Экологиялық проблемалар туралы

Ғаламдық экологиялық проблемалар
Озон қабатының (озоносфераның) бұзылуы
Климаттың ғаламдық жылуы
Улы және фотохимиялық тұман
Аймақтық экологиялық проблемалар Ормандардың азаюы
Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар
Ғаламдық проблемалар - әлемді тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп аталады. Қазіргі танда Халықаралық деңгейде мынандай ғаламдық проблемалар бар.
• Ресурстар проблемасы;
• Азық-түлік немесе ашаршылық проблемасы;
• Энергетикалық проблема;
• Демографиялық проблема;
• Климаттың өзгеруі;
• Экологиялық проблемалар;
• «Үшінші әлем» елдерінің артта қалуын жою;
• Қауіпті ауруларды жою;
• Әлемдік мұхит пен космосты игеру;
• Қылмыспен және терроризммен күрес;
• Наркобизнеспен күрес.
Ғаламдық проблемаларды ерекше білім саласы - глобалистика зерттейді.
        
        Қазақстан Республикасы Білім жене Ғылым министрлігі Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: ... ... ... С. Д ... Кошекбаева. А. С
Топ: БЛ - 209
Семей - 2014 жыл
Ғаламдық экологиялық ... ... - ... ... қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп аталады. Қазіргі танда Халықаралық деңгейде мынандай ғаламдық ... ... ... ... ... немесе ашаршылық проблемасы;
* Энергетикалық проблема;
* Демографиялық проблема;
* Климаттың өзгеруі;
* ... ... ... ... қалуын жою;
* Қауіпті ауруларды жою;
* Әлемдік мұхит пен космосты игеру;
* Қылмыспен және терроризммен күрес;
* Наркобизнеспен күрес.
Ғаламдық проблемаларды ерекше ... ... - ... зерттейді. Аталған ғаламдық проблемалар өзара тығыз байланысты және барлығы іс ... ... ... ... даму ... қамтылады. Әрбір ғаламдық проблеманы міндетті түрде шешу қажет, өйтпесе оның дамуы апатқа - өркениеттің жойылуына дейін апарып ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... жасалады, бірақ оларға келісушілік және үйлестірушілік жетіспейді. Ғаламдық проблемаларды шешуге жұмсалатын шығындардың жартысына жуығын ... ... шешу ... ... ... ... ... ішінде ғаламдық экологиялық проблемаларды ең артықтау проблема деп ... ... ... - ... ... және ... ... айқындалған экологиялық проблемалар кешені. Зор геосаяси проблеманың экологиялық қауіптілігінің мынадай көріністері бар: табиғи экожүйенің бүлінуі, озон қабатының жұқаруы, атмосфераның, ... ... ... ... әралуандылықтың азаюы және т.б. Олар тек қана барлық елдердің ... ... ... ... ... Экологиялық проблемалардың ғаламдығы оны шешу үшін барлық елдердің жігерін жұмылдыру қажеттігін тудырып отыр; ... ... ... азайтпай экологиялық дағдарыстан айырылу мүмкін еместігі; биосфераның жалпыға ортақ ластануына қарай ядролық соғыс ғана ... ... жай ... ... ... ... өркениеттің технологиялық құрылымын қайта құру, өмір негізі ... ... ... ... жаңа ... ... мен құралдарын жасау; қоршаған ортаны қорғау проблемасы бойынша БҰҰ органдары жұмысының тиімділігін арттыру және оларга төтенше өкілеттік беру.
Озон қабатының (озоносфераның) ... ... ... бар ... ... құрайды. Стратосферада (10-50 км биіктіктегі) қалыңдығы 2-4 мм-ді құрайтын қабат. Атмосферада электр ... ... ... ... ... оттегінің молекуласынан (02) озон молекуласы (О3) түзіледі. Озон қабаты ... ... ... болып есептеледі. Одан жоғары орналасқан қабаттарда тіршілік нышаны білінбейді. Жер бетіндегі барлық организмдердің тіршілігіне қауіпті Күннің өте қысқа ультракүлгін ... ... ... (6500 есе) ... озон ... деп те атайды. Озон қабатының 50%-ға бұзылуы ультракүлгін радиацияларды 10 есеге көбейтеді. Озон қабатынан күннің ұзын толқынды ультракүлгін сәулелері (290-380 нм) өтіп ... ... ... ... бұл ... адам үшін пайдалы да: терімізді қарайтып күйдіреді, организмнің қорғаныштық қызметі артады. Тал ... ... ... ... көп ... күнге күйіп қыздырыну процесін шаңқай түске дейін жүргізген жөн.
Озоносфераның бұзылуы орны толмас жағдайларға, тері ісік ауруының күрт ... көз ... ... ... ... ... планктонның жоғалуына, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің мутациясына алып келеді. 1980 жылдары Антарктидадағы ғылыми жұмыс станцияларында жүргізілген зерттеулерден ... озон ... ... ... Осы ... ... атау алды. 1987 жылдың көктемінде Антарктиданың үстіндегі барынша үлкейіп, оның ауданы шамамен 7 млн км² -ді құрады, яғни, ... ... ... ... ... төмендеген. Антарктидадағы бұл құбылыс қыркүйек- қараша айларында байқалып, маусымның басқа кездерінде озонның мөлшері нормаға жақын ... ... ... ... ... ... Солтүстік жарты шардың орта және жоғары ендіктерінде қыс-көктем (қаңтар-наурыз) айларында, ... ... АҚШ, ... мұхит, Ресейдің европалық бөлігінде, Шығыс Сібір, Жапония үстінде жылдан- жылға азайып ... 1992 жылы ... ... құрылығы мен оған жақын кеңістіктерде озон құрамының айтарлықтай төмендегені (50%-ға) тіркелді. 1995 жылы ... ... ... ... ... 40%-ға ... ... Сонымен бірге Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия түбегінің, Шотландия аралдарының, Қазақстанның, Якутияның үстінде қалыптасқаны тіркелген. Озон ... ... ... ... ... биосферада елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін. Сондықтан бұл жағдай күрделі экологиялық мәселенің бірі. Озон қабатының ... ... ... ... ... да жылдам ұшатын ұшақтар және ондағы толық жанып бітпеген отын өнімдері және ядролық жарылыстардан бөлінген заттар әсер етеді.
Алайда озон ... үшін ең ... ... - үй ... мен өнеркәсіпте пайдаланатын мұздатқыштар мен аэрозольді баллондарда пайдаланатын фреондар. Осы заттар атмосфераның жоғарғы қабаттарына көтерілгенде қарқынды түрде озонды бұзатын хлор ... ... ... атомын түзетін фотохимиялық ыдырауға ұшырайды, ал олар әрі қарай озонның оттегіне айналу процесін жылдамдатады. ... жүзі ... ... 1,3 млн ... озон ыдыратушы заттар өндіріліп отырған. Оның 35%-ын АҚШ, 40%-ын Европа елдері, 10-12%-ын Жапония, 7-10%- ын ... ... Озон ... ... адам ... мен ... ортаға өте зиян екендігі ресми түрде де айтылуда. Озон қабатын сақтау үшін халықаралық келісімдер қажет. 1987 ж. Монреаль ... ... ... және ... бақылау жайында 70 мемлекет арасында келісім жасалды. Ол ... ... озон ... ... ... ... 2010 ... дейін тоқтатылуы керек болатын.
--------------------------------------------------------------------------------
Парникті эффект (жылу эффекті).Жанғыш қазбаларды өртеу және басқа да өнеркәсіптік процестер әсерінен бөлініп, атмосферада жинақталатын көмір ... газ (С02 ), ... ... ... (СН4), этан (С2Н6) және т.б. ... концентрациясы болмаса бұл заттар жекелей аса қауіпті емес) газдары парникті эффектінің ... ... алып ... ... ... механизмі қарапайым. Бұлтсыз ауа райы ашық кезде күн ... Жер ... оңай ... ... ... жамылғысымен сіңіріледі. Жер беті қызған соң жылу энергиясын ұзын ... ... ... ... ... береді. Алайда бұл жылу энергиясы атмосферада шашырамай жоғарыда айтылған газдардың молекулаларымен сіңіріліп (С02 жылу энергиясының 18%-ын сіңіреді), молекулалардың қарқынды ... және ... ... алып ... ... ... (азот, оттегі, су парлары) жылу сәулелерін сіңірмей, керісінше оларды шашыратады. С02-нің концентрациясы жыл сайын 0,8-1,5 мг/кг-ға ... ... ... ... ... ... екі есе көбейсе, орташа температура 3°С-5°С-қа көтеріледі. Бұл өз кезегінде климаттың ғаламдық жылуына, яғни, Антарктидадағы мұздықтардың жаппай еруіне, ... ... ... ... ... көптеген жердің су астында қалуына және басқа да жағымсыз ... алып ... ... ... - ... ... ... бір көрінісі. Бұл климаттың және биотаның өзгеруі: экожүйедегі өнімділік ... ... ... ... ауыл ... ... ... өзгеруінен білінеді. Әсіресе климаттық өзгерістер Солтүстік жарты шардың ... және орта ... ... ... Бұл ... ... ... әсерлерді қабылдағыш келеді, сондықтан да оның қайта қалпына келуі өте баяу жүреді. ... ... ... ... дәл осы ... ... болады. Тайганың аумағы кей жерлерде солтүстікке қарай 100-200 км-ге, кей жерлерде одан азырақ ... ... ... ... мұхиттардың деңгейі 0,1- 0,2 м көтеріледі. Бұл өз кезегінде үлкен өзен аңғарларының (әсіресе Сібір өзендерінің) су ... ... алып ... ... ... ... басына дейін Жер бетінің температурасы 1,4°С-қа көтеріледі. 1997 ж. Киото хаттамасына сәйкес, өнеркәсібі дамыған елдер 2008-2012 жылдары 1990 ... ... ... ... ... ... 55%-ға ... азайту керек. Алайда бұл хаттаманың шешімдері әлі ... ... ... ... жоқ. Өйткені дамыған елдер бұл шешімнің дұрыстығына күмәнмен қарауда. 2000 жылы Гаага қаласында өткен конференцияда әрбір индустриалды елде ... ... ... ... ... ұлттық саясаты жүргізілу керектігі туралы шешім қабылданды. Өкінішке орай, көптеген елдер көміртегінің атмосферадағы азаюын ормандар мен топырақтың сіңіруінен емес өздерінің ... ... деп ... ... ... да 2006 жылға дейін 2008-2012 жылдар аралығында парникті газдарды атмосфераға шығаруды азайту бойынша міндеттеме алып, анықталуы ... еді. ... іс ... бұл мәселе тек қағаз жүзінде қалып отыр.
--------------------------------------------------------------------------------
Қышқыл жаңбырлар. Ғаламдық негізгі экологиялық проблемалардың бірі атмосферадағы ластаушы заттардың ұзақ қашықтықтарға ... ... бұл ... ... ... ... қашықтықтарға таралуына байланысты пайда болды. Негізінен күкірт диоксиді және оның қосылыстары, азот оксиді және оның қосылыстары, ауыр ... ... ... ... ... заттар сияқты улылығы жоғары заттардың таралуына баса ... ... ... диоксиді мен азот оксидтерінің жуылуы күкірт жөне азотқышқылдарының түзілуіне әсер етеді. Бұл үлкен территориялардағы табиғи ортаның ... ... ... экологиялық өзгерістерге алып келді. Түзілген қышқылда р және олардың қосылыстары жауған жауын- шашынның құрамында, қардың, жер ... су ... және ... ... ... экожүйелерге жағымсыз әсер етуде. Күкірт диоксиді және азот оксидтерімен болатын қышқыл ... ... ... ... зиян ... ... ... жалпақ жапырақ ты ормандарға қарағанда қылқан жапырақты ормандар қатты зардап шегеді. Қышқыл жаңбырлар топырақ қышқылдығын тудырады. ... ... ... ... ... Әсіресе бұл шымды күлгін топырақтарда қатты байқалады. Адам организміндегі алғашқы жағымсыз реакциялар ауа ... ... ... 6-10 мкг/м3, күкіртті газ - 50 мкг/м3 - ге жеткенде пайда болады. Бұл ... ... ... өте ... ... ... ... күкірт қышқылының концентрациясы 10-30 мкг/м3, қылқан жапырақтылар - шекті мөлшерден бар болғаны 3-4 есе ... ... ... Тұщы ... ... рН < 5,5 (табиғи суларда 5,6-ға жақын) көрсеткіште балықтардың көбеюі төмендеп, рН = 4,5 жағдайда көбею жүрмейді. Қазіргі ... ... ... ... ... диоксидінің мөлшері жылына 150 млн тоннаны құрайды. ... ... ... көп ... алып ... Жер ... кейбір аудандарында, әсіресе Европада, Солтүстік Америкада антропогендік күкірттің ... көп ... ... Жер ... ... қышқылдар мен сульфаттар топырақ құрамына (топырақтың қышқылдануы), өсімдіктер жабынына, су айдындарының ... алып ... ... күкірт диоксидінен қорғау, оларды ауа бассейнінің жоғары қабаттарында шашырату арқылы ... ... ... Ол үшін жылу ... ... ... ... 180, 250, тіпті 370 м биіктікте болуы керек. Одан басқ а жолы - отынды пайдаланбас бұрын құрамындағы күкіртті ... ... алу ... және ... ... ... ... тән, жиі байқалатын құбылыс - улы туман (тұман мен ... ... УЛЫ ... үш ... - ... ... және ... болып келеді. Ылғалды улы тұман (Лондондық тип) - газтәрізді ластаушы заттар, шаң және тұман тамшыларының ... Бұл ... ... ... ... реакцияға түсіп бастапқы түрлерінен әлдеқайда қауіпті қосылыстар түзеді. Атмосфералық ауаның 100-200 метр биіктігінде улы, сарғыш түсті лас, ылғалды улы тұман ... ... ... Мұндай тұман теңізге жақын, тұманды, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы жоғары елдерде түзіледі.
--------------------------------------------------------------------------------
Құрғақ улы тұман (Лос-Анджелестік тип) - озонның пайда болуы кезінде ... ... ... ... ауаның екінші рет ластануы. Құрғақ улы тұман Лос-Анджелесте (АҚШ) қалың тұман емес, көкшіл түтін түзеді. Улы тұманның үшінші түрі - ... улы ... ... тип). Ол ... мен Субарктикада антициклон кезінде төменгі температурада пайда болады. Мұндай ауа райында ластағыш заттардың аз мөлшерде бөлінуінің өзі ... ... ... ... ... ... пайда болуына алып келеді. Сондай-ақ улы тұман шұңқырлы жерлерде орналасқан ... ... ... ... ... ... ... Мехико және т.б. тән. Улы тұман кезінде, жарықтың әсерінен зиянды заттардың ауа, ылғал компоненттерімен фотохимиялық реакциялары нәтижесінде қосымша улы ... ... ... ... ... тұмандануы қала микроклиматының нашарлауына - тұманды күндердің көбеюіне, атмосфераның тұнықтығына, ... әсер ... ... 1948 жылы 26 ... ... (АҚШ, ... қаласында қалың тұман мен түтіннің қосылуынан (улы тұман) жолдың көрінуі өте нашарлап ... қара күйе ... ... ... ... алуы ... тамақтары ауырып, көздері ашып, құсқылары келген. Сөйтіп жаңбыр жауғанға дейін 3-4 күннің ішінде 14000 қала тұрғындарының 6000 тұрғын ауырып, 20 адам ... ... ... қатар көптеген құстар, иттер мен мысықтар да ... 1952 жылы ... ... ... улы тұманның әсерінен 3-4 күн ішінде 4000 адам қайтыс болды. ... ... лас ... жел ... ... ауа ... ... ангидридтің мөлшері қатты көбейіп кеткен. XX ғасырдың 30-шы жылдарынан ... ... ... да ... ЖЫЛЫ маусымында, әдетте жазда және ерте күзде ылғалдылығы 70% ... ... ... бола ... Бұл ... ... ... деп атайды. Улы тұман кезінде көріну қабілеттілігі нашарлап, үй жануарлары (ит, құс) еле ... ... ... алуы ... ... ... ... пен мұрынның шырышты қабаттарының тітіркенуіне, өкпе және басқа да созылмалы аурулардың ... алып ... Улы ... ... ... бұршақ, қызылша, астық тұқымдастар, жүзім және сәнді өсімдіктерге де зияны көп. Алдымен жапырақтары ... ... ... ... ... төменгі жағы ақшылданады және сарғаяды да, өсімдік қурай бастайды. Әлемдік мұхит ... Жер ... 2/3 ... алып ... ... ... - ... салмағы 1,4-1021 кг-ды құрайтын үлкен резервуар. Мұхит суы планетадағы су ... 97%-ын ... ... ... ... планета халқының тағам ретінде пайдаланатын барлық жануарлар белоктарының 1/6 бөлігімен қамтамасыз етеді. Жер бетіндегі тіршілікті сақтауда негізгі роль мұхитқа, оның ... ... ... ... ... ... планета атмосферасына түсетін оттегінің 70% планктондарда жүретін фотосинтез процесінің нәтижесі. Әлемдік мұхит биосферадағы тепе-теңдікті ... ... роль ... ... оны ... ... ... өзекті мәселелердің бірі.
--------------------------------------------------------------------------------
Әлемдік мұхиттың зиянды және улы заттармен, мұнаймен және мұнай өнімдерімен, радиоактивті заттармен ластануы үлкен алаңдатушылық тудырып отыр. Ластанудың ... мына ... ... ... ... суларға жыл сайын 320 млн тонна темір, 6,5 млн ... ... 2,3 млн ... қорғасын бөлінуде. 1995 жылы тек Қара теңіз бен Азов теңіздерінің ... ғана 7,7 ... лас ... және ... ағын ... төгілген. Әсіресе Персия және Аден шығанақтарының сулары және Балтық теңізі мен ... ... ... да қатты ластанған. 1945-1947 жылдары кеңес, ағылшын және американдық команда басқармалары қолға түскен және өздерінің улы заттары бар ... ... 300 мың ... ... суға ... Суға батыру операциялары асығыс, экологиялық қауіпсіздік нормалары сақталмай жасалды. Судың әсерінен қазіргі кезде химиялық оқ - д ә р і л е р д ің ... ... ... ал ... арты ... қа ... ... қатты ластаушылардың бірі мұнай жоне мұнай өнімдері. Әлемдік мұхитқа жыл сайын орта ... 13-14 млн ... ... өнімдері төгілуде. Мұнаймен ластанудың екі түрлі қаупі бар: біріншіден, су ... ... ... мен ... ... ... жібермейтін пленка түзіледі; екіншіден, мұнайдың өзі жартылай ыдырауы ұзақ уақытқа созылатын улы зат болып ... ... ... ... ... 10- 15 ... жағдайда планктон мен майда шабақтар қырылып қалады. Үлкен танкерлердің апатқа ұшырауы кезінде мұнай өнімдерінің суға төгілуін нағыз экологиялық катастрофа деп ... ... ... ... (РАҚ) көму ... радиоактивті ластану өте қауіпті болып табылады. Алғашында радиоактивті қоқыстардан арылудың жолы РАҚ-ды мұхиттар мен теңіздерде көму болды. Әдетте бұлар 200 ... ... ... ... бетон құйып теңізге тастайтын белсенділігі төмен қалдықтар болды. Алғашқы РАҚ-ды АҚШ Калифорния қаласынан 80 км қашықтықта көмді. 1983 ... ... ... ашық ... ... 12 ел жүргізіп келді. Тынық мұхит суына 1949- 1970 ... ... ... 560 261 ... ... уақытта Әлемдік мұхитты қорғауға арналған бірнеше құжаттар қабылданды. 1972 жылы Лондонда жоғары және орташа деңгейдегі радиациялар қалдықтарымен ... ... ... бойынша Конвенцияға қол қойылды. Орташа және төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды көму тек арнайы рұқсатпен жүргізілетін болды. 70-ші ... ... бері 10 ... бірге игеретін әлемнің 120 мемлекетін біріктіретін БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік-Шығыс Атлантика теңіз ортасын қорғау Конвенциясы (Париж, 1992 ж.); Қара теңізді ластану дан қорғау бойынша ... ... 1992 ж.) және ... ... да ... ... ... проблемалар Ормандардың азаюы.
--------------------------------------------------------------------------------
Жаңбырлы тропикалық ормандар оттегінің басты көзі және оттегі тепе-теңдігін ... ... роль ... ... ... ... деп те ... Соңғы 50 жылда адамның қатысуымен Жер бетіндегі ормандардың 2/3 ... ал ... 100 ... Жер ... ... ... 40% ... Жыл сайын дүние жүзінде 15-20 млн гектар (Финляндия аумағындай) Спопикалы қ ормандар жойылуда. Соңғы 10 жыл ... ... ... ... 90%-ға ... ... 1,8%-ды құрайды. Ең көп шығынға ұшыр ап жатқан елдердің қатарына ... , ... ... Тайланд жатады. Егер тропикалық ормандар осындай қарқынмен жойыла берсе 30-40 жылдан соң Жер бетінде мұндай ... ... ... ... аумағының азаюы әсерінен атмосферадағы оттегінің мөлшері XX ғасырдың ортасымен салыстырғанда жыл ... 10-12 млрд ... ... ал көмір қышқыл газының мөлшері 10-12%-ға көбеюде, яғни, оттегі тепе- теңдігінің бұзылу қаупі бар.
--------------------------------------------------------------------------------
Ормандардың жойылуының басты себептері: орман ... ауыл ... ... ... үшін өңделуі, ағаш отындарға сұраныстың артуы, ормандарды өнеркәсіп қажеттігі үшін қырқу және дамудың үлкен масштабты жобаларының іске ... ... ... көшуін мысалы, Бразилияда (Амазонияны колонизациялау жобасын іске асыру үшін) ауыл шаруашылығы үшін жаңа ... ... ... ... ... ... қолдайды. Латын Америкасы мен Кариб бассейні елдерінде экспортқа шығару үшін мал шаруашылығын дамыту саясаты тропикалық ормандарға үлкен ... ... ... ... ... ... санының өсуі энергетикалық кризиспен бірге ормандардың жойылуының тағы бір себебі болып табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
БҰҰ-ның ... ... ... Африка және Латын Америкасы елдеріндегі ауыл тұрғындарының шамамен 90%, қала ... 30% ... ағаш ... ... ... ... дайындау жұмыстары әдетте қырқылған ағаш орнына ағаш егілмей, экологиялық талаптар орындалмай жүргізіледі.
--------------------------------------------------------------------------------
БҰҰ-ның Рио-де Жанейродағы конференциясынан (1992 ж.) соң дамушы ... ... ... сақтау проблемасы бойынша халықаралық келісімге дайын екендіктерін ... 1993 жылы ... ... ... ... ... барлық климаттық аймақтарында орман шаруашылығының дамуын қамтамасыз ететін бағдарламалар жасау және оны бақылау туралы ... ... құру ... ... ... аумағының 3,2% ғана орманды алқап. Мамандардың пікірінше, еліміз орман қорғау ісі бойынша әлемдік тәжірибеден көп артта қалып ... Осы ... ... ... ... ... қалыптасқан жоқ . Соңғы кездері ағашты заңсыз кесу әрекеті белен алды. Әсіресе еліміздің орман қорының 40%-ын құрайтын ... отау ... ... Ал ... ... да эколоғиясы нашар, ылғалы аз, топырағы құнарсыз, құмды аймақтарда өсетіні бәрімізғе белгілі. Айта ... 1992 жылы ... ... ... ісі 80,7 мың ... ... он жылдан сон 2002 жылы бұл көрсеткіш 8,9 мың гектарға дейін қысқарған.
--------------------------------------------------------------------------------
Су тапшылығын көптеген ғалымдар соңғы кездегі ... ... ... газы мөлшерінің көбеюіне байланысты температураның көтерілуімен байланыстырады. Осыдан бірін-бірі тудыратын проблемалардың тізбегін жасау қиын емес: энергияның көп бөлінуі (энергетикалық ... ... - ... ... -- су ... -- ... жетіспеуі (өнімнің болмауы). Соңғы 100 жылда температура шамамен 0,6°С-қа ... ... ... ... ... ... көтерілді. Көмір қышқыл газы, метан және басқа да газдар жылу ... ... ... ... ... ... күшейтуде. Одан да маңызды фактор - тұрмыстық және өнеркәсіптік мақсатта су шығынының артуы. Осының әсерінен ... ... ... ... ... жер асты ... ... айтарлықтай төмендеді. Кейбір жерлерде суғару жұмыстары үшін жаңбыр суын емес, тереңде орналасқан қазба суларын пайдалануға мәжбүр.
--------------------------------------------------------------------------------
Қытайдық ұлы өзендерінің бірі ... ... Сары ... тек ... ... ғана ... АҚШ-тағы ірі Колорадо өзені де Тынық мұхитқа жылдағыдай құя бермейді. Амудария мен Сырдария өзендері де бұрынғыдай Арал теңізіне жете ... ... ... ... аймақтарда экологиялық ахуалды нашарлатып азық-түлік тапшылығына алып келуде.
--------------------------------------------------------------------------------
Шөлейттену. Экожүйедегі тепе-теңдіктің бұзылуына және белгілі бір территориядағы органикалық тіршіліктің барлық формаларының ... ... алып ... ... және ... процестердің жиынтығы, яғни, адамның қатысуынсыз табиғи экожүйенің орнына қайта келмейтіндей өсімдіктер жамылғысын жоғалтуы шөлейттену деп ... ... ... ылғалы тапшы аудандарда табиғи және көбіне антропогендік факторлардың әсерінен (орман ағаштарын Қырқу, жайылымдарды үздіксіз пайдалану, суғару ... ... су ... үнемсіз пайдалану және т.б. пайда болады. Шөлейттену әлемнің барлық табиғи аймақтарында жүруде.
--------------------------------------------------------------------------------
Қазіргі таңда әлемнің әртүрлі елдеріндегі шөлейттенудің ... ... - ... ... ... пайдалану құрылымының сол ландшафтың табиғи мүмкіншілігіне сәйкес болмауы, халық ... ... ... ... ... кейбір елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайының төмендігі. БҰҰ-ның 1985 ... ... ... сол ... ... ... шөлейттенудің көлемі 9 млн км²-ге жеткен және жыл сайын 7 млн гектар жер пайдаланудан ... ... ... процесі жалпы жер көлемінің Азияда - 19%, Африкада - 23%, ... - 45%, ... ... - 10%- ын ... Сахара шөлі оңтүстікке қарай жылына орташа 6 км ... ... ... таулы аудандарында, Арал және Балқаш төңірегінде, Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның биік зоналы геожүйелерін қоса (Тянь-Шань, Памир-Алай) шөлейттену процесі қарқынды ... ... мен ... ... суларын ауыл шаруашылығының қажетіне пайдалану Арал теңізінің сусыз жерлерінде сортаң, тақыр жазықтықтардың пайда ... алып ... ... Арал ... ... ... ... көлді-батпақты және тоғайлы табиғи кешендердің тұздың жиналуы молая түскен гало-ксерофитті кешендерге алмасуда.
--------------------------------------------------------------------------------
Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар - түзілген жерлерінде пайдаланылмайтын, ауыл ... ... ... өнім ... ... ... ... арқылы пайдалануға болатын өнеркәсіп, тұрмыс, транспорт және т.б. ... ... ... ... адам ... заттарды (монша, кір жуу, асхана, емхана және т.б. қоса) пайдаланғаннан кейін қалатын, тұрмыста пайдаға ... ... ... ақпа ... қатты бөлігі - тұнбалары) қалдықтар. Тұрмыстық қалдықтар әлемнің көптеген елдерінің ... ... ... жыл сайын 150 млн тоннадан аса, Жапонияда - 72 млн ... аса ... ... ... ... ... кезде көптеген елдерде қоқыстарды өңдеу қондырғылары (тәулігіне 900 тоннаға дейін) ... ... ... тірі ... ... алып ... қауіпті (улы) қалдықтардың мөлшері көбеюде. Бұл - ауыл шаруашылығында пайдаланылмай қалған улы химикаттар, құрамында канцерогенді және мутагенді заттары бар ... ... ... ... КСРО ... ... , ... кезінде көміліп ұмытылып кеткен, бертін келе тұрғын үйлер және басқа да обьектілер салынған көптеген қауіпті ... ... бар. ... өте келе сол жердегі тұрғылықты халық әртүрлі ауруларға ұшырай бастайды. Мұндай ... ... ... ... ... АҚШ-та 32 мың жерде, Германияда - 50 ООО, Нидерландыда - 4000 ... ... ... - 3200 көзі ... ... ... ... орындары) қалдықтар - өнімдерді шығару және әртүрлі жұмыстарды орындау кезінде бастапқы тұтыну қабілетін толық немесе ... ... ... ... ... фабрикаттар қалдықтары. Олар қайтымды және қайтымсыз (технологиялық шығындар: буға айналу, бықсық ... ... ... болуы мүмкін. Мәліметтер бойынша Европа одағы елдерінде жыл сайын: ... ... ... ... - 400 млн ... өндіріс орындарында - 160 млн тонна және т.б. қалдықтар түзіледі. 90-шы ... бас ... ... ... (2,2 млрд ... ... ауыл шаруашылығындағы өндіріс орындарының еншісіне тиді.
--------------------------------------------------------------------------------
Қала экологиясы. Урбанизация (адамның планета территориясын игеруі және ... ... ... ... ... а ... әсер ... Халықтың сапалы тіршілігін қамтамасыз ету үшін оның жолдарын, құралдарын, әдістері мен шешімдерін экологиялық ... ... ... ... ... салудағы экология) саласы қарастырады. Қалалардағы адам мен табиғат үшін қолайлы ортаны сол жерде өмір сүретін ... ... ... ... ... үйлесімді, орнықты әлеуметтік және экономикалық дамуы қамтамасыз етеді. Қалалық орта сонда тұратын халық үшін жоғары дәрежеде және әрқалай әсер ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық кешенді факторлар болып табылады. Адамның қаладағы өмірі - бұл пәтер ішіндегі ортаның, пәтерден тыс ... ... ... ... ... және т.б), ... ландшафтар ортасының (бақтар, саябақтар), табиғи ортаның, сондай-ақ әлеуметтік-психолоғиялық және әлеуметтік-экономикалық орталардың жиынтығы.
--------------------------------------------------------------------------------
Жер бетіндегі адамдардың көпшілігі күнделікті өз қажеттіліктерін ... ... ... ... мәлім. Алайда қалалар негізгі экологиялық мәселелердің де орталығы болып табылады. 2001 жылы тарихта алғаш рет қалалардағы ... ... саны ... ... 50%- нан асты. Болжамдар бойынша 2030 жылға қарай қалада тұратын адамдардың саны ауыл тұрғындарының санынан 2 ... көп ... деп ... ... ғасыр ішінде қалаларға байланысты ауқымды экологиялық қиыншылықтар байқала бастады, олар:
* ... ... ... ... ... орта мен адам организміне түсуі;
* қала аумақтары мен қала халқы санының өсуі, халықтың
тығыз орналасуы, мегаполистердің халық саны ... ... ... одан да ірі ... ... ... ... табиғи ландшафтардың жасанды
ландшафтарға ауысуы;
* адамның табиғатпен тікелей байланысының (көзбен, иіс
сезу, түйсік, дыбыс арқылы) жоғала бастауы, табиғи сезім мүшелерінің ... ... ... және ... ... түрде өсуі;
* адамның табиғи биологиялық ырғағына әсер (түннің шектен
тыс жарық болуы, шуыл, ұйықтау орнына түнде жұмыс істеу және т.б.).
Қалалық орта ... - ... ... ... және ... ... жолдары туралы кешенді ғылым. Осындай кең көлемдегі мәселелерді шешу оған қатысы бар адамдардың (қала ... ... ... ... қала ... ... білім деңгейіне, ғылыми зерттеулерге, бөлінетін субсидияға, азаматтардың қатысуына және олардың ... ... ... ... ... ... міндеттер мыналар:
* Қалалық ортаны құруда әлеуметтік, экономикалық және
экологиялық факторларды біріктіру;
* Сапалы өмір сүру ортасы жоғары дәрежеде болу үшін
қаланы және оның ... ... ... ... ... ... ... Энергетиканы, өнеркәсіп орындарын, транспортты, суды
пайдалануды, қалдықтарды және т.б. экологияландыру;
* Тұрғындар қажеттіліктерін экологияландыру және осы
қалалық ортаны ... ... бар ... ... санасында экологиялық этика негізін құру.
Қазірдің өзінде бірқатар елдерде қалалар алып жатқан территориялардың үлесі көп. ... ... - 28%, ... - 12%, ... - 11% ел ... ... үлесіне тиеді. Мұндай үлкен урбанизацияланған аумақтарда қалалар мен табиғат арасындағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау мүмкін емес. Әлеуметтік-экономикалық дамуы нашар басқарылатын қалалардың ... ... ... жағымсыз әсерлері көбейе түсті.
Урбанизация қазіргі кезде негізгі әлемдік тенденция болып отыр. 1900-2000 жылдар аралығында қала халқы ... ... 2,9 млрд ... ... Ал осы уақыт ішінде халық саны 1 миллионная асатын қалалар 17-ден 388-ге дейін көбейді. Қалалар ... аз ғана ... алып ... ... ... бүкіл халықтың жартысына жуығы тұрып жатыр.
Урбанизация процесінің ... ... ... ... ... проблемалары (урбанистикалық, құрылыс- архитектуралық, технологиялық, әлеуметтік, экологиялық) пайда болды. Оның ішінде қала саны мен көлемінің өсуі, өнеркәсіп орындарының, ... ... ... ... да бар. Ауыл ... қалаға көшуіне байланысты ауыл мен қала тұрғындарының саны үнемі өзгеріп отырады. Қала халқының саны және қалалар саны мен ... де ... Қала ... ... пайызы әлемнің әртүрлі аймақтарында әрқалай. Ең үлкен ... ... ... ... - ... Америка мен Европаның үлесінде (70%-дан жоғары), ал ең төменгі көрсеткіш - Азия және Африка елдерінің еншісінде. Үлкен қалалар өздерінің ... және ... ... ... ұзындығы жүздеген километрге жететін урбанизацияланған ареалдардың (мегаполистердің) түзілуіне алып келді. Қазіргі кезде ең ұзын ... ... ... ... ... ... Мұнда АҚШ халқының 20% (45 млн адам) тұрады. Түнгі уақытта бұл территория Жер спутниктерінен жарық дақ сияқты ... ... ... саны ... ... ... Оның ... 30- 40 агломерацияларды .
Қалалардың демографиялык, және экономикалық ... өсуі ... ... ... ... ... тек қала маңында ғана емес, олардан біршама қашықтықтарда да біліне бастады. Осыған байланысты қаланың экологиялық жағдайы көптеген ... ... ... ... Қалалар планетамыздың азғана бөлігін алып жатуына байланысты, қалған табиғаттың бөлігін аман сақтап қалуға мүмкіндік бар. Қалалар - адамзаттың ... ... ... - . ... экожүйелер үшін жағымсыз болуы міндетті түрде емес, ал оны ... ... ... Қала және ... орта ... өмір сүретін халықтың Қажеттіліктерін өтеуге, денсаулығына, өмір сапасына қатты әсер етеді. Сондықтан қазіргі таңда қалалық ортаны экологияландыру ... үшін ... ... ... табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
Халық санының өсуі. Жер үшін ең үлкен проблема - тез өсіп келе жатқан халық саны. Осы процесті ... үшін ... ... ... әрекеттер іске аспай жатыр. Қазіргі таңда Африка, Азия, Оңтүстік Америка елдерінде орын ... ... (XIX ... бас ... ... Мальтустың өзі халық санының бақылаусыз өсуі азық-түліктің тапшылығына алып ... ... ... ... ... кейбір ғалымдардың айтуынша (мысалы, ағылшындық климатолог-ғалым Джеймс Лавлок) Жер үшін 1 млрд немесе соған жақын халық саны оптималды деп ... ... ... ... ... сарапшылар тобының (IPCC) болжамы бойынша - 2040 жылы Европада жаздың күндері 2003 ... ... ... ... 38°С- ... ... ... Мұндағы негізгі мәселе адамдардың көптеп өлуі емес, өсімдіктер өспей Европада азық-түлікті өсіру ... ... ... - ... Бұл ұйым тобының есебінше, 2040 жылы Сахара шөлі Европаның ортасына, тіпті Берлинге дейін жылжиды.
--------------------------------------------------------------------------------
Әлеуметтік-экономикалың проблемалар. Азық-түлік тапшылығы. Әлем бойынша астық, ет, ... және ... ... ... адам ... шаққанда өндірілуі 1985 жылдан бері төмендеп келеді. Болжамдар бойынша, 2010 жылға қарай бидай мен ... ... екі ... аса ... деп ... Бұл ... ... халықтың жаппай ашаршылыққа ұшырауына алып келуі мүмкін.
--------------------------------------------------------------------------------
Азық-түлік тапшылығының басты себебі - 1956 жылдан бері адам басына шаққанда егістік ... ... ... ... ... ... және топырақтың эрозияға ұшырауына байланысты. байланысты 1970- ші жылдары жаңа сорттарды ... ... ... мен ... ... ... өнімнің төмендеуі тоқтатылды. Алайда суғару үшін судың тапшылығына байланысты ... ... бұл ... іске ... ... ... ... жұмыстары үшін судың тапшылығы Азияда, Америкада байқалуда. Сондай-ақ балық қоры да күрт азайды. 1950 ... 1989 ... ... әлем бойынша балық аулау 19 миллионнан 89 миллионға жетті.
--------------------------------------------------------------------------------
және оның салдары. ғылыми-техникалық революцияның бір көрінісі - ауыл шаруашылығының ... ауыл ... ... (машина мен
техникаларды пайдалану);
* өсімдіктер мен жануарлардың жасанды жолмен алынған
жаңа сорттарын қолдану;
* химияландыру (улы ... мен ... ... (суғармалы жерлердің көлемін ұлғайту)
жолдармен дамуы.
екі түрі бар.
1. XX ғасырдың 60-70 жылдары пайда болды. Оның бастамасын көтерген ... ... ... ... болды. Ол ескі сорттарға қарағанда өнімді 3 есе көп беретін жаңа ... ... ... Н.Берлоугтан кейін басқа селекционерлер де жаңа жүғері, мақта, күріш сорттарын сұрыптап шығара бастады. Тек жем-шөппен ғана емес, витаминдермен, антибиотиктермен, сондай-ақ ... тез ... үшін - өсу ... ... ... ... ... пайда болды. Осы революцияның арқасында астықты дақылдардың өнімділігі 2-3 есе артып, өнімдердің ассортименті екі есе көбейді. Қазіргі шығарылып жатқан өнімдердің ... көбі 1950 ... ... ... Кейбір дамушы елдер, мысалы, Үндістан астыққа деген сұранысын өзі қамтамасыз ете ... ... ... ... сұранысын қанағаттандырғанмен, көптеген жағымсыз жағдайларға: топырақтың деградацияға ұшырауына, ауыл шаруашылығы ... ... және т.б. алып ... 80-ші ... ... бастап ғалымдар, егер ауыл шаруашылығы антропогендік энергияны дәл осылай жұмсай берсе екінші болатыны туралы айта бастады. Оның негізінде - ауыл ... ... мал ... өнімдерін экологиялық технология бойынша өңдеуге ауысу принциптері жатыр.
Селекционерлер сорттарға қарағанда қолайсыз ... ... аз ... арам ... ... және ... ... біршама жоғары өнім беретін сорттарды шығаруға ауыса бастады. Бұл үшін жергілікті мәдени өсімдіктер популяциясы кеңінен ... ... бір ... ... ... әсердің салдарларымен күресетін әдістерді қолдану. Ал негізінен - қоршаған ортаға әсерді мейлінше азайту, антропогендік энергияны төмендетіп, өсімдіктер ... ... де ... әдістерді пайдалану болып табылады.
Экологиялық қауіп. Экологиялық проблемаларды түбегейлі шешу - көптеген аспектілері және бағыттары бар ... мол ... ... жүргізу жағдайында ғана мүмкін. Кез- келген шаруашылық іс-әрекет нәтижесінде экологиялық зардаптардың мөлшерін ... ... ... ... ... экологиялық қауіп концепциясы осы ережелердің бірі болып ... ... ... ... ... зардаптың қауіптің деңгейі басты мәселе болып табылады. Экологиялық қауіп концепциясының талабына сәйкес алдымен адамның тұрмыс-тіршілігі мен қоршаған ортаға ... әсер ... ... ... ... ... ... негізінде әртүрлі шешімдердің ішінен ең қолайлысы таңдап алынады. Экологиялық қауіп -- бұл ... ... ... ... ... ... адамның іс-әрекеті әсерінен, қоршаған табиғи ортаның экологиялық деградацияға немесе тұрақсыз, құбылмалы жағдайға ұшырау ықтималдығы.
Экожүйе өздігінен дамиды, табиғи тепе-теңдік пен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі толтырып, қалыпқ а әкеліп отырады. Тепе-теңдікті бұзатын, қауіпті көздер - табиғи стихиялы құбылыстар (жер сілкінісі, топан су), тірі ... ... ... сондай-ақ антропогендік факторлар (авариялар, катастрофалар) болуы мүмкін. Экологиялық қауіп - адам қателігі, адамзат қоғамының іс-әрекеті нәтижесінде тіршілік ағымының бұзылу ықтималдығы. ... ... деп, адам ... керісінше қарама- қарсы нәтиже алып жатады. Бір жүйені жақсартамын деп, басқа жүйелердің мүмкіншілігін ескере бермейді.
Техникалық ғимараттар мен ... ... ... экологиялық қауіп арта түседі. Республика аумағында құбыр ... ... ... жол ... ... үлкен авариялар жиі болып тұрады. Мәліметтер бойынша, АЭС-ғы қатерлі жағдайлардың 45%, авиаката- строфалардың 60%, ... ... 80% адам ... ... ... ... ... ұшырау мен болып жатқан экологиялық жағдайларға бақылаудың жоқ екенін мысал түрінде айта кетуге болады. 1972 жылы қант қамыстарына зиян келтіретін ... ... ... үшін ... ... (Herpestes) алып келінді. Бірақ ол жануарлардың тек ... ғана ... ... ... ... ... де құртып жіберетінін ешкім ескерген жоқ. Бар болғаны 10 жыл ішінде Ямайкада биоценоздарда үлкен өзгерістер жүріп, көртышқандар өздері үшін жаңа ... қуыс ... дәл ... қант ... зиян әкелуде. Ал жергілікті жерде жануарлардлың пайдалы түрлерінің саны күрт төмендеп кетті. Шығыс Африкада ... ... pardus) ... ... үй ... қас ... айналған павиандардың санының кұрт көбеюіне алып келді. Ал Колорадо штатында койоттарды (Canis latrans) қыру ... үшін ... ... айналған қояндардың көбеюіне алып келді.
Ғаламдық проблемалар - әлемді тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза ... ... Осы ... даму ... жаһандану деп аталады. Қазіргі таңда Халықаралық деңгейде мынадай ғаламдық проблемалар бар:
- ресурстар проблемасы;
- азық-түлік немесе ашаршылық проблемасы;
- энергетикалық проблема;
- демографиялық ... ... ... ... ... елдерінің артта қалуын жою;
- қауіпті ауруларды жою;
- Әлемдік мұхит пен космосты игеру;
- қылмыспен және терроризммен күрес;
- ... ... ... ... - ... ... және ұлттық деңгейлерде айқындалған экологиялық проблемалар кешені. Зор геосаяси проблеманын экологиялық қауіптілігінің ... ... бар: ... ... бүлінуі, озон қабатының жұқаруы, атмосфераның, Әлемдік мұхиттың ластануы, биологиялық әралуандылықтың азаюы және т.б. Олар тек қана ... ... ... ... ... ... ... Экологиялық проблемалардың ғаламдығы оны шешу үшін барлық елдердің жігерін жұмылдыру қажеттігін ... ... ... ... түрлерін азайтпай экологиялық дағдарыстан айырылу мүмкін еместігі; биосфераның жалпыға ортақ ластануына қарай ядролық соғыс ғана ... ... жай ... жүргізудің мәнсіздігі; қазіргі өркениеттің технологиялық құрылымын қайта құру, өмір негізі болатын табиғатпен өзара іс-әрекеттің жаңа ... ... мен ... жасау; қоршаған ортаны қорғау проблемасы бойынша БҰҰ органдары жұмысының тиімділігін арттыру және оларға төтенше ... ... ... ... ... ... ортаның әр түрлі дәрежедегі ластануынан орын алады.
Қоршаған ортаның ластануы дегеніміз оған тән емес агенттердің енуі ... бар ... ... ... ... ... ... қолайсыз әсерлердің туындауын. Ластандырушы заттарға тек улы затар ғана емес, зиянды емес немесе ағзаға қажет заттың оптималды концентрациядан артық болуы да ... ... зат ... ... ... ... жиналу эффекті жоғары.Кез келген ластаушы затты үш параметрі бойынша бағалауға ... ... ... ... көлеміне,улылығына және тұрақтылық дәрежесіне қарай.Мысалы,көмірқышқыл газының қолайсыз эффектісін оның қоршаған ... ... ... және ұзақ ... ... ... оның жинақталуы және осыған байланысты парниктік эффектің пайда болуы қамтамвсыз етеді.
Өндірілетін ... тек 2-3%-ы ғана ... өнім ... ... ... ... (бос жыныс,шлактар және т.б.).
Адам қызметінің көңіл аударалық нәтижесіне ... ... оған тән ... ... үшін ... ... ... шығарылуы жатады.Табиғатта 2 мыңдай бейорганикалық және шамамен 2 млн ... ... ... ... 8 млн-нан астам қосылыстарды синтездей алады.Жыл сайын олардың саны бірнеше мыңға артып отырады.
Табиғат ресуртарын пайдалану жылулық ... жер маңы ... ... ... ... ... жылулық балансының бұзылуын атмосфераның шаңдануының артуы, өсімдік ... ... ... пен су ... ... ... өзгеруі қамтамасыз етеді.Мұнайлы қабықша булануды 20-30%-ға тежейді. Нәтижеде ғалымдардың ... ... ... ... ... ... 1-3 С-ға артады. Ал мұның өзі биосфераның ... ... ... ... ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Судың ластануы
Ластануға судың барлық түрлері (мұхит, континенттік, жерасты) әр түрлі дәрежеде ұшыраған. Судың, әсіресе, ауыз судың сапасы халықтың денсаулығын ... ... ... бірі ... табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша судың ... ... ... ... 5 млн. адам ... өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны 500 ... 1 ... ... ... ... ... ... атмосфералық жауын-шашын әкеледі. Сулардың канализация ағысымен, тұрмыстық қалдықтармен, өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен, су транспортымен ластану үлесі де жоғары.
Белгілі мәліметтер бойынша ... ... ... жыл ... ... 50 млн. ... ... мұнай төгіледі. Оның әр тоннасы 12 км2 суды ... жаба ... 0,05 мг/л ... су ... болса, су ішуге жарамсыз, ал концентрациясы 0,5 мг/л болғанда көптеген су ортасымен байланысты ағзалар тіршілігін жояды. Ластанудың әсерінен балықтар мен тағы ... ... ... ... ... қабықша су бетінің шағылыстыру қабілетін өзгертеді. Ол жылу балансының өзгеруіне және ... жылу мен ... ... ... ... ... ... мөлшері жағалаудағы экожүйелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің қалпына келуіне өте көп уақыт керек еткізеді.
Егіншілікпен айналысатын аудандарда ауыл ... ... ... ... көзі ... ... Су топырақтың бұзылу өнімдерімен, тыңайтқыштармен, улы химикаттармен, мал шаруашылық кешендерінен шайылған сулармен ... Мал ... ... ... ... ... табыс көзі болып табылады. Алайда 100 мың ірі қара мал басы бар кешен қоршаған ортаны ... ... бар ... ... ... үсті ... жер асты суларына химиялық заттардың, микроорганизмдердің немесе басқа заттардың түсуі судың ластану көзі деп аталады.
Атмосфералық ауаның ластануы
Атмосфера - ... ... ... су ... және ... ... ... газ тәрізді қабығы. Жердің космоспен зат алмасу атмосфера арқылы жүзеге асады. Жер космостық шаң мен метеориттік материалды алып, ең жеңіл ... ... пен ... ... Атмосфера бірнеше қабаттардан тұрады.
Атмосфераның негізгі құрамына азот, оттек, аргон және көмір қышқыл газы жатады. Атмосфералық ауаның ластануы табиғи және антропогендік ... ... ... ... көздері: космостық шаңдар вулкандардың атқылауы, теңіз суларының булануы, тау жыныстарының шайылуы, топырақтың ұшуы, орман, дала өрттері т. б. ... ... ... ... орындар және транспорттар, ауыл шаруашылық, құрылыс және тұрмыс обьектілері. Антропогендік ластану барлық ластану көздерінің 5% құрайды. Антропогендік ластағыш заттардың ... ... ... улы, әрі ... ... ... көздердің әчері 3 км қашықтыққа жетеді. Ауаның жылдамдығына байланысты ондағы ластағыш бөлшектер 1 км, желсіз ауа-райында ... ... 300-500 м ... ... ... шаң біртіндеп қайтадан жерге қонады. Есептеулер бойынша, жыл сайын Париж бен Чикагода ... кв. км. 260 т, ... - 300 т, ... - 390 т, Алматыға - 125 т шаң ... ... ... ... ... мәліметі бойынша дамыған елдердің 20% әртүрлі формалы ... ... ... ... Ауадағы шаң концентрациясының жоғары болуы да - өкпе ауруларының бір себебі. Ауа бассейнінің негізгі ластаушыларына күкірт оксидтері, ... ... ... ... азот ... және күл мен ... ретіндегі қатты бөлшектер жатады. Арал теңізінен атмосфераға жыл ... құм, шақ, ... 140 млн ... құрайды. Ауыр бөлшектері 800-1000км. қонып қалады, ал майда бөлшектері Белорусия, Литва, басқа елдерге тарайды. Екібастұз көмір бассейінен атмосфераға 150 млн ... шаң, күл, ... ... ... Орта ... ... ... мемлекеттік шекарасы болмағандықтан, Атмосферадағы ауаны қорғау глобальдық мағынаға ие болады. Қазақстанда 1951ж. ... ... ... ... ... ... 446 химиялық заттар мен 33 олардың комбинациялар бойынша. Қазақстанда ... заң 1981ж. ... ... ... бірі озон О3 ... ... Оның түзілуі мен ыдырауы күннің ультракүлгін сәулелерімен сіңіруіне байланысты. Озон Жердің ... ... 20% ... ... және ... ... ... күшейтеді. Озон қабаты 122-124км. биіктікте орналасады деп атайды. Жылу ... ... жылу ... ... ... жер шарының әлемдік температурасының жоғарлауының мүмкіндігі деп аталады. Американ экологы Б.Небел климаттың жылу мүмкіндігін, яғни ... ... зор ... ... ... Егер 60 млн. жыл ... жер ... ірі астероидтың түсуінен болған катастрофа, Небел пікірінше, жануарлар мен ... ... ... ... ... ... климат өзгеруіне байланысты катастрофа да жеке ағзалар тобына немесе экожүйеге ғана емес, бүкіл биосфераға қауіпті. Негізгі тудыратын газдардың біріне ... ... ... және ... ... 50-65% ... Басқа тудыратын газдарға метан (20%), азот оксидтері (5%), озон, фреондар және басқа да ... ... Олар ... ... газдардың 30% құрайды. Алынған мәліметтер бойынша осы газдардың ... ... ... ... жылдық температурасы соңғы жүзжылдықта 0,3-0,60С көтерілген. XXI ғ-да планетаның орташа ... t0-сы ... ... 1-3,50С көтерілуі мүмкін. Егер мұхит деңгейі 1,5-2 м. көтерілсе, құрлықтың 5млн.км2 жері су басып кетеді деп ... ... бұл ... көп емес ... 3% ... ... ... жылуы ауа-райының тұрақсыздануына, табиғи зоналардың шекараларының ауысуына, шторм мен ураганның көбеюіне, жануарлар мен өсімдіктердің жойылуының жылдамдауына әкеліп соғады деген де ... бар. ... ... 1979 ж. ... Халықаралық конференцияда климаттың өзгеру проблемасы бойынша келесідей пікірді туғызды: - деген. ... СО2 ... ... ... көзі органикалық жанар майларды жағу болып табылады. Болжаулар бойынша XXI ғ-ң бірінші жартысында көміртегінің ... ... 10 ... тең болады. Атмосферадағы көміртегінің мөлшерін сіңіруші негізгі факторларға фотосинтез процесінде және мұхиттармен сіңірілуі жатады.

Атмосферадағы озон проблемасының адам ... ... екі ... ... Озонның жоғарғы қабаттағы бұзылуы ().
2. Жерге жақын кеңістіктегі концентрациясының көбеюі.
Озон экранының шекарасындағы озон (О3) екі атомдық оттегі ... ... ... әсерінен ыдырап, келесі бір оттегі молекуласымен қосылуы нәтижесінде түзіледі. О3 тұрақсыз болғандықтан қайтадан О2 түзіліп отырады.
Соңғы ... ... ... ... озон ... 3%-ке азайған. Егер озон 1% азайса, онда терінің рак ... 5-7% ... ... ең көп жойылуы Антарктидада тіркелген. Бұл жерде соңғы 30 ... озон ... 40-50% ... Озон ... ... тіркелген кеңістік шегін деп атаймыз. пайда болу себептері осы күнге дейін анық емес. Ең алғаш рет олар XX ... ... ... ... Озон қабатын бұзатын негізгі антропогендік факторға фреондар (хладондар) жатады.
Пропилент - фреондар өте тұрақты газдар, олар атмосферада 100 жыл өмір ... озон ... ... , ... хлор ... Әрбір хлор атомы 100 мың озон атомын бұзады. Монреальдық отырыста 1980ж.-2000ж. ... ... ... ... 50% ... және ... басқалармен алмастыру мәселесі қарастырылған. Бірқатар елдерде (АҚШ, Ұлыбритания, Франция) фреондар (ХФС) - >(ГХФС) гидрохлорфторкөміртекпен алмастырылып жатыр, олардың өмір сүруі 2-25 ... ... О3-ды ... ... ... ... 10 есе аз. Озон қабатының тұрақтылығын жоғарлатудың басқа жолдары ... Озон ... этан мен ... беру атомдық хлорды әлсіздендіріп хлорсутекке айналдырады. Тағы да озонның түзілуімен жинақталуына электормагниттік сәулелендіру, лазер сәулелері, электр ... ... ... Олар ... ... ... және озонның жинақталуы мен түзілуіне ықпал етеді

Күкірт оксиді - ... ... ... ... ... ететін негізгі ластаушы. Күкірт ангидриді су буларымен қосылып, күкірт қышқылы ертіндісіне айналады. Қышқылдық жанбырдың түзілуіне SO2 үлесімі 70% ... Ал 20-30% ... ... ... ... ... СО2, ... байланысты. Алғашқы қышқылдық жаңбырлар 1907-1908 жж. Англияда тіркелген. Қазіргі уақытта жаңбырдың рН 2,2-2,3. Мұндай мәндер ... ... ... ... ... қышқылдығына жақын. Әсіресе, қышқылдық жаңбырлар Скандинавия елдері үшін, Англия, Германия, Белгия , Дания, Польша, Канада, АҚШ солтүстік аудандарына тән. Қалаларда 70-90% ... ... ... ... ... ... ... автотранспорт себепті. Қышқылдық жаңбырлардың жағымсыз әсерлері әрқилы. Олар топыраққа, су ... ... ... ... басқа құрылыс обьектілерге әсер етеді. Қала және ауылдардың ауа ортасын жақсартуда архитектуралық және жоспарлық іс-шаралардың үлкен ... бар. ... ... ... ... және ауа бассейінін қорғауға ықпал жасау керек. Қоршаған ортаның негізгі ластану көздерін ескеру қажет. Жасыл ағаштар зиянды қоспаларды, радиоактивтік ... ... ... ... ... ... атмосфералық ауаны ластанудан қорғау тек аймақтық немесе тұрғылықты ... ғана ... ... ... ... ... ... ластануы - адамға және табиғи экожүйеге зиянды әсер ететін физикалық-химиялық және биологиялық заттардың қоршаған ортаға нұқсан келтіруі. Табиғат ... мен ... ... келетін және оның қалыпты жағдайына нұқсан келтіретін сандық, сапалық және құрамдық ... ... ... ... ... алып ... ... ортаның ластануы кейде табиғат құбылыстары әсерінен, негізінен адам әрекетінен пайда болады. ... ... ... ... және ... ... бөлінеді. Табиғи ластану күшті табиғи процестер салдарынан (жанартау атқылауы, сел ... ... ... өрт, т.б.), ... ... адамның шаруашылық іс-әрекетінің салдарынан қалыптасады. Антропогендік ластануға өндірістік, тұрмыстық қалдықтар мен әр ... улы ... ... ... ... ... тыс ... табиғи нысандарды орынсыз пайдалану жатады. Семей сынақ алаңында болған ядролық жарылыстар, Арал өңірінің экологиялық жағдайлары (қ. Арал экологиясы), т.б. ... ... ... ... айқын мысалы болып саналады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Адамзаттың экологиялық проблемалары21 бет
Арал, Балқаш, Каспийдің экологиялық проблемалары8 бет
Ауыл шаруашылығын көтеруге байланысты туындаған экологиялық проблемалар23 бет
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет
Еліміздің экологиялық проблемалары11 бет
Жалпы әлемдік экологиялық проблемалар5 бет
Жаһандық экологиялық проблемалар31 бет
Каспий өңірінің экологиялық проблемалары.Жаңа Өзен кен орының топырақтарының мұнаймен ластануы19 бет
Маңғыстау өлкесінің экологиялық проблемалары15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь