Жинақтаушы зейнетақы қорлары


Кіріспе

I. Жинақтаушы зейнетақы қорлары институтционалдық инвесторлар ретінде
1.1 Жинақтаушы зейнетақы қорлары туралы түсінік
1.2 Жинақтаушы зейнетақы қорларын құрудың алғышарттары

II. Қазақстан Републикасының зейнетақы қорларының инвестициялық қызметіне талдау.
2.1 Жинақтаушы зейнетақы қорларының жалпы нарықтық жағдайына талдау
2.2 Зейнетақы активтері мен қорлардың инвестициялық қызметіне экономикалық талдау

III .Жинақтаушы зейнетақы қорларының инветициялық қызметіндегі проблемалар және оларды шешу жолдары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республиканың егемендік алуымен әлеуметтік мәселе жөнінен әр-түрлі туындай бастады. Осы мәселенің ішінде зейнетақымен қамтамасыз ету мәселесі алдынғы орынға шықты. өйткені зейнеткерлер қамқорлықты қорғауды қажет ететін тұлғалардың алдыңғы қатарына жатады. 1990 жылдардың басты кезендерінде зейнеткерлерге зейнетақы төлемдері ретінде төлейтін қаражаттардың болмауы олардың әлеуметтік жағдайының нашарлауына әкелді. Зейнетақымен қамтамассыз ете алмау мәселесі келесі себептерге байланысты болды:
1 мемлекетте қарттардын көбеюі
2 зейнетақы жарналарын есепке ал ып отыратын арнайы үйымның болмауы.
3 өз бетімінен жүмыс істеп жатқан тұлғаларға деген бақылаудын болмауы
4 Бюджеттік емес қорлардың қолдануындағы бақылаудың болмауы
5 әрбір облыстын жағдайын есепке алмай жергілікті бюджеттен ақша төлеудің мүмкіндігінің болуы және т.б.
1998 жылдың 1 қантарынан бастап зейнетақы нарығында күрделі өзгерістер пайда болуы негізінде 1997 жылдың 20 маусымында жарық көрген Қазакстан Республикасындағы зейнетақы мен қамтамассыз ету туралы заң жатыр. 1998 жылдын 1 қантарына дейінгі зейнетке шыққан тұлғалар және еңбек етуші тұлғалар, олар зейнетақы төлеу орталықтары арқылы зейнетақы алу мүмкіндігіне ие болды. Ал 1998 жылдың 1 қаңтарынан бері қарай еңбек етерлі тұлғалар өздерінің жеке зейнетақы шоттарын ашып, қаражат жинақтау мүмкіндігіне ие болды.
Активтер басқаратын компанияның жұмысы дұрыс көрсетілмей жатыр деп агенттік зейнетақы қорына айтса, онда қор басқа компанияны тандауына болады. Зейнетақының белгілі бір бөлігі депозит түрінде болады. Ал, көп бөлігі бағалы қағаздарға салынады. Көбінесе мемлекет бағалы қағаздарды сатып алуға жүмсалады, қандайда компанияның банкроттыққа үшырауынан тек 10 % -ды жоғалтады. Ал, 90 % қолда қалады. Осы мәселелерді мен анықтау үшін алдыма мынандай мақсаттар қойдым:
1. Жинақтаушы зейнетқаы қорларының түсінігін анықтай отырып, Қазақстан Республикасында қалыптасқан жағдайларды анықтау;
2. Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық жағдайына талдау жасау;
1. "Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамтамасыздандыру туралы" заңы 22 наурыз,1998 ж-бюллетень млн. труда и соц. защиты населения РК-2003 №2,стр 5-30
2. ҚР-ң заңы: "Қазақстан Республикасында зейнетақы қамсыздандыру туралы" ҚР-ң заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы- Егемен Қазақстан-22.06.05
3. Континент-2000-№6-30-31б
4. РЦБК-2003-№6-46-50б
5. Континент-2000-№6-20-23б
6. РЦБК-2002-№11-22-25б
7. РЦБК-2001-№8-21-25б
8. РЦБК-2001-№2-28-32б
9. Вестник Казгу-2004-№5-176-181б
10. Вестник Казгу-2004-№6-222-227б
11. Саясат-2002-№3-4-38-41б
12. Вестник Казгу-2001-№1-30-38б
13. Аль Пари-2000-№5-31-34б
14. Саясат-2002-№11-83-86б
15. Банки Казакстана-2001-№10-72-76б
16. Труд в Казахстане-2001-№10-15-17б
17. РЦБК-2000-№2-31-33б
18. Экономист-№11-99-104б
19. РЦБК-2002-№8-43-45б

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




Жоспар

Кіріспе

I. Жинақтаушы зейнетақы қорлары институтционалдық инвесторлар ретінде
1.1 Жинақтаушы зейнетақы қорлары туралы түсінік
1.2 Жинақтаушы зейнетақы қорларын құрудың алғышарттары

II. Қазақстан Републикасының зейнетақы қорларының инвестициялық қызметіне
талдау.
2.1 Жинақтаушы зейнетақы қорларының жалпы нарықтық жағдайына талдау
2.2 Зейнетақы активтері мен қорлардың инвестициялық қызметіне
экономикалық талдау

III .Жинақтаушы зейнетақы қорларының инветициялық қызметіндегі
проблемалар және оларды шешу жолдары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қазақстан Республиканың егемендік алуымен әлеуметтік мәселе жөнінен әр-
түрлі туындай бастады. Осы мәселенің ішінде зейнетақымен қамтамасыз ету
мәселесі алдынғы орынға шықты. өйткені зейнеткерлер қамқорлықты
қорғауды қажет ететін тұлғалардың алдыңғы қатарына жатады. 1990
жылдардың басты кезендерінде зейнеткерлерге зейнетақы төлемдері
ретінде төлейтін қаражаттардың болмауы олардың әлеуметтік
жағдайының нашарлауына әкелді. Зейнетақымен қамтамассыз ете алмау
мәселесі келесі себептерге байланысты болды:
1. мемлекетте қарттардын көбеюі
2. зейнетақы жарналарын есепке ал ып отыратын арнайы үйымның
болмауы.
3. өз бетімінен жүмыс істеп жатқан тұлғаларға деген бақылаудын
болмауы
4. Бюджеттік емес қорлардың қолдануындағы бақылаудың болмауы
5. әрбір облыстын жағдайын есепке алмай жергілікті бюджеттен
ақша төлеудің мүмкіндігінің болуы және т.б.
1998 жылдың 1 қантарынан бастап зейнетақы нарығында күрделі
өзгерістер пайда болуы негізінде 1997 жылдың 20 маусымында жарық
көрген Қазакстан Республикасындағы зейнетақы мен қамтамассыз ету
туралы заң жатыр. 1998 жылдын 1 қантарына дейінгі зейнетке
шыққан тұлғалар және еңбек етуші тұлғалар, олар зейнетақы төлеу
орталықтары арқылы зейнетақы алу мүмкіндігіне ие болды. Ал
1998 жылдың 1 қаңтарынан бері қарай еңбек етерлі тұлғалар
өздерінің жеке зейнетақы шоттарын ашып, қаражат жинақтау
мүмкіндігіне ие болды.
Активтер басқаратын компанияның жұмысы дұрыс көрсетілмей
жатыр деп агенттік зейнетақы қорына айтса, онда қор басқа компанияны
тандауына болады. Зейнетақының белгілі бір бөлігі депозит түрінде
болады. Ал, көп бөлігі бағалы қағаздарға салынады. Көбінесе мемлекет
бағалы қағаздарды сатып алуға жүмсалады, қандайда компанияның банкроттыққа
үшырауынан тек 10 % -ды жоғалтады. Ал, 90 % қолда қалады. Осы мәселелерді
мен анықтау үшін алдыма мынандай мақсаттар қойдым:
1. Жинақтаушы зейнетқаы қорларының түсінігін анықтай отырып, Қазақстан
Республикасында қалыптасқан жағдайларды анықтау;
2. Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық жағдайына талдау жасау;
3. Зейнетақы активтердің инвестициялануын және қаржылық құралдарды
анықтау,
4.Активтерді инвестициялау проблемаларын айқындау.
Осы мақсаттарға жету үшін мен өзімнің алдыма мынандай міндеттерді қойдым:
1. ЖЗҚ- ры туралы әдебиеттерді қарастыру.
2. ЖЗҚ-ның қазіргі жағдайын анықтау үшін мерзімді басылымдарды қарап шығу,
3. ЖЗҚ-на қатысты заңдармен танысу.

I Жинақтаушы зейнетақы қорлары институтционалдық инвесторлар ретінде
1.1 Жинақтаушы зейнетақы қорлары туралы түсінік
Зейнетақы реформасының мақсаты-экономикалық тұрақтылықты ескеріп
тұратын қаржылық жағынан тұрақты және әділетті жүйені қүру. Осы
мақсатқа жету үшін Қазақстан Чили мемлекетінің моделін негіз етіп алды.
1997 жылы үкімет зейнетақы жүйесің реформалау басталды, оның басты
мақсаты әлеуметтік (салидарная) жүйеден жинақтаушы жүйеге біртіндеп көшу
болып табылады.
1998 жылы “Зейнетақы жүйесі туралы” заң қабылданды. Бұл заң бойынша
зейнетақы жүйесі 2-ге бөлінеді:
1 Ынтымақтастық
2 Жинақтаушы
Зейнетақы дегеніміз- орталықтан, жинақтаушы зейнетақы қорларынан, ал
әскери қызметшілер, Қазақстан Республикасының ішкі істер органдары мен
Мемлекеттік тергеу комитетінің қызметкерлері үшін тиісті қызметтерді
ұстауға көзделген қаражат есебінен төленетін зейнетақы төлемдерінің
жиынтығы.
Ыңтымақтастық жүйенін құрамына әлеуметтік салықтар және республикалық
бюджетке түсетін басқа да салымдар жатады. Ал, жинақтаушы жүйенің
қүрамына әрбір азаматтың еңбек ақысының 10 % , мен еркін салымдар кіреді.
Жинақтаушы жүйеге көшу ұзақ уақытты қажет етеді, сондықтан біздін
жағдайда толығымен бұл жүйеге көшу 2040 жылға дейін жалғасады. Жинақтаушы
жүйеге көшкен кезде мемлекет толығымен зейнеткерлердің зейнетақыларын
алатынына уәде береді.
Сонымен қоса мемлекет зейнетақы жүйесінің субъектілерін үнемі
қадағалаумен айналысады. Олар: жинақтаушы зейнетақы қорлары, банк-кастодиан
және зейнетақы активтерін басқаратын ұйымдар.
Жинақтаушы зейнетақы қорлары- мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры
мен мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары.
Банк-кастодиан – клинттердін сеніп тапсырған бағалы қағаздарымен
ақша қаражаттарын жауапкершілікпен сақтау және есепке алу жөнінде қызымет
көрсететін банк.
Жинақтаушы зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компания -
мемлекеттік емес зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды жүзеге асыратын заңды тұлға.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры – салымшылардын міндеті
зейнетақы жарналарын жинайтын және алушыларға Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгіленген тәртіппен зейнетақы төлейтін, сондай-ақ зейнетақы
активтерін қалыптастыру жөнінде қызметті жүзеге асыратын және оларды
мемлекеттік бағалы қағаздарға, мемлекеттік банкілердің депозиттеріне,
халықаралық қаржы ұйымдарының бағалы қағаздарына инвестициялайтын заңды
түлға.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры - салымшылардын
міндеті және ерікті зейнетақы жарналарын жинауды және алушыларға зейнетақы
төлеуді, сондай-ақ зейнетақы активтерін қалыптастыру жөнінде қызметті және
осы заңда белгіленген тәртіппен оларды зейнетақы активтерін басқару
жөніндегі компания арқылы инвестициялайды асыратың заңды түлға.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының түрлері :

1 Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры:
1) ашық
2) корпоративтік болуы мүмкін.
2 Ашық жинақтаушы зейнетақы қорлары алушының жүмыс істейтін
және түратын жеріне қарамастан салымшылардан зейнетақы жарналарын
қабылдауды жүзеге асырады.
3 Корпоративтік жинақтаушы зейнетақы қорлары сол кордың
құрылтайшылары және акционерлері болып табылатын бір немесе бірнеше заңды
түлғалардың алушы-қызметкерлері үшін құрылады.
4 Алушынын заңды тұлғамен – акционермен еңбек шартын бұзуы
корпоративтік жинақтаушы зейнетақы қорымен Корпоративтік жинақтаушы
зейнетақы шартын бұзу үшін негіз болды .
Жинақтаушы зейнетақы қорларының құқықтары, міндеттері және
қызыметін жүзеге асыру
1. Жинақтаушы зейнетақы қорларының
1) зейнетақы жарналарын жинауды жүзеге асыруға
2) өзінің қызыметі үшін комиссиялық сыйақылар алуға
3) зейнетақы шартының ережелеріне сәйкес өзгеде қүқықтарды жүзеге
асыруға қүқығы бар.

2. Жинақтаушы зейнетақы қорлары
1) алушыларға Қазакстан Республикасының Үкіметі белгіленген тәртіппен
зейнетақы төлеуге
2) Жинақталған зейнетақы қаражаттары мен төлемдерін жеке есепке
алуды жүзеге асыруға
3) Салымшы мен алушыға кемінде жылына бір рет, сондай-ақ оның сүрау
салуы бойынша оның жинақталған зейнетақы қаражатының жай күйі
туралы ақпарат беруге
4) Алушының жинақталған зейнетақы қаражатының жай күйі туралы
ақпараттың қүпиялығын қамтамассыз етуге
5) Қазакстан Республикасының зандарына сәйкес зейнетақы заңдарымен
зейнетақы шартынын ережелерін бұзғаны үшін жауап беруге
6) Алушынын қарызы бойынша оның жинақталған зейнетақы қаражатын бір
жинақтаушы зейнетақы қорынан екіншісіне аударуға
7) Зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниямен (мемлекеттiк
бiр жинақтаушы қорын қоспағанда) зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруға шарттар жасасуға
8) Бір, үш, бес, он күнтүзбелік жылғы стандарттық уақыт кезендеріндегі
өз қызметі туралы статистикалық және өзге де ақпаратты жариялауға
міндетті, бұл орайда жинақтаушы зейнетақы қорларына салымдар
бойынша табыстарға кепілдікті немесе уәдені қамтитын ақпаратты
жариялауға жол берілмейді
9) жинақтаушы зейнетақы қорымен зейнетақы шартын жасасқан азаматтарға
тең жағдайларды қамтамассыз етуге
10) Қазакстан Республикасының зандарына сәйкес басқа да міндеттерді
атқаруға міндетті.

1.2 Жинақтаушы зейнетақы қорларын құрудың алғышарттары.
Халықтық тәжіребе көрсеткендей халықтың салымдары инвестициялау
мақсатпен дүрыс қолданып жатыр. Оларды тартумен мемлекеттік емес
институттар жүйесі айналысады. Олар қаржылық делдалдар және ұжымды
инвесторлар түрінде қызметтерін атқарады нарықтық экономикасы даиыған
елдердін тәжірибесі бойынша үлттық инвестицияның барлық көлеміне бұл
институттардын қосқан ұлесі зор. Бұндай институтарға, сонымен қатар
мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары да жатады, олар халықты
зейнетақымен қамтамассыздандыру арқылы әлеуметтік шараларды шешумен және
үлкен инвесторлар ретінде қызметпен айналысады
Қазақстандағы зейнетақы жүйесінің реформасы зейнетақымен
қамтамассыздандыру жүйесін қалыптастыруға әкелді оның басты субектілері
мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары, зейнетақы активтерін
басқару мен айналысатын компаниялар және банк кастодияндар болып
табылады. Бұндай институттардын дамуынын бастапқы жылдарындағы жүмыстары
арқылы мынандай шешімге келуге болады, қажетті жағдайларды жасап және
сәйкес мемлекеттік реттеу кезінде жинақтаушы зейнетақы қорларынын
активтері экономикаға аса қажетті инвестициялар ретінде бола алады,
негізінен үзақ уақытты болады.
Әлемде 2 зейнетақы жұйесі бар: ынтымақтастық және жинақтаушы.
Біріншісінде, ынтымақтастық жүйеде бүгінгі зейнеткерлер өз
зейнетақыларын бүгінгі күнгі жұмысшылар арқасында алып жатыр. Бұл жүйе
бойынша жүмысшыларға үлкен ауырлық түседі, себебі зейнетақы қорларына
үлкен көлемде салымдар жіберілуі тиіс. Халықтын ішінде зейнеткерлер саның
өсуі бүгін үлкен қиындықтардын бірі. Бұл жүйе шығынды деп танылды.
Жинақтаушы жүйеде зейнеткер зейнетақыны өз жинақтарынан алады.
Зейнетақы жүйесін реформалау кезінде женілдіктер қысқарады, зейнетақыға
шығу уақыты өседі, жеке зейнетақы қорлары дамиды және т.с.с. Әлеуметтік
қорғаудын кепілдігінің болмауы жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі
тәуекелділік.
Зейнетақы жүйесінің ұйымын тандаудын басты критериі – оның қаржылық
тұрақтылығын қамтамассыздандыру.
Қаржылық тұрақтылығын қамтамассыздандыру.
- ынтымақтастық жүйе үшін – бұл зейнеткерлер мен жүмысшылар
санының, орташа зейнетақы мен орташа енбекақынын орташа
мөлшерінің ара қатынасы, сонымен қатар салымдарды жинау
денгейі.
- жинақтаушы жүйе үшін- бұл активтерді салу, болашақтағы
зейнетақы мөлшері, өмір сұру денгейі мен жұмыс стажынын
ара қатынасы.
Өмір сүру деңгейінің ұзақтығы және өте жоғары зейнетақылар үшін екі
жүйеденде салымдардын жоғары мөлшерін қажет етеді.
Реформалаудын мақсаты біреу- кәрі адамдарды қорғау және экономикалық
өсуге үлесін қосу.
Қазақстанда жұмыс істеген зейнетақымен қамтамассыздандыру жүйесі жұмыс
істеуге жарамсыз халықты қамтамассыздандыруда өзінің тиімділігін
көрсетті. Қазақстан Республикамен қабылданған зейнетақы жүйесінің 3
денгейінің қалыптасуының қажеттігің айқындайды, оларға банктік және
сақтық компаниялардын үсынатын қызметтері және арнайы маманданған
мемлекеттік емес зейнетақы қорлары арқылы мемлекеттік емес зейнетақымен
қамтамассыздандырады.
Мемлекеттік емес зейнетақы қорлары халықтын психологиялық
қажеттіліктерін қамтамассыздандырады яғни кәрілік кезінде жұмысқа
қабілетсіз болған кезде жинаған ақша салымдарын материалдық негіздері
ретінде пайдалану. Зейнетақы қорларынын активтері кәсіпорындардын,
үйымдардын, азаматтардын салымдарымен, сонымен қатар инвестициялаудан
түсетін табыстардан құралады. Зейнетақы салымдарынын ерекшелігі олар
ұзақ уақытқа салынады, яғни салымдардын түскен уақыты мен оларды өтеу
уақыты ұзақ болып табылады. Сонымен зейнетақымен қамтамассыздандыру
жүйесі арқылы ақша қаражаттарын жинақтау ұзақ уақытты болды. Сәйкесінше,
бұл уақыт аралығында инфляция жағдайында өз құнын сақтау мақсатымен,
олар қысқа мерзімді қаржылық құралдарға, сонымен қатар үзақ мерзімді
активтерге және инвестициялық бағдарламаларға салынуы мүмкін.
Қор нарығының дамуына жинақтаушы зейнетақы қорлары үлкен үлес қосуда,
себебі өзінің ісінің ерекшелігіне байланысты ұзақ мерзімді
инвестициялаумен айналысады және осыдан қаржы нарығынын ұзақ мерзімді
секторының қатысушы болып табылады.
Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттерде зейнетақы қорлары ең
мықты, сенімді және тұрақты жүмыс істейтін әлеуметтік қаржылық
институттар болып келеді. Осыдан, ұзақ уақыт жүмыс істейтін зейнетақы
қорларында ауқымды мөлшерде қаражатар жинақталады.
Қаржы нарығында мемлекеттік емес зейнетақы қорынын инвестор ретінде
үлесі зор және активтерінің қарқыны өте жоғары, сонымен қатар кейбір
мемлекеттерде мемлекеттік емес зейнетақы қорларының активтері мен
инвестициялаудын түсетін табыстарына салық төлеуде женілдіктер беріледі.
Осыған байланысты қорлардын жұмыстарына батыс елдерінің қызығушылығы
туып жатыр. Бұл құбылысты онай түсіндіруге болады, себебі:
1) Қосымша, зейнетақымен қамтамассыздандыру саласынын институттар
жүйесінін дамуы мемлекеттін халықты әлеуметтік қорғау ауытпалығын
төмендеуге көмектеседі
2) Мемлекет экономиканың көлемінде мемлекеттік емес зейнетақы қорларынын
қаражаттарды жүмылдыру жинақтардын қсуіне және тұтынудын қысқаруына
әкеледі.
Дамыған мемлекеттерде мемлекеттік емес зейннетақы қорларының
инвестициялық шегі 40-60 жылды құрайды. Осыцған ұқсас инвесторлар жоқ,
банктер және қаржылық корпорациялар ұзақ мерзімді инвестицияларын 12-15
жылға жоспарлайды. Сонымен бірге мемлекеттік емес зейнетақы қорларымен
шоғырланған активтер үзақ мерзімге қаржылық құралдарға салынады да, осы
уақыттағы айналыстан шығарылады. Осылайша қаржы нарығында алыпсатарлық
сұраныстың төмендеуін қамтамассыздандырады. Басқа сөзбен айтқанда,
зейнетақы қорларының активтері мемлекеттің қаржы жүйесінің
стабилизаторы болып табылады.
Осылайша мынандай қорытындыға келеміз, зейнетақы қорлары қаржылық
ресурстарды шоғырландырып, оларды біздін мемлекетке бөлудін дүрыс
үйымдастыруына өз ықпалын тигізе алады. Мемлекеттік емес зейнетақы
қорларының активтері ұзақ мерзімді айналысқа негізделгендіктен, Қазақстан
экономикасына аса қажетті ұзақ мерзімді инвестицияның бір көзі, сонымен
қатар Қазақстаннын қор биржасынын өзіндік стабилизаторы бола алады.
Зейнетақы жүйесін бұрынғы күйінде сақтап қалу оның күйзелісіне және
толық құлдырауына әкелетін еді. Оны болдырмас үшін 1997 жылдын 20
маусымында “Қазақстан республикасында зейнетақымен қамтамассыздандыру
туралы” заң қабылданды. Осы заң бойынша 1998 жылдың 1-ші қаңтарынан
бастап мемлекетте зейнетақы жүйесі енгізілді және ол нарықтық
экономиканың талаптарына жауап беретін болды. (1 сурет)
Жұмысшылардың есебінен қамтамассыздандырылған зейнетақы жүйесін
қалыптастыру үшін басқару мен бақылауға байланысты іс-
шаралар қабылданды. Бұның мақсаты зейнетақы төлемдерінің дұрыс бөлінуін,
салымдары жоғалтып алу тәуекелінен аулақ жүру үшін және зейнетақы
жинақтарын құнсызданбауын қадағалау. Мемлекет жеке түлғалардың
жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы салымдар мөлшерін
белгілейді. (1,3)
Зейнетақы жүйесінің тағы бір зейнетақы ерекшелігі зейнетақы
жинақтарын тек салымшылардың салымдары арқылы тек ғана жинау емес,
сонымен қатар әр түрлі қаржылық құралдарға салу арқылы инвестициялық
табыстар арқылы жүргізіледі. Зейнетақы салықтарын бағалы қағаздарға
салумен зейнетақы активтерін басқару компаниялары айналысады. ( КУПА-
ЗАБК) ЗАБК- ның жұмысын баға қағаздар бойынша Қазақстан Республикасының
үлттық комисиясы бақылайды.
Бұгінгі танда зейнетақы алымдарын тарту және занда белгіленген
тәртіппен зейнетақы төлемдерін жүзеге асыратын бір мемлекеттік және он
бес мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары мемлекеттік лицензияны
иемденді.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары жабық акционерлік қоғам
ретінде құрылады. Олар ашық немесе корпоративтік болуы мүмкін. Ашық
зейнетақы қорының құрушысы заңды және жеке тұлға бола алады. ЖЗЖ жұмысын
бақылаумен айналысатын комитет қордын әр түрінің минималды жарғылық
иқорына талаптар қояды және нормативті активтері арқылы лицензиянын
болуын, мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларынын жұмысын
қадағалайды, басқарады да, зейнетақы жинақтарының сақталуын және
қайтарымдылығын қамтамассыздандырады. Ұлттық зейнетақы агентігінің
талаптары бойынша әрбәр қор зейнетақы еретелерін құрастырады және өзінің
қызметі олар арқылы басқарады. Зейнетақы қоры жеделдік қызыметінің
шығындарын зейнетақы салымдарынаң 1% мөлшерінде комиссиондық төлемдер
мен инвестициялық табыстар 10% мөлшерінде жабады.
Зейнетақы активтерін басқаратын компания жабық акционерлік қоғам
түрінде құрылады, оның мүшелері занды және жеке түлғалар бола алады.
Қазақстан Республиканың бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық, комиссиясы
компанияның қызметін қадағалайды, реттейді және лицензия береді.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры (МЕЖЗҚ) қызметі
кәсіпорындардың, ұйымдардың және азаматтардың еркін, ақша салымдарын
тартуға зейнетақы активтерін басқарумен айналысатын компанияға өз
активтерін салуға, зейнетақы жүйесінің қатысушыларына өмір бойы немесе
ұзақ мерзім бойы үнемі салымдарын төлеп тұруға бағытталған коммерциялық
ұйым. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының мемлекеттік емес
қордан айырмашылығы, мемлекет азаматтардын салымдарыны сақтығын
қамтамасыздандырады. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының
зейнетақы активтері тек қана тәуекелі өте төмен және табысты аз әкелетін
құралддарға, яғни мемлекеттік бағалы қағаздар, халықаралық қаржылық
ұйымдардың бағалы қағаздарына салынады.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорының активтерінің үлкен
бөлігін активтерді басқарумен айналысатын компания мемлекеттік бағалы
қағаздарға және банктердің депозиттеріне салады. Ал белгілі бір бөлігі
Қазақстандық кәсіпорын дамуына үлес қосу мақсатымен, олардың акция мен
облигацияларын иемденуге бағытталады. Бірақ бұларда Қазақстанның қор
биржасынан алған А митингі болуы керек. Осылайша мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қорлары мемлекеттік жинақтаушы қорға қарағанда инвестиция
бойынша көбірек табыс алады.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының зейнетақы
жинақтарының салығын Қазақстан Республиканың Үкіметі қабылданған шаралар
жиынтығы қамтамассыздандырады. Сақтаудын ең манызды денгейі
мемлекеттік емес зейнетақы қоры зейнетақы қаражаттарын инвестициялаумен
айналыспайды. Бұл жұмыспен жеке занды тұлға яғни зейнетақы активтерін
басқарумен айналысатын компания айналысатын болды. Сонымен қатар барлық
операциялар, арнайы лицензияланған банк- кастодиан арқылы жүргізіледі.
Үкімет тарапынан мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы жүйесін,
зейнетақы активтерін басқарумен айналысатын компаниямен банк-кастодианды
бақылауды 3 органға тапсырды. Олар: жинақтаушы зейнетақы қорының
жұмысын реттеумен айналысатын еңбек және әлеуметтік қорғау
министірлігінің комитеті, бағалы қағаздар жөніндегі Қазақстан Республиканың
Үлттық комисиясы және Қазақстан Республиканың Үлттық банкі.
Заңмен қарастырылған шаралар жүйесі салымшылардың зейнетақы
жинақтарының жоғары денгейдегі сақтығын қамтамассыз етеді.

II. Қазақстан Републикасының зейнетақы қорларының инвестициялық қызметіне
талдау.
2.1 Жинақтаушы зейнетақы қорларының жалпы нарықтық жағдайына талдау
1997 жылдың 20 маусымда Қазақстанда "Қазақстан Республикасының
зейнетақымен қамтамасыздандыру туралы" заң қабылданды, бұл заң зейнетақымен
қамтамасыздандырудың ынтымақтастық жүйесін 2 бөлікке бөліп, яғни жинақтаушы
және ынтымақтастық, 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап іске аса бастады.
Социалистік кеңістікте ең алғаш рет міндетті жинақтаушы зейнетақымен
қамтамасыздандыру қағидаты жарияланды. Бұл кезде жинақтаушы зейнетақы
жүйесі мемлекеттік реттеудің қатаң жүйесі қалыптасты. Жүйе жинақтаушы
зейнетақы қорының, зейнетақы активтерін басқаруды жүзеге асыратын
ұйымдарының және банк-кастодиандардың қызметін бақылауды қолға
алды.(11,10)
Қазақстан Республикасында 1998 жылдың ішінде 8 зейнетақы активтерін
инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын компания (ЗАИБЖК), 1 мемлекеттік
жинақтаушы зейнетақы қоры, 12 мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры
және 5 банк-кастодиан пайда болды. Бір жыл ішінде жинақтаушы зейнетақы
жүйесінің барлық инфрақұрылымы қалыптасты деп айта аламыз.
1998 жылдың соңында зейнетақы активтерінің көлемі 23,5 млрд теңгені
құрады.
1999 жылы зейнетақы активтерін салуға рұқсат берілген қаржылық
инструменттеркөлемі кеңейді. Әсіресе, ЗАИБЖК зейнетақы активтері
есебінен,енді шетел эмитенттерінің корпоративтік бағалы қағаздарын сатып
алу мүмкіндігіне ие болды.
1999 жылдың соңында зейнетақы жинақтарының көлемі 64,5 млрд теңгені, ал
жинақтаушы зейнетақы қорының нақты табысының орташа жылдық коэффициенті
41,38% -ды құрады. Бұл көрсеткіштің жоғарылауының басты себебі, осы жылы
теңгенің девольвациясы әсерінен жинақтаушы зейнетақы қорыдағы валютадағы
активтердің, курстық бағамның ауқымынан тапқан табысы болып табылады.
Белгілі болғандай, қаржы нарығында 2000 жылы корпоративтік облигациялар
жылы болды. Зейнетақы активтерін осы қаржылық инструменттерге инвестициялау
қаржы нарығының осы сигментінің тез қарқынмен дамуына әкелді. Облигациялар
зейнетақы активтерін салудың оңтайлы және тиімді инструменттерінің бірі
болып табылады. Осымен бірге 2000 жылы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің
нормативі- құқықтық базасы дамыды, қаржы инструменттерінің түрлері кеңейді.
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын компания
инвестициялау мүмкіндіктерінің кеңею саясаты мемлекет тарапынан 2001 жылда
жалғасын тапты.
3 жыл аралығында (2000-2002 жылдар) ЗАИБЖК-ның саны өзгеріссіз қалды.
Бұның себебі, біріншіден нарықта жинақтаушы зейнетақы қорының активтерін
инвестициялық басқару қызметінің қажеттілігінің жоқтығы, ал екінші жағынан-
зейнетақы активтерін инвестициялық басқарумен айналысуға лицензияны алатын
тұлғаларға мемлекеттің жоғары талаптар қоюы. (2001 жылы 1 қарашасында
ЗАИБЖҰ жарғылық капиталының минималды мөлшері 150 млн тенгеге жетті).
2003 жылы басында "Қазақстан Республикасында зейнетақымен
қамтамасыздандыру туралы" заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізілгеннен
кейін, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушыларының қызмет етуі мен
байланысының қағидаттарын елеулі өзгертті. Енді жинақтаушы зейнетақы қорына
зейнетақы активтерін басқаруды жүзеге асыруға құқық берілді, бұл өз
кезегінде шығындарды минимизациялауға әкелді.
Қазақстанды жинақтаушы зейнетақы жүйесінің дамуына байланысты халықтың
оған деген сенімділігі арта түсті, мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы
қорыдағы салымшылардың саны көбейді.
Міндетті зейнетақы жарналары бойынша салымшылардың жеке зейнетақы
шоттарының (әрі қарай шот) мөлшері2005 жылы 1 желтоқсанда 7239818 жетті.
Міндетті зейнетақы салымдары бойынша салымшылар шоттарының ең көп
мөлшерін 5 қор иемденеді: "МЖЗҚ"- 31,35%, "Қазақстан Ұлттық Банк"-19,03%,
"Ұлар-Үміт"-14,53%, "Валюта-Транзит қоры"-8,44% және "БТА құрмет-Қазақстан"-
7,90% немесе жалпы салымшылардың мөлшеріне 81,25% сәйкес келеді.
Ерікті зейнетақы салымдары бойынша салымшылардың шоттарының мөлшері
ағымдағы жылдың қараша айында 124(0,4%) өсті, 2005 жылы 1 желтоқсанда 0,43
млрд теңге жалпы зейнетақы жинақтарының сомасымен алғанда 31357-ні құрады.
Еркін зейнетақы салымдары бойынша салымшылардың шоттары "МЖЗҚ"
акционерлік қорынан басқа барлық қорларда болды. Еркін зейнетақы салымдары
бойынша салымшылар шоттарын көп иемденген қорлар:"Сенім"-62,87%, "Ұлар
Үміт"-19,25% және "Капитал"-10,80%, бұл 3 қордың үлесіне барлық шоттардың
көлемінен 92,92% келді.
Еркін кәсіби зейнетақы жарналары бойынша салымшыларды "Ұлар Үміт"және
"Қазақстанның Ұлттық Банкі" қорлары иемденді. Жеке зейнетақы шоттарында
11,5 млн теңге бар (жалпы салымшылардың көлемі 3185 құрады). Ағымдағы
жылдың қараша айында еркін кәсіби зейнетақы салымдары бойынша салымшылар
шоттарының көлемі 36-ға (1,1% ) өсті.
Жалпы қорлардағы міндетті, ерікті және ерікті кәсіби зейнетақы салымдары
бойынша салымшылар шоттарының алдынғы 2 жылдағы өсу қарқыны 1-кестеде
көрсетілген. Салымшылардың зейнетақы жинақтары 2005 жылдың қараша айында
12513 млн теңгеге (2,25%) өсіп, 2005 жылдың 1 желтоқсанында 568981 млн
теңгені құрады. Алдыңғы 4 жылдағы зейнетақы жинақтарының өсу қарқыны 2-
кестеде көрініс тапты.
1-кесте. Салымшылар шоттары санының динамикасы.

Салымшылар шоттары 01.12.04 01.12.05 өсу өсу қарқыны %
Міндетті зейнетақы 6576636 7239818 663182 10.08
жарналары бойынша
Ерікті зейнетақы 29362 31357 1995 6.79
жарналары бойынша
Ерікті кәсіби зейнетақы 1099 3185 2086 2,9
жарналары бойынша

2-кесте. Зейнетақы жинақтарының өсу қарқыны, млн тенге.

МерзіміЗейнетақы жинақта- Өсу Зейнетақы жинақтарының өсу
рының сомасы қарқыны, %
01.12.02 229462 79545 53,06
01.12.03 321259 91797 40,01
01.12.04 425247 103988 32,37
01.12.05 568981 143734 33,80

Келтірілген кестеден зейнетақы жинақтарының абсолютті өсуі мен өсу
қарқыны төмендегенін байқауға болады. Алайда 2005 жылдың 1 желтоқсанымен
салыстырғанда зейнетақы жинақтарының өсу қарқыны 1,43%-ға өсті де 33,80%
құрады.
Келесі қорлардың салымшылары зейнетақы жинақтарының ең үлкен сомасын
иемденді: "Қазақстан Ұлттық Банкі"-144935 млн теңге немесе 25,47%, "МЖЗҚ"-
117106 млн теңге немесе 20,58% "Ұлар Үміт"-102450 млн теңге немесе 18,01%,
"БТА құрмет Қазақстан"-41156 млн теңге немесе 7,23% және "АБНАМРО-Каспий
Мұнай Газ"-41045 млн теңге немесе 7,21% жалпы зейнетақы жинақтары сомасынан
бұл 5 қорға 78,50% тиесілі болады.
Салымшылардың жеке зейнетақы шоттарына үлестірілген, зейнетақы
активтерін инвестициялаудан түскен таза инвестициялық табыс сомасы
(комиссиялық сыйақыларды алып тастағанда) 2005 жылдың қараша айында 2391
млн теңгеге (1,79%) өсті де, 2005 жылы 1 желтоқсанында 135939 млн теңгені
құрады. 2004 жылдын деректері бойынша республикада 16 жинақтаушы зейнетақы
қоры жұмыс істейді. Олар республика аудандарында 72 филиал және 73
өкілдікті қамтиды.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін инвестициялық
басқаруды 10 ұйым ұйымдастырады, олардың 2 – еуі жинақтаушы зейнетақы
қорлары, себебі олар зейнетақы активтерін басқарумен айналасуға
лицензияны иемденген: Ақ ШЖЗҚ және Ақ Қазақстан ұлттық банкінің
жинақтаушы зейнетақы қоры.
Есепті күні екінші денгейлі 9 банк және Қазақстан Республиканың
Ұлттық банкі кастодиандық қызметті атқарады. Сонымен қатар жинақтаушы
зейнетақы қорларының кастодиандық қызыметтін екінші деңгейлі 7 банк
ұйымдастырады: Ақ Казкомерцбанк , ЖАҚ HSBC Қазақстан банкі -нің
еншілес банкі, АҚ банк центр кредит , АҚ Қазақстанның халық
жинақтаушы банкі АҚ Темірбанк , АҚ Евразиялық банк , АҚ АТФ банк
, сонымен қатар, Қазақстан Республиканың Ұлттық банкі.
Төмендегі кестеде салымшылардың саны, олардың ерікті және мамандығы
бойынша ерікті, міндетті салымдары бейнеленген.
(3-кесте )
салымшылар 01.06.03 жыл 01.06.04 жыл өсуі өсу қарқыны
(%)
Міндетті 5732698 64539448 721250 12,58
зейнетақы
салымдары
Ерікті 26132 28726 2594 9,93
зейнетақы
салымдары

Көрсетілген кестеден көріп тұрғанымыздай таза инвестициялық табыстың
жыл сайынғы өсу қарқыны төмендеген. Алайда 2004 жылдың 1 желтоқсанымен 2005
жылдың 1 желтоқсанындағы таза инвестициялық табыстың өсу қарқының
салыстырсақ 14,88% өсіп,
32,86% құрағаның байқауға болады.
Зейнетақы жинақтарындағы таза инвестициялық табыстың үлесі 2005 жылы 1
желтоқсанда 23,89% құрады, бұл 2004 жылы 1 желтоқсандағы 24,06%
салыстырғанда, оның 0,17% төмендегенін көрсетеді. 2005 жылдың қараша
айындағы көрсеткішпен салыстыратын болсақ, онда ал 0,10% -ға төмендеді.(5)
2004 жылы жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық табыстары теріс мәнге
ие болады. Бұндай жағдайдың туындау себебі американ долларының теңгеге
қарағандағы бағамының төмендеуі. Инвестициялық табыстың әрі қарай төмендеп
кетпеуіне байланысты зейнетақы активтерін басқарушылар жинақтаушы зейнетақы
қорының портфельдерінде американ долларымен байланысты және онымен
наминацияланған бағалы қағаздардың үлесін азайта бастады. Алайда, зейнетақы
реформасының қалыптасу жылдарында үлкен қатаю қоры жасалды, яғни 1998
жылдан бастап, бұл кезде инфляция деңгейі 66%, ал зейнетақы қорларының
табыстылығы 149%-ды құрады.
2005 жылдың қараша айында зейнетақы жарналарының жалпы түсімі 10788млн
теңгегеөсті, 2005 жылдың 1 желтоқсанында 448874 млн теңгені құрады, немесе
2,46% өсті.(2-сурет)
Зейнетақы төлемдері 2004 жылы қараша айымен салыстырғанда 771 млн
теңгеге (2,47%) өсті, 2005 жылы 1 желтоқсанында 31957 млн теңгені құрады.
Салымшылар зейнетақы жинақтарын бір қордан басқа қорға аударуға
құқықтарын пайдаланып, 2005 жылы 1 желтоқсанда зейнетақы жинақтарының
аударымы 87278 млн теңгені құрады. Ал, қараша айында зейнетақы жинақтарының
аударымы 1447 млн, теңгені құрады.
Ең көп аударылған зейнетақы жинақтары мына қорлардан жүзеге
аударылады: "МЖЗҚ"-53,42%, "Ұлар Үміт"-12,14%, "Қазақстан Халық Банкі"-
9,70% және "БТА құрмет-Қазақстан"-6,13% немесе осы 4 қорға аударымдардың
жалпы сомасының 81,39% сәйкес келді. Жинақтарының келесі қорлардағы
зейнетақы аударымдары 1 пайыздан аспады: "Капитал"-0,50%, "Д.А.Құнаев
атындағы ОЖЗҚ"-0,57%, "Отан"-0,76% және "Қазахмыс"-0,87%.
2006 жылы мәліметтер бойынша бұл көрсеткіштер айтарлықтай өзгермеген.

Жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі қаржылық институттардың үлесі.
(4-кесте)
ЗАБЖАҰЖЗҚ ЖЗҚ-ның пайызы
актитвтері
АҚ ABN AMRO Asset Management ЗАБЖАҰ 56711 8,72
АҚ ABN AMRO - Каспий Мунай Газ 45982 7,07
АҚ Капитал 10729 1,65
АҚ Bailyk asset management ЗАБЖАҰ 55939 8,60
АҚ ЖЗҚ Құнаев атындағы 2332 0,36
АҚ ЖЗҚ Нефте-Дем 16467 2,53
АҚ Сеним 24325 4,20
АҚ Қорғау 9815 1,51
АҚ Premier Asset Management ЗАБЖАҰ 12692 1,95
АҚ ЖЗҚ Отан 12692 1,95
АҚ Актив- Инвест ЗАБЖАҰ 32432 4,99
АҚ Валют ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Аманат жинақтаушы зейнетақы қорлары
Зейнетақы қорлары
Зейнетақы қорлары қызметтері
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің теориялық негізі
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі: мәні, артықшылығы
Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы жүйесі
Жинақтаушы зейнетақы қорының зейнетақы активтерiн басқару
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің теориялық негіздері
Мемлекеттік емес зейнетақы қорлары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь