Жеңіл атлетика сабағы

КІРІСПЕ

1. Мектептегі жеңіл атлетика сабағының мазмұны және оны ұйымдастырудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..1 .6 бет

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Жеңіл атлетика туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7. 12 бет
2. Мектептегі жеңіл атлетиканы ұйымдастыру жолдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13 . 27 бет

ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28. 33 бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34.35 бет

ПАЙДАЛЫНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазақстандық мектептердi жаңарту тұжырымдамасы жалпы бiлiм берудiң басым бағыттарын, яғни оқушы мен оқытушының өзара ынтымақтастығы үлгiсiн оқу үдерісiнде қалыптастыру мен әртүрлi оқу iс-әрекетiн қамтитын оқыту әдiстерiнiң үйлесiмдiлiгi негiзiнде жүзеге асырылуы тиiс екендiгiн анықтап берiп отыр. Бұл басым бағыттар мектепте бiлiм берудi дамытуға негiз болады. Осыған орай мектептiң әр деңгейінде оқыту мен тәрбие берудің мақсаты, бiлiм мазмұнын iрiктеу ұстанымдары, сондай-ақ, оқушылардың дайындық сапасын бағалау тәсiлдерi нақтыланды. Бүгінгі таңда мектептің алдына қойып отырған басты міндеттерінің бірі қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады.Бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру барлық педагогикалық ұжымдардың бірігуін талап етеді. Жеке тұлғаға бағытталған сабақ – оқушылардың тұлғалық ерекшеліктері ашылатын, қасиеттері қалыптасатын, мүмкіндіктері жүзеге асырылатын оқыту жағдаяты. Әр оқушының болмысы арқылы дамытушылық, шығармашылық ойлау, өзбетінше шешім қабылдау қабілеттері қалыптасуы тиіс.Осыған орай оқыту технологияларын жаңарту, педагогикалық мамандардың шығармашылық бастамасына қолдау жасау талап етілуде. Жеке тұлғаны қалыптастырудағы жаңаша оқытудың әдіс-тәсілдерін іздестіру пәндік білім аймағында игерілетін білімдерімен анықталады. Мұғалім қазіргі заман технологияларын игеру мәселесіне көбірек көңіл бөлуі қажет.Бәсекеге қабілетті білім беру кеңістігін құруға бағытталған қазақстандық білім беру реформасы бағыттарының біріне жалпы орта білім берудің жоғары деңгейіндегі бағдарлы оқыту жатады. Бұл үдерістің нормативтік жақтары жалпы орта білім берудің жалпыға міндетті мемлекеттік стандартында (2002 ж.) көрсетілген.Тұрғындарды салауатты өмір салтына, дене шынықтырумен және спортпен шұғылдануға баулу халықтың түрлі әлеуметтік-демографиялық топтарына арнап бейімделген ақпараттық бағдарламаларды әзірлеу арқылы жүзеге асуға тиіс. Спорттың негізгі түрлерінен, соның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарына конкурстық негізде берілетін әлеуметтік бағдарламалар бойынша гранттарды беру практикасын пайдалану арқылы, теледидар бағдарламаларын жасау, насихаттық және ақпараттық технологиялар әзірлеу керек. Дене шынықтыру және спортты насихаттау атаулы, нақты әлеуметтік топтар мен жіктерге, әрбір адамға бағытталған, дене шынықтыру мен спорттың басымдығын дәлелдей көрсетуге, сондай-ақ жастар арасында нашақорлық, темекі шегушілік, ішімдікті пайдалану және басқа да жат құбылыстардың таралуына қарсы күреске бағытталуға тиіс. Жастардың дене тәрбиесі жөнінде жұмыс жүргізу, олардың ортасында қазақстандық спортшылардың спорттағы жетістіктерін, бұқаралық спортты танымал ету, олардың санасында «тәні саудың - жаны сау» деген қағидатты орнықтыру қажет.Бұл орайда бұқаралық ақпарат құралдарының міндеттері: азаматтардың спортқа, табиғи дене бітімін жетілдіруге деген қызығушылығын арттыру, спортпен өз бетінше шұғылдануды белсенді түрде таныту, дене шынықтырумен және спортпен шұғылдану қажеттігін көпшіліктің санасына сіңіру болып табылады.
1. Дене тәрбиесі. Әдістемелік құрал Г.Маковецкая, Т.Васильченко, О.Меркель.Алматы кітап 2009ж.
2. Қ.Р. үздіксіз білім беру жүйесінде “Салауатты, денсаулықты сақтау бағдарламасы бойынша салауатты өмір салтын қалыптастыру” тұжырымдамасы. – Валеология, дене тәрбиесі, 2003. №1.
3. Базарбегі Т. Бастауыш мектептегі дене тәрбиесі – Алматы; Рауан, 1994.
4. Брусиловский М.В. Қазақстандағы дене тәрбиесі және спорт очерктері". Алматы, "Кітап", 2001.
5. Дене тәрбие жүйесінің мазмұны мен негіздері. //Ұлт тағылымы. № 4. – Алматы, 2005. –Б. 28-31.
6. Дене шынықтыру және спорт психологиясы пәні бойынша тесттік тапсырмалар жинағы. Оқу-әдістемелік құралы.-Кентау, 2007. «Еркін и К-ХХІ» ЖШС баспаханасы. -150б.
7. Танекеев М.Т. Қазақстандағы дене тәрбиесі. Алматы, 2001.
8. Уанбаев Е. Дене тәрбиесінің негіздері. – Алматы, 2001.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. Мектептегі жеңіл атлетика сабағының мазмұны және оны ұйымдастырудың
маңызы......................................................1 -6 бет
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Жеңіл атлетика ... ... 12 ... Мектептегі жеңіл атлетиканы ұйымдастыру жолдары мен
әдістері....................................................................
................13 - 27 бет
ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
..........................................................28- 33 бет
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........34-35 бет
ПАЙДАЛЫНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Қазақстандық мектептердi жаңарту тұжырымдамасы жалпы бiлiм ... ... яғни ... мен оқытушының өзара ынтымақтастығы үлгiсiн оқу
үдерісiнде қалыптастыру мен әртүрлi оқу ... ... ... ... ... ... ... тиiс екендiгiн анықтап
берiп отыр. Бұл басым бағыттар ... бiлiм ... ... ... ... орай ... әр деңгейінде оқыту мен тәрбие берудің мақсаты, бiлiм
мазмұнын iрiктеу ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда мектептің алдына қойып отырған
басты міндеттерінің бірі қабілетті жеке тұлғаны ... ... ... жеке ... ... ... ... бірігуін талап етеді. Жеке тұлғаға ...... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын оқыту жағдаяты. Әр оқушының
болмысы арқылы дамытушылық, шығармашылық ойлау, ... ... ... ... ... орай оқыту технологияларын жаңарту,
педагогикалық ... ... ... қолдау жасау талап
етілуде. Жеке тұлғаны қалыптастырудағы жаңаша ... ... ... білім аймағында игерілетін білімдерімен анықталады.
Мұғалім қазіргі ... ... ... ... көбірек көңіл бөлуі
қажет.Бәсекеге қабілетті білім беру ... ... ... ... беру ... бағыттарының біріне жалпы орта білім
берудің жоғары деңгейіндегі бағдарлы ... ... Бұл ... ... ... орта білім берудің жалпыға міндетті мемлекеттік
стандартында (2002 ж.) ... ... өмір ... ... және спортпен шұғылдануға баулу халықтың түрлі әлеуметтік-
демографиялық топтарына арнап бейімделген ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... түрлерінен, соның
ішінде бұқаралық ақпарат құралдарына ... ... ... бағдарламалар бойынша гранттарды беру практикасын пайдалану
арқылы, ... ... ... ... және ақпараттық
технологиялар әзірлеу керек. Дене шынықтыру және спортты насихаттау атаулы,
нақты әлеуметтік топтар мен ... ... ... бағытталған, дене
шынықтыру мен спорттың басымдығын дәлелдей көрсетуге, сондай-ақ жастар
арасында нашақорлық, темекі шегушілік, ... ... және ... ... ... таралуына қарсы күреске бағытталуға тиіс. Жастардың дене
тәрбиесі жөнінде жұмыс жүргізу, ... ... ... спорттағы жетістіктерін, бұқаралық спортты ... ... ... ... саудың - жаны сау» деген қағидатты орнықтыру
қажет.Бұл орайда ... ... ... ... азаматтардың
спортқа, табиғи дене бітімін жетілдіруге деген ... ... өз ... ... ... түрде таныту, дене шынықтырумен
және спортпен шұғылдану қажеттігін ... ... ... ... ... мен спортты насихаттау адамның жан-жақты спорттық
және дене тәрбиесі ... ... ... және дене ... білім деңгейін арттыруға ықпал етуге, ... ... ... ... ... ... ... мен спортты дамытудағы
басты бағыттардың бірі - олардың ізгілікті ... ... ... өмірі
мен денсаулығына қауіп төндіретін, қабылданған жалпы этикалық нормалар мен
талаптарға сай келмейтін, зорлық пен зомбылықты үйрететін спорт ... ... ... ... қолдау көрсетілмеуге тиіс. ... ... ... ... орта ... ... ... ережелеріне» сүйене отырып, «Дене шынықтырудың» білім
беру саласындағы негізгі мақсаты денсаулықты нығайту, ... ... ... ... мен ... ... ... және эстетикалық тәрбиенің міндеттеріне сәйкес жеке тұлғаны үйлесімді
дамыту болып табылады.
Пәнді оқытудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... себепкер болатын дене жаттығулардың негізгі
түрлерімен оқушыларды таныстыру;
қимыл-қозғалыс мәдениетін қалыптастыру мен ... ... ... ... және дене ... негізгі түрлерін
оқушылардың меңгеруіне көмектесу;
дене тәрбиесі мен салауатты өмір саласындағы білімді қалыптастыру;
бұқаралық ... ... ... ... ... ... есебінен дене қасиеттерін тәрбиелеу.
Әр сыныптағы оқу жүктемесінің көлемі аптасына 3 ... оқу ... 102 ... ... және ... ... саны 10-12 ден ... жағдайда 5-11 сыныптарда ер балалар мен қыз балалар бөлек
оқытылады (ҚР ... 2001ж. 27.06. №505, 2002ж. 30.04. №352, 2003 ... №351 ... ... бұрын іс жүзінде педагогикалық
міндеттердің барлық ... ... оқу ... ... ... және жетектейтін ... ... ... арнайы
шынықтыратындай жаттығуларға үйрету технологиясын бөлек-бөлек және жүйелі
түрде құрастыру ... ... ... ... ... көрсетілу тиіс. Білім
беру міндеттерін жүзеге ... ... ... ... қателерді
көрсету мен түсіндіру, қателерді жою жолдары ұстаздың оқушымен ... ... ... қамтамасыз етеді, өзінің білімін көтеруге
ынталандыру секілді көп нәрсеге ... ... ... ... сапа ... жаңарту сабақ берудің дидактикалық, ... ... ... одан әрі ... дене тәрбиесін
жетілдіру мақсатында оқушылардың жеке тұлғалық қасиеттерін қалыптастырып,
дамытуды көздейді.Бағдарламаның өзгермелі ... ... ... ... ... ... базасын, мұғалім
мүмкіндіктерін және оқушылардың қызығушылықтарын ... ... ... ... жеке ... ... мәселесі де қарастырылған.
Бағдарлама материалдарының өзгермелі бөлігін жаңарту мұғалімдерді сабақтың
көлемі мен ... ... ... ... ... функционалды
ықпал етудің оңтайлы стратегиясын жасауға, дамыта оқытудың және ... ... ... мәнін түсіндіруге бағыттайды. Бағдарлама
жеке материалдардың оқыту ерекшелігін ескере отырып, ... ... ... ... топқа және жеке тұлғаға түсетін дене
жүктемесін нормалауды, сондай-ақ сабақтардың жеке ... ... ... ... ... талапты жүзеге асыру үшін мұғалім сабақ
берудің әдеттен тыс тәсілдерін еркін меңгеруі ... ... ... тыс
түрін ұйымдастыру нұсқасы оның құрылымдық өзгерісінің өзіндік, яғни мән-
мағынасы бойынша ... ... ... ... ... оқудағы
саналы белсенділігін, дербестігін қалыптастыруға, жеке ... ... ... ... да ... маңызға ие.
Бағдарламаның ұйымдастыру-әдістемелік талаптары:
– мұғалім өз тәжірибесіне сүйеніп, балалармен ... ... ... байланысты ұсынылып отырылған бағдарламаның қай бөлімін болмасын
өзінің материалдарымен ... ... ... ... ... ... негізгі талап қалай болса да тәжірибеде жүзеге ... ... ... ... ... ... және «Ырғақты
гимнастика» бөлімдерін) меңгертуде қайсыбір қатаң тәртіпті сақтау міндетті
емес;
– қай ... ... ... ... мен сабақтың нақты
жағдайына қарай мұғалім өз ... ... ... ... ... ... дене ... қозғалыс ойындарының әсерін есептей отырып, ең оңтайлы қозғалыс
ойындарының тізімі мен ... ... ... ... қозғалыс ойындарын игеруін тексеру мақсатында бақылау –
сынақ алу ... ... ... ... гимнастика кәдімгі «аэробика» түрінде жеке сабақ ретінде
немесе гимнастика сабағының қосымша бөлімі ... де ... ... дене ... ... ... ... өзі көптеп
қолданылатын жекелеген ... ... және ... ... ... ... бағаланады.Жеңіл атлетика – бүгінгі
таңда тек біздің елде ғана ... ... ... кең таралған спорт түрі.
Жеңіл атлетиканың негізгі жаттығулары – тегіс жерде ... ... ... ... ... ... ... және биіктікке секіру,
лақтыру, жеңіл атлетикалық көпсайыс.Жүгіру - ... ... және ... ... үшке ... ... қашықтыққа – 100,200,400 м және 110м
кедергілі ... ... ... ... ... және 3000м ... ... жүгіру жатады. Ұзақ қашықтыққа
-5000,10000,20000,42 шақырым 192м марафондық қашықтық және ... ... ... ... ... спорттық жүріс.Лақтыру- диск,
найза, граната, балға, доп және жүгіріп келіп ұзындыққа секіру, үш ... ... ... ... ... құрамына жеңіл атлетиканың
жаттығуынан 10 жаттығуға дейін кіреді. Олар – жүгіру, секіру, лақтыру ... өту. ... ... ... ... дұрыс ұстау ерекше
орын алады. Ағзаның, ішкі құрылыстың қызметінің ... ... ... ... ... ... іс-шараларды іске асыру, сонымен қатар
тұлғаға арналған ... ... алға ... ... ... ... үшін жаратылыстың табиғи күштері
кеңінен қолданылады.Оқушылардың денсаулығын ... ... ... ... ... ... жүйелі және белсенді түрде
дене жаттығуларымен айналысуын талап ... ... дене ... және
спорт жөніндегі білімдерді меңгерту, гигиеналық ... мен ... ... ... ... дене ... ждәне спорт
жөніндегі қажетті ... ... ... дене ... ... пайдасы, гигиеналық ережені сақтау, сонымен қатар
бағдарлама ... ... дене ... ... орындау.Мектепте,
отбасында, қоғамдық ортада, ... өз ... дене ... ... дұрысм орындау білімін, гигиеналық талаптарын дұрыс
орындауға ... ... ... Дене шынықтыру сабағындағы жеңіл
атлетика жатығулары санитарлық – гигиеналық талаптардың ... ... ... ... жеке ... үлгісі шешуші
орын алады. Алға қойған міндеттерді шешуде мұғалімнің ... ... ... ... рөл ... ... түрдегі әңгімелесуді дене
шынықтыру сабағында, сыныптан тыс ... ... және тағы ... ... ... Балалар дене шынықтыру сабағындағы жеңіл
атлетика жөніндегі ... дене ... ... және сыныптан тыс іс-
шараларда алады. Алынған білімді балалардың сабаққа деген ... ... ... ... ... оқушыларының қозғалысты орындай
білу іскерлігі мен дағдысын қалыптастыру, жаңа қимылдарға үйрету әдісі.
Мектептегі дене ... ... ... ... ... ... шынықтыру сабағында, отбасындағы дене шынықтыру, ... ... ... ... ... ... ... жүру, жүгіру,
лақтыру, секіру, тепе-теңдік ... ... жүру ... қалыптастыру болып табылады.Сондай-ақ, балаларды қолданбалы
сипаттағы әр түрлі ... ... ... рөл ... Б\алалармен
әр түрлі ойын түрлерін ұйымдастыру-қимыл-қозғалыс түрлерін ... ... ... ... дене ... ... жан-жақты
дамуын, еңбекке дайындығын қалыптастырады.Мұғалімнің міндеті оқушылардың
жүйелі және белсенді түрде дене жаттығуымен айналысуын қамтамасыз ету. ... ... ... ... сапасын (күш-қуат, жылдамдық, ептілік,
шыдамдылық) дамыту. Әр ... ... ... - ... ... ... Дененің сапалық қасиеттері балалардың қимыл-дағдыларын
қалыптастырумен тығыз байланысты. Дене жаттығуларының әр түрлі екпінде
өткізілуі – ... ... ... дамытады. Батылдық, табандылық,
әділеттілік, адалдық, ... ... ... ... ... білу, мәдени
тәртібін қалыптастыру, еңбекке, ... ... ... ... ... Дене ... ... бағалы моральдық және ерік-жігер
қасиеттерін тәрбиелеудің маңызы зор. Көптеген дене жаттығулары және ... ... ... ... ... ... ... шынықтыруы мен спортқа деген қөызығушылығын жүйелі ... ... ... ... балаларды әр түрлі дене жаттығуларына тек
мектепте, отбасында ғана ... ... ... ... міндетті шешу
балалардың қызығушылығын арттыра отырып, берілетін материалдың өзара қарым-
қатынасына көңіл бөлу керек. Оқу бағдарламасында дене ... ... ... алу және ... әдістемесі маңызды орын алады.Бастауыш
мектеп жасындағы балаларға дене ... ... ... ... ... ... міндетті түрде
есептелінеді. Бала ағзасының жылдам өсуі мен ... ... ... ... ерекшелік болып табылады. Адамның ең жылдам ... ... ... дене ... ... ... Адам ... жылына 2 кг салмақ қосып
отырады. Сонымен қатар жылдам сүйектену ... ... ... сүйек
тіндерінде минералды тұздар жеткіліксіз, сүйек өзінің икемділігі мен
ерекшеленеді. ... ... ... ... тыс ... ... ... созбау, үлкен биіктіктен секіртпеу қарастырылады.Үлкенге қарағанда
балалардың бұлшық еттері мен омыртқа ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Жеті жастағы
балалардың омыртқа иілісі толық көрінеді. Ал, ... ... 14-15 ... Омыртқа иілісі үлкен икемділікпен ерекшеленеді, кейбір ... ... ... ... туғызуы мүмкін. Осы жаста
омыртқаның әр ... ... ждиі ... ... ... ет
тіндерінде су көп, ал ақуыздық ... аз ... ... 7-8 ... ... жалпы салмағының 27% бұлшық ет тіні, ал 18 жаста -40%
жетеді. Ұсақ бұлшық еттерге ... ірі ... ... ... ... мектеп жасындағы балалардың ... ет ... ... жағымды
жағдайларлда жылдам дамиды. Бұл жастағы кезеңде балалардың бұлшық ... ... ... ... сипатталады. Әр түрлі бұлшық ... ... ... ... ететін, үлкен тербелісті жаттығулармен
қамтамасыз ... ... ... ... Мектеп оқушыларымен дене
шынықтыру жөнінен ұйымдастырылаитын ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрлеріне:
-дене шынықтыру сабағы;
Күн кестесіндегі дене шынықтыру жөніндегі жұмыстар; ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі
ойындар мен жаттығулар;
-сыныпиан және мектептен тыс дене шынықтыру және ... ... дене ... ... ... ... оқушылардың оқу сабақтарындағы ... ... ... кейбір міндеттерді ... дене ... үшін ... ... ... ... ... атлетиканың тарихы ежелгі дүние ... ... ... басталады. Табиғи қозғалыстар, яғни, жүру, ... ... ... еттерінің қозғалысы адамзат пайда болған дәуірден бастау ... ... ... ... ... ... ... дейінгі 776
жылы өткізілген. Бұл туралы Ежелгі Грек ... ... ... анық ... Сол ... ... тек ұзын-сонар алаңда жүгіру
жарысымен шектелген. Ерлер мен әйелдар арасындағы бәсеке ... ... ... ... ... түрі мен ... ... жатқызған. Бұрынғы атлеттердің жетістігі жүгіру шапшаңдығымен
өлшенген. Бізге алғашқы олимпиадалық чемпиондардың Ежелгі Грекиядан ... Бұл шара ... ... ... 776 жылы ... ... тек ... спорт түрінен бақ сынаған. Додаға 192 метрді
бағындырған ... ... ... ... ... ... тұғырынан көрінген
азамат Элида қаласында жай ғана даяшы болған. Ал, ... ... ... ... ... 1837 ... ... түскендер 2 метр қашықтықта
жүгірген. Оған қатысушылар Регби қаласындағы колледжде білім алып ... ... ... ... ... ... оқу ... да
спорттық жарыстан жиі өтіп тұрған. Кейіннен бағдарламаға қысқа қашықтықта
жүгіру, ұзындықта және биіктіктен ... ... ... енгізіді. 1865 жылы
Лондон атлетика клубы құрылды. Бұның негізінде тұңғыш рет жеңіл атлетикадан
ел чемпионаты өтті
1880 жылы ... ... ... ... ... атлет
қауымдастығы негізін қалады. Ал, ... 1868 жылы ... ... ... ... ашылды. Сол жылдары Америкада ... ... ... ... дені университет ошақтары болды. 1880-90 жылы ... жеке дара ... түрі ... ... ... кең ... жылы
өткен олимпиада ойындары жеңіл атлетиканың дамуына орсан жол ашты. Сол ... ... І ... ... ... ... 12 түрі енгізілді.
Додада америкалық жеңіл атлеттер барлық жүлдені қанжығаларына ... ... ... ... ... ... 1952 ... бастап
олимпиада ойындарына қатыса бастаған КСРО атлеттері ... ... ... жылы ... ... олимпиада ойындарында өнер көрсеткен атлеттердің
саны 2000-ға жетті. Әйелдер арасындағы жарыс 1928 ... ... ... жандар 1999 жылы жаздық әлем чемпионатында және 2000 жылы ... ... ... қол ... ... жылы ... өткен жарыста американлық спортшы Боб Бимон— 8 м 90 ... ... әлем ... ... Бұны күллі әлем «21 ғасырдың
ең биік ... деп ... ... 20 жыл салып ... ... 100 және 200 м ... ... ... ... Флоренс
Гриф фит- Джойнер рекорттық көрсеткішті бағындырды. Оның бұл жетістігі 14
жыл қатарынан сақталып тұрды. Жеңіл атлетика - ... ... тек ... ғана емес, дүние жүзінде кең таралған спорт түрі. Жеңіл атлетиканың
негізгі жаттығулары - тегіс жерде ... ... ... ... жүру,
кедергілермен жүгіру, ұзындыққа және биіктікке секіру, лақтыру, жеңіл
атлетикалық ... - ... ... және ұзақ ... ... үшке бөлінеді. Қысқа
қашықтыққа - 100, 200, 400 м және 110 м кедергілі ... ... ... 1500, 2000, 3000 м ... және 3000 м ... жүгіру жатады. Ұзақ қашықтыққа - 5000, 10000, 20000, 42 ... м ... ... және 50 ... ... ... ... жатады.
Жүру - 20 шақырым спорттық жүріс. Лақтыру - диск, найза, граната, балға,
доп және ядро. ... - ... ... және ... ... ұзындыққа секіру,
биіктікке және сырықпен секіру, үш аттап секіру.
Жеңіл ... ... - ... ... ... ... 10 ... дейін кіреді. Олар - жүгіру, секіру, лақтыру және
кедергілерден өту.
Сөре және мәре. Жарыс барысында сөреден шығу үшін ... ... ... сөре ... тұрады. Қысқа қашықтыққа жүгіргенде төменгі ... ... Орта және ұзын ... жүгіргенде биік ... ... ... және биік ... ... шығу ... мектеп бағдарламасынан оқып кеткендіктен, оған ... ... ... ... - ... Ол ... ... барлық
жаттығуларында қолданады. Сондықтан, кім болсын, ... ... ең ... ... ... ... керек.
Жүру. Адам баласының табиғи жүруі бар. Екінші - жүрудің спорттық түрі
бар. Әрине, екеуінің ... жер мен ... ... жүрістің негізгі
ережесі, әрбір аттаған сайын, яғни, алдыға ... ... ... ... ... ... ... көтеруге болмайды. Демек, адамның екі
аяғы да жерге тимейтіндей көтеріліп ... ... ... ... ... кез ... ... қалыптасып үйрене бермейді. Табиғи жүрісте
көтеріліп кететін фазасы болады. Яғни, жүгірудің алғы ... ... ... жарысқа қатысқан спортшы жүгіріп кетпес үшін көтеріліп
кететін фазасын төрешілер мұқият қадағалайды.
Әдетте, жүгірудің әдісін ... ... ... ... шығудың
әдісін жақсы меңгерген болса, жылдамдықтан көп ұтады. Бұл ... ... ... ... сөз. Ал ... сөре ... ... меңгеруге
айтарлықтай әсер ете қоймайды. Бірақ орта және ұзақ ... ... ... ... алға соза басудың өзіндік ерекшелігі бар. Мәселен,
біреу қысқа адымдайды, енді біреу ... ... ... ... ... негізінен осы жағдайдың орындалуына байланысты. Осыған
орай мынандай жаттығуларды орындауға болады:
белгілі бір қашықтықты (400, 800, 1000 м) бір ... ... ... рет ... м қашықтықты өте жоғары жылдамдықпен жүгіріп
өту. 6-8 рет қайталанады;соқпақ жолды бір темппен ... өту (1000, ... ... бір ... ... ... ... өту;аяқтың өкшесімен
ғана жүгіру;аяқтың ұшымен ... ... ... ... жүгіру;қысқа қашықтыққа төменгі сөреден ... ... (20, 30, 40 ... ... ... ... ... шығу;белгілі бір қашықтықты аяқты артқа сілтеп жүгіру;белгілі бір
қашықтықты арқамен алдыға қарап жүгіріп өту;30-40 м қашықтықты екі ... ... м ... ... ... ... ... м
қашықтықты жүреден отырып жүріп өту.
Биіктікке секіру.
Биіктіктен секіру үшін ... ең ... ... және итерілетін аяқты
анықтап алады. Шамамен 7-9 м жүгіретін жерін белгілейді. Әдетте, биіктікке
секіретін спортшы кермеден секіруге жүгірген ... аса ... ... ... ... ... жылдамдық төмендейді. Себебі,
спортшы секіруге дайындалады.Бүгінде биіктікке ... ... ... үш ... ... бар. ... - ... секіру, екіншісі -алдыға
қарай «аунап» секіру, үшіншісі - «шалқадан жатып өту». ... әлем ... ... ... -«шалқадан жатып өту» әдісімен орындап отыр. Оқу
процесінде қолданылатын ... ең ... түрі ... ... ... ... осы ... секіруден бастайды. Секірудің негізгі айла-
тәсілін үйрену үшін ең әуелі дұрыс жүгіріп келгенде сілтейтін ... ... ... аяқты кермеге қарай созғанда тізе бүгілмеуі керек.
Екіншіден, итерілетін аяқ нақтылы өз ... ... ... ... ... - ... аяқтың қозғалысы дұрыс орындалуы керек. Сонда ... ... ... ... ... ... ... сілтеген
аяғымен түседі. Кермеден сілтеген аяқ, ... ... ... ... ... ... ... жарысы.
Қазақстан ауа райының жағдайына байланысты екі өңірден тұрады. Қысы жоқ
жылы өңірі де, жылға жуық қары ... ... ... Қысы жоқ, ... шаңғы тебудің орнына дала жарысы өткізіледі. Дала жарысы ... ... дене ... ... ... ... жарысы - кедергілері көп, яғни, ойлы-қырлы жерлерде ... ... ... ... ағып ... ... суынан өтеді,
секіре алмаса, айналып өтудің жолын іздейді. Өрге ... ... ... ... ... ... ордан секіреді, т.б. осындай жер
бедерінің кедергілері жалғаса береді.Дала ... ... ... ... жағдайда кездесетін кедергілерден өту. Мәселен, өзен арнасынан қалай
өтуге болады? Егер де ... ... ... ... ... ... онда аяқ
киімді шешіп өтуге болады. Екінші бір жағдайда, бір-ақ адам аяқ ... ... ... ... ... ... ... ең
алдымен бір бала шығады. Оның шығуына төмендегі тұрғандар көмектеседі. Енді
жоғары шыққан ... ... ... ... ... ... өту үшін секіріп түспей, жардан сырғанай түскен абзал. ... ... адам ... ... алмай, құлап қалмай ... ... ... ... барлық оқушылар түгелдей көпірге шықпай
бір-бірлеп қана өтуге ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... көпірдің дұрыстығын білгеннен кейін ғана келесі
оқушының өтуіне болады.
Жалғыз бөренелі көпірден өту. ... ... ... ... білгеннен
кейін ғана кезектесіп өте беруге болады.Сазды, томарлы жерден өткенде тек
бір ізбен ғана жүру керек. Алдыдағы жол ... ... ... ... ... ... ... сазды-томарлы жер болғаннан кейін міндетті түрде
бұл жер батпақты болып келеді. Сондықтан, негізгі мақсат жүгіріп келе ... ... ... ... ... ... талабын мұқият орындау
керек. Қалың қопалы жерден өткенде де осы көрсетілген ереже орындалады. Тік
беттен де ... ... ... болады. Өйткені біреуі тайғанап кетсе
екіншісі ұстап қалады. Сазды, шалшықты жерлерді айналып өту керек. ... ... ... ... секіріп өтетін мүмкіншілік болмаса, онда бір
аяқты үстіне қойып барып секіріп өтуге болады.Жалпы дала ... ... ... ... ... дала ... жолымен жай жүріп, танысып
алу керек. Содан кейін ғана ... қай ... ... ... ... жай ... өтуге болатыны анық. Жаттығу кезінде, мүмкіндік болғанша
жүгіру мен жүруді алмастырып отыру абзал.Дала жарысы ... ... ... 5,8 шақырымға дейін жүгіріп және жүріп өтуге ... ... ... ауа ... ... ... кию керек. Саппен жүргенде
бірінен-бірінің ұзап, қалуына болмайды.Дала жарысының қауіпсіздік ережесі
Дала жарысы ... ... ... ... ... ... ... айтқанымен жүреді.Қандай кедергілер болсын, ... ... ... ... болмаса, біріне-бірі көмек
көрсетеді.Кедергілерден өткенде ... ... аса ... ... жаттығулардың дұрыс орындалмағанының салдарынан жарақаттанып
қалмау керек.Дала жарысы трассасының дұрыс-бұрыстығына жол ... ... ... ... ... әріптесіне көмек көрсету.ЖүзуЖанды, жансыз
денелердің тіршілік ететін негізгі факторлары - су, ауа күн сәулесі. ... ... жоқ. ... суға түсу адам ... ... негізгі
құралы болғандықтан, міндетті түрде дене тәрбиесі пәнінің бағдарламасына
кіреді.Дене тәрбиесі сабағында суға ... ... ... ... ... суда ... ... Жалпы Республикамызда суға шомылудың толық
жағдайы жасалған жөн. Бірақ, суда жүзуді үйрену ... ... да ... ... ... барып, суға жүзуді бұқаралық міндетке ... ... дене ... шараларының бағдарламасына енгізу
қарастырылған. Сонда ғана, халықтың денсаулығын сақтаудағы нәтижелі іс
болмақ.Бүгінгі таңда оқу ... ... ... ... ... ... Әрине, президенттік тесттің нормативтер көрсеткіштерінен сынама
тапсыру әркімнің міндеті болып ... беру ... суға ... өз алдына спорт түрі ретінде де қолданылады. Суға ... ... ... су бассейндерінде және ашық су қоймаларында ұйымдастырылады.
Әрине, ашық су қоймаларында оқу процесін ұйымдастыру ... жылы ... ... оңу ... ... мен ... ... бар. Бұл процесс, ең әуелі бассейнде және ашық су қоймаларында
сабаң ... ... ... ... ... ... ешқандай жаттығуларды орындауға болмайды. Суға түспес бұрын,
жүзуді үйренудің бастапқы дайындық жаттығулары ... ... ... ... ... ... және ... аспайтын жерде орындалады.
Сабақта суға жүзудің ... ... ... ... процесінің
бастапқы жаттығулары судың астында дем шығару және денені су бетінде қалай
ұстау керек, ол үшін қол мен ... ... ... болу ... т.б.
осылайша жалғаса береді. Енді, суда алдыға қозғалу үшін ... ... ... ... осы ... ... айла-тәсілін
үйренуден бастайды. Жүзу жаттығуларының негізгі түрлерін ... ... су ... ... ... ұстау керектігін әбден
үйренгеннен кейін ғана жалғасады. Бұл ... ... тек қана ... ... ... және ... өтеді.
Суда жүзу негізгі үш жаттығудан тұрады. Құлаштап жүзу, ... ... ... ... ... - ... тек ... жатып орындалады.
Баттерфляй әдісімен де етпеттен жатып жүзеді. Бүкіл ... суда ... ... тараған түрі - етпеттеп жатып құлаштап жүзу. Кім
болсын, жүзудің қандай жаттығуымен шұғылданса да, ең ... ... ... ... ... ... керек. Содан кейін ғана брасс, болмаса
баттерфляй әдісімен ... ден ... ... жүзуден жарыс
бағдарламасына - етпеттен жатып құлаштап жүзу, ... ... ... ... және ... ... ... ойындар7Спорттың
ойындардың бір түрі - баскетбол. Бүкіл әлемге тараған ойындардың ... ... ... бүгінде құрлық және әлем біріншілігі өткізіліп тұрады.
Халықаралық федерациясы жұмыс істейді.Баскетбол ... ... ... аса ... табиғи қозғалыс пен дене мүшелерінің қимылынан ... ... ... ... және ... Бұл ойынды он жасар баладан бастап қай
жаста болсын, бәрі ойнай береді. Сондықтан да баскетбол дене тәрбиесі пәні
жаттығуларының бірі ... ең ... және ... ... ... табылады.
Баскетбол ойыны адамның көңілін шаттандырып, іскерлігін арттырады. Бүгінгі
баскетбол ойынының даму деңгейі өзінің ең жоғарғы ... ... ... ... ... бүгінгідей жылдамдығы бұрын-соңды болып көрген жоқ.
Ойыншының қозғалысы, жүгіру жылдамдығы секіру және ... кілт ... ... ... жалпы дамыту жылдамдығын, ойыншылардың дайындық
деңгейін көрсетеді.Осындай ойын барысында, нақты қозғалыс ... ... ... ... қалыптасады. Қандай жаттығу болсын, қозғалыс
барысында нақтылы ... ... ... ... ... болмаса допты
әріптесіңе дәл бере білу, допты алып жүргенде қарсыласын ... өту, ... ... ... қабілет-қасиетін қалыптастыратын ойынның
бірі.Баскетбол, спорт ойындарының бір түрі ретінде барлық оқу ... ... ... оқу ... ... бұл ... ... ойнап, белгілі деңгейде дайындықпен келді деп есептеледі.
Сондықтан бұл оқушылар оқу процесінде ойынның негізгі айла-тәсілдері, тыныс
алу және ойын ... ... ... да ... алады.Волейбол - спорттың
кең тараған ойындардың бір түрі. Тіпті, су ... ... да ... ... ... әлем және ... ... өткізіліп
тұрады.Волейбол ойынының қозғалысы адам баласына аса пайдалы табиғи
қозғалыс пен дене ... ... ... жүру, секіру, лақтыру, т.б.
жаттығулардан тұрады. Бұл ойынды он жасар ... ... қай ... бәрі ойнай береді. Сондыңтан да, волейбол дене ... ... бірі ... ең ... де ... ... ... табылады.
Волейбол ойыны адамның көңілін шаттандырып, іскерлікті арттырады. Бүгінгі
волейбол ойынының даму деңгейі өзінің ең ... ... ... ... ... ... бүгінгідей даму жылдамдығы бұрын-соңды болып көрген
жоқ. Ойыншының қозғалысы, жүгіру ... ... ... ... міне ... ... ... ойынның жылдамдығын, ... ... ... ойын ... нақты қозғалыс
нәтижесінде ең бастысы, адамның ... ... ... ... ... ... ... орындалады. Айталық, шабуылдау кезінде
допты қарсыласының алаңға дәл түсіру, болмаса допты ... дәл ... ... ... ... ... ... тастау, т.б. Демек,
адамның ... ... ... ... бірі.Волейбол,
спорт ойындарының бір түрі ретінде барлық оңу ... ... ... оңу орындарының студенттері бұл кезеңде волейбол ойынын
ойнап, белгілі бір деңгейде дайындықпен келеді деп ... ... ... оқу ... ... ... айла-тәсілдерімен таныс, ойын
жүйесін біледі, жарысқа да қатыса алады.Арқан тартыс. Бұл ойынды жаздыгүні
көгалда ойнауға болады. Ойыншылардың саны 10 ... ... жөн. ... 8-10 м екі ұшы ... арқан пайдаланылады. Арқанның тең ортасына
белгі ретінде ... мата ... ... ... ... ... тұрады да, ойын жүргізушінің берген бұйрығы бойынша «бір, екі» ... ... ... ... ... ... бір ... «екі» дегендері екінші
жаққа бөлінеді. Арқанның қызыл мата байланған жерін күні бұрын ... ... ... белгі-сызықтың үстіне дәл келтіреді де, екі жақтың
ойыншылары арқанның сол белгісінен бастап бірінің артынан бірі қос ... ... тұра ... Егер де бәрі ... ... ұстауға қолдары
сыймаса, онда соңғылары алдыңғылардың белінен ұстайды. Ойын жүргізушінің
берген белгісі ... екі ... ... екі ... ... тарта жөнеледі.
Ойынның мақсаты қарсыластың бір не бірнеше ойыншысын ортадағы сызықтан өз
жағына ... ... ... ортаңғы сызықтан өтіп ... ... ... ... ... ... ... қай команда түгелдей
ортаңғы сызықтан өз жағына тартып өткізсе, сол ... ... ... ... өзара келісулері бойынша ойынды қайталап ойнауға
да болады.
 
 2.Мектептегі жеңіл атлетиканы ұйымдастыру жолдары мен әдістері
Дене шынықтыру жан –жақты тәрбие берудің аса ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбекке, өмірге бейімдеуде оқу-тәрбие жұмысында
дене шынықтырудың алатын орны бөлек. Мектептегі дене шынықтыру ... ... ... ... өз ... іс-әрекеттерді
орындауды, құлшына ұйымдастырушылықты, белсенділікті, тапқырлықты талап
етеді. Мектептегі дене шынықтырудың негізгі ... ... ... ... ... тигізу және денесін шынықтыру. Бұл міндеттік дене
шынықтыру, спорт жөнінен ұйымдастырылатын барлық ... ... ... ... педагогикалық ұжым мен әр ... ... ... жасы – балалардың жылдам өсуі және денесінің даму ... ... ... ... ... ... ... пайдалана
отырып, оқушылардың денесінің дұрыс дамуын қамтамасыз етуі қажет. Дене
жаттығулары ... ең ... адам ... әсерін тигізе отырып денесін
шынықтыру, денсаулығын нығайту ... ... ... ... ... таза ... ... ал жабық орында өткізілетін
сабақтар қажетті гигиеналық талаптарды қажет етеді. Бұлшық ет топтарының,
тыныс алу, ... ... ... ... ... басқа мүшелерінің
қызметін күшейтуде ойын, жүгіру, секіру, лақтыру, шаңғымен жүру ... орын ... ... сабақтары мен бірге сабақтағы демалыс
минуттары, сабаққа дейінгі гимнастика, үзілісті ... ... ... тазалығы, ыстық тамақ, мұғалімнің оқушылардың тұлғасына, жүріс-
тұрысына қарауы сияқты ... да ... ... ... дұрыс ұстау ерекше орын алады. Ағзаның, ішкі құрылыстың
қызметінің қалыпты ... ... ... ... ... аталған іс-
шараларды іске асыру, сонымен қатар тұлғаға ... ... ... ... міндеттерді шешеді.Денсаулықты нығайту, шынықтыру ... ... ... ... ... денсаулығын
жақсарту барысындағы міндеттерді орындау үшін, мектеп ... ... ... түрде дене жаттығуларымен айналысуын талап етеді.Оқушылларға
дене шынықтыру және спорт ... ... ... ... мен ... қалыптастыру.Аталған міндет оқушыларға дене
шынықтыру ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді: дене
жаттығулары сабақтарымен айналысудың пайдасы, гигиеналық ережені ... ... ... ... ... дене ... дұрыс
орындау.Мектепте, отбасында, қоғамдық ортада, балалардың өз бетімен дене
жаттығуларын ... ... ... ... ... гигиеналық
талаптарын дұрыс орындауға деген ... ... ... ... – гигиеналық талаптардың орындалуында мұғалімнің,
мектептің барлық қызметкерлерінің жеке ... ... ... орын алады.
Алға қойған міндеттерді шешуде мұғалімнің ... ... ... ... рөл атқарады. Мұндай түрдегі әңгімелесуді дене шынықтыру
сабағында, сыныптан тыс орындалатын іс-шараларда және тағы ... ... ... ... дене ... ... ... дене шынықтыру
сабағында және сыныптан тыс іс-шараларда алады. Алынған білімді балалардың
сабаққа деген қызығушылығын және ... ... ... ... ... ... білу ... мен дағдысын
қалыптастыру, жаңа қимылдарға үйрету әдісі.
Мектептегі дене шынықтыру бағдарламасының мазмұны, ... ... дене ... ... ... дене ... үйірмелер мен
спорттық секцияларда өмірге қажетті қимыл дағдыларын: жүру, жүгіру,
лақтыру, ... ... ... шаңғымен жүру дағдыларын,
іскерліктерін қалыптастыру болып табылады.
Сондай-ақ, балаларды ... ... әр ... ... ... рөл ... Б\алалармен әр түрлі ойын түрлерін ұйымдастыру-қимыл-
қозғалыс түрлерін дамытады. Жоғарыда аталғандардың барлығы балаладың ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың жүйелі және белсенді түрде
дене жаттығуымен ... ... ... ... ... ... сапасын(күш-қуат, жылдамдық, ептілік, шыдамдылық) дамыту.Әр
адамға қажетті қасиеттер - күш-қуат, жылдамдық, ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Дене жаттығуларының әр түрлі екпінде өткізілуі – дененің
сапалық қасиеттерін дамытады. Батылдық, табандылық, ... ... ... ... ... ... білу, мәдени тәртібін қалыптастыру,
еңбекке, қоғам мүлкіне ... ... ... ... ... үрдісінде бағалы моральдық және ... ... ... зор. Көптеген дене жаттығулары және ойын түрлері арқылы
табандылық, өзара достық сезімдері тәрбиеленеді.Оқушылардың дене шынықтыруы
мен ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу.
Мектептің міндеті балаларды әр түрлі дене жаттығуларына тек ... ғана ... ... ... ... міндетті шешу балалардың
қызығушылығын арттыра отырып, ... ... ... қарым-қатынасына
көңіл бөлу керек.Оқушылардың қоғамдық дене шынықтыруы ... ... ... ... ... дене
шынықтыруы бұқаралық және спорттық сипатта. Дене ... ... ... дене ... ... жұмыс шараларын өткізуге мұғалімнге үнемі
көмектесіп отыратын белсенді оқушылар қажет. Осы міндетті іске ... ... әр ... ... ... ... және өткізу тапсырмалары
беріледі. Оқушылар арасынан ... дене ... ... топ ... әділ қазылар, төрешілер ... ... ... ... ... ... ... ұжымның, жолдастарының алдндағы жауапкершілігі болып табылады. Бұл
жерде дене шынықтырудың міндеттері өзара үйлесімділік қарым-қатынас ... Бұл ... ... жасындағы балалар дене шынықтырудың жүйелі
түрде орындалуы арқылы нәтижеге жетеді. ... ... ... ... жұмысында дене шынықтыру құралдары түрлерін, жұмыс түрлерін, ... ... ... іске ... ...... ... өзіндік құралы. Оқушылардың дене жаттығуларымен айналысуы
қимыл қозғалыс ... ... қан ... зат ... мүшелерінің,
тыныс алу жүйесінің қызметін ... ... дене ... ... іс ... ... жылдамдық, күш, қуат, икемдлілік,
төзімділік қаситеттерін дамытып, табиғи қимылдар: жүру, жүгіру, тепе-теңдік
сақтау, лақтыру, өрмелеу, т.б. жаттығулары ... ... ... ... дене жаттығуларын дұрыс қолдану, іріктеп алу және
өткізу әдістемесі маңызды орын алады. Бастауыш ... ... ... ... ... алуда балалардың анатомиялық-физиологиялық,
психологиялық ерекшеліктері міндетті түрде есептелінеді. Бала ағзасының
жылдам өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... Адамны\ң ең жылдам өсетін аяғы, сондықтан ол дене бітімі
үйлсімдігін өзгертеді. Адам ... ... 2 кг ... қосып отырады.
Сонымен қатар жылдам сүйектену процесі ... ... ... ... ... ... сүйек өзінің икемділігі мен ерекшеленеді.
Сондықтан денеге ... ... тыс ... ... ... ... үлкен биіктіктен секіртпеу қарастырылады.Үлкенге қарағанда
балалардың бұлшық ... мен ... ... байланысы толық
дамымаған, омыртқа аралық шеміршек жіңішке болып келеді. Жеті ... ... ... ... көрінеді. Ал, омыртқа қатаюы 14-15 ... ... ... ... ... ... кейбір кездейсоқ
жағдайлар омыртқақызметінің жағымсыз жағдайын туғызуы мүмкін. Осы жаста
омыртқаның әр ... ... ждиі ... ... ... ... су көп, ал ақуыздық заттар аз болып келеді. 7-8 ... ... ... ... 27% ... ет ... ал 18 жаста -40%
жетеді. Ұсақ бұлшық еттерге қарағанда ірі бұлшық еттер жақсы ... ... ... балалардың бұлшық ет күшінің дамуы жағымды
жағдайларлда ... ... Бұл ... ... ... ... ет
қызметінің жұмыс істеуінің төмендегімен сипатталады. Әр түрлі бұлшық ет
топтарының ... ... ... ... үлкен тербелісті жаттығулармен
қамтамасыз ететін нақты жаттығулар қажет.Мектеп оқушыларымен дене шынықтыру
жөнінен ұйымдастырылаитын жұмыс ... ... ... дене ... ... ... түрлеріне:
-дене шынықтыру сабағы;
Күн кестесіндегі дене шынықтыру ... ... ... ... ... ... ... жаттығулары, үзіліс кезіндегі
ойындар мен жаттығулар;
-сыныпиан және мектептен тыс дене ... және ... ... дене ... ... ... жасындағы балалардың дене шынықтырумен айналысуы мемлекеттік
бағдарлама бойынша ... оқу ... ... ... белгіленген
кестеге сәйкес жүргізіледі.Сабаққа қатысуға оқушылпрдың бәрі де міндетті,
оқушылардың денсаулық ... ... дене ... ... ... ұйымдастыру, дене дайындығының жан – жақтылығы, дене
шынықтыру жөніндегі қажетті білім оқу ... ... ... күн ... дене ... ... ... ұйымдастыру
маңызды орын алады. Жұмыстың негізгі түрлеріне: сабақ алдындағы ... ... ... ойын ... ... ... ... басатын сергіту минуттары жатады. Бұл іс-шаралар оқушылардың оқу
сабақтарындағы ақыл-ой әрекетін арттыруға, анықталған кейбір ... дене ... ... үшін ... ... ... ... басқа мектептегі және сыныптан тыс жұмыс
түрлерінің ... орны ... ... тыс жұмыс түрлері мектептегі дене
шынықтыру жайындағы оқу жұмысының мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... жорықтар, топтарда ұжымдық
секция жұмыстары, спорттық іс-шараларды ... ... ... ... жатады. Сыныптан тыс жұмыс түрлерін оқушылар өз бетімен
өткізеді.Дене ... ... ... ... тыс жұмыс түрлері
білім беру бөлімдері, мектептен тыс ... ... ... спорт қоғамдарында, демалыс орындарында, стадиондарда, сырғанақ
кешендерінде ұйымдастырылады.Мұндай шаралар ... ... ... және ... ... әр ... жұмыс түрлерін кең көлемде
дамытуға, гимнастика, спорт ойын және т.б. ... ... ... ... ... ... ... оқудан тыс
бос уақыттарын, қысқы, күзгі, көктемгі демалыстарын ұтымды пайдалануына
көмектеседі.Балалардың дене шынықтырумен ... ... ... ... ... ... ... арқылы гимнастикамен айналысу, таза
ауадағы қимылды ойын, қысқы, жазғы сауықтыру шаралары.
Мектептегі дене шынықтыру жөніндегі жұмысты ... ... ... ... ... – дене шынықтыру
мақсаты, міндеттері, мазмұны, жұмыс түрлері жөніндегі жұмыстарды жүзеге
асыру және белсенді дене ... мен ... ... ... ... ... ... дене шынықтыру сабағын оқытуды дұрыс жолға қоб, мектепиен тыс
жұсыс формаларын ұйымдастыру, дәрігерлік топтардың ... ... ... ... ... топтар жұмысын ұйымдастыру,
мектепте дене шынықтыру жөнінен сабақ өткізуге қажетті жағдай жасау, спорт
алаңын ... ... ... ... ... орын ... ... оқуға және сыныптан тыс жұмыс түрлеріне қажетті ... ... ... ... шынықтыруға арналған жұмыстың жүйелі түрде орындаоуын қадағалау,
мұғалімнің өткізген сабақтарына қатысу;
дене шынықтыруға арналған оқу және сыныптан тыс жұмыс ... ... ... ... ... ... қауымның, арнайы мұғалімдердің
білімдерін көтеріп отыру;
дене шынықтыру жөніндегі жұмыстарды ... ... ... ... және ... шынықтыру жөніндегі жұмыс түрлерін жүзеге асыруды бастауыш мектеп
мұғалімдері атқарады. Бастауыш мектеп мұғалімдері оқу ... ... оқу ... ... ... ... жауап
береді.Жеңіл атлетика – бүгінгі таңда тек ... елде ғана ... ... кең ... ... ... Жеңіл атлетиканың негізгі жаттығулары –
тегіс жерде жүгіру, бедерлі ... ... ... кедергілермен жүгіру,
ұзындыққа және биіктікке секіру, лақтыру, жеңіл атлетикалық ... - ... ... және ұзақ ... ... үшке бөлінеді. Қысқа
қашықтыққа – 100,200,400 м және 110м кедергілі қашықтық жатады. ... ... ... және 3000м ... ... жатады. Ұзақ қашықтыққа -5000,10000,20000,42 шақырым 192м марафондық
қашықтық және 50шақырым ... ... ... ... ... спорттық
жүріс.Лақтыру- диск, найза, граната, балға, доп және ... ... ... үш ... ... ... ... көпсайыс- көпсайыс
құрамына жеңіл атлетиканың жаттығуынан 10 жаттығуға дейін кіреді. Олар –
жүгіру, секіру, лақтыру және ... өту. Сөре және ... ... ... шығу үшін жүгіруші төменгі және биік сөре ... ... ... ... ... сөре ... тұрады. Орта
және ұзын қашықтыққа жүгіргенде биік ... ... шығу ... мектеп бағдарламасынан оқып кеткендіктен, оған қайтадан
оралмадық. ... ... ... жаттығуы – жүгіру. Ол жеңіл
атлетиканың барлық ... ... ... кім ... жеңіл
атлетикамен шұғылданғанда, ең алдамен жүгірудің айла-тәсілін меңгеруі
керек. ... ... түрі бар. ... ... ... ... ... Айталық, қысқа қашықтыққа жүгіру үшін аяқты согншалықты адымдаудың
қажеті жоқ. Жалпы жүгіру тек қана аяқтың ... ... ... білу
керек. Ал ұзақ қашықтыққа жүгіргенде мүмкіндік ... ... ... мүмкіндік туады. Себебі, үнемі алдыға қарай яғни қысқа қашықтыққа
жүгіргендегідей еңкейіп отыруға ... ... ... ... ... бар. Жүгірген кездедененің салмақ түсетін нүктесі өзгеріп
отырады. Оның себебі сол, ... ... ... ... болады.
Яғни, итерілетін аяғы қаншалықты серпілсе, дененің салмақ ... ... өз ... ... ... Адамның қолының қозғалысы, тек
сол адамның салмақ түсетін нүктесіне ... ... ... ... ... ... ... да жүгіргенде үнемі жылдамдықты үдету
үшін аса ерекше рөл ... ... бара ... ... ... ... ... енді біраз қолының қимылын иық деңгейінен ... ... ... ... меңгеруіне байланысты.Жүру.Адам баласының
табиғи жүруі бар. Екінші - жүрудің спорттық түрі бар. ... ... жер мен ... Спорттық жүрістің негізгі ережесі, әрбір
аттаған сайын, яғни алдыға ... ... ... ... ... ... ... көтеруге болмайды. Демек, ... екі аяғы да ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайға кез
келген спортшы қалыптасып үйрене бермейді. Табиғи жүрісте көтеріліп кететін
фазасы болады. ... ... алғы ... ... ... ... қатысқан спортшы жүгіріп кетпес үшін көтеріліп кететін фазасын
төрешілер мұқият ... Жүру ... ... жаттығу. Жүру
механизмі қозғалысты тікелей реттеуші тері, бұлшық ет ... ... ... болып табылады. Жүрудің дұрыс дағдысын
қалыптастыратын ... ... ... ... біркелкі өсуіне,
аяғын ілгері қарай икемділікпен басуға, қолдары мен ... ... ... ... ... кезінде бұлшық ет топтары, ... ... алу, қан ... ... қызметін күшейтеді. Сапта жүру
оқушыларды тәртіптілікті ұйымдастыруға көмектеседі. Мектептің ... бірі ... ... ... ... ... ... Жүруге
үйрету сапқа тұру және ... ... тұру ... ... жүруге дұрыс дағдылануы үшін, оларды 1-сыныптан
бастап, қимылды ырғақ арқылы сол аяқтан бастап ... ... ... еліктеу сипаттағы жаттығулар қолданылады «қаздар қайтіп
жүреді», ... ... ... ... ... ... ... еңкейіп, үлкен адыммен, бөксені жоғары көтеріп, тіркеме адымдар,
аяқты қайшылап, аяқтың ішкі, сыртқы қырымен жүру ұсынылады. Бұл ... ... ... ... ... жүру: денені еркін ұстау; денені, басты
тік ұстау; иық артқа қарай ашылған, қолмен аяқтың ... ... ... ... ... жүру ... ... еңкейіп, тығылып жүру.
аяқтың ұшымен аяқты тік ұстап жүру
аяқтың сыртқы қырымен жүру
қолды әр түрлі қалыпта ұстап жүру(қол ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі қалыпта ұстап аяқтың ұшымен жүру.
Жай жүрісті аяқтың ұшымен жүруге ауыстырып жүру.
Жай жүрісті аяқтың ұшымен жүруге ауыстырып, қолды әр ... ... ... ... ... ... ... ұстап жүру.
10.Мұғалімнің санауы бойынша ырғақпен жүру.
11. Мұғалімнің санауы бойынша ырғақпен қолды шапалақтап жүру.
12. Ұжымның санауы бойынша ... ... ... жүру
14. Ені 20см белгілі сызық арқылы жүру.
15. Бөксені көтеріп жүру.
16.Белгіленген ... ... ... көтеріп жүру.
17. Аяқтың ұшымен бөксені көтеріп жүру.
18.Аяқтың ұшымен белгіленген сызықтың ортасымен бөксені көтеріп жүру.
19. Белгіленген сызықтың ортасымен ... ... ... Үлкенадымдар жасап жүру.
Денеге түсетін салмақты қолмен жасалатын қосымша қимылдар, сонымен қатар
жүруді, жүгірумен алмастыру, қосымша тапсырмалар ... ... ... ... ... салмақты әр сыныптың бағдарламасы арқаылы
ұлғайтуға болады және соған сәйкес қолданады.
Жүгіру. Оқушыларды дене шынықтыруға ... ... ... орны ... ... ... ... жаттығулар.Жүгіру ішкі
ағзаларға жүрек, өкпе, ... ... күш ... зат ... ... ... Жүгіру арқылы жылдамдық, төзімділік, қозғалыс
үйлесімділігі, ... ... ... ... ... ... ... төмендегі міндеттерді шешу қажет: оқушыларды
дұрыс жүгіруге үйрету, ағзаға гигиеналық әсер ... ... ... ... ... ... жүруді жүгірумен ауыстыру, бірінің
артынан бірі жүгіру, қарама – ... ... ... ... ... ... ... өкшелеп жүгіру, екпінді өзгертіп жүгіру, ... ... ... ... жүгіру, ырғақты дем ... ... ... ... ... ... ережесіне сай
«аяқты итеру», аяқты сермеу түсініктерін ... ... ... үцрену
кезіндегі жаттығудың міндеті қол мен аяқтардың жақсы үйлесімімен жеңіл,тез,
еркін, ілгері қарай ұмтылған қозғалысты қалыптастыру ... ... ... ... ... негізі: жүгірушінің денесі сәл
алға шығыңқы(денені тік ұстау немесе алға еңкею қолайсыз); бас пен ... ... ... иық ... ... аяқ, ... ... итерілу кезінде толық түзіледі, сермейтін аяқ, ... ... ... ... ... ... ... бүгіледі: аяқ пен қол
қайшыланған әдісте бір ... ... ... ... бүгілген.
Бірінші сынып оқушыларымен жүгіру жаттығулары көбіне ойында ... ... ... ... жағдайына байланысты жүгіреді. Сондай-ақ,
бірінші ... ... жүру мен ... әр ... ... ... екпінді
өзгертіп, жүгіру арқылы үйретіледі. Бірінші сынып оқушыларын ... ... ... ... дем алуды қадағалау қажет. Ал жоғары бастауыш
сынып оқушылары әр 2-3 адымда дем алуын, ... дем ... дем ... ... тең ... ... ... жүгіруге көңіл бөлу
қажет. Ырғақты жүгіруге үйрету барысында мұғаліс сапты өзі ... ... ... ... ... ... ... еркін,
жеңіл жүгіруі аяқтың ұшымен орындалады. Алғашқыда жүгіру бір ... ... ... ... ... ... ... жарыс
топ, жұптасқан түрде өткізіледі. Жеңіске жеткен ... ... ... жылдам жүгіру өткізіледі. Бұл жүгіру түрлерін өткізу
үшін жүгіретін жол 10-15м-ден 3-4 ... ... ... ... жай, ... ... ... жылдам жүгіреді, содан кейін
қайтадан жай жүгіреді, жй ... ... ... ... ... ... дұрыс меңгергеннен кейін, жүруді жүгірумен
алмастыра отырып, кедергшілерден өту әдісі қарастырылады. ... ... бір ... ... ... түрленеді.Жоғары сөрені төмендегідей
әдістер бойынша үйретеді:
А. Мұғалі көрсетеді және түсіндіреді;
Ә. Жоғары ... ... жеке ... бөлшектерін көрсетеді,
түсіндіріледі;
Б. Бұйрық барысында қандай қалыпты ұстауы;
В. 2-3 оқушыға түсінгенін көрсетуі ұсынылады;
Г. Сыныптағы барлық ... ... ... ... ... сөрелік сызықтың алдына тұрадлы; бір
аяқ сызықта, екінші аяқ жарты адым артта, ... ... ... ... ... бұйрығында денені алға сәл еңкейтіп бір қол бүгілген, екінші
қол артта, ... ... сәл ... ... дене салмағы алда тұрған
аяққа ... ... ... ... ... ... ... ұшымен орындалады. Адым жылдамдыққа байланысты ұлғаяды.Оқушыларға
бір қолға ... ... тұру ... де ... Бұл ... ... ... сызықтан 20-25см қашықтықта қойылған, оң аяқ бірінші аяқтың артына
20-25см қашыққа аяқтың ұшымен қойылады. Бұйрық бойынша жүгіру басталады.
Бірте-бірте ... ... ... ... жүгіру.
15м арақашықтықта шағын топтардың жүгіруі
көлемі 80-40см екі сызықтың ортасымен жүгіру
көлемі 60-80см жүгіру кедергілерден жүгіру
жүруді жүгірумен ... Жүру 50м ... 15м ... 20м жүгіру,15м
бірте-бірте жүру.
үлкен адыммен жүгіру
аяқтың ұшымен жүгіру
көлемі 40-50см жолақтан жүгіру
екі сызықтың ... ... ... ... 70-100 см ... ортасынан жүгіру
қолды әртүрлі қалыпта(белде, иықта, жанда,шынтақты бүгу) ұстап жүгіру.
қойылған заттар арқылы бағытты өзгертіп жүгіру
100метрлік қашықтықта жүруді жүгірумен алмастыру
бөксені жоғары көтеріп ... ... ... ... арықтан секіруді жүгірумен алмастыру
доптар арқылы екі, үш адым ... ... ... ... жай жүгіру, 15метр жылдам жүгіру, қалған
150метрде барлық күшін салып ... ... ... тез ... жылдамдықпен жүгіру
150метрқашықтықта жүруді жүгіруге алмастыру
кедергілерден жүгіру
жоғары сөреден жүгіру
50 метрге жоғары сөреден жылдамдықпен жүгіру
төбеге жүгіру, төменге жүгіру
200 метр ... ... ... алмастырып жүгіру.
Сөреден жүгіріп шығу. Сөреден шығу үшін жүгіруші төменгі және жоғарғы
сөре ... ... ... сөре ... ... жүгіру үшін
қолданылады. Жоғары сөре- орташа және ұзақ ... ... ... ... ... бір адым ... итерілетін аяқты артқа қойып сәл
алдыға еңкейіп тұрады. Бұл жерде мынадай сұрақ туындайды.- қай аяқты алдыға
, қай аяқты ... қою ... ... ... ... бір аяғы ... де,
екінші аяғы итерілетін болып қалыптасады. Бұл жағдай тек ... ... ... ... ... ... атлетиканың барлық жаттығуларын
дерлік орындағанда қолданылады. Әдетте , ... ... ... ... ... шығудың әдісін ақсы меңгерген болса ,
жылдамдықтан көп ұтады.Бұл деген ... ... ... ... сөз.Ал
жоғарғы сөре жүгіріс әдіс-тәсілін ... ... әсер ... орта және ұзақ қашықтыққа жүгіргенде аяқты көтеріп ... соза ... ... ... бар. Мәселен, біреуқысқа адымдайды,
енді ... ... ... ... ... ... ... негізінен
осы жағдайдың орындалуына байланысты. ... орай ... ... ... бір ... (400, 800, 1000м) бір ... жүгіріп өту
(бірнеше рет қайталау).
20-30 м қашықтықты өте жоғары жылдамдықпен жүгіріп өту. 6-8 ... ... бір ... жүгіріп өту (1000, 2000, 3000м);
Белгілі бір қашықтықты тізені көтеріп жүгіріп ... ... ғана ... отырып жүгіру;
Сыңар аяқтап секіріп, жүгіру;
Қысқа қашықтыққа төменгі сөреден шығып, жоғары жылдамдықпен жүгіру ... ... ... ... төменгі сөреден жүгіріп шығу;
Белгілі бір қашықтықты арқамен алдыға қарап жүгіріп өту;
30-40 м қашықтықты екі аяқтап секіріп ... ... ... ... ... ... ... жүреден отырып жүріп өту.
Секіру.Секіру табиғи, қолданбалы маңызы бар қимыл. ... ... ... аяқ, арқа, қол бұлшық еттерінің ... ... ... ... ... ... қасиеттерін
дамытады.Бастауыш сынып бағдарламасында ... ... ... қысқа және ұзын секіртпелермен секіру, бір орында секіру,
жүгіріп ... ... ... келіп биіктікке секіру.Секіру спорт алаңында,
спорт залда ... ... ... ... ... ... ережелері: спорттық аяқ киіммен секіру, ... ... ... ... төсеніштерге, спорт алаңында құм төселген ... ... ... секіру барысында бірінен соң бірі секіру ... ... ... меңгеру үшін алдын-ала ... ... бір ... ... бөренеге немесе гимнастикалық
қабырғаға тіреліп секіру, аяқты жартылай бүгіп жеңіл секіру, отырып секіру,
бір-біріне ... ... ... қолдарын ұстап секіру.
Ұзын-қысқа секіртпелермен бір орында тұрып секіру. Секіру жаттығуларынан
бір орында тұрып ... ең ... ... ... болып табылады. Бұл әдіс
бастауыш сыныптың барлық сыныптарында қолданылады.
Бірте-бірте үйрету әдісі:
қолды ... ... ... ... ... арнайы қалыпта ұстау, бір орында екі аяқпен ... ... ... ... алға ... ... секіру
бір аяқпен алға қарай жылжи секіру
екі аяқпен ... ... ... жасап секіру
бір аяқпен оңға, солға бұрылыс жасап ... ... ... ... ... тұрған секіртпеден секіру
жүгіріп келіп, айналып тұрған секіртпеден секіру
екі аяқпен айналып тұрған ... ... ... ... секіру
қысқа секіртпеден екі аяқпен секіру
қысқа секіртпеден бір аяқпен секіру, екінші аяққа ауысып секіру
бір ... ... ... ұзын ... секіру
айналып тұрған секіртпеден 90 градусқа бұрылып секіру
қысқа секіртпеден екі аяқпен, бір аяқпен бір аяқтан екінші аяққа ауысып
секіру
секіртпені артқа ... ... ... ... ... ... қолдың қалыптарын өзгертіп,
жаттығудың қайталану ... ... ... күрделендіре отырып үйретуге
болады.
Биіктіктен секіру.Биіктен секіру ... ... ... түсумен
сипатталады. Биіктікке секіру жаттығуларына үйретудегі дайындық жаттығулар
бір ... ... алға ... ... секіру, артқа секіру болып
табылады.Оқушылар дайындық жаттығуларын меңгергеннен кейін гимнастикалық
орындықтан секіруді ... ... ... ... ... аврқылы күрделендіруге болады:серпілубарысындағы бұрылыстар,
алақанды шапалақтау,т.б.Оқушылар ... ... ... ... ... биіктік деңгейі ұзартылып отырылады.Бірте-
бірье үйрету әдістері:
1. бір ... ... ... ... ... алдын –ала артқа қойып, алға қарай жеңіл секіріп түсу
3. оңға, солға жеңіл секіріп түсу
4.40см биіктіктен секіру
5. Бір орында жеңіл ... ... ... ... тұру, қол алда –
жоғарыда; аяқтың табанымен толық тұру, қол алда, төменде, ... сәл ... ... түскен кезде денені тік ұстау.
6. Алға секіріп түсу
7. Алақанды шапалақтап алға секіру
8.60см биіктіктен оңға, солға, артқа жеңіл ... ... ... секіру
10. Биіктіктен секіру, тепе-теңдік сақтап отырып қалу қалпын сақтау
11. 80см биіктіктен ... ... ... ... ... ... секіру.Биіктікке секіру мектеп бағдарламасында бастауыш
сыныптарында қарастырылған. Алғашында оқушыларды «аяғын бүгіп» тік ... ... ... бастайды, содан кейін «аттап»секіру техникасна
ауысады.Биіктіктен секіру үшін спортшы ең әуелі ... және ... ... ... ... 7-9 м жүгірентін жерін белгілейді. ... ... ... ... ... жүгірген кезде аса ... ... ... ... кезде жылдамдық төмендейді.
Себебі, спортшы секіруге дайындалады. Бүгінде биіктікке секірудің ... ... үш ... ... бар. Біріншісі – «аттап» секіру, екіншісі
– алдыға қарай «аунап» ... ... ... жатып өту». Қазір әлем
бойынша ең жоғары көрсеткішті – «шалқадан ... өту» ... ... ... ... ... секірудің ең қарапайым түрі «аттап» секіру.
Сабақта биіктікке секіруді осы «аттап» ... ... ... ... үйрену үшін ең әуелі дұрыс жүгіріп келгенде сілтейтін
аяқ дәл шығу керек. Сілтейтін аяқты кермеге ... ... тізе ... Екіншіден, итерілетін аяқ нақтылы өз ... ... ... ... ... ... ... қозғалысы дұрыс орындалуы керек. Сонда
ғана жаттығудың ... ... ... ... орындаушы жерге
сілтеген аяғымен түседі. Кермеден сілтеген аяқ, өткеннен кейін итерілетін
аяқ мүмкіндік болғанша жоғары ... ... ... үшін ... қосымша жаттығуларды орындауға болады:
-орында тұрып сілтейтін аяқты көтеру;
3 адым жерден келіп сілтейтін аяқты ... ... ... аттап секіруді бейнелеп көрсету;
Үлкен ағаш аттан жүгіріп келіп, көлденеңінен секіріп өту;
Кермеден алдыға қарай сүңгіп секіріп өтуді бірнеше рет ... ... ... ... ... ... отырғаннан бірден секіріп тұруды бірнеше рет қайталау;
Жүгіріп келе жатып, әрбір екі адымнан кейін үшіншісінде жоғары ... ... Бұл ... ... ... ... бойында жалғасады.
Үш-төрт адым жүгіріп келіп, бірте-бірте үйрету ... ... ... ... адым ... келіп, белгіленген жерден жеңіл секіріп түсу
биіктігі 40см тақтайдың үстінен секіру
4-5 адым жүгіріп ... ... ... ... ... секіру
биіктікте ілінген заттарға қол тигізіп секіру
алақанды шапалақтап секіру
биіктігі 50см ... ... адым ... ... ... жерден секіру
ілулі затқа басты тигізіп секіру
биіктікке оңға, солға бұрылып секіру
биіктігі 40см заттардане секіру
мұғалімнің тапсырмасы ... 60см ... ... аяқ ... 70см ... секіріп өту.
Ұзындыққа секіру.Ұзындыққа секіруде де биіктікке секірген сияқты
итерілетін аяқ ... ... ... ... ... ... өтіп
кетпес үшін, яғни, итерілетін аяқпен дәл түсу үшін ... ... 15-20 ... ... алады.Ұзындыққа секірудің екі түрлі жаттығуы
бар. Бірінші, аяқты «бүгіп» секіру. Екінші, ... ... ... секіргенде, ең әуелі аяқты жоғары көтеріп биіктікке секіре, содан
кейін ... ... ... ... ... жеткен жерімізге түсу.Бүгінгі күнде
ұзындыққа секірудегі ең жоғарғы көрсеткішті осы «қайшылау» ... ... жүр. Бұл ... секіргенде спортшы жүгіріп келіп
итерілген бетте мүмкіндік болғанша ... ... ... Содан осы
ауа кеңістігіне жеткен кезде ... ... ... ... сияқты бейнелі
адымдар жасайды. Осылайша, ұзындыққа ... ... ... Орында тұрып
ұзындыққа секірудің негізгі тәсілі, тек мүмкіндік болғанша ... ... ... ... сермеген қарымы ғана пайдаланылады.Ұзындыққа секірудің
әдіс-тәсілін үйрену үшін мынадай қосымша жаттығуларды орындауға болады:
орында тұрып екі аяқтан 100 м ... ... ... м ... ... аяқпен жүгіріп өту;
Жүгіріп келе жатып, әрбір 10 адым ... бар ... ... ... ... ... ... ауа кеңістігінде аяқты адымдау;
Кіші ағаш аттан жүгіріп ... ... ... ... келе ... әрбір екі адымнан кейін үшіншісінде жоғары секіріп
жүру жалғасады., Бұл жүруді ... 2-3 ... ... орындауға болады.
Бір орында тұрып ұзындыққа секіру. Бір опрында тұрып ұзындыққа секіру ... ... Бұл ... ... аяқты итеру екі аяқпен бір
уақытта орындалады. Секіру техникасы: Тік ... аяқ ... ... ... ... бір ... қолды алға жоғары көтеру; бірден төмен, алға
жоғары, қол қимылдарын жасау, екі аяқпен бірге алға қарай ... ... аяқ алға ... ... түсу ... аяқ ... ... қол
алда.
Бірте-бірте үйрету әдістері:
Екі аяқпен жерге еркін секіріп түсу
екі аяқты итере отырып, ұзындыққа секіру
жартылай отырып ұзындыққа ... ылай ... ... ... қол ... дұрыс ұстап секіру
аяқты дұрыс ұстап секіру
жерге дұрыс секіріп ... ... ... ... граната, диск, доп, т.б.) жаттығуларының
орындалу әдіс-тәсілі негізінен бірдей болып келеді. Солай бола ... да, ... ... ... ... бар. Жалпы лақтырған кезде спорт
жабдығының алысқа түсуі оның бастапқы жылдамдығына және оның ұшып ... ... ... ... білу ... ... ... жағдайда
да бойы биік адамның лақтырғаны бойы аласа адамдікіне қарағанда алысқа
түседі. Бірте-бірте үйрету ... ... ... ... ... ... Б.қ: - ... бағытқа қарап тұру, сол аяқ
алда, оң аяқ артта, аяқтың ұшымен тұрады, оң қол ... доп бас ... Осы ... ... ... толық оң аяққа түсіреді. Бір
уақытта оң қолды ... ... ... сәл ... ... содан кейін бүкіл
дененің салмағын сол ... ... тік ... ... ... алға жоғары
қимылдата отырып допты лақтырады.
екінші қолмен жоғарыда ... ... ... ... ... лақтыру
допты бастан межеге биіктігі 2метр арақашықтығы 2метр жерге лақтыру
допты бір жанымен лақтыру
допты2-3метр биіктіктегі жіптен асырып лақтыру
биіктігі 2-2,5 метр, 3-3,5 ... бір ... ... ... ... ... ... лақтыру
допты немесе басқа заттарды алысқа лақтыру
11.үйретілген әдіс бойынша допты алысқа лақтыру.
Граната лақтыру. Гранатаны ұстағанда төрт ... ... ... бос қалдырады. Сонда гранатаны лақтырғанда ол қолдың бағытымен
кетеді. ... ... ... ... ... ... сол аяқпен
итеріледі, оң ... ... ... ... ... ... ... керек. Сонда ғана жоғарғы нәтижеге жетуге болады. Ол үшін тағы да
қандай қашықтықтан жүгіріп ... ... ... ... ... ... 4 адым қалғанда лақтыратын – «адым» деп ... ... осы ... ... келеді. Қолды артқа қарай созып, денені
алдыға бұрып гранатаны ... ... Ең ... сол ... жерге
тіреген кезде гранатаны лақтырып жібереді.Граната ... ... үшін ... қосымша жаттығуларды орындауға болады:
сол аяқпен алдыға аттап, гранатаны жанға түсіріп ұстап ... ... ... ... ... ... иықты айналдыра, бастан асыра алдыға сермеп
гранатаны лақтыру;
осы жаттығуды гранатасыз-ақ бейнелеу ретінде қайталауға болады;
гранатаны ұстап жүріп, ... ... ... ... ... ... гранатаны бастан асыра лақтыру;
граната лақтырудың айла-тәсілін жетілдіру мақсатында, орында ... ... ... ... лақтыру арқылы да жаттығуды үйренуге болады;
иық буындарының қозғалмалы қабілетін жетілдіру үшін ... ... ... айналдыратын жаттығулар орындау;
шынтақ буынының созылмалы қасиетін жетілдіру үшін салмағы бар тасты
кеудеден лақтыру;
шынтақ буынының ... ... ... ... ... ... құралды лақтырумен салыстырғанда ядро ... ... ... ьар. Ең ... ядроны алақанға ұстай ... Одан ... ... ... ... үсті мен ... ... астыңғы жағынан қолмен ұстап тұрып алдыға итеру ... ... ... ... ... ... иыққа алып лақтыратын бағытқа
артпен қарап тұру. Содан кейін, сол тұрған бағытта алдыға ... ... сол ... жоғары көтеріп бір аяқпен секіруге дайындалу. Одан ары 2-3
адым оң аяқпен ... ... ... алаңынан шығып кетуге
боломайды) белгіленген сөре алаңының шетіне келіп, кеудені ... ... ... қарай итереміз.Ядро итеру жаттығуының нәтижесінен жету – күш-
қуаттың жетілуіне ғана байланысты. Ядро итерумен шұғылданатын адамдар ... мол, ... ... ... ... ... үйрену үшін мынандай қосымша жаттығуларды
орындауға болады:
-артпен, құралды лақтыратын бағытқа қарап ... ... өте ... ... ... ... бір ... тұрып итеру;
Ядроны секіріп келіп орындайтын жаттығудықұралсыз орындау;
Ядроны иыққа ұстап тұрып, алма кезек аяққа тұрып ... ... ... доп ... ... ... жоғары лақтырып қағып алу.
Найза лақтыру. Найза лақтыру – ... ... айла – ... ... ... ... ерекшелігі бар. Әдетте, найзаны лақтыратын
адам оң қолымен орындайтын болғандықтан, лақтырған кезде міндетті түрде сол
аяқпен ... Оң ... ... бұрылады.
Спорттық нәтижеге жету үшін найзаны жүгіріп келіп ... ... Ол ... ... ... тұрып лақтыруға әбден қалыптасқан соң ғана
жүгіріп келіп лақтыруды үйрену ... ... 10-15 м ... келіп, жылдамдықпен найзаны иыққа алады. Жүгіріп келе жатып,
жылдамдықты үдетіп лақтыратын жерге ... ... ... ... ... ... кілт ... кезде алдыға қарай сермейді. Осы
жаттығудың дұрыс орыгдалуы спорттық ... ... ... айла-тәсілін үйрену үшін мынадай қосымша жаттығуларды
орындауға болады:
сол аяқпен алдыға аттап тұрып, ... ... ... ... ... ... ... иыққа көтеру. Найзаны иықтың үстіне ұстап тұрып, ... ... ... ... ... ұшын ... ... қарай еңкейеді.
Ос ыжаттығу найзасыз-ақ бейнелеу ретінде орындалады;
Найзаны иықтың үстіне ұстап ... ... ... алдыға сермеу, бірақ
лақтыруға болмайды. Сонда жаттығудың дұрыс-бұрыс орындалуы анықталады;
Орында тұрып найзаны бастан асыра лақтыру;
Найза ... ... ... үшін ... ... доп,т.б. заттарды лақтыру);
Найза лақтыруды үйрену үшін, ең әуелі иық буынының ... да ... болу үшін ... ... ... ... ... созылмалы да күшті қуатты болу үшін арнаулы
жаттығулар ... ... ... ... ережесі. Жеңіл атьлетика
сабағында жаттығуды орындау барысында жарақыт плпаитын жағдайлар өте ... ... ... ... және өз ... ... кезде осы
көрсетілген ережені мұқият орындауға міндетті.
қысқа қашықтықта тек өз жолымен жүгіруі керек;
төменгі ... ... ... тиіп ... келе ... кілт тоқтап қалуға болмайды;
жалпы жеңіл атлетикамен шұғылданған кезде табаны резеңке аяқ ... ... ... ... ... құмды немесе ағаш
үгіндісін қопсыта алу;
спорт құралдарын лақтыру ... ... ... ... тормен қоршаған арнаулы орыннан ғана лоақтырады. Темір
тормен ... сөре орны ... ... лақтыруға болмайды;
лақтырған ядроны қағып алуға болмайды. Ядроны лақтырған кезде оның жерге
түсіп кетунен сақтану керек;
сабақ жүріп жатқанда ... ... ... ... ... ... оң ... тұүруға болмайды. Оның артында тұру керек.
Спорт құрвлын рұқсатсыз алуға болмайды.
Жауынды күндері лақтыратын құрал-жабдықтарды мұқият ... ... ... керек;
Тырма мен күректі сабақ өтетін жерде қалдыруға болмайды,
Сабақ барысында жаттығудың қандайы болсын, тек мұғалімнің ғана нұсқаумен
орындалады;
Жарыс жолында бара ... ... ... ... болмайды;
Дене тәрбиесінің әлеуметтік жүйе және қоғамдық құбылыс есебінде дене
тәрбиесі ... оның ... мен ... ... заңдылықтарын, оның
қызметі мен құрылымын танып, білудің қажеттілігі білім мен ... ... өсіп келе ... ұрпақтың дене тәрбиесін қамтамасыз ету
үшін керек. Дене тәрбиесі тек мектептегі дене ... ... ғана ... ... тыс, ... де тыс ... ... шаралар жүйесі
екенін ескерсек, қазіргі кезеңдегі ... беру ... ... ... ... ... ... қоса, тұлға
бойындағы биологиялық-психологиялық ... ... ... ... ... мен ... қатынастарын дамытады.
ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
ӨЗЕКТІЛІГІ: «Дене шынықтыру» оқу пәні мемлекеттік міндетті білім беру
стандартының маңызды компоненті ... ... ... ... ... ... Оқу ... нысаны – пән арқылы дамитын және әлеуметтік
ортамен ... ... ... дамып келе жатқан бала организмі. ... оқу пәні – бұл дене және ... ... нығайту үшін арнайы
ұйымдастырылған қозғалыс белсенділігі туралы білімдер жүйесі. Осы пәннің ... ... – бұл ... ... жалпы мәдениетінің бөлігі есебінде
дене шынықтырудың құндылығы жөнінде білім алу. Ол ... ... ... ... ... өмір салтының ережелеріне үйрету
болып табылады.
МАҚСАТЫ: Оқушыларда оңтайлы ... ... ... және ... дене және ... ... нығайтуға деген
себептерді қалыптастыру болып табылады.
МІНДЕТТЕР:
дененің және психиканың ... ... ... ... әсері туралы білім негіздеріне үйрету;
түрлі мақсат – бағыттағы дене жаттығуларын ... ... ... биологиялық және психикалық процестердің дамуына педагогикалық
әсер ету мен бағытталған ... ... ... ... ... ... ... арттыру;
қозғалыс және спорт ойындарына қатысу барысында коммуникативтік өзара
әрекет ету дағдыларын қалыптастыру;
дене тәрбиесінің, жарақаттанудан сақтандырудың, ... мен ... ... ... ... ... және
гигиеналық ережелері жөніндегі білім негіздеріне үйрету;
түрліше ... дене ... ... ... ... ... үйрету.
Мектеп оқушыларының дене дайындыгының деңгейіне қойылатын
талаптар
|Сабақ ... ... ... | | |
| | ... |Ер ... |Қыз ... |
| ... |тік ... | | |
| ... ... | | |
| |і | | | | |
| | ... |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | |ер |қыз |ер |қыз |
| | ... ... ... ... | | | | |р ... 60 м ... ... |- |9,6 |- |9,4 ... ... | | | | ... 100 м ... |Жылдамдық |14,7 |- |14,5 |- ... ... | | | | ... 1000 м. жүгіру |Жалпы шыдамдылығы |- |4.30 |- |4.20 ... с) | | | | | ... 2000 м. ... ... ... |8.50 |- |8.30 |- ... с) | | | | | ... 3x10 ... ... |7,5 |9,0 |7,0 |8,0 ... (с) | | | | | ... Бір ... ... |180 |180 |185 |185 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... дене даярлығын бағалау үшін оқу нормативтері
|Бақылау жаттығулары |Дене қасиеттерін ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... ... ... м-ге жүгіру, с. |Шапшаңдык шыдамдылығы |14,0 |13,8 ... м-ге ... мин., ... ... |8,20 |8,10 ... | | | ... ... ... ... тұтас |6,5 |6,0 ... ... | | |
| ... | | ... ... ұзындыққа |Шапшаңдық, күштілік |190 |195 ... см ... | | ... балаларға арналған дене даярлығын бағалау үшін оқу нормативтері
|Бақылау жаттығулары |Дене қасиеттерін ... ... |
| ... ... ... |
| ... мақсаты | |
| | | |
| | ... ... ... м-ге ... с. ... ... |9,2 |9,0 ... м-ге жүгіру. |Жалпы шыдамдылық |4,10 |4,00 ... ... 3x10 с. ... ... |8,0 |7,5 |
| ... | | |
| ... | | ... орьннан ұзындыққа |Шапшаңдық, күштілік |190 |195 ... см ... | | ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру үдерісі
Дене жаттығулары бойынша сабақ формаларының жалпы сипаттамасы
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі таңда қоғамның салауаттылығы маңызды сипатқа ие. ... ... ... ... салауатты өмір сүру мен денсаулық, дене
мәдениеттерін өздері игермей тұрып, оларды білімді, ... ... ... ... ... ... әр ... маманның денсаулығы жеке
байлық қана емес, ол сондай-ақ халқымыздың білім және ... ... үшін де ... ... бірі. Соның ішінде денсаулықтың басты
шарты-мәдени орта, салауатты өмір ... ... Н.Ә. ... - 2030» ... бағдарламасында «Салауатты әрі гүлденген
экономика құрмайынша, біз ... ... пен ... ... құра ... ... және әлеуметтік міндеттерді шеше алмаймыз,
әрбір адамның жеке басының қадір-қасиеті мен әл-ауқатын арттыра ... ... ... беру ... ... міндеттерінің бірі – дене
тәрбиесі ... ... өмір ... қалыптастыру мәселесі. Соған
байланысты көптеген ... бар, ... ... ... 1998 ж 18 ... «Халық денсаулығы» атты мемлекеттік
бағдарламасы, ... ... ... ... беру жүйесінде
«Салауаттану-денсаулықты сақтау» бағдарламалары. Бұл ... ... бірі ... ... арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыру,
жастар тәрбиесі. ... да ... ... қойылатын жаңаша
талаптар мен ... ... ... ... ... қазіргі кезде жеке
тұлғаның қоғамдық және әлеуметтік мәні дене ... ... ... ... ... Дене ... сабағындағы сауықтыру, білімдік, тәрбиелік
міндеттерімен қатар, педагог кәсіби жұмысын атқарып ... ... жеке ... ... ... ... ... Дене тәрбиесін,
жаңа технология мен озат тәжірибені ұлттық және жалпыадамзаттық құндылық
қағидаларымен сабақтастыра зерттеу – ... күн ... ... отырған
педагогика ғылымының міндеттерінің бірі. Дене тәрбиесінің мәнін бүгінгі
жаңа заман талабына сәйкес қарастыру – бұл ... өзі өмір ... ... ғана емес, сол ортадағы дене мәдениеті, адамгершілік қарым-қатынасы
әрекетімен көрінетін субъект деп танылуымен ... ... ... ... адамның мақсат-мұраттарына, тұрмыс-тіршілігі мен мінез-
құлқына, сондай-ақ өзінің жеке басына да субъект ретінде ... ... ... қоғамдағы салауаттылық, дене мәдениеті мен ... ... ... шығу тегі және ... ... ... ... оқушылардың дене тәрбиесін салауаттылық дене ... ... ... ... ... ... белгілі.
Дене тәрбиесінің әлеуметтік жүйе және қоғамдық құбылыс есебінде ... ... оның ... мен ... ... ... ... мен құрылымын танып, білудің қажеттілігі білім мен ... ... өсіп келе ... ұрпақтың дене тәрбиесін қамтамасыз ету
үшін керек. ... ... ... ... ... орта білімнің
мемлекеттік стандартының негізгі ... ... ... ... ... беру ... негізгі мақсаты денсаулықты нығайту,
білім, өмірлік маңызды қозғалыс ... мен ... ... ... және ... ... міндеттеріне сәйкес жеке
тұлғаны үйлесімді дамыту болып табылады. ХХІ ... ... ... ... және ... ... өсуі ... оқу орындарындағы
алынған білім қорының белсенді кәсіби іс-әрекетінің барлық кезеңіне емес,
тек қысқа уақытқа ғана оның ... ... ... дене ... саласындағы мамандардың кәсіби міндеттерді шешу үшін
өз бетінше ізденуге және ... ... ... ... ... адам ... элементі болып табылатын дене мәдениеті ... ... оның ... үрдісіндегі үлесін, онымен
қоса, қалыптаса бастаған білім беру философиясының ... ... ... жаңа ... және оны меңгеруде
қалыптасқан жүйенің жоқтығын ескере отырып, ... ... ... ... ... тек практикалық қана емес, теориялық тұрғыдан да айырып
көрсету керек. Ќорыта келгенде, республикамыздағы дене ... ... ... ... ... даярлауда, жоғары кәсіби ... ... ... ... ... аймаќтыќ оќу-
ғылыми-өндірістік кешенін ќұру, дүниежүзілік білім беру жүйесіне ену,
оќытудың ... ... ... отырып, заманауи аќпаратты оќыту
технологиясын енгізу жєне ғылыми жұмысты ... ... ... ... ... ... талап етеді. Білім берудің басты сипаттары - ... ... ... мен ... ... ... ... икемдігі мен, мазмұнын жақсарту мен білім жүйесін басќаруды
демократияландыру болуға тиіс.
Дене шынықтыру және ... - ел ... ... ... ... ... және дене тәрбиесінің, салауатты өмір салтын
қалыптастырудың маңызды құралдарының ... Сол ... ... ... бірінші кезектегі міндеті - ел ... ... ... ... және ... ... қол ... Тұрғындар арасында
дене шынықтыруды дамыту ынталы тиісті құрылымды қалыптастыру жолымен ... ... ... Дене ... ... құрал Г.Маковецкая, Т.Васильченко,
О.Меркель.Алматы кітап ... Қ.Р. ... ... беру ... ... ... сақтау
бағдарламасы бойынша салауатты өмір ... ...... дене ... 2003. ... Базарбегі Т. Бастауыш мектептегі дене тәрбиесі – Алматы; Рауан,
1994.
4. ... М.В. ... дене ... және ... ... ... 2001.
5. Дене тәрбие жүйесінің мазмұны мен негіздері. //Ұлт тағылымы. № 4.
– Алматы, 2005. –Б. 28-31. 
6. Дене ... және ... ... пәні ... ... ... Оқу-әдістемелік құралы.-Кентау, 2007. «Еркін и
К-ХХІ» ЖШС баспаханасы. -150б.
7. Танекеев М.Т. Қазақстандағы дене тәрбиесі. Алматы, 2001.
8. ... Е. Дене ... ...... ... ... ... тәрбиесі мақсаттары
Сыныпан тыс жұмыс
Денені жетілдіру
Рухани және интеллектуалдық жетілу
Оқу жұмысы мақсаттарын анықтау
Оқу үрдісі
Нұсқау-әдістемелік білім, біліктер
Қозғалыс сапалары
Қозғалыс дағдылары
Дене ... ... ... білім
Мектептен тыс жұмыс
Дене тәрбиесі мотивтері, қажеттіліктері мен қызығушылықтары
Басқа да қызығушылықтар, қажеттіліктер мен мотивтер
Дене жетілуі
Жеке тұлғаның дене мәдениеті
Жан-жақты дамыған жеке ... ... ... түрде
Басшылық сипатына қарай
Эпизодтық
Күнделікті
Кезеңдері бойынша
Жіктелінуі
Сабақ формасына қарағанда құрылымының күрделірек болуы
Мазмұнының тар болуы
Іс-әрекетті өз бетімен ұйымдастыру
Өзіне тән белгілері
Сабақтан тыс
Дене ... ... ... анықтау (жарыс сабақтары формасы)
Дене мүмкіндігін басқару (дене дамуы, дене дайындығы, денсаулығы)
Ағымдағы жағдай бойынша басқару (сабақтың кіші топтық ... ... ... ... ... ... пән ... мемлекеттік бағдарлама бойынша өткізілетін ... ... ... ... кестесі бойынша өткізілуі
Ұзақ мерзімдік бағдарлама бойынша өткізілуі
Ұжыммен ұйымдасқан түрде өткізілуі
Педагогтың басқаруымен өткізілуі
Формалардың өзіне тән белгілері
Дене тәрбиесі формалары

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектептегі жеңіл атлетика сабағының мазмұны және ұйымдастыру14 бет
Жеңіл атлетика жайлы12 бет
Жеңіл атлетика түрлері31 бет
Жеңіл атлетика6 бет
Қазақстанның Лондон олимпиадасындағы жетістіктері.6 бет
Қазақстан Республикасы, спорт және дене тәрбиесі5 бет
Access бағдарламасында мектептің оқу үрдісін автоматтандыру арқылы жұмыс жүйесін жеңілдету17 бет
АТС жұмысын жеңілдету үшін автоматтандырылған басқару жүйелерін пайдалану28 бет
Есептік регистрлердің жеңілдетілген формасын қолданатын шағын кәсіпорындардағы бухгалтерлік есептің әдістемесі11 бет
Жазаны жеңілдетудің тәсілдері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь