Ақиқаттан адасудың азабы

АҚИҚАТТАН АДАСУДЫҢ АЗАБЫ

Әнес САРАЙ, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты
Шыңғыс Айтматовтың: “Адам тұлға ретінде трагедиялық қобалжулар арқылы ашылады” — деп айтқаны бар. Шындығында, өмір тану мен адам тану дегеніміз – осы екеуінің трагедиялық кезеңдерге неге тап бола беретіндігінің сырын ашу.
Алдан Смайылдың “Фолиант” баспасынан жарық көрген “Тамұқтан келген адам” романының басты құндылығы да осында. Жазушы аталған шығармасында адам трагедиясының ең бір үрейлі кезеңі — өткен ғасырдың отызыншы жылдардағы сұрапылын таңдап алған. Дәл осы шақ – репрес¬сия мен геноцид, тұтас ха¬лықтарды ессіз идеологияның көзсіз құлына айналдыру, ұлттық тамырдан үзілу қатеріне алаңдамайтын санасыздық, шектен шыққан қаталдық, жойқын қырғындар адам жаратылысының құпияларына бойлауға шақырып тұрғандай. Романның көп қырлы филосфиялық астарларынан сауып айтсақ, аталған тұста “Өмір де, өлім де жасанды еді. Одан кейінгі өмірлер мен өлімдердің табиғи бола аларына ешкім кепілдік бере алмайтын. Өйт¬кені, кеше жер басқандар мен бүгінде жер басып жүргендер құдай сыйлаған өмірді екі¬жүздендіріп әуре. Ал дәуірлер бойында көз жұмғандардың ішінде ақ өліммен өлгендер мен адам қолынан о дүниелік бол¬ғандардың қайсысы көп екен¬дігін ойласаң, сірә соңғылары шығар деп шошисың”.
Сырт қарағанда тосын ой¬лар секілденер, алайда адамзат¬тың өткені мен қазіргі күн¬дерінің трагедияларына үңіл¬сең, дәл осылай бас қатырарың анық. Өркениеттің көгіне кө¬терілдік деген бүгінгі заманда да адам тіршілігінде мәз бо¬ларлық не бар? Сол баяғы атыс-шабыс, сол баяғы үрей, ал¬дау мен сату, қатыгездік, эфир¬¬лерден күн сайын ести¬тінің жарылыстар мен қақты¬ғыстар.
Сонда мына жалған адам мен адамды неге шабыстыра бе¬реді? Бұған роман кейіп¬кер¬лерінің пайымы әркелкі.
“Ғұмыр бойы қарасы өшкір өшпенділіктің құлы болдым ғой, — деп күңіренеді елге шыққан жазалаушы жасақтың қаныпезер басшысы. — Ол мені қатыгездендіріп алып өмірі барларға қайрап салды да отырды”.
Көзін тырнап ашқаннан осылай, әуелі өмірге өлек¬селеніп келген өзіне, содан соң айуанданып кеткен анасына өшікті, удай мас болып құлап жатқанда талай рет үнін өшіре салғысы келген. Ессізденіп алып ойына келгенін істейтін сұмырай өз ажалынан өлсе, оған тек мұның біржола қорқаулана қоймағандығы кінәлі еді.
Кейін көзіне көрінгеннің бәріне өшігетін болды, олардың өзі секілді бұралқы иттей бұратылып жүрмегендігі үшін, күңіренбей күлгені үшін, жетім¬сіремей жетіскені үшін...
        
        Ақиқаттан адасудың азабы
Әнес САРАЙ, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
Шыңғыс Айтматовтың: “Адам тұлға ... ... ... ... — деп ... бар. ... өмір тану мен адам тану ...
осы екеуінің трагедиялық кезеңдерге неге тап бола ... ... ... ... ... ... ... көрген “Тамұқтан келген
адам” романының басты құндылығы да осында. Жазушы аталған шығармасында ... ең бір ... ...... ... отызыншы жылдардағы
сұрапылын таңдап алған. Дәл осы шақ – ... мен ... ... ... ... ... ... айналдыру, ұлттық тамырдан
үзілу қатеріне алаңдамайтын ... ... ... қаталдық, жойқын
қырғындар адам жаратылысының құпияларына ... ... ... көп ... ... ... сауып айтсақ, аталған тұста
“Өмір де, өлім де жасанды еді. Одан кейінгі өмірлер мен ... ... ... ... ... бере ... ... кеше жер басқандар мен
бүгінде жер басып жүргендер құдай сыйлаған өмірді екіжүздендіріп әуре. Ал
дәуірлер ... көз ... ... ақ өліммен өлгендер мен адам
қолынан о ... ... ... көп ... ... ... шығар деп шошисың”.
Сырт қарағанда тосын ойлар секілденер, алайда адамзаттың өткені мен
қазіргі күндерінің трагедияларына үңілсең, дәл осылай бас ... ... ... ... ... бүгінгі заманда да адам тіршілігінде
мәз боларлық не бар? Сол баяғы атыс-шабыс, сол баяғы ... ... мен ... эфирлерден күн сайын еститінің жарылыстар мен қақтығыстар.
Сонда мына жалған адам мен ... неге ... ... ... ... пайымы әркелкі.
“Ғұмыр бойы қарасы өшкір ... құлы ... ғой, — ... елге ... ... ... қаныпезер басшысы. — Ол ... алып ... ... ... ... да ... тырнап ашқаннан осылай, әуелі өмірге өлекселеніп келген өзіне,
содан соң айуанданып кеткен анасына өшікті, удай мас болып ... ... рет үнін ... ... ... ... алып ойына келгенін
істейтін сұмырай өз ... ... оған тек ... ... ... ... ... көзіне көрінгеннің бәріне өшігетін болды, олардың өзі секілді
бұралқы иттей бұратылып ... ... ... ... ... жетіскені үшін...
“Қарғыс айтып қыңсылап жүргендер өшін ала алмай өлекселенгендер ғой,
олар қашан да өкініп өледі. Өші кетіп ... ... ... ... ... да ... білмейтіндер баяғыда өліп біткендер, — ... ол. – ... деп ... бәрі ... өш ала ... ... бәрі ... өшінің соңында ғұмыр бойы салпақтайды.
Өмір ... мен өш ... ... ұқпағандар өшін қуғандарды қайдан
түсінсін. Тәңірдің өзі ... ... ... ... ... өмірден өш алу
үшін жамыратып жіберген жоқ па?!”
Әкесіз, некесіз, бетімен кеткен шешенің арсыз өмірін толарсақтан кешіп
өскен, өзі де ... ... ... түйіні осындай. Ол қырда күні-
түні қырғын салғанда, қолына қару ұстатқан ессіз идеология үшін емес, ... ... ... өш ... ... Дүниеге ала-құлалығы үшін
жауығады. Ал ... ... ... ... ... ... да. Өшпенділік пен
өш алу мәңгілік.
Ел ату мен асудан, аштықтан көз алдында қоғадай жапырылып ... ... ... ... ... ... ... аз ғана ұлт
зиялыларының бірі – Арыстанды да қарадай қажытады.
“Жұрт неге қан ... ... ... – деп ... ... ол. –
Адамзат осылай кезең-кезең қан ұрттап тұрмаса, талай-талай у құстырған
қаншелек тарихтың қыбы ... ма? – Есі ...... мейірімі барды –
мейірімінен, ары барды – арынан қас ... ... ... ... құдірет?
.....Өлгеннің ойы жұмбақ, өлмегеннің көңілі көмулі.
Жалғандыққа жау серік – ... ... ... қалтыраған
жұрт жау іздеп әлек. Жаусыраған күндер қансырап қағынады.
Ойлай алғанның бәрі ... ... ... ой не ... Ары барлар арам
қатқан. Қан тілемегендер шетінен қауқарсыз”.
— Иә, — дейсің, — адамзаттың өз ... ... ... ... қоймайтын тарихи құбылыс болып жүрмесін. Әйтпесе, адамның ақыл-ойы,
өресі мен мәдениеті қару атаулыны ... ... ... ... айқастыруға
жетерлік деңгейде ғой. Бірақ өмірдегі ... әлі ... ... мен
айқастардың өтінде қалтырауда. Жұмыр жердің жүрегі үшінші мыңжылдықта ... ... ... ... ... ... ... айналдырудан жалықпаған идеологиялар ... ... Сіз ... ... өріп жүрген қай идеологияға тәңірдей табына алар ... па, ... па? ... па, ... па? ... па, ... па? – ... – деп кесіп айта алмайсыз. ... ... ... ... жетеді. Адамзаттың адасуы қашан аяқталары белгісіз.
Тәңірлік ақиқат та солай, ... ғана ... хақ ... ... ... жау серік екендігі” де шындық. “Жалғандығын
жасырудың” төте жолы сол, жау ... ... да ... ... қазір де солай.
Азулылар державалық жалғандығына дұшпан іздеп әлемді аласұра шарлап жүр.
Ығына ... ... ... ... ... ... Сондықтан да Арыстан
пайымдағандай “өмірі барлар өмірден ... ғана ... ... ... бәрі қауқарсыз, ....елдің жұмақ іздеген жүрегі жұлым-жұлым”.
Осындайда ағылшын философы Бертран Расселдің: ... жаны ... ... ... екі ... көздің күрес аренасы” — деген тұжырымы ойға
оралады. Адамның бір қылығына қарасаң – періштедей мөлдір, екінші ...... ... ... ... ... ... соңғы қылық қалың-
ды, сұйылатын тұсы туралы болжау айту қиынның ... еді. ... ... ... қалтыраған әпенді Әлмағамбет: — Таң атады қан сұрап, кеш
батады қансырап! – деп зар илейді. “Хан шарабы қан ... қан ... ... — деп ... күңіренеді. “Адам – бекер, ... - хақ, ... ... ...... — деп өзі сеніп ... ұлы ...... ... осы ... даланың сағым сынды әулиесі болып көрінді. Адамның
өзіне ғана аян құпия тылсымында ... ... ... ... ... қиналғанда жүрегіңнің түкпірінен елеңдеп табыла ... ... ... ғой. Ол да сар ... ... ... сезімі, көз алдындағы
шындықтан жалтарып, елес үмітке ере алмайтын, ақиқаттан ақиқат іздейтін,
жалғаны жоқ ... ... Оның ... ел ... ... ... ... сөйлейді.
Жұмыр жердің бір пұшпағы – сайын даланың басынан ақтабандар да, ... да ... өтті ғой. ... өлім ... ... ... де аз болған жоқ, көрдегілердің сүйегін ... ... ... да ... бір кез. Енді ес жинап, еңсе ... ... ... кетуін құдайдан бұршақ салып тілеудеміз.
Ал сорлы әпенді бізбен жаны қинала тілдеседі, қай-қайдағы шерді
қозғайды. ... азды екен деп, ... неге ...... ... ... ... ақиқаттың алдындағы дәрменсіздігіне күйінеді.
Анығында тәңір адамға өз ... өзің ... ... ме еді, ол ... ... сен оны ... Таба ... ба, жоқ па, — оңалуыңа, не
оңалмауыңа сол сын.
Әпенді болса, адам ... бұл ... ... таба ... ол үшін ... ... көз ... жүргеннен тәңірдің
мәңгілігіне өткен жеңіл.
От тәңірден ескен мына самалды-ай,
Өртеніңдер, өртенейік жағалай!
Әпенді байғұс ... ... өшін ... ... ... мазағымен
ығыр қылған өмірден осылай кектеніп өтуге қанша ... ... ... ... ... екен?
Диуана сана солай толғантады, өзіміз куә жарық дүниенің бет пердесін
жұлып тастап, талай ... ... ... ... қозғайды. Соның
сарынына сүңгіп отырып, бір кездердегі ... көз ... ... ... ... ... ... айналған батыс өңірдегі
мекендерде жап-жас жігіттер ойда жоқта ... таса ... ... ... ... ... Семей жағында да аз ұшыраспапты, ... ... ... ... ... маңында да жиі кездескен көрінеді.
Есіңе алсаң осы күнге дейін түршігесің. Кім білген, бәлкім әлгі ... ... ... ... ... ... адамдық ақиқаттың ашкөздігінен
мүлде жеріп, Әлмағамбет ... ... ... ерте ... келген
мұндарлар шығар. Мәңгілікке мәнсіздік құштарландыратындығынан сақтасын.
Үбірлі-шүбірлі отбасынан, ауыл-аймағы мен өрістегі ... ... ... ... ... ... де ... жерде өзіне де, өзгеге де жұғымы жоқ жалғыз жұрт болса, шыбын
жаны туралы жантәсілімде ғана ойлайтын өз жұрты ... ... ... ... ба екен?!
Аңқаулық ақылсыздықтан емес, өзіне де, өзгеге де адалдықтан ... жапа ... ... ... ел ... ол да ... қырылып
жатқан сол сорлы ел шығар. Ақ көңілі айықпас дерт екенін түсінбей ... Сол дерт ... көк арба ... ... өлігін ойнап-күліп теріп
жүр.
Көк арба толса – төгеді, толмаса – төбесінен төнеді”.
Ақиқат қой бұл да. ... қай ... ... қай ... ... еді?! Оны өзіне бейімдегісі келген қоғам да болған жоқ, икемделмеуін
тілеп, өзекке тебумен келді. Көңілі даладай ... ... сірә ... ... ... ... алып, қасықтап берсе, қоғадай жапырылып, құшақ жайды емес
пе. Арамға да, арсызға да адалдығымен жақпақшы болды. Адалдығы ... ... да ... ... ... ... ... қулығымен
құрықтап-ақ баққан. Көшедегі мүрдесін көк арба болып теріп ... ... ... пен ақ ... қазіргі заманда да қапы қалдырмасын деңіз.
Үшінші мыңжылдықтың қулығы ішке жағатын майдай ... ... ... ... ... ой аз ... ... қайғысынан шертер сыр
да көп. Қазақ ... ... ... мол ... ... ... алар ... Осы құрлықтың қазіргі қаламгері Андре
Бринк: “Оңтүстік Африканың өмірі — қорқынышты оқиғаларға құрылған ... ...... ... ... ел” — ... Төл ... ақтабан-
шұбырындыларына қарап отырып, ондай рекорд қазақ жұртына таңсық емес дегің
келеді.
Ашығын айтайық, мына жаңғырған дәуірде сана да, ... де ... ... ... ... ... телмірткен рухани
тұтқындауынан азат болғысы келеді. Ғасырлар ... азап — ... ... ... ыза ... де арылғысы келеді. Арылып тұрып ұлттық
құдіретті ... ... ... ... ... ... осы ... өзін бәрінен жұрдай еткен үш жауын Бетпақдалаға айдап ... қоя ... ... ... ... ... сәтті берілген.
“- Бітті! – деді – Бітті осымен! Бетпақта сағым ... ... ... мен үшін сарқылды. Сендер үшін қашан сарқыларын, ... ... ... ... тұз ... ... ... құйын құтыртты, бозала
боран бозара қалған даланың ... ... Мен ... енді ... ... ... азат бола ... сорда боз борандатқан аптап даусын айдалаға ала қашты.
— Бола алсаңдар..... бола алсаңдар!
Құйыннан соң ... ... тұз ... дала тұз ... сарнады.
Ұйқы-тұйқы үшеуді ұйлықтыра таялды.
— Азат бола алсаңдар!”
Иә, қазақ мехнатынан қиянатшыл дүние азат бола ... Алаш ... ... мен рухы ... азат ... ... жатыр. Сол
талпынысқа дем беретін қазақ тарихының философиясы керек, өткен замандарда
неге ұтылғаныңды айғайлап айтып беретін философия.
“Тамұқтан ... ... ... осы ... сезінуден туған,
кешегінің өзегінен ой сауған ... ... ... ... ... жаңа ... ... өнбойында әлдебір
құдіретті үн: “Халқыңды азат еткің келсе, рухын азат ет!” — деп жар салып
тұрғандай.
Ұлтының жүрегіне ... ... ... ... ... ... осы ... биік марапатқа толық лайықты туындысымен құттықтай ... ... ... ... ... жүргеніндей тоқырау үстінде емес,
заманалық талаптарға төтеп беруге ұмтылыс үстінде екенін көрсетеді.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс9 бет
Ахмет Байтұрсынұлы өмірі және шығармашылығы14 бет
Жалаулы жастықтың алаулы шағы10 бет
Ислам дінінде ақыретке сенудің қоршаған ортаға тигізетін әсері6 бет
Комедия. Драмадағы тарихи тұлға9 бет
М.Шахановтың өлеңдер жинағы34 бет
Нәзір Төреқұлов21 бет
Суицид78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь