Мұхтар Шаханов поэзиясындағы рухани-адамгершілік құндылықтар

МҰХТАР ШАХАНОВ ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ РУХАНИ.АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҚТАР
Негізгі бөлім
Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақ халқы аса күрделі проблемаға маңдай тіреді. Өз ұлтымыздың ішінен орыс және батыс мәдениетімен жете сусындаса да, ана тілінде «екі ауыз сөйлем құрай алмайтын, құраса да күнделікті тіршілік ауқымындағы жүрдім-бардым әңгімеден алыс ұзай қоймайтын және онысын кемшілік деп есептей бермейтін үлкен топ – «Космополит қазақтар» тобы пайда болды». (9. 5 бет). Енді қалыптасқан жағдайға көзді ашып қарайтын мезгіл де жетті деп білеміз. Қайта олардың мемлекеттік тілге бұрылуына, рухани құндылықтарды мойындауына және игеруіне мүмкіндігінше ат салысып, еңбегі сіңген белгілі ақын, қоғам қайраткері М. Шаханов осы орайда бұл мәселеге байланысты «Космополит қазақтар» атты өлеңінде тереңінен ой қозғайды:
«Безбүйрек нарықтың бәсейтіп даңғырын,
Зарланған, қорланған туған тіл тағдырын
Космополит басшылар шешпей ме, шеше ме?
Тіліміз қала бере ме панасыз адамдай көшеде?
Ұлт үшін қазір бұл – Нөмірі бірінші мәселе» (9. 3бет).
М. Шаханов поэзиясы өз халқының тарихи тәжірибесіне сүйене отырып, бүгінгі таңдағы аса ділгер, жан толқытар проблемаларға жаңа кілт таба білуімен қуантады.
Дарын танылды. Адал күш танылды. Ар-намыс танылды. Бұл ақынымыздың әрбір шығармасын оқығаннан кейін, азды-көпті ойланбай қала алмайсыз. Ой мен сезімге едәуір жүк түседі… Адамзаттың ата жауы адамның
1. М.Шаханов «Эверестке шығу» - Алматы: Атамұра, 2003
2. М.Шаханов «Дәуір дастандары» - Алматы: Жазушы 1992
3. М.Шаханов «Танакөз» - Алматы: Рауан, 1996

4.«Ана тілі» журналы, №9, 2000ж.
5.«Ана тілі» журналы, 28 қазан 2004ж.
6.«Ақиқат» журналы, №2, 1999ж.
7.«Ақиқат» журналы, №3, 2004ж.
8.«Ұлағат» журналы, №1, 2000ж.
9.«Тіл мен дін» журналы, №2, 2005ж.
10.«Тіл мен дін» журналы, №4, 2006ж.
11.«Жас алаш» газеті, 2004ж. 20 мамыр
12.Жас алаш» газеті, 2004ж. 22 мамыр
        
        ӘОЖ 882:929
МҰХТАР ШАХАНОВ ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҚТАР
Ш.А. Өсерова, Н.Ә.Асанбекова
Жамбыл атындағы №5 орта мектеп, Тараз қ.
Қазақ халқы аса күрделі проблемаға ... ... Өз ... ... және ... ... жете сусындаса да, ана тілінде «екі ауыз
сөйлем ... ... ... да ... ... ... ... әңгімеден алыс ұзай қоймайтын және ... ... деп ... ... топ – ... ... тобы пайда болды». (9. 5 бет).
Енді қалыптасқан жағдайға көзді ашып қарайтын мезгіл де жетті деп ... ... ... ... ... ... құндылықтарды мойындауына
және игеруіне мүмкіндігінше ат салысып, еңбегі сіңген белгілі ақын, қоғам
қайраткері М. Шаханов осы ... бұл ... ... ... атты ... тереңінен ой қозғайды:
«Безбүйрек нарықтың бәсейтіп даңғырын,
Зарланған, қорланған туған тіл тағдырын
Космополит басшылар ... ме, шеше ... қала бере ме ... ... ... үшін ... бұл – Нөмірі бірінші мәселе» (9. 3бет).
М. Шаханов поэзиясы өз халқының ... ... ... ... ... аса ... жан толқытар проблемаларға жаңа кілт ... ... ... Адал күш ... ... ... Бұл ... әрбір
шығармасын оқығаннан кейін, азды-көпті ойланбай қала алмайсыз. Ой ... ... жүк ... ... ата жауы ... өзі екені қашаннан
бері айтылып келе жатқан шындық. Мұхтар Шаханов ... ... осы ... ... ... ой жарыстыруында.
М. Шахановтың ақындығы мен ойшылдығы бір бөлек әңгіме болса, философтығы
бір басқа дүние. Бізге керегі – М. Шаханов поэзиясының, яғни ... ... Оның өзі де, ойы да ... ... ... ... барып ой түйген,
содан барып, адамзат туралы толғанысқа түскен, әлемге жауар бұлттай түнеріп
тұрған зұлымдықтан, апаттан құтқару үшін ... ... ... ... ... ... сияқты санаулылардың қолынан ғана келмек.
Біздің ойымызша, адамзаттың бүгінгі таңдағы ... ... ... қарай отырып, М. Шаханов рухани-адамгершілік ... сан ... ... таза ... ... ... ... күрделі
туынды – тұлпарларын әлемдік әдебиеттің үйіріне қосты. Поэзия ... ... М. ... әлі ... ... жол ... ... ұстанған
болатын. Бұл күнде оның өз жолы бар. Оқырман ... сол ... әлі де ... түсіп, ақынның алда талай татымды дүниелер беретініне сенімді.
Қоғам тіршілігін майданға теңесек, Мұхтар ең алдыңғы шепте, оқтың өтінде
өлімге бас ... ... ... ... Бұл жолда
«Мықты болсаң, жарқыным, ізіңді сал елсізге,
Ізсіз жандар өнерде толып ... ... - деп, ... ... ... ... қууға талап білдірген бір інісіне айтқандай, Мұхтардың
талай талпынысы, еңбегі зая кетпеді». (16. 45 бет).
Мұхтар шығармаларының ... ...... адалдықты,
әділдікті, тазалықты, пәктікті паш ету; ездікті, ... ... бұл – ... ақ ... өнер атаулының мұраты болса керек. Бірақ,
Мұхтар осы жайларды ешкімге ұқсамай, өз ... өз ... ... ... ... сан ... толғандым,
Достар, достар менен үміт үзбеңдер
Мені кілең адал ойлы жандардың
Қатарынан іздеңдер», - (2. 210 ... ... Оның ... ... ... жан ... ... бар
ақиқатымен жайып салған адамның ... ... енді ... күш ... ... айтшы ғаламда мынау
Жеңудің бәрі жеңіс пе?
Жігітке арман жеткізіп пе ... ... өзі ... ... ... емес ендеше! (2. 93 бет)
Өмірде өз қабілетіңді дұрыс танып, қоғамның, халқыңның қажетіне ... ... ... таңдай білу керектігін уағыздай отырып, ... ... ... ... поэзияға алғаш келген кезінен бастап ел ... ... жоқ ... ... тамырды іздеу», «Сенім
патшалығы» секілді философиялық поэмаларында ақиқат пен ... ... ... ... пен қызғаныш, адалдық пен арамдық, ізгілік пен қиянат,
ерлік пен ... ... ... өмір ... ... заңдарына
бойлай отырып, бар жақсылықтың басы – туған ... ... ... деген
сүйіспеншіліктен басталатынын дәлелдейді:
«Төсінде өзім қызық күндер ... ... ... бір ... ... ... жас шегі,
Сенен шырқау таулар да көп еңселі.
Даңқы сенен биіктер ... ... ... ... мен ... ... ... түнеткен,
Өзіңсің ғой жүрегіме гүл еккен.
Сол жүрекпен қызды сүйсе несі айып,
Сені сүйем ... ... ... бір ... ... – сүйе ... сені де!» (1. 295 бет)
(Туған жермен сырласу)
Мұхтар шығармаларының ерекшелігі, адамды селт ... тұсы - ... ... ... ... тереңдігі мен көкейкестілігі. Табиғатында
суреткерлік қасиеті ... ... ол ... ... ақырған ашу,
қанжылаған қайғыны мезгіл, мекенсіз өлеңнің өзегіне итере салмайды, соған
әкелген жағдай мен ... ... пен ... ... ... бір өмір
келбетін жасайды. Айтар ой, ... ... ... ... ... өз
тағдырымен тікелей астасып жатады. «Сенім патшалығы» ... ... ... куәсі болар еді:
Бірдей төзіп ыстыққа да,
Салқынға
Жер астында жатпай ма алтын көзден таса қалпында?
Қашан қазып алғанша күтетін
Шындық ... ... сол ... ақынсың өніп шыққан ертеңге
Қандай өрсі ұсынасың ертеңге?
Қандай жеміс ұсынасың ертеңге?
Ойлан, ойлан…
Әділеттің қылышы
Енді сенің желкеңде,
Енді сенің ... (2. 294 ... ой ... ... ... ал поэзияның басуларын халықтық жырдан
іздейді. Мұхтардың «Жеңілген жеңімпаз хандығы ... ... ... қателігі» атты шағын поэмасындағы қираған қаланың тағдыры
бүгінгі халық тағдырымен тікелей ... ... ауыр да ... ... болады. Сатқындықтың құрбаны болған Отырар ойран
болды. Осы кезге дейін дауасы табылмаған сатқындық ... адам ... жек ... ... ақын ... өз жырына арқау етті.
Қазір адамның ақыл-парасатымен бірге нәпсісі ... ... ... ... ... жылтырақ «бұқаралық мәдениетті» туғызады. ... ... ... ... міне ... ... ... басты
тақырыптары. Ал, қазір жер жүзі «соғыс алаңына» ... ... ... ... бәрі жас ұрпақ санасына мысқалдап сіңе бермек.
«Нәпсі философиясынан Рух ... ... қою ... ... ... ... Шаханов тамаша дәлелдеп шыққан және ол Рух ... ... етіп ... Бұл биік гуманистік позиция автордың әлемдік
деңгейдегі ой-санасының көрінісі». (14. 3 бет).
Жалпы байқап ... нені ... да – ... ма, ... ... ма – тереңнен тартып, философиялық ойға құру, ... ... ...... ... тән бір ерекшелік.
Мұхтар Шахановтың «Жазагер жады космоформуласы» ... ... атты ... екі жыл бұрын оқырман қолына тиген «Өркениеттің
адасуы» атты кітабымен ... ... ... тұрған, терең
философиялық астары бар, мәңгілік өмір айналымының сыры мен ... ... ... ... ... ... тастап, терең ойға
тартатын дүние екеніне көз жеткіздік.
Мәңгілік өмір айналымының ... күші не? Ақ пен ... Оң ... ... ... Жарық пен қараңғы… Періште мен шайтан… Махаббат пен зұлымдық…
Міне осылай жалғасып кете ... өмір ... ... кете ... пе? Егер ... ... ... екі күш дейтін болсақ, онда зұлымдықтың да азаматтың
дамуына қосқан ... ... ... ғой, деген заңды сұрақ туындайды. Иә,
белгілі бір дәрежеде солай ... рас. Екі ... ... ... ... ... түп ... үңілуге тура келеді.Құл сырттай ... ... ... Ішкі байламы берік, рухы мықты болса ол ... ... Ал ішкі ... ... адам ... ... ... – барлық бақытсыздықтың бастауы. М. Шаханов адамзатты
осы РУХСЫЗДЫҚ АПАТЫНАН сақтандырды…
Әуел баста Алланың ... ... Адам өмір ... не ... Әрине, эволюциялық жетілу жолынан өтіп, өсіп, ... ... ... дейін көтеріліп, тазалап барып Ұлы Рухқа –
Аллаға ... ... үшін ... деп түсіндіреді қазіргі заман
ойшылдары. Адамзаттың эволюциялық даму жолына көз ... ... ... жол, ... ... ... Мың ... мың тірілді.
Қазір біз компьютер, интернет дәуірінде өмір сүріп отырмыз. Шегімізге
жеттік, енді Жерді қойып, Ғаламның тағдырына да ... біз! Біз ... мен ... ... ... керек. Біз сонда ғана ... Ұлы ... ... ... ... ... тірелеміз.
Жапон ғалымы Хироенори Итоның Мұхтар Шахановтың «Жазагер ... ... ... ... «Это произведение уникально тем, что
в ... ... ... ... борьбу добра и зла, наталкивает
нас на мысль о надвигающейся катастрофе бездуховности, ... ... или ... к такой безобразной форме существования, которая
обусловит его саморазрушение и самоуничтожение» (12. 2 бет) ... ... ой ... ғой деп ... Адамзат Рухсыздық апатының алдында
тұр. Ақшаға құл болу, материалдық байлыққа бас ию адамды ... ... ... ... ... адам санамен емес қарынмен ойлайтын ... ... енді ... асқан мықты жоқ!» деген озбыр күш иесі емес,
«Адамзаттың бәрін сүй бауырым ... ... жылы ... ... ... ... поэзиялық ақын. Ал өзінің «Өркениеттің адасуы» деген ... ... биік ... Бұл ... ... ... поэзиядағы жетістіктердің
бірі ретінде ЮНЕСКО тарапынан жоғары бағаға ие ... ... ... ... ... «Өркениеттің адасуында» маңызды мәселені көтерген, ол –
адамзаттың қазіргі адасуы. Енді оның ... ... бой ... ол –
адасқан цивилизацияны жөнге салу. Міне, осы ... ... ... ... ... ... ... өсіп-өніп кетсе, сөйтіп олар
жығылған үстіне жұдырық дегендей, суға ... ... ... жанды
мүлдем батырып жіберсе не болмақ? Шаханов сага ... ... ... ... ... бірге сүңги бересің, ол ... ой ... ... ... ойға өріс ... ... ... оқиғасына» орай азаматтық әрі парасаттылық
көрсетті.
Өзі айтқандай:
Ұлттың бағы жанар ма екен хас ... нары ... ... ... жоқ, ... ... қоры жоқ.
Кемсітпекші «желтоқсанның жалаң аяқтары» деп
Жоқ!!! Кешегі сын сағатта көкірегінде жанып от,
Тұрған олар аяз сорған қызыл беттің ары боп,
Дәуірінің тауығына ... тары боп. (13. 3 ... ... ... ... ... жазылса да, «желтоқсан оқиғасы» мен
ақын Мұхтар есімі аталары хақ.Халық намысы жер етілген сол ... ... ... күні ... ... ... ... мәселелердің
кейбірі, бәлкім, әлі де жабулы қазан күйінде ... ма ... ... ... ... нағыз халық ақыны
екендігінің айшықты мезеті болғаны аян.
М.Шаханов поэзиясы тоғанға жиналған ... ... ... ... ... ... да ... сарайында көптен жиналып
қордаланған ой-армандары арындап жыр ... ... ... ... ойлы сөз ... ... Айтматов «Қазақ поэзиясында
бұрын-соңды мұндай қуатты дүниені кездестірген емеспін», - деп өте ... ... ... ... ... ... сыр тартқан небір
тағлым аларлық жәйттер, кесек-кесек қанатты тың ... ... ... ... ... ... асыл ... жетелейді. Тек өзің емес еліңнің,
бүкіл адамзаттың ... үшін ... ... ... де бір ... ... ... Өмірден өз орныңды іздейсің.
Қанша оқығанда сусының қанбайды. Қазақ поэзиясының ... ... ... ... ... ... ... поэмасы
«Танакөзбен»-ақ ол талайды тамсандырған. Бұған қарап талантты ... ... ... секілді. Мұхтар Шахановтың поэзиясының мықты бір
ерекшелігі – бұрынғы дәуірлерден қалған үлгі, ғибрат әңгімелерді ... ... ... айта ... Оның халыққа кең
танылған поэмаларының, өлеңдерінің басқа ... ... ... ... ... осы тарапта болатын. Қандай тақырыпта ... ... ішкі ... ... достыққа, халыққа, Отанға
деген құрмет сезімі сезіліп ... ... ... ... байқадық. Егемендігімізді алғанымызбен, қоғамдағы ... ... рух пен ... ... ... бара ... ... Сол рухсыздық апатынан сақтануда Мұхтар Шахановтың
адамгершілік құндылықтарға толы поэзиясы көмеккке келетініне ... ... ... ... «Эверестке шығу» - Алматы: Атамұра, 2003
2. М.Шаханов «Дәуір дастандары» - Алматы: Жазушы 1992
3. М.Шаханов ... - ... ... ... ... ... №9, ... тілі» журналы, 28 қазан 2004ж.
6.«Ақиқат» журналы, №2, 1999ж.
7.«Ақиқат» журналы, №3, 2004ж.
8.«Ұлағат» ... №1, ... мен дін» ... №2, ... мен дін» журналы, №4, 2006ж.
11.«Жас алаш» газеті, 2004ж. 20 ... ... ... 2004ж. 22 мамыр
-----------------------
Мұхтар шығармашылығы
Адами тақырып
Әлеми тақырып
Негізгі лейтмотиві
адамдық
адалдық
әділдік
тазалық
пәктік
ездік
зұлымдық
Сейхун дария
Күре ... ... ... ... жады косформуласы
Зұлымдық жаңғырығы
Ұлы махаббат, Ұлы мейірім
Ұлы Рух

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер5 бет
"Қиянат жасамау" ұғымының адамгершілік құндылығы ретіндегі мәнін ашу10 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
HTML тілінде «Мұхтар Шаханов» атты сайт жасау15 бет
XIX ғасыр поэзиясындағы өнер, білім, ғылым тақырыбы38 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
Іскерлік этика құндылықтары мен қағидалары13 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь