Биосфера - ғаламдық экожүйе

Жер шарындағы ең ірі экожүйе – биосфера. «Биосфера» терминін алғаш тіршілік бар жердің қабықшасын анықтау үшін XIX ғ. 85 ж. атақты геолог Э.Зюсс (Австрия) қолданған. Биосфера туралы ілімнің негізін XX ғ. 26 ж. В.И.Вернадский салған. В.И.Вернадский биосфера деп ғаламшадың тіршілік бар немесе болған, үнемі тірі ағзалардың әсеріне ұшырайтын, не ұшыраған бөлігін айтады. Биосфераның тепе-теңдігінің сақталуын гомеостаз деп атайды. Биосфера өздігінен реттелетін кибернетикалық жүйе. Жер биосферасының негізгі алуантүрлілігін тірі ағзалар жасайды, биосфераның өмір сүруі барысында 1 млрд кем емес тірі ағзалар болған. Жер – 9 ғаламшар ішіндегі Күнді эллипс тәрізді орбита бойымен айналатын Күннен кейінгі үшінші ғаламшар. Ол өз өсінен айналып тұрады. Жер пішіні және көлемі бойынша полюстері тұсынан қысыңқы келетін шар тәрізді ғаламшар. Жердің негізгі физикалық қасиеттері – пішіні, көлемі, массасы, тығыздығы, қысымы және температурасы. Массасы 5,98 * 1024 кг. Жердің экватор бойының ұзындығы 40 мың км. Тығыздығы қысым артқан сайын өседі. Температура әр қабаттар мен тереңдіктерде әртүрлі. Жер бетінің 71% әлемдік мұхит алып жатыр, тек қана 29% құрлықтың үлесіне тиеді. Жер биосферасының пайда болуы мен дамуы оның көлемі мен пішініне және Күннен ара қашықтығына байланысты. Жер ғаламшарының жасы 4,6 млрд жылды құрайды. Осы уақыт аралығында Жерде материяның айналу және жылжу процестері жүріп жатты. Соның нәтижесінде жер шары қабаттарға немесе геологиялық сфераларға (геосфераларға) жіктелді. Жер түрлі сфералардан тұрады: ядро, мантия, жер қабығы, педосфера, литосфера, атмосфера, гидросфера, биосфера, ноосфера және т.б. Жер қабаттарының химиялық құрамы әртүрлі. Бұл ғаламшардың бастапқы затының жіктелуімен түсіндіріледі. Ғаламшардың қалыптасуы барысында ауыр элементтер (никель, темір, т.б.) «батып», ядро, ал олардан жеңілдеулері (алюминий, кремниий т.б.) «қалқып шығып», жер қабатын түзді. Сонымен қатар, балқымалардан бөлінген газдар атмосфераны, ал су булары гидросфераны түзді. Нәтижесінде жерде тіршіліктің дамуына қолайлы жағдайлар қалыптасты. Тірі ағзалар ерекше қабат – биосфераны түзді. Адам пайда болғаннан бастап биосфера дамудың жаңа сатысы – ноосфераға көтерілді. Атмосфера - біздің ғаламшарымызды 3000 км биіктікке дейін түгел жауып жатқан ауа қабаты. Ол ауа қоспалары мен шаң бөлшектерінен тұрады. Атмосфера көлемінің 3% су булары құрайды. Құрғақ, таза ауаның 78% азот, 21% оттегі, 0,9% аргон, 0,03% көмірқышқыл газы және шамамен 0,003% неон, гелий, криптон, ксенон, азот оксидтері, метан, сутегі, су булары мен озон құрайды. Атмосфера арқылы Жер мен ғарыш зат алмасады. Жерге атмосфера арқылы ғарыштан ғарыштық шаң-тозаң, метеорит түсіп жатса, өзі сутегі, гелий сияқты жеңіл газдарды жоғалтып отырады. Атмосферада тіршіліктің таралу шегі 22-25 км. Ауа қабатында тіршілік ететін ағзалар атмобионттар деп аталады. Атмосферадағы оттегінің тірі ағзалар арқылы өтуіне 2000 жыл, ал көмірқышқыл газына - 300 жыл қажет. Атмосфераның әртүрлі биіктіктегі құрамы және қасиеттері бірдей емес, сондықтан оны тропо-, страто-, мезо-, термо– және экзосфераға жіктейді. Соңғы 3 қабатты ионосфера ретінде қарастырады. Тропосфераға (полюстерде 0-7 км, экваторда 18 км дейін) барлық су буы мен атмосфераның 80% жатады. Мұнда барлық табиғат құбылыстары дамиды. Жердегі ауа-райы мен климат атмосферадағы жылу мен қысымның таралуына және су буының құрамына байланысты. Барлық жауын-шашынның көзі болып табылатын су буы күн радиациясын сіңіреді, ауаның тығыздығын көбейтеді.
1. http://www.izden.kz/referattar/geografiya/200 Ғылыми жұмыстар жинағы.
2. Вернадский В. И. Химическое строение биосферы Земли и её окружения — М.: Наука, 2001 г.
3. Биология: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: «Атамұра» баспасы, 2009 жыл.
        
        Қазақстан Республикасы
Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ... ... Забира ПД- 517
Тексерген: Нуржуманова Жанат Мекешовна
Биосфера - ... ... ... ең ірі ... - ... терминін алғаш тіршілік бар жердің қабықшасын анықтау үшін XIX ғ. 85 ж. ... ... ... ... ... Биосфера туралы ілімнің негізін XX ғ. 26 ж. ... ... ... ... деп ... тіршілік бар немесе болған, үнемі тірі ағзалардың әсеріне ұшырайтын, не ұшыраған бөлігін айтады. Биосфераның ... ... ... деп атайды. Биосфера өздігінен реттелетін кибернетикалық жүйе. Жер биосферасының негізгі алуантүрлілігін тірі ағзалар жасайды, биосфераның өмір сүруі барысында 1 млрд кем емес тірі ... ... Жер - 9 ... ішіндегі Күнді эллипс тәрізді орбита бойымен айналатын Күннен кейінгі үшінші ... Ол өз ... ... ... Жер ... және көлемі бойынша полюстері тұсынан қысыңқы келетін шар ... ... ... ... ... қасиеттері - пішіні, көлемі, массасы, тығыздығы, қысымы және температурасы. Массасы 5,98 * 1024 кг. Жердің экватор ... ... 40 мың км. ... ... артқан сайын өседі. Температура әр қабаттар мен ... ... Жер ... 71% ... мұхит алып жатыр, тек қана 29% құрлықтың үлесіне тиеді. Жер биосферасының ... ... мен ... оның ... мен ... және Күннен ара қашықтығына байланысты. Жер ғаламшарының жасы 4,6 млрд жылды ... Осы ... ... Жерде материяның айналу және жылжу процестері жүріп жатты. Соның нәтижесінде жер шары қабаттарға немесе геологиялық сфераларға (геосфераларға) ... Жер ... ... ... ... ... жер қабығы, педосфера, литосфера, атмосфера, гидросфера, биосфера, ноосфера және т.б. Жер қабаттарының химиялық құрамы әртүрлі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... барысында ауыр элементтер (никель, темір, т.б.) , ядро, ал олардан жеңілдеулері (алюминий, кремниий т.б.) , жер қабатын түзді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ал су ... гидросфераны түзді. Нәтижесінде жерде тіршіліктің дамуына қолайлы жағдайлар қалыптасты. Тірі ағзалар ... ... - ... түзді. Адам пайда болғаннан бастап биосфера дамудың жаңа сатысы - ... ... ... - ... ғаламшарымызды 3000 км биіктікке дейін түгел жауып жатқан ауа қабаты. Ол ауа ... мен шаң ... ... ... ... 3% су ... құрайды. Құрғақ, таза ауаның 78% азот, 21% оттегі, 0,9% аргон, 0,03% көмірқышқыл газы және ... 0,003% ... ... ... ... азот оксидтері, метан, сутегі, су булары мен озон құрайды. Атмосфера арқылы Жер мен ... зат ... ... ... ... ... ... шаң-тозаң, метеорит түсіп жатса, өзі сутегі, гелий сияқты жеңіл газдарды жоғалтып отырады. Атмосферада тіршіліктің таралу шегі 22-25 км. Ауа ... ... ... ... ... деп ... Атмосферадағы оттегінің тірі ағзалар арқылы өтуіне 2000 жыл, ал ... ... - 300 жыл ... ... әртүрлі биіктіктегі құрамы және қасиеттері бірдей емес, сондықтан оны тропо-, страто-, мезо-, термо - және ... ... ... 3 ... ионосфера ретінде қарастырады. Тропосфераға (полюстерде 0-7 км, экваторда 18 км ... ... су буы мен ... 80% жатады. Мұнда барлық табиғат құбылыстары дамиды. Жердегі ауа-райы мен климат атмосферадағы жылу мен ... ... және су ... құрамына байланысты. Барлық жауын-шашынның көзі болып табылатын су буы күн радиациясын сіңіреді, ауаның тығыздығын көбейтеді. Тропосфераның температурасы биіктеген ... ... ал 10-12 км ... ... жетеді. Тропосферадан кейін 40 км биіктікке дейін стратосфера қабаты орналасқан. Оның температурасы 00С-қа дейін бірқалыпты ... 22-24 км ... ... ... ... ... қалыңдығы 3 мм озон қабаты түзіледі. Ол тірі ағзаларға өте қауіпті болып келетін жер бетіне еркін өтетін ... ... көп ... сіңіріп отырады. Соңғы жылдары проблемасы биосфераның ғаламдық экологиялық проблемасына айналды. Оның ... ... - ... ... ... фреондар деп аталатын өндірістерде, автокөліктерде, ракеталарда қолданылатын ... ... ... ... 31% ... ел - АҚШ. ... ... ең алғаш рет Антарктидада 1985 ж. байқалды. Ауа бассейнінің тағы бір өзекті ... бірі - ... ... ... және азот оксидімен ластануына байланысты пайда болатын қышқылды жаңбырлар. Мезосфера (80 км биіктікке дейін) қабатында ... ... ... ... ... көп ... ... шұғылаларының пайда болуына себеп болатын газ иондары болады. Термосфера (800 км биіктікке дейін) қабаты ... ... ... Оның құрамында көп мөлшерде сутегі және гелий секілді жеңіл газдар мен зарядталған бөлшектер ... ... ... (3000) км ... ... атмосфера газдарының ғарыш кеңістігіне тарауы (диссипациясы) байқалады. Гидросфера - атмосфера және литосфера арасындағы Жердің үзілмелі су қабаты. Оған ... ... ... ... ... сонымен қатар жер асты сулары, полюстер мен биік таулы жерлердегі мұздар мен ... ... ... ... таралу шегі 11 км. Гидросфераны беткі және жер астындағы деп екіге бөледі. Беткі гидросфера - ... ... ... су ... Оның ... ... теңіздердің, көлдердің, өзендердің, су қоймаларының, батпақтардың, мұздықтардың, қар жамылғыларының және т.б. сулары кіреді. Беткі гидросфера жер ... 70,8% ... ... Жер астындағы гидросфераға жер қабығының жоғарғы бөлігіндегі сулар кіреді. Оларды жер асты сулары деп ... ... ... жер ... ... жер бетімен шектеледі, ал төменгі шекарасын гидросфера жер қабығына терең еніп жатқандықтан, шектеу мүмкін емес. Су әлемінде алғашқы тіршілік нышаны ... бері - ... ... ... ... тыныс тіршілігін реттеуде негізгі роль атқарып келеді. 94% мұхиттар мен ... 6% - ... ... ... ... ... үлесіне тиіп, оны сарқылмайтын табиғи қоры екені адамзаттың болашаққа деген сенімін мәңгілік етуде. ... тұщы ... ... 2%. ... су ... 2 млн ... ...
--------------------------------------------------------------------------------
Биосфераның пайда болуы
Жердің бөлімдері.
Биосфера бірден пайда болған жоқ. Ол өте көне заманнан бері қарай күні ... ... ... дамып келеді. Биосфераның ертеден бері қарай құралып келе жатқанын дәлелдейтін палеонтологиялық материалдар қарапайым тірі ағзалардың қалдықтары жер қыртысының ... ... ... Осы ... ... ... ... биосфераның негізгі пайда болу жолдарын анықтады. Биосфераның ең бірінші заманы Архей деп аталады. Бұл кезде ... ... ... ... және ... тірі ... ... туралы ешқандай деректер жоқ. Протерозой эрасы - биосфераның екінші дәуірі боп ... Бұл ... 700 млн жыл ... ... ... тірі ... ... түрлері тіршілік еткен. Олардың сол дәуірде тасқа жабысқан қалдықтары әртүрлі тау жыныстарынан ... ... де ... ... ... эрасы немесе ертедегі тіршілік кезеңі. Бұл дәуір шамамен алғанда бұдан 570 млн жыл бұрын басталып, 300 млн жылға созылған. Бұл эра ... ... ... ... және ... ... болып бірнешеге бөлінеді.
* Кембрий дәуірінде барлық өсімдіктер теңіз суларына өскен. Олар көк жасыл балдырлар болатын.
* Силур ... ... ... ... шыға ... дами ... ... аяқ кезінде бұлардан басқа қырықбуындылар, плаундар және ... ... өсе ... Өсімдіктер құрлыққа шыққаннан кейін фотосинтездің ықпалымен атмосфералық ауаның химиялық құрамы өзгеріп, құрлық жануарларының ... ... ... ... фотосинтез процесі арқылы ауада оттегі көбейе түсті.
* Тас көмір дәуірі (карбон) жылы және ылғалды болды. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... сәнді орман ағаштарының көлемі үлкен аймақтарды қамтыды. Бұл дәуірдегі өсімдіктер негізінен плаундар, қырықбуындар және папоротниктер болды. Бұлар псилофиттен таралып, тас ... ... ... ... ... ... басты.
* Пермь дәуірінің бас кезіндегі өсімдіктерде тас көмір дәуіріндегі өсімдіктерге ұқсас ... ... ... ... пермь дәуірінің ортасында жер бетіндегі өсімдіктерге кенет өзгеріс кірді. Ағаш тәрізді плаундар, ... ... ... ... ... ... ... жалаңаш тұқымды өсімдіктердің тұқымынан өсіп шыққан қылқандылар, цикада тәрізділер және шикгалар өсе бастады.
Мезозой эрасы немесе орта ... ... ... 135 млн жыл бұрын басталып, 115 млн жылдан астам уақытқа дейін ... Үш ... ... ... юра, бор.
* Триаста тау құрылу процестері баяуланды. Бұл ... ... ... ... ... Юра дәуірі жылы болды. Теңіз жағалауларындағы ормандарда папоротник, қырықбуындылар,жалаңаш тұқымдылар - гинасомер, қылқан жапырақтылар қаулап өсіп, дами ... ... ... ... ... ... - бор дәуірінде, қазіргі флора ... ... жер ... ... тіршілікке үлкен өзгеріс енді. Осы кезде теңіз сулары азайып, құрғақ жерлер көбейе бастады. Бор дәуірінің аяғында Шығыс Азия мен ... Анд ... ... ... ... Бор ... ... кенет өзгеріп кеткен. Профессор М.И. Голенкин бұл өзгеріс жерге түсетін күн сәулесінің интенсивті болуымен байланысты деп ... ... бір ... ... ... ... ... жаңа ароморфоз пайда болуына себеп болды. Бұларда көптеген жаңа прогрессивті белгілер жетіле түсті. Мәселен, аналықтың, сондай-ақ жеміс дамитын жотынның болуы, ... ... ... ... ... және тағы ... эрасы бұдан 70 млн жыл бұрын басталған. Осы уақыттан бері барлық ... ... ... ... ... ... процесі жүрді. Кайнозой эрасы екі дәуірге бөлінеді. Ол үштік және төрттік кезеңдер.
Үштік дәуірде тау ... ... дами ... Жер ... ең биік ... ... ... болды. Осы кезде Қара теңіз бенЖер Орта ... ... өз ... ... ... ... жер ... тіршілік дамуының ақырғы және ең қысқа дәуірі болып саналады. Ұзақтығы 1 млн жылдай ғана болды. Бұл ... тән ... - сол суық ... және мұз ... жылы ылғалды ауа райымен алмасып отырғаны байқалады. Өйткені өсімдік әлемі мен жер қыртысының даму процесі ... ... ... жер ... басқан кезде жылылықты сүйетін өсімдіктер оңтүстікке қарай ығысып кетті. Бірте-бірте ауа райы жылынып, өсімдіктердің өсуіне қолайлы жағдайлар ... су ... ... айналым деп аталады. Судың терең қабаты бенталь, ал беткі қалың қабаты ... деп ... Жер ... ... - ... тірішіліктің қолайлы ортасы және тірегі ретінде биосфера шегінде үлкен роль атқарады. Педосфера ... ең ... ... Оның түп негізін әр түрлі минералдар жиынтығы, тау жыныстары, органикалық қалдықтар мен метаморфтық тау ... ... ... қабатын мекендейтін организмдер эдафобионттар деп аталады. Биосфераның литосферадағы шегі 4 км ... ... ... ... ... ... ... фактормен анықталады. Жер биосферасын құрайтын заттардың негізгі 6 типі белгілі: тірі зат - ... тірі ... ... ... ... ... адаммен бірге. Қазіргі жер бетінде организмдердің 2 млн-нан артық түрі белгілі. Олардың 1,5 млн-нан астамы ... 500 ... ... ... ... болып табылады. Жер бетінде шамамен 6 млрд-тан астам адам бар. биогенді зат - тірі ... ... ... ... ... ... ... мұнай, газ, тас көмір, әктас және т.б. биокостық зат - тірі ағзалар мен ортаның бейорганикалық қосылыстарының ... ... ... ... ... ... ... зат - қатты, сұйық, газ күйіндегі заттар. Атмосфера, гидросфера, литосфера. радиоактивті ыдыраудағы зат - ... ... ... ... ... ... элементтері. космостық табиғаты бар зат - метеориттер, космостық шаң-тозаңдар. Академик В.И.Вернадский биосферадағы ... ... ... келе ... ... бір ... тірі заттар деп атады. Олар биофильді заттар деп аталатын сутегі, көміртегі, оттегі, азот, ... және ... ... Биофильді элементердің атомы тірі организмдердің денесінде күрделі органикалық қосылыстар түзе отырып, көмірсулары, липидтері, белоктер және нуклеин қышқылдарын ... ... ... ... және даму эволюциясындағы

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера – ғаламдық экожүйе5 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Биосфера туралы В. И. Вернадскийдің ілімі6 бет
Жалпы экология175 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі22 бет
Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы.В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары5 бет
Экология8 бет
Экологиялық мониторинг5 бет
Экологиялық мониторинге түсінік және оның міндеттері7 бет
Экология даму тарихы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь