үзінді осындай бір жағдайды аңғартса керек.
«…Ұйықтамай отыр, мен саған өлең ... ... - ... апам ... айтатыны қазақтың қара өлеңі, сонан соң…Дубровский…
Апам «Дубровскийдің» ... ... ... ... ... ... дейін
жете алмайтын. Аяғына дейін білмеді ме, жоқ әлде мен бейбақ ... ... ... ... бе? Әйтеуір ертеңінде «Дубровский» қайта басталатын.
Бұл бәленшенің өлеңі деп апам айтқан емес. ... ... ... ол
қайдан білсін, ол кезде Пушкинді қай қазақтың кемпірі ... ол ... ғана ... атын айтпайтын ақындар аз бе еді?…»,-деп балалық шағын
еске алады белгілі жазушы Қ. Ысқақов.
Пушкин поэзиясының ... ... ... ... отызыншы жылдары бұл жұмыс қызу қолға алынды.
1935 жылы «Кавказ тұтқыны» және «Цыгандар» атты ... ... ... бірі ... аудармасымен жеке кітап болып басылып
шықты.
Цыгандар
Цыгандар шулап, Бессараб
Жерінде ... ... ... ... жыртық түнеді.
Қонысы еркін олардың
Астында аспан жайлы ұйықтап,
Арасында арбаның
Ықтырма кілем жабдықтап.
Пісіріп кешкі ас, ат жайып
Үй іші от ... ... ... ... ... ... күллісі:
Қамданып ұжым үй іші,
Жолға әзір тұр таңнан көш!
«Әйелдер ән сап, баба у-шу,
Соғылған шың-шың темір ... ... ... түнде мүлгіген,
Тып-тыныш қырда тек дыбыс –
Ат кісінеп, ит үрген.
Далада барлық от сөнген,
Жұрт тыныш, сәуле шашып ... ... нұр ... ... ... жылы ... қайтыс болғанының 100 жылдығына орай ұлы ақынның ... ... ... ... ... ... ... Оның бірінші томына
өлеңдер мен поэмалар, екіншісіне драмалық және ... ... ... ... ... ... әр түрлі нұсқалары берілді.
Ұлы ақынның үш томдығының жарық көруі, сол кездегі қазақ ... ... еді. Бұл ... ... ... ... ұлы
ақындарының бірі Ілияс Жансүгіровтың аудармасындағы «Евгений Онегин»
поэмасының толық ... ... ... Бұл ... жемісті еңбек
еткендердер қатарында Сәкен Сейфуллин де болған.
Сол кезде қазақ ... ... ... ... «Чаадаевқа»,
«Ескерткіш» атты тамаша өлеңдерімен алғаш рет танысты.
1949 жылы сөз ... ... ... ... ... Қ.Шаңғытбаев, М,Әлімбаевтар орыс ... зер ... Бұл ... жазушы-академик Ғабит Мүсіреповтың
редакциясымен жарық көрді. 1953-1954 жылдары Пушкиннің төрт ... ... Бұл ... ... ... жаңа есімдер- С.Мәуленов,
Ғ.Қайырбеков, І.Мәмбетов және басқалар толықтырды.
1975 жылы орыс ақынының ... екі ... ... ... ... ... ... (өлеңдері, поэмалары, ертегілері және
«Евгений Онегин» поэмасы), ... ... ... ... ... ... повестері», «Капитан қызы», «Дубровский» және т.б.) енді .
Пушкин-еуропалық қана емес, Шығыстың шырайына шұрайлы шығармалар
арнаған ... ... ... ... ... ... бір хатында ол
Мекке мен ... ... ... жүргенін айтады. Бұл ақынның
қуғындалып жүріп Құранның текті тәтті ... ... ... ... ... Атақты «Құранға еліктеу» осылай туған.
«Евгений Онегин» романының желісімен бір емес, бірнеше ... ... ... халқының төл туындысына айналуы Ұлы Пушкиннің талантында,
Абайдың аудармашылық құдіретінде... Абай қалыптастырған ... ... ... ... ... құмарлығында. Аударма
мәдениетінің жоғарылығында, сол ... ... ... ... ұлт ... ... ... фольклорлық бейнеге айналып кеткен
Пушкиндей ақын-жазушыны кездестіру қиын. ... ... ... ... ... сіңгені сондай-Татьяна есімі қазақ арасына Тәтіш
деген қыз атты болып енген...
Ымырт кез. Баяу аққан су.
Ән ... ... ... түнек. Қоңыз у да шу;
Аржақта түтеп жанады
Ошағы маздап ... дымы ... ... ... ай ... ... дейтін әдемі жыр
кестесі әлемдік әдебиеттегі ... жоқ ...... Онегиннен»
алынған үзінді. 1999 жылы осы ... ... және ... ... тәржімелену тарихы туралы жазылған ... ... ... атты ... ... жарық көрді. Бұл
кітапта Қ.Шаңғытбаевтың Пушкин ... ... ... еш ... оның ... ... да барынша толық сақтаған аудармасына
тоқталады. Еңбекті оқи отырып, әрбір оқушы тарихты, сол замандағы ... өмір ... ... ... мәліметтерге қаныға алады. Өзінің өмір
жолында Омар һайямнің, Сағдидің, ... ... ... ... ... Қуандық ақын Пушкиннің ұлы туындысына ... ... ... ... ... адалдықтың үздік үлгісін
көрсетіп шыққан бұл еңбегі қазақ әдебиетіне ... ... ... ... ... дәлдігі, көркемдігі, түпнұсқасы рухын, ауанын сақтауы
жағынан поэзия аудармасына қойылатын ең биік ... ... ... бере ... Әлем ... ... ... саналатын Пушкинді
осынша дәл, осынша көркем, осынша ... ... ... ... ... де ... ... бар құбылысты, бар мағынаны, бар ойды ... ... ... ... етіп жеткізе беретін құдіретті ана тіліміз-тәуелсіз
еліміздің мемлекеттік тілі үшін мақтана аламыз.
Әрине, бұл ... ... ... ... Алда әлі
алынбаған таусылмас, шексіз Пушкин әлемі бар. ... ... ... ... ... ... ... жасаушы, ұлы кемеңгері.
Мәңгі өшпейтін ұлы орыс ... ... адам ... рухани
қазынасын байытып, оның көркемдік дамуындағы зор адым болды. Біз Пушкиннен
орыс халқының талантын, күшін, шабытын ... ... ... ... ... роман-эпопеясының «Биікте» деген бөлімі бойынша
әдеби-әуенді қойылым
Қазақтың киіз үйі бейнесімен жасандырылған сахна төрінде ... ... тұр. ... ... ... ... біресе алақанымен басын
таянған Абай үнсіз отыр. Алдында айқара ашулы көнелеу екі үлкен кітап. ... ... ... ... ... ... көршісі – үлкен жастық
жатыр.
Жүргізуші І: Бұл күндегі Абай, ақын атын анық ... Сол ... енді ... етер ... ... деп ... көп ... тапқан сан-салалы күйлер, ойлар ендігі шақта өз
өлшеуін тауып, ... ... соны ... ... ІІ: … Абай көп ... ... ... өзімен үнсіз
тілмен ұзақ-ұзақ сырласатын достарынан сырт адамның көпшілігі жат жұмбақша
бағалайтынын біледі. Бірақ, оны елеп, ... ... ... бір кітаптың
бетін ашып, өзіне керек жерін ... да ... сол ... ... ... бөгеліп отырып қалды. Енді қолына екінші кітапты алып
аударыстырып, ... ... ... ... ... ... ... мұндай өлім, өлім бе? Мәңгі-бақи
өлместей боп, кейінгі дүниеде өз аттарын ұмытпауды уағыз етіп ... жер ... ... ...... мола. Әуелде жер бетінде
томпайған бос топырақ мезгіл сайын шөге-шөге барып, ақырында мүлдем ... ... ... осы көр жер ... ... адам аты да ... ... О да бітеді. Мыналар (екі кітаптың мұқабаларын сипалай
түсіп) сол өзінен қалған, жер үстіндегі ... тау ... ... ... ... ... Олар Ақшоқының екі биігіндей…
Жүргізуші І: Бұл екі кітап, бұл ауылдың Абайдан ... ... ... де, ... да ұғымсыз кітаптар. Бір Абайдың ғана көңіліне әрі ұғымды,
әрі құрметті боп алған, алыс дүние, алыс заманның екі ... ... ... ... мен Лермонтов.
Жүргізуші ІІ: Екеуі де Абайдың ата-бабасы кешкен өмір ... ... боп ... ... ... алыста өткен…
Жүргізуші І: Бірақ сол қалпында, бұл екеуі ... ... ... ... ... ... қалады. Бөтен дүниеден бөтен тілмен кеп
Абайға сырларын ашқан, мұңдарын шаққан егіздер сияқты.
Сен де ... ... ...... ... ІІ: ... ... мен ашуы шарпысып, кезек жеңісіп
барып, ақырында сыншы-кемел ой ... де, ... ... боп алып, тына алмай
жатқан аға бар. Сол ағаның дертін көріп: «Тынғаннан ие тауып ек!» – ... мен ... бой ұрып ... іні бар. Сол аға – Пушкин. Сол іні ... ... ... ... заман, бар қауымдағы шерлілерге атой
салып, өмірлері шырақша ... ... аға, ... ... кеп): ... еліңде, отаныңда өнер – білім болуы қандай
сый болар еді! Әлденеше ... ... ... келе ... ... соны ... асыл ... болса арман бар ма?..
Жүргізуші І: Абай ойлана күрсініп ... ... ... үңілді.
Абай: Неткен айтқыш тіл? Тіл емес, жүректің лебі! Гүрілдеп ... ... ... тереңдік…
Ғашықтың тілі – тілсіз тіл
Көзбен көр де ішпен біл…
Жүргізуші ІІ: Татьяна хатының ырғағы мен ... ... өз ... ... Қыз ... ... шыққан бір сарынның басы еді.
Абай: Өзімнен өтіп кеткен дәурен. Бірақ, сол күнде де осындай боп
айтылған ... ... ... ... күй, ... ... ... осыған шомып көрсейші. Осы үлгі болар! Сезінетін жас табылар.
Үлгі етіп көрсем ... ІІ: ... да, осы ... күн ... ... ... қоңыр тілімен сөйлете бастап еді. Сөйлеткен сайын Татьяна ... үн ... ... ... күй ... ділмар жас, шебер шерлі боп барады.
Қазірде, ұяң ... ... ... ... ... өзі ... хатты
салыстырады. Кей жерлері Пушкинше емес. Қатаңдау.
Жүргізуші І: Семей кітапханасынан кеше алдырған он шақты кітаптың
ішінен бір хат ... ... досы ... ... ... ... жазған хатына жауап ретінде жазған мынау хатында:
Абай ( кітаптарды ақтарып, хатты қолына алып дауыстап оқиды):
«Соңғы жылдары «Евгений Онегин» ... ... де ... ... ... сай күй дейді. Петербор, Мәскеудегі санаулы қауымның
бір тынысы сол ... ... ... ... не, бізге оны естуге бұйрық
жоқ».
Жүргізуші ІІ: Абай бас жақта тұрған домбырасын алып, қолы шек пернені
термелеп, жебелей ... Көзі ... ... ... ... ... ... көз емес. Ол қазір ойдың көзі… тербеле толқынған ақын
толғауының көзі. Бір ... ... ... тап ... ... кетті. Тағы
да отырып ақырын үн салып, ... еді ... ... ... ... домбырасын шерте түсіп, ыңылдай):
Амал жоқ, қайттім білдірмей
Апырым-ау,қайтіп айтайын… деген екі жолды айтады.
Жүргізуші І: ... ...... ... басы ... ... бастаған сияқтанды…Тағы да, тағы да …жантайып шынтақтап, біресе тез
қозғалып, құшырлана малдас құрып ап арлы-берлі ... Қос шек ... ... ... шұғыл қатаң үндерге басып, асып қайтып отыр. Соңғы екі
жол қымбатқа түсті…бірақ оралды…
Абай: (Татьяна хатының үш шумағын ... ... ... ... қазақ ауылының сол кездегі киімін ... бір топ ... ... ... Молда, Мұхаметжан, Қарасақау және т.б.)
Абай: (Кішкене Молдаға ... ... ... пе ең? Енді ол ән салатын болды ғой, білдің бе?
Кішкене Молда: Онысы абзал болған екен… көшіріп қойып едім.
Абай: ... Мұқа мен ... хат ... ... ... Татьяна
сәлем айтты, «бізбен де таныс болсын» деп айтты де. Мына ... ... ... ... сол сәлемін ала барсын.
Жүргізуші ІІ: Кішкене Молдамен қатар Абайдың жаңағы сөздерін құлақ
түре тыңдаған, жасы отызға жаңа ... ... сұлу ... ... қой ... ... сақалы бар Мұхаметжан да Көкбай, Мұқа сияқты жақсы әншілердің
бірі болатын. Оның да ... өлең ... бар ... Абай аға, бұл ән ... жатқан кім болды?
(Жауап қатпастан Абай домбырасын қайта ұстап, Татьяна хатының алғашқы үш
ауызын әндетіп айтып берді де, ... ... ... Соны сөз ... ... болат та. (қолына домбыраны
алады).
Жүргізуші ІІ: Мұхаметжан әннің алғашқы екі ауызын жаттап ... Енді ... ... ... ... тартып, ішінен «Амал ... өзі ... әнге ... ... еді. Әзіргі әндерге қосылмай жатыр.
Ол ... ... әні ... да ... ... «Топайкөкпен» де
жағалатты. Созылмайды, көнбейді. Ол қасындағыларға қарайды.
Қарасақау: Немене, Татьянаның «Аққайыңды» ... ... ме, ... ... ғана емес, тіпті біз білген әнге жуысайын деп
тұрған Татьяна көргем жоқ.
Қарасақау: Бәйіт тақпақ ... ... ... әнге тең келе ме ... (үнсіз қалпынан арылып): Солай деймісіңдер? Татьяна Татьяна
болады да. Ол ... да ... ... ... ... те тілемес! Жандарым-
ау, Татьянаның бағанағы салған әнін қайта айтпаймын деп отырғанын ... Мына ... өзің ... тап, ... қай ... ... ... десе керек.
(Мұхаметжанның қолынан домбыраны алып тарта жөнеледі).
Жоқ, енді айтқысы келген екен. Былай ... ғой (үн ... ... екі ... ... ал ... екінші ауыздың тұсында
қосылады).
Абай: Жоқ, ... ... ... жоқ. ... ... түс ... (Мұхаметжан тізесінде жатқан жазуына көз қиығын тастай
отырып, Татьяна әнін толық айтып шығады).
Жүргізуші І: Абай міз ... ... ... тыңдағандай еді. Ол
Ақшоқы биіктеріне көз жіберіп, бағана өзі теңеген Пушкинді есіне ... ... ұйып ... Өңі ... бойы ... ... ... сөз, өзі жырлатқан ән, ең алғашқы рет әрі жас, әрі сұлу, әрі әсем
әншінің көлденең үнімен айтылғанда, енді өзін де ... ... әсер ... ... ... ... бәрі де, ... қақпай, қыбыр етпей,
Мұхаметжанның аузына қарап қалып еді. Қазақ әні емес. Бірақ ... ... ... ... ... ... майда толқын тәрізді.
Жүргізуші ІІ: Мұхаметжан енді айрылып қалмайын, ... ... ... боп ... ... Сонымен бірге өзі де бойы ... ... боп ... ... ... еді. ... танысқаны осы болса да, ол
Татьянадай назды жасты, көз ... ... боп, ... ... ... ... еді. Осы ... үстінде ұғынды.
Мұхаметжан: (әнін тоқтатып) Тал бойыңды ұйытқандай сорлы, шерменде
екен-ақ! Мұны осыншалық күңіренткен қандай ғана неме екен, Абай ... Иә, бәсе кім ... ... ... айта ... Абайжан.
Кішкене Молда: Пошкин, айтқызып отырған Пошкин, Пошкин ғой…
Мұхаметжан (жаратпай): Қоя ... ... ... ... тіпті сол
ақынның аты да сен ... ... ... Е, енді ... ... Мен бек дұрыс айтам, солай.
Мұхаметжан: Жоқ, менің бағана құлағым бір шалып қалып еді. Абай ағам
Пушкин ... ... ... ... дәлі ... Абай аға?
Жүргізуші І:Абай Пушкиннің өмірін, өлімін айтып беріп, жаңағы Татьяна
әніне қайта оралды.
Абай (Мұхаметжанның ... ... ... ... ... жерін
түзей отырып):
Осы да жүректегісін жеткізе білген тіл-ау! Шынның шыны керек те.
Пушкиндей ақынды қазақ баласы сен де, тіпті исі мұсылман ... сен де ... ... Бірақ, енді сол Татьянаның осындай үні жауапсыз қалғаны
әділет пе, Абай аға, жігіт те бір орай ... ... ... ... па ... (аз ... отырып): Ол да дұрыс екен. Онегинді ... ... ... ... Әй, бірақ ол өзі опасыз еді, әй!..
Жүргізуші ІІ: Абай ... кеш бойы ... ... ... еді. ... ... ең алғашқы рет таныса жақындасып, туысын тапқандай болып
толғана бой ұрған күнінің бірі еді.
Абай (Пушкин кітабын жауап жатып):
Дүниеге ... ... ... Енді ... ... көшіп, күншығысым-
күнбатыс, күнбатысым-күншығыс боп барады. Солай болсыншы!
Жүргізуші І: Солайша, 1887 ... ... ... ұлы ... ... ... ... қолынан ұстап кеп, қазақ сахарасына ең
алғашқы рет қадам ... еді. Өзі ... ... ... ақын ... қазақ жасының жүрек сезіміне бұрын қазақ сөзімен айтылып көрмеген
көркем, шебер тіл бітіріп, жандай жақын ... бола ... ... Пушкинианасының елшілері
Жыр – шашу
Шашу – қазақтың ежелден келе жатқан қуаныш айғағы ретінде жасалатын
өте сұлу да ... ... ... Зор ... ... әйелдер
құрт, кәмпит, күміс теңгеден шашу шашады. Бұл дәстүрді кітапхана ... ... бір түрі ... ... ... ... жыр-шашу.
Ұлы ақынның мерейтойы қарсаңында өткізілетін көп шаралардың ... ... шашу ... орын ... ... ... оған әрдайым өлең арнамаған ақын жоқтың қасы»
– деп академик М.Қаратаев айтқандай, ұлы ақынға ... ... ... ... ... қараңыз). Қазақ халқы рухани өмірінде Пушкиннің ... орны бар. ... ақын ... ... ... – қазақ халқының
да ақыны» деп бекер атамаған.
Шашу өтетін жер мерекедегідей безендірілмек. ... ... ... ... ... ... ... қабырға сөздер…
Жүргізуші: Заманында «Пушкин өзінің ұлы ... ... ... күш ... ... деп бағаланған орыстың кемеңгер
ақынын қазақ қауымына таныстырудың өзі артық ... ... ... білмейтін адам кемде кем. Ұлы ақын орнатқан ұлы ескерткіштің
іргесіне қаланған қазақ ақындарының күн ... өлең ... ... екі оқушы шығып Пушкиннің «Ескерткіш орнаттым мен ... ... екі ... ... ... бұл ... Оралда болып қайтқан соң үш жылдан
кейін жазылған екен. «Ескерткіштің…» алғашқы қолжазба нұсқаларында «қазақ»
аты ... ... ... десе ... ... ұлы ... есімін
шығыс халықтарының ішінен алғаш, шығармаларын өз тіліне аударған қазақ
халқы ... ... ... айтқандық емес.
Сонымен, о, жыр тәңірісі, өзіңнің лираңнан шабыттанған ақындардың
арнау өлеңдерін қабыл ... ... сыр ... ... өлеңнің таңғажайып жыр құсы.
Саған арнап жырдан жібек кестелер
Ен даланың ерке ... ... ... ... ... ... үш пейіл»
өлеңі оқылады.
Александр Пушкинге үш пейіл.
Саған шексіз сый-құрметін көрсетіп,
Мені халқым аттандырды елші етіп.
Ал елшілер келеді ғой тіріге
Тауыспаған өмір ... ... алды ... оңай ма?!
Кішілерді санатына санай ма?
Келгендеймін кемел Пушкин тауына
Өз атынан емес, өзге орайда.
Оған әсте шамданар да ойым жоқ,
Келгендеймін ... боп ... ... ... де
Маған мойнын бұратындай қалайда.
Бойшаң ұлы, ойшаң құлы ... ... ... жүз жыл ... бұл қарағай
Пушкинменен сырлас өскен баладай.
Білетіндей, қарағайға аяндай
Заман мұңын толғағаны Бояндай.
Самсаған қол кернеп Сенат алаңын…
Тігеді ақын көңілінің жанарын.
Дар ... бес ... ... ... ақ патшаға кешпейді…
Айтшы, - деймін. – Қандай еді ол өзі?
Отты ма еді? ... ме еді ... боп: «Ел ... Ақ иық!..»
Тербелейді, басын ағаш сәл иіп.
М.Әлімбаев
Жүргізуші: Пушкин ... өз ... ... ... бірі- Ілияс
Жансүгіров десе болар. Ол оның өмір жолының кейбір ... ... ... тума ... тақырып етті. Ол әйгілі «Құлагер»
поэмасында мынандай әсерлі шумақтарды дүниеге келтірген І ... ... ... ... ... ... біржолата бөтен жерге.
Тартқанда жалғыздықтан жаны қорлық
Төсеген талай ерлер оққа кеуде.
Жақсы боп өзден өлім ... ... ба екен оққа ... ... жан ... жақсы көрген?
Не дейміз Лермонтов пен Пушкиндерге?
Жүргізуші: Бұл ... ... ... көз жұмған азалы сәтте туып,
ертеңінде қолжазба арқылы қолдан ... ... ақын ... ... батыл айтып берген М.Лермонтовтің «Ақын ... атты ... еске ... оқушы: Лермонтов болмағанмен біздің Ақан,
Кісі ме еді ақындықтан құралақан?
Ортасын олқы көрген бұл да дара,
Имеген ... бас ... ... ерте ... ел еркесі
Жетпестен қиылатын ер желкесі
Лермонтов, Пушкин көктен атылған құс,
Түскен бе Көкшетауға көлеңкесі? –
деп ақын, ел ... Ақан ... де ... ... ... еске ... 1937 жылы бүкіл дүние жүзінің прогресшіл ... ... ... қайтыс болғанына 100 жыл толуын еске түсірді. Осыған
орай Жамбыл Жабаев ұлы ... ... ... ... деген өлеңдерін
арнады.
1 оқушының орындауында «Асқан бұлбұл» өлеңі оқылады.
Орыстың ... ақын ... мың ... ... асыл сөзден төктің маржан,
Жарқырап тар заманда-ақ шықтың еркін.
Патшаның қорқау бастық жендеттерін,
Сен көрдің, ... сен, ... ... қан ... ... тимей,
Қолынан қанды жендет жанды бердің.
Не керек, өмір шіркін, өзің тірі,
Алтындай ... ... ... жыл ... қара жер сені ... дүние ақынысың осы күні.
Қуанып көзі жайнап, мейірі қанып,
Башқұрт, түрікпен, белорус, қазақ танып.
Оқиды жазғаныңды, ... бір де бірі ... ... ... қалың жұрттың туысқаны,
Сен - біздің бұл ғасырдың өлең, әні.
Өлеңің жаңа атқан таң, жайнаған гүл,
Жұпары, інжу-маржан, өмір сәні…
Бұл күнде біздің өмір ... ... ... ... ... ... ... бізбен бірге қуан, шаттан,
Мәңгі өлмес асыл сөзді асқан бұлбұл.
Жүргізуші: Қарт ақын «сен – ... бұл ... ... ... сол отызыншы жылдардың өзінде-ақ талантты композитор Рамазан
Елебаев «Асқан ... ... ... ән ... ... ... ... «Жолдастар», «Жас қазақ» әндерінің авторы, ... ... ... композитор Рамазан Елебаевтың Жамбыл өлеңіне жазған бұл
әні 30-шы жылдарда шыққан тамаша әуендердің, ... ... ... ... ... ... ... Өмірбек Байділдаев.
(Мүмкіндік болса осы әнді оқырмандарға тыңдатқан жөн. Ізденіс
жұмыстарын жүргізу ... ... ... бұл ән ... ... ... әні ... табылады).
Жүргізуші: Ақынның «Пушкинге» ... ... де ... ... іспетті. Жамбыл Пушкин жырын «Хиуадағы ... ... ... жайған қанатына, көз тартып құлпырған патсайыға теңейді. Мінеки,
оған өздеріңіз куә болыңыздар
ІІ оқушы: ... ... ... ... алды ... тіл,
Тілде жүйрік ол дүлдүл.
Ақынның мұхит теңізі –
Пушкинге бүгін бір жүз ... ... жүз ... ... емес, өмірі!
Өмірде оның өлмейді,
Ел сүйген таза көңілі.
Әлемге шыққан аты бар,
Алтынмен жазған хаты бар,
Күн сөнбей, ол сөз ... ... ... ... ... қырмызы,
Кестелеп тіксе хор қызы,
Шытырмақ шимай гүл шығып,
Тауыс құс жазса қанатын,
Көз тартып көркі алатын,
Патсайыдай құлпырып
Пушкиннің жыры дәл сондай,
Әлемнің ажар ... ... тас ... ... ... адам соны ... ... түнінде.
Май құйған шам сөнсе де,
Шам-шырақ сөнбес өмірде.
Жақсы сөз ... ... ... ... ... ... алман өлімге.
Олай болса Пушкинді,
«Тірі» деу керек сенуге…
Жүргізуші: Пушкин Жамбылдың ... ... атты ... ... ... Бұл ... 1937 жылы 21 ... күні Тбилиси қаласында Шота
Руставелидің «Жолбарыс терісін жамылған ... атты ... ... ... Грузия Жазушылар одағының пленумында айтқаны мәлім.
Назарларыңызға өлеңнің ... ... ... ұсынамыз.
І оқушы: Жырымен тау жаңғыртып Пушкин де өткен,
Жүрегі жараланған ақын тұлға…
Пушкиннің сайрап кеткен жырын ... ... ... ақын ... Онегин мен Татьяна
Алыбын Алатаудың әнге орай.
Туысқан халқыменен құшақтасқан,
Біледі Қазақстан туғанындай…
Шота мен Абай, Тарас, Пушкин де ... ... ... жыры ... Әлем ... ... ... жайлы әсем сазды
лирикалық толғаулардың иесі ... ... ... ... ... ... ... емес еді.
Олардың шығармаларында тарихтың әр кезеңіндегі А.С.Пушкин ... ... ... ашыла жырланады.
Сүйсе Гейне, анам десе
Сүйген суы Рейнесін.
Сырдың суы туған ол да
Өз ақыны – Гейнесін.
Жазса Тарас Днепрді
Жазса Пушкин ... ... ... туған елімді.
Ә.Тәжібаев «Сырдария»
Ұмытпан, зәулім үйдің өртенгенін,
Орманға бейуақытта жұрт енгенін,
Алаңда ... ... ... ... менің сол бір түннен жиіркенгенім.
Х.Ерғалиев «Ұмытпан»
Жүргізуші: Қазақ ақындарының ішінде Пушкин жүрген, болған жерлерге
барып, оның ұлы тұлғасына ... ете ... ... ... әлеміне
бойлаған ақын Сырбай Мәуленов десе болады. Әрине, мұндай ... жыр ... ... ... да. ... ... картасын»
кестелеген ақынның жырларын таңдаңыздар.
(Төменде қазақ ... ... ... аса ... бойы ... еңбек етіп, көркем сөз дамуына елулі үлес қосқан ақын ... ұлы ... ... отты да ойлы, нәзік те ... ... ... жарияланып отыр).
* * *
Жыр тәңірісі Пушкиннің
Аспанда ма тұрағы.
Жыр тәңірісі Пушкиннің
Асқарда ма тұрағы.
Дүние бүкіл таң қалып,
Күнде дабыл ұрады
Сол Пушкинді ... ақын ... ... ... де
Асуынан өткізбей,
Ол келеді ешкімге
Пушкин болып жеткізбей.
С.Мәуленов
Сороть – Пушкин өзеңі.
Өлең-жырдың өзегі-
Міне, бұл Пушкин жері,
Сороть – Пушкин өзені,
Маленец – Пушкин ... ... ... жас ... ... ... ... ауасы.
Оның қиялы толқын атып,
Осы бір өзендей ақты.
Отырды оймен ол түн қатып,
Бұйра шашын бұйра бұлттар жапты.
Русландай анау ... ... ... ... ... алаң-елең,
Ол өмірге құмартты аң-таң болып.
Тар жол, тайғақ тар кешуде,
Жұтты ол таудың ... ... ... қалды есінде
Кездескен жас сұлумен бір сәт көрім.
Онегинмен сырласты оңашада,
Сөйлесті ме, кім білсін, дуэль жайын.
Татьяна секілді бір тасада
Тұрды ... ... ... ... қарт ... жүрегінің мұңын ашып,
Жапырағы айғырдың жалдарындай
Тербеледі үйеңкі сыбырласып.
Тұрып алған сәулесін таң сызбай-ақ,
Жетім жаны желігіп, ... ... ... жолымен жалғыз аяқ
Барады ол Байронды қолтықтап ап.
Пущин ... ... ... ... көк ... гүл лақтырып,
Көз жастар домалап иегіне
Қарсы алады еңіреп жылап ... жаны қара ... пен ... ... жаны ашық күндей,
Дос пен қасқа ғашық бірдей.
Кейде көне, кейде жаңа,
Кейде дана, кейде бала,
Кейде толқын, ... ... шат, ... ... арманына,
Жететіндей алып-ұшып,
Тұрмын Пушкин ауданында,
Тұрмын Пушкин тауын құшып.
Өлең жырдың өзегі,
Армысың, Пушкин жері,
Сороть – Пушкин өзені,
Маленец – Пушкин көлі,
Пушкин қаласы,
Пушкин ауасы,
Пушкин ... ... ... А.С.Пушкин өлеңдерін қазақ тіліне аударуға сонау 30-
жылдардан ... ... ... ... араласқан және ол туралы ... ... бірі ... ... ... «Дуэль» өлеңдері 1937 жылы жазылған.
«Пушкинді көргенде» өлеңінде аталуы өзі-ақ мегзегендей Петербургте,
Лицей ... ... ... ... құйған кейпін көргеннен ... ... Ақын ... ... ете ... ... «тілдеседі»:
Ақындық, сенің өлең шың – құзыңа,
Қандай жас үйренбеді, талпынбады,
Талпынып мен де ... ... ... ... ... ... інжуіңді тергім, ақын.
Жүргізуші: Ұлы ақын есімі еске алынып ... ... ... ... жүректен
Жарқылдаған от көрем.
Қанатымен өлеңнің
Көтерілем көкке мен! –
деп, Сұлтанмахмұтша жырлаған Қалижан Бекхожин Пушкинге ... ... ... атты өлең ... кейінгі жылдарда Пушкинге жиі оралып, талай жыр
жолдарын арнаған.
Қ.Бекхожиннің «Жайық толғауы» атты көлемді ... ... ... ... ... ... ... күн жағаңда,
Қандай ақын сыр шертті?
Күңіреніп заманға,
Саған қалай тілдесті?
Сел дариям, тұнығым,
Сыр ашпаған ешкімге, -
Толқыныңның ... ба ... ... ... қазақ поэзиясының аса көрнекті ... ақын ... ... А.С.Пушкинге арнап «Ақынның ескерткіші» өлеңін
жазды. Бұл өлең «Социалистик Қазақстан» газетінің 1937 ... ... ... ... ақын ... оқиды.
Ақынның ескерткіші
(Пушкиннің өлгеніне жүз жыл толуына)
Өмір бақша, жеміс мол, қызыл гүлі ... иесі ... ... ... қонып сайраған.
Сол бақшаны мен келемін тамашалап, аралап
Гүлдің сырын, бұлбұл үнін жырға ... ... ... үні ... ... жас тәнімді, қайнатады қанымды.
Ұлы мұхит толқынындай тасқындайды көңілім.
Май айының бақшасындай құлпырады өмірім.
Нұрын төгіп, ... күн ... ... ... ... күй ... дірілдеп.
Шаттық жыры жүрегімді, көкірегімді кернейді,
Көңіл құсы шарықтайды, күнге қарай өрлейді.
Аралаймын гүл бақшаны, тамашаға тоймаймын,
Толқындаймын, ... ... ... ... асыл ... ... ... түріледі бар әлемнің құлағы.
Жырлаймын да, шырқатамын шаттық жырын
өмірдің,
Еркіндеймін, орындаймын бар тілегін ... ... ... тамашалап келемін,
Бақша ішінде, көз алдымда бір ескерткіш көремін.
Мрамордан орнатылған ескерткішке ... ... ... жырмен сәлем беремін.
Жыр тәңірінің, ұлы ақынның ескерткіші еді бұл,
Дақ түспеген, өтсе-дағы талай жыл.
Бұйра шашы ... кең ... ... ұлы ақын тұр, ... ... кірпік қақпай қадаламын, қараймын
Ескерткішін ұлы ақынның дәл өзіне балаймын.
Қараймын да ескерткішке, терең ойға ... ... ... ... ... тіл
қатамын:
Шіркін, жалған, опасы жоқ, әттең сұмырай,
зар заман,
Не көрсетпеді, не қылмады, не қылмады ол
саған!
Ақын ... күн боп ... ... ... сөндің сен,
Сонда-дағы борышыңды адамзатқа бердің сен.
Ақын едің, жалын едің, желмен ойнап ... ... ... ... сұм жалғаннан мерт
болдың.
Бірақ сені жоя алмады, құрта алмады сұм
жалған,
Мәңгі ... ... ... ... асыл жыр
қалған.
Сені қысқан сұм замана, болды міне күл-талқан,
Сен аңсаған, құмарланған атты міне, атар таң,
Жаңа заман сені ... ... ... жырын, ақтап атын, сені тірі көреді…
Деймін-дағы, ескерткішке қайта-қайта
қараймын,
Ескерткішін ұлы ақынның дәл өзіне балаймын.
Қарсы алдында ескерткіштің кетем жырлап
тағы да,
Жырлаймын да, гүл ... ... ... екі томдық таңдамалы шығармаларының 1975
жылғы қазақша басылымының ... томы ... мен ... ... орнаттым мен…» өлеңімен ашылады. «Ескерткішті» қазақ тіліне
аударған Ғали ... оның ... ... ... ескерткіші» атты
лирикалық өлеңін жазды.
Оқысам ұлы ақынның өлеңдерін
Өмірі көз алдыма келер менің,
Ол әлі отанымның өңірінде
Оқытып ... жас ... ... ... өлең жолдарында сендерді осынау бір ғажап туындыға терең
бойлай түсуге шақырады.
1 ... ақын ... ... оқиды.
Оқысам ұлы ақынның өлеңдерін
Өмірі көз алдыма ... ... әлі ... ... ... жас ... -
Жылдардың жылжып ұзақ өтсе жүзі,
Жоғалып не заманның кетсе де ізі;
Дүниенің сірә сөнбес шырағындай,
Жайнап тұр данышпанның сөздері ізгі.
Депті ақын: ... тірі ... ... сені қарап келер күнге.
Күллі жұрт осы сөзді қасиеттеп,
Құйыпты жүрегінің тереңіне.
Ұлы ақын өлеңінде ... ... ме ... ... мәңгі жыры!
Аяулы сырларындай сақтады оны
Орыстың ойлы орманы, қазақ қыры.
Таныды түкпірдегі «тағы» тұңғыс;
Таңдады қатпар таулы кәрі Шыңғыс;
Абайдың ауылынан әнін ... ... ... алды ... өз ... ұлы ... ... келмес ескерткішін»,
Ол оны жан күйімен өрген екен,
Сан буын келер ұрпақ, өрен үшін!…
Жүргізуші: Кейінгі буын ... да ... ... ... ... ... Айбергеновтің, Шөмішбай Сариевтің, Мұқағали Мақатаевтың,
Мылтықбай Ерімбетовтің, Дихан Әбіловтің, Жанұзақ ... ... ... ... ... ... ... және т.б. ақындардың жырларынан үзінділер оқиды.
Шараны Мұқағали Мақатаевтың «Пушкинмен қоштасу» өлеңімен аяқтауға болады)
Ал енді қоштасайық, сардар аға,
Мен ертең ... ұшып сар ... ... ... қырандығы-тауда ғана.
Мен ертең кетем ұшып сар далама.
Қош боп тұр, қош ... бол, ... ... де ... қал ... ақындығы –атақта емес,
Ақынның ақындығы-арда ғана.
Айтатын арызым бар, аға, саған,
Көңіл-кермек, бой-күйез тамашадан.
Ақымақпын, кей-кейде арыма мен
Өз ... ... жаға ... ... шақ ... ... ... де аямапты құрғыр заман.
Болат Пушкин тіріліп кете ме деп,
Тұғырыңды болатпен шынжырлаған.
Қарадым сенің қола мүсініңе,
Қоланы да болады түсінуге.
Мені тәңірім жаратқан табынуға,
Сенің ... ... жоқ ... сауықшыл түсіп көптің,
Мастандым да, масайрап ісіп кеттім.
Мұң шаға ... ... ... ұш деп ... соң ұшып ... ... тауларға бұлт басқан,
Төңкеріліп теңізге тұныпты аспан.
Теңіз бенен аспанның тыныштығын,
Долы дауыл барады жұлып, қашқан.
Қош бол, аға, ... ... ... табиғи жан салдырған.
…Меніменен сайрандар жел жоқ, бірақ
Алатауым күтіп тұр қарсы алдымнан…
* * ... ... ... ... ... туралы өлеңдері – поэзия
әлемінің құнды да маңызды бір қыры, ұлы ақын ... ... ... ... игі дәстүр. Осы дәстүрді жыр кешінде кітапхана оқырмандары
жалғастырса құба-құп болар еді. Өз ... ... жыр ... ... ... төгілуі әбден мүмкін ғой. Сондықтан олардың жырларына да
сөз кезегін ұсынған жөн.
Армысың, Пушкин!
Жедел сұрақ – жауап ойыны
1. Орал ... ... ақын ... ... ... қатарында
саналатын қандай ғашықтық жырын жаздырып алған?
(«Қозы Көрпеш-Баян сұлу»)
2. Оралда А.С.Пушкин қазақтың қандай ақынымен кездескен дейді?
(Махамбет Өтемісұлы)
3. 1887 жыл ... Абай ... ... ... деп ... жылы Абай ... ... рет қазақ
сахарасына таныстырды)
4. Қазақтардың тұрмыс-салт, тарихымен А.С.Пушкин кімнің еңбегі арқылы алғаш
танысты ... А.И. ... ... ... ... ... А.С.Пушкиннің Орынбор сапарының мақсаты?
(Е.Пугачев көтерілісі өткен
жерлерге саяхат жасау, ол
жөнінде кітап жазу)
6. Ақын шығармаларын қазақ тіліне ... ... ... ... атты қосымша)
7. Қазақстанда басылып шыққан Пушкин шығармаларының суреттерін кімдер
салды? ... ... ... ... ... ... атты суреттің авторы кім?
(Қ.Қожықов)
9. «Пушкин ертегілері» бойынша салынған суреттердің авторы ше?
(Б.Табылдиев)
10. «Оны қазақтың Пушкині деп ... ... және ... ... Сергей Есенинге келеді дейтін…» қазақ ақыны?
(М.Жұмабаев)
11. Жамбылдың Пушкинге арнаған «Асқан бұлбұл» ... ән ... ... ... Қазақстандағы қандай жоғарғы оқу орны А.С.Пушкин есімімен аталады?
(Орал ... ... Абай ... орыс ...... ... «Амал жоқ қайттім білдірмей…» Әннің аты, авторы және ... ... ... Абай ... ... ... ... «Евгений Онегин поэмасын» толығымен қазақшаға аударған ақын?
(Қ.Шаңғытбаев)
16.Абай Пушкиннен неше өлең аударған? (50 шақты)
17. ... ... ... аты ... қай кейіпкерінің құрметіне қойылған?
(Татьяна Ларина,
«Евгений
Онегин»)
18. Қазақ халқын атап өткен ақын (қолжазба нұсқасында) өлеңі?
(Ескерткіш
орнаттым
мен қолдан
келмес)
Сен Пушкинді ... ... ... ... ... бәйге сайысы
1. А.С.Пушкиннің кейіпкерлеріне аты берілмеген шығармасын атаңыз?
(«Балықшы мен ... ... ... - (Шал мен ... ... және оның ... кейіпкерлерінің қаласы
(Петербург)
3. Ақын «Бала жігіт» (Ересек бала) өлеңін арнаған орыс оқымыстысы?
(М.В.Ломоносов)
4. «Өлі» ханшаның күйеу жігіті? ... ... ... жақсы көретін жыл мезгілі? (Күз)
6. «Жеңімпаз-оқушыға жеңілген ... ... ... бар ... сыйлаған ақын? (В.А.Жуковский)
7. Ақынның айдауда болған жері? ... ... ... Пушкиннің көптеген кейіпкерлеріне берілген есім? (Маша)
9. Пушкиннің достарын атаңыздар? (Пущин, ... ... ... ... ... ... ... мен жеті батыр» туралы ертегісінде қай жыл ... ... ... ... ... - ... ... оқушыларына арналған көкпар ойыны
Ойынның шарты: Бір бөлігінде Пушкин өлең жолдары не ақын ... ... ... ... ... ... ... сөзін шапшаңдықпен жалғастырып әкетулері керек. Ең көп «өлең
жолын» немесе шығарма атын атаған ойыншы ... ... ... ... тіл
Көзбен көр де ішпен біл...
2. Тіл біткен жүрер менің атымды атап...
3. Сақта мені, бойтұмар,
Сақта мені тар күннен...
4. Достарым, ... сұлу ... ... зар ма ... жыршысының
Естіп пе едің орманнан түнгі үнін?
Қыр мүлгіп таң алдында ... үнін ... ... пе ... Ескерткіш орнаттым мен қолдан келмес.
7. Шаруа қызы.
8. Бахшасарай фонтаны.
9. Теңіздің жағасында жасыл емен;
Тағулы сол еменге алтын ... ... жар едің ... ете алмай кетіп ең;
Ол кезімде бала едім мен,
Аямасқа бекіп ең.
11.Әрі аяз, әрі шуақ күн тамаша!
12.Отырмын дымқыл, ... үйде ... ... Мыс салт ... ... жарқыным,
Айтшы, кәне, айт шынын-
Мен бе сұлу әлемде,
Бар ма сұлу менен де?»
15. Деді Балда: «Қашанда әуес болма арзанға!».
16.Евгений Онегин.
17.Борис Годунов.
18.Руслан мен ... ... ... және ... ... ... іскерлік ойын
Дайындық кезеңі: Шара өткізерден екі-үш ай ... ... ... ... Бұл шараның ерекшелігі сол, балалар ұлы ақынның
еңбектерімен терең танысып қана ... ... ... ... ... ... таныта алады.
Ойын шарты:
1.Шараға қатысатын әрбір оқырман ақынның өзіне ұнаған өлең, ертегі,
поэма, ... оқып ... ... ... ақын ... ... шығарма, өлең жазып, ұнаған
кейіпкерлерінің суреттерін және салулары керек. Бұл кезеңде оқырман ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарынан және ақын
өлеңдерінен тұратын «кітап басып» шығарулары керек. Ол үшін ... ... ... ... ... ... және ... болады. Үшінші кезеңде ойыншы өзінің ұшқыр ойын, қиял
жетістіктерін көрсете ... ... ең ... ... ... оқырман өзі «басып шығарған»
кітабының тұсаукесерін өткізеді.
Өзінің қиял ұшқырлығымен, ерекше талантымен көзге ... ... ... арнайы мақтау қағазымен немесе дипломмен марапатталады.
Ескерту: Бұл шараны кітапхана қабырғасында, әдеби үйірмелік кештерде
мектептерде өткізуге ... ... ... туралы
А.С.Пушкин - әрқашан заманмен бірге, әлемнің мың сан ... ... ... ... ... ... ... * *
Пушкинді дәл аударушылар бола берер, бірақ… оның ... ... ой, ... ... ... ... көріктеп беру көп табыла
бермес.
М.Әуезов
* * ... ... ... ертеңгі, оның арғы жағындағы ... бәрі ... ... ... ... дейтінінде ешқандай
күмән жоқ.
М.Қаратаев
* * *
Оның дауысы дәл бүгінде адамдарды еркіндік пен ... ... ... бір үйлі ... тату ... бейбіт те әділ бақытты
өмірге үндеп саңқылдап тұр.
Ә.Кекілбаев
* * ... ... ... ... ... ... халық ақындары
арқылы да таралғандығын, қазақ ... да ... ... тума ... ... «Евгений Онегиннің» халықтық варианттары толық
дәлелдейді», «халық ақындары ... ... ... поэмасы қазақ
поэзиясындағы лирикалы поэмалардың туып, дамуына зор үлгі болған жаңа
әдебиеттік ... ... ... ... ... ... еткен
өршіл, мәдениетті әсерінің айқын бір көрінісі»
Е.Ысмайылов
Пушкин өмірдің өзі ... ... Ол жер ... ... адам, поэзия
тұрғанда жасай береді, ізгілік, адамдық, бақыт үшін күресе береді.
Ә.Дербісәлин.
* * ... бір ... ... ақын ... бір ... ... ... жөні осындай. Қай тілде жазғаны сөз емес, егер оның ... ... ... ... ... ... рухани әлемін байыту үшін
қызмет жасайды. Оның отына бәрі жылынады. Оның құдіретті ... ... ... өз ... ... қабылдап, жатсынбауында осындай бір сыр
жатыр деп білеміз.
Б.Мәжитұлы
* * ... ... ... тіліне өзінің сенімін оятқан да –Пушкин, орыс
халқының өзінің еліне өзінің ... ... да ... ұлы ақын. Пушкиннің зергерлігі-адам ақылы жетпейтіндей
зергерлік. Ақынның қайталанбас даралығы оның осы зергерлігінде...
С.Абдрахманов
«Пушкин біз үшін ... ... ... деп ... ... Он ... ... аударуға қалам тартқандардың тұңғышы – ... ... ... ... ... ... ... өнерді қастерлеп, қадір тұтқан
бұл мереке көңілге көп дүние ұялатты. Абай, Сәкен ... ... өисе деп ... ... ... шын ... дара жүйрік қана
ерекшеленсе, поэзия мерейі өсіп, сөз қадірі көтерілер ... ... ... соң)
Орыс халқының ұлттық мәдениетінің мақтанышы, бүкіл адам ... ... ... ... өз ... болашағы үшін арпалысып өткен ... ... ... ... ... көп құрбандарының бірі боп
дүниеден өтті. Данышпан ақын мәңгілік ... асыл мұра ... ... ... қатарлы адам баласының прогресшіл мәдениеті тарихындағы асқар
бел.
Қ.Жармағамбетов
Пушкин өлеңдерінің аудармалары
Деревня
Өзіңде өткен көңілді, ... ... ... ... шексіз алғысым:
Тыныштық, еңбек шабытқа мас боп жүргенім,
Жадымда мәңгі мекенім жырақ, ... ... ... ... ... шулар, ойындар, тойлар жерітті.
Ормандар қандай бөленген таңғы арайға,
Алқаптар қандай қыздардай науша көрікті!
Сендікпін мәңгі, сүйемін
Жайнаған сая бақтарды,
Сылдырап аққан ... ... ... ... ... шығып жатқанды.
Қарасам болды қай жаққа, ғажап суреттер:
Алдымда жатыр айдыны шалқар нұр бет көл,
Балықшылардың желкенін көріп тұрмын ... ... ... ... ... ... ... әне, жайылып еркін жүр мүлдем,
Жел диірменнің алмайды бүгін жел ... ... ... табын көресің.
Ғайбаттан қашып келген ем кеше осында,
Танығандаймын шынайы, нағыз өмірді.
Еркінмін мүлде, тәрізді тым көп досым да,
Сауатсыз сөздер етпейді алаң ... жоқ ... ... жоқ қояр ... ... қызықпан.
Ғасырлар бойы қажымай жеткен даналар,
Үндерің нұрға барабар,
Сендерді жанмын жүз ұққан,
Ұйқыны қуып үндерің,
Жаңғыртты менің жанымды.
Өтті ғой талай ... ... ... ... айтыңдар маған, даналар,
Емес бұл жәй бір әлдене,
Қайғылы неге ... ... ... ... ... әлі бар ... ... көз жасын,
Құлдыққа салып тағдырын,
Қамытқа қатал кигізіп оның өз басын,
Тізеге салып, тартып ап жердің барлығын.
Қалдырып көнін, маңдайдан ... ... ... ... байда байлық көп, әрі көп мүлік,
Кім бұлай алғаш істеген?
Әділдік ... бұл ... ... ... па осы, ... ... ... гүлдейді
Жем болу үшін зұлымға.
Бұл жақта өшіп барады кәрі бабалар,
Бұл жақта өсіп келеді батыл балалар,
Өзара ... ... ... бәрінің,
Өшер ме олар, қалар ма тағы далалар
Көре алмай дүние ... ... көп ... маза бермейді,
Арнасын өмір өзгерту қолдан келмейді.
Достар-ай, ақыр босанып халық құлдықтан,
Жүрер ме еркін, қожа боп ғажап жаһанға.
Жүрер ме бар жұрт ... ... ... еркіндік таңы атар ма?
Аударған Б. Алдамжаров
Қысқы жол
Толқындаған тұманнан
Ай бұлқынып шығады,
Төңірекке мұңайған
Мұңды сәуле құяды.
Қысқы жолда жабырқау
Желеді үш ат ... ... ... ... бір ... ... ... ескек шалқыған,
Кейде зары жүректің.
Көрінбейді от пен үй,
Қар, тым-тырыс айнала.
Ала діңгек жолда ылғи
Кездеседі бір ғана.
Жабырқадым, Нина, ертең,
Ертең үйге ... ... ... ... ... қарармын.
Сағат тілі шықылдап
Білдірер өз мезгілін,
Күтпесе де жұрт шыдап,
Айыра алмас бізді түн.
Жолым, Нина, жабырқау,
Жәмшігім де қалғыды.
Шылдыр-шылдыр қоңырау,
Күңгірт тартты ай нұры.
Аударған ... ... ... үйде ... ... бір жас бүркіт қос қанаты қомдаулы,
Қайғыланған, қапаланған менің мұңды ... ... ... ... шоқып қанды асын:
Шоқиды да, тастап жемін, терезеге қарайды,
Бейне менің ойыма ортақ, мені өзіне балайды.
Көз қырымен, дауысымен шақырады шаңқылдап,
Демек болад:
Кел, ... кел ... ... ... ... біз ерікті құстармыз,
Бұлт бүркеген асқар тауға біз ұшуға құштармыз,
Көл боп жатқан көк ... ... ... ... жел есер... тек мен жүрер еркін жерге жетейік!
Аударған Қ. ... ... аяз, әрі шуақ күн ... ... ... , ... оянатын уақыт болды,
Ләзәтпен жұмған назды көзіңді аша,
Қарсы ала ... ... етіп ... ... ... кеш, ... ме, боран ұлып,
Томсарған көкке ұласып қараңғылық,
Сарғайып қалың бұлттан әрең жылжып.
Жабырқау тартып жүзің отырып ең,
Қарашы, терезеден...енді ... ... ... ... тұрған,
Ғажайып кілемдей боп мың құлпырған,
Ақша қар жатыр ... ... ... ... ... ... арша ... өзен мұз астында жалтыраған.
Үй-іші сәулелі бір нұрға еніп,
Жаққан пеш шырт-шырт жанып көңілденіп.
Шынтақтап жатып қана орыныңда,
Шомғаның қандай рахат ойға ... ... еді ... қара ... ... ... ... таңертеңгі зырғып, досым,
Алысқан ауыздықпен ат желісін,
Желпінген жанмен сүйіп, ... ... кең ... ... ... ... орман, өзен бойы,
Сүйкімді бір дүние менің үшін.
***
Ескерткіш орнаттым мен қолдан келмес,
Ел ізі оған салған сүю білмес.
Асқақтап Александр мұнарасынан
Жоғары ... ... ... ... тірі ... қурамайды денем мүлде.
Жалғанның жарығында мен ардақты,
Жасаса жалғыз ақын, керегі не!
Дыбысым Ресейге кетер жалпақ,
Тіл ... ... ... ... ... фин ... өр ұрпағы,
Қазіргі тағы тұнғыс, қырда қалмақ.
Халқыма қалаулы ұзақ болар жерім,
Қаулаттым ... ... ... ... ... ... тілегенмін.
Уа, муза! Мойныңды қой, сөзіме бақ,
Жабықпа жәбірлеуден, тілеме тақ.
Мақтауды жаламенен тыңда салқын,
Тіреспе тіл ... не десе ... Қ. ... ... ... мені тар ... жаным қайғырар
Ауыр кезде алдым мен.
Асау мұхит бұрқанса,
Ойнақтаса толқындар,
Нажағайын бұлт атса,
Сақта мені, бойтұмар.
Жүрсем жалғыз жат ... ... жоқ ... күні ... ... ... ... алданыш
Жан сәулетті жарқырар,
Жоғалды енді ол да алыс,
Сақта мені, бойтұмар.
Жарасымен қалсын жан,
Соқпа өткенге, ой-қиял.
Қош бол, ... ... ... мені, бойтұмар.
Аударған С. Мәуленов
Сібірде
Сібірде, кенді зынданда,
Достарың болсын ер тағат,
Зая бір кетпес жалғанда
Қайғылы михнат, ер талап.
Іс түссе басқа, түнекте,
Серік боп үміт ... ... ... ... күн ... ... ... өткен қат-қабат,
Қапастың бұзып бұғауын,
Жарқ етер достық, махаббат.
Талқан боп сонда тас қамал,
Дал-дал боп кісен бос жатар.
Азаттық аңсап ... ... ... ... Қ. ... пе едің ... сыршыл үнін
Махаббат пен қасірет жыршысының?
Қыр мүлгіп, таң алдында дем алғанда
Шерлі үнін күңіренген сыбызғының.
Естіп бе едің?
Көріп пе едің ... ... ... пен қасірет жыршысының?
Аңғардың ба көз жасын, жабырқаған
Көріп бе едің?
Тебіреніп пе ең есітіп нәзік үнін
Махаббат пен қасірет жыршысының?
Көргенде ну орманда ... ... ... ... пе ... М. Әлімбаев
Татьянаның Онегинге жазған хаты
(А.С.Пушкиннен)
Амал жоқ-қайттім білдірмей,
Япырмау, қайтіп айтамын?
Қоймады дертің күйдірмей,
Не салсаң да тартамын.
Талапсыз, бақсыз, мен ... ... ... ... бұл ... халім бұл хаттан.
Әлімше мен де ұялып,
Білдірмен дедім өлсем де.
Шыдар ем күйіп, мен жанып,
Айында бірер көрсем де.
Болмады көріп сөзіңді.
Шыдар ем бір ай ... түн ... ... ... бұл жерге
Көңілсіз суып келіпсіз.
Мәнісін сұрап білуге
Тілдесе алмаймын еріксіз.
Келмесең егер сен бізге,
Сау ... па ем, ... ... мен ... ем ... ... ... қайнамай,
Жуасыр ма еді кезінде?
Елден бір жақсы сайламай,
Бармас па ем ерге өзім де?
Өзгеге ешбір дүниеден
Еркімен тимес бұл ... ... ... не ... ... сені ... келген бұл жарлық,
Ием-сенсің өлгенше.
Әуелде кірдің түсіме,
Ортақтасып өміріме.
Тоғау салып ішіме,
Сол күнде-ақ жақтың көңіліме.
Құдайдан болғай деп емі,
Құдайыны мол бердім.
Көрген жерде-ақ мен сені,
«Осы екен ... ... ... ... ... ем, ... мені құлқыңа,
Жүруші едің қосылып.
Түсімде мені жұбантып,
Жылы сөзбен сөйлесіп,
Кетуші едің қуантып,
Қалушы еді ... ... айт, ... ... ... азғырып әуре еткен
Жаумысың теуіп таптаушы?
Шеш көңілімнің жұмбағын,
Әлде бәрі-алданыс.
Жас жүрек жайып ... ... айға ... ... да ... сізге налынып.
Толтырып жасқа көзімді
Есірке деймін жалынып.
Бұл жерде ешкім сырымды
Білмейді, айтып не етейін?
Жақтырмай ... ... ... ... ... ... хат,
Қуандырып дертім жаз.
Ол болмаса, шыныңды айт,
Кінә өзімде, өзіме ... ... өз ... ... баға ... бір ... жан ... таба алмас.
Аударған Абай Құнанбаев
А.С.Пушкин шығармаларын қазақ тіліне
аударған авторлар тізімі
| | ... ... ... Қ. ... Х. ... Е. ... Ж. ... Т. ... Ы. ... К. ... Б. ... Ғ. ... Қ. ... Ш. ... Б. ... І. ... Х. ... Ғ. ... Т. ... Ж. ... Ә. ... Т. ... М. ... С. ... Т. ... Қ. ... Н. ... Ғ. ... А. ... Ғ. ... І. ... О. ... І. ... Ж. ... С. ... Б. ... М. ... М. ... Х. ... Ә. ... З. ... Қ. ... М. ... С. ... Ә. ... Ә. ... М. ... К. ... Е. ... Б. ... Х. ... Ө. ... ... ... Қ. ... І. ... Т. ... Т. ... К. ... Қ. ... Б. ... Т. ... Қ. ... Ә. ... А. ... Ш. ... Қ. ... С. | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... аудармаларының әдебиеттер тізімі
Пушкин А.С. Алтын әтеш туралы ертегі /Ауд. С.Жиенбаев.- Алматы:
Жазушы, 1975. – ... А.С. ... әтеш ... ... /Ауд. ... ... 1949. ... А.С. Әңгімелері /Ауд. О.Оспанов.- Алматы: ҚБМБ, 1947. –159б.
Пушкин А.С. Балықшы мен балық туралы ертегі /Ауд. ... ... ... 1972. – ... А.С. ... /Ауд. ... ... – 24б.
Пушкин А.С. Боран – Алматы, 1949. – 24б.
Пушкин А.С. Дубровский /Ауд. О.Оспанов.- Алматы, 1950. – ... А.С. ... ... ... Ауд. Қ. ... 1985.-208б.
Пушкин А.С. Евгений Онегин: Өлең - роман /Ауд. Қ.Шаңғытбаев.- Астана:
Аударма, 2002. – 262б. сур.
Пушкин А.С. ... ... ... 1953. – 270б.
Пушкин А.С. Ертегілер /Ауд. С.Жиенбаев.- Алматы: Рауан, 1990. – ... А.С. ... .- ... ... 1983. – 75б.
Пушкин А.С. Ертегілер .- Алматы: Жалын, 1977. – 80б.
Пушкин А.С. Капитан қызы /Ауд. Ә.Тәжібаев.-Дубровский /Ауд.Ғ.Оспанов.-
Қарғаның ... ... ... ... ... ... 1984. – ... А.С. Өлеңдер мен ертегілер .- Алматы: Жазушы, 1965. – 40б.
Пушкин А.С. Пугачевтің тарихы; Ұлы ... ... /Ауд. ... ... 1956. – ... А.С. Таңдамалы шығармалары .- Алматы: ҚБМК, 1949. – 783б.
Пушкин А.С. Таңдамалы шығармалар. Екі томдық: Бірінші том: Өлеңдер мен
поэмалар.- Алматы: ... 1975. – ... А.С. ... ... том: ... ... ... 1953. –
362б.
Қазақ әдебиеті Пушкин туралы
Ахметов З. Пушкин // Абай: Энциклопедия /Бас ред. Р.Нұрғалиев.-
Алматы: Қазақ энциклопедиясы, Атамұра, 1995.-Б. 489-491
Әбдірахманқызы Т. ... ... ... ... Т. ... ... Өлеңдер, әдебиет туралы мақалалар,
өмірбаяндық толғам.- Алматы: Ана тілі, 2000.- 399 бет.: сур.
Бақбергенов С. А.С.Пушкин // ... А.С. ... мен ... 1965. – ... Б. Абай және ... // ... Б. ... хаттар, роман, өлең-поэмалар мен естеліктер.- Алматы,
1990. – 267-268б.
Бұлқышев Б. Пушкин ... ... // ... Б. Заман
біздікі:Публицистика, хаттар, роман, өлең-поэмалар мен естеліктер.- Алматы,
1990. – Б.266-267
Дербісәлин Ә. Пушкин – ... ... // ... Ә. ... туралы
толғаныстар: Ғылыми еңбектерінің жинағы. - Алматы, 1990. – Б.16-21
Жансүгіров І. Пушкин аудармасы қазақ ... не ... ... І. Бес ... ... жинағы.- Алматы, 1988. – Бесінші том.
Пьесалар, фельетондар, мақалалар.- 359-363б.
Жармағамбетов Қ. ... // ... Қ. ... ... ... мен ... мақалалары/ Құраст.: Г. Қайырбеков т. б.-
Алматы: Жазушы, 1983.- Б. 245-254
Кекілбаев Ә. Өлмес, өшпес, өжет жыр: А.С.Пушкин туралы // Кекілбаев
Ә. Заманмен ... ... 1996.- ... М. Жүз ... кейінгі Пушкин // Қаратаев М. Туған әдебиет
туралы ойлар: Мақалалар жинағы.- Алматы, 1958. – Б.95-111
Қаратаев М. ... ... ... ... туралы мақала //
Қаратаев М. Таңдамалы шығармалар. Екі томдық. Бірінші том.- Алматы, 1975. –
Б.27
Қаратаев М. Туған әдебиет ... ... ... жинағы.- Алматы,
1958. – Б.112-121
Нуртазина Р.Б., Кошенова Р.Н. Армысың, Пушкин! - Здравствуй, Пушкин!:
Учебно-методическое пособие.-Алматы:Жибек жолы, ... с., 16 ... Ш. ... ... ... // ... Ш. ... дастандары:
Зерттеулер, мақалалар.- Алматы, 1983. – Б.19-63
Сейітов С. ... ... ... ... шығармашылығындағы
Пушкиннің әсері] // Сейітов С. Тоғысқан толқындар: ... ... 1975. – ... Г. ... Пушкин : Жыр, сыр, нұр... тәржіме тағлымдары
// Алматы ақшамы.- 2000.- 2 ақпан.- Б. ... С. ... ... // ... Қазақстан.-1999.-10 қырқ.-
Б.1,3
Абдрахманов С. Е, Тәтіш!: [А.С.Пушкиннің "Евгений Онегин" романының
халықтық нұсқалары] // Қазақ әдебиеті.- 1999.- 12 қараша.- ... З. ... ұлы ... ... мен Абай ... // ... N3.- ... Ж. Ұлылар үндестігі: [Ұлы ақын А.С.Пушкиннің өлеңдері
туралы] // Ұлт тағылымы.- 2001.- N3.- ... Б. ... ... ... ... ... ... бірер сөз] // Ақиқат.-2000.-№ 4.- Б.63
Отарбаев Р. Пушкин мен ... ... // ... ... ... К. ... ... тұлға: [С.Бегалин атындағы республикалық
балалар кітапханасында А.С.Пушкиннің туғанына 200 жыл толуына арналған кеш
болып өтті] // ... 1999.- 11 ... ... ... ... ... сапарының 170
жылдығына орай // Егемен Қазақстан.- 2003.- 24 қырк.- Б.5.
Серғазы Г. ... ... ... иесі мен ... ... ... ... // Алматы ақшамы.- 1999.- 1 қараша.-Б.3
Стамбекұлы Д. Пушкин әлемінің құпиялары // ... ... Қ. ... ... ... сөйлегенде: [А.С.Пушкиннің
шығармасын қазақшаға аударуда] // Ақиқат.- 2004.- N4.- ... ... ... ... ... Қ. ... ... Өлең // Аманжолов Қ. Өлеңдер /Құраст.
С.Дәутов. – Алматы, 1985.- Б.17-18
Асқаров А. Пушкинге: Өлең // ... А. ... пен ... ... ... мен ... Алматы, 1992. – Б.190
Ахметова К. Ұлы ақынның кітабын берші ... Өлең // ... ... ... ... 1987. – ... Ш. ... оқығанда: Өлең // Қарлығаш: Жас ақындардың
өлеңдері / Құраст. Т.Тұяқбаев.- Алматы, 1983. – Б.19-20
Әбілев Д. ... ... Өлең // ... Д. ... ... ... том: Өлеңдер.- Алматы, 1984. – Б.183-184
Әлімбаев М. Алексанр Пушкинге үш пейіл // Әлімбаев М. Таңдамалы: ... ... том: ... Алматы, 1983. – Б.259-260
Әлімбаев М. Әр Пушкиннің өз Пущині бар: ... // ... ... ... ... ... 1987. – ... М. Пушкин жайында үш өлең: Данышпанды сүйсіндірген ... ... Ақ ... // Әлімбаев М. Сүймеген жүрек ... ...... Қ. ... ... Өлең // ... Қ. Қайран жастық.- Алматы,
1968. – Б.138
Бекхожин Қ. Орыс ақынына: Өлең // Бекхожин Қ. Алты ... ... ... 1973. – ... Қ. ... ұшқан бұлбұл: Өлең // Бекхожин Қ. Шығармалар жинағы:
3 томдық.- Алматы, 1982.-Т.І. Өлеңдер мен поэмалар. – Б.29-30
Бұлқышев Б. Пушкиннен қиялымда ұялғаным: Өлең // ... Б. ... ... ... роман, өлең-поэмалар мен естеліктер.-
Алматы, 1978. –Б.275-276
Ерімбетов М. Пушкин: Өлең // Ерімбетов М. ... ... ... ... ... 1991. – ... Ж. Асқан бұлбұл; Пушкинге: Өлеңдер //Жабаев Ж. Екі томдық
таңдамалы ... ... ... 1996. ... ... Ж. Өмір ... ... үзінді //Жабаев Ж. Екі томдық таңдамалы
шығармалар жинағы.- Алматы, 1996. –Т.2.- Б.109-110
Жансүгіров І. Құлагер: Поэмадан үзінді ... І. Бес ... ... ... ... 1987. –Екінші том. Поэмалар.- Б.260
Жармағамбетов Қ. Жидебайдың күндері мен ... ... ... Қ. ... ... мен өлеңдер.- Б.64
Жароков Т. Дуэль: Өлең //Жароков Т. Таңдамалы ... ... ... мен ... /1927-1937/.- Алматы, 1972. – Б.124-125
Жароков Т. Пушкинді көргенде: Өлең //Жароков Т. ... ... том: ... мен поэмалар /1927-1937/.- Алматы, 1972. – Б.122-124
Мәуленов С. «Жыр тәңірісі Пушкиннің»: Өлең ... С. Үш ... ... Екінші том: Өлеңдер. /1958-1968/.- Алматы, 1983. – Б.277
Мәуленов С. Сороть – Пушкин ... Өлең ... С. Үш ... ... ... том: ... /1958-1968/.- Алматы, 1983. – Б.260-
262
Молдағалиев Ж. Мен қазақпын: Поэмадан үзінді //Молдағалиев ... ... - ... 1980. -Т.2. ... – Б.17
Молдағалиев Ж. Орал туралы ... ... ... ... Ж. ... жинағы. - Алматы, 1979. Т.1. Өлеңдер. – Б.153-
154
Молдағалиев Ж. ... ... бұл ... ... монастыры; 3. Анна Керн сүрінген тас: Өлеңдер //Молдағалиев Ж.
Шығармалар ... - ... 1979. Т.1. ...... Ғ. Ақын ... Өлең //Орманов Ғ. Таңдамалы. - Алматы,
1977. – Б.74
Орманов Ғ. «Мыс салт ... ... Өлең ... Ғ. Төрт томдық
шығармалар жинағы. Екінші том: ... ... ... - ... – Б.124
Сариев Ш. «Өз күшін өзі болып ... ... Өлең ... Ш.
Сағынышым теңіз: /Өлеңдер мен поэмалар/. - Алматы, 1994. – ... Ж. ... ... Өлең ... Ж. ... Өлеңдер. -
Алматы, 1968. – Б.46
Хакімжанова М. Пушкинге: Өлең //Хакімжанова М. ... - ...... б. |
|............................ | |
| | ... ... ... ... ... ... |3-4 б. ... | ... б. ... | |
| | ... поэзиясының жарық Жұлдызы: |9-12 б. ... ... ... | |
| |13-19 б. ... ... жерінде: | ... ... |20-25 б. ... | ... ... ... | ... лото ... |26-29 б. ... | ... ... сахара мүлгіді: |30-41 б. ... ... ... әңгіме……………….............. | ... ... ... ... ... ... |42-43 б. ... үніне сахара мүлгіді» деген бөлімі бойынша |43 б. ... ... |44-45 б. ... ... ... |45 б. ... б. ... |48-54 б. ... ... ... ... | ... ... |55 б. ... Пушкинді білесің бе?: Бәйге | ... | ... ... ... Көкпар | ... | ... ... ойын | ... |
|. | ... зиялылары Пушкин | ... | ... ... | ... ... | ... шығармаларын қазақ тіліне аударған | ... | ... ... | ... ... | ... ... ……………………………........55 б. | ... ... ... ... …………………..................57-58| |
|б. | ... ... ... ... өлеңдері | ... б. | |
| | |
| | ... ... А.А., Мұқашева Ш.Б.
Редакторы: Оралғазина А.А.
Шығаруға жауапты: Раева С.К
Қазақстанның С.Бегалин атындағы Мемлекеттік ... ... ... ...... дана ... » ... 2006 жылы басуға ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай тұлғасы8 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)10 бет
Абай Құнанбаев жайлы7 бет
Абай Құнанбайұлының өлеңдерінің тәрбиелік мәні8 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь