Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану

Кіріспе

1. Қылмыстық сот ісін жүргізуде арнайы білімдерді қолданудың түсінігі
2. Кісі өлтіру қылмысын тергеудегі арнайы білімдерді пайдаланудың нысандары
3. Сот сараптамасы арнайы білімдерді пайдаланудың негізгі нысаны
ретінде
3.1. Криминалистік сараптама
3.2. Сот медициналық сараптама
3.3. Сот психиатриялық сараптама


Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу мәселесінің өзектілігі. Қазақстан Республикасы өзін өзінің жоғарғы құндылықтары адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары болып табылатын демократиялы, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялаған. Құқықтық мемлекетті құру жолындағы мемлекеттің алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі ол құқықтық саясатты дамыту, яғни азаматтардың құқықтарын қорғайтын және олардың жүзеге асырылуына жағдай жасайтын заңдарды дамыту болып табылады.
1. Эйсман А.А. Заключение эксперта (структура и научное обоснование). М.: Юрид. лит., 1967.
2. Орлов Ю.К. Заключение эксперта и его оценка (по уголовным делам):Учебное пособие. М.: Юрист, 1995.
3. Махов В.Н. Использование знаний сведущих лиц при расследовании преступлений. М.: РУДН, 2000.
4. Надгорный Г.М. Соотношение специальных и юридических знаний // Криминалистика и судебная экспертиза. Киев, 1984.
5. Грамович Г.И. Научно-технические средства: современное состояние, эффективность использования в раскрытии и расследовании преступлений. Учебное пособие. Минск, 1989.
6. Селина Е.В. Применение специальных познаний в уголовном процессе. М.: Юрлитинформ, 2002.
7. Шиканов В.И. Актуальные вопросы уголовного судопроизводства и криминалистики в условиях современного научно-технического прогресса. Иркутск, 1978.
8. Владимиров Л.Е. Учение об уголовных доказательствах. Части Общая и Особенная. СПб., 1910.
9. Сорокотягин И.Н. Использование специальных знаний в проверочной и организационной деятельности следователя. Свердловск, 1989.
10. Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. В 2 т. Основные положения науки советского уголовного процесса. Т. 1. М.,1968.
11. Петрухин И.Д. Экспертиза как средство доказывания в советском уголовном процессе. М., 1964.
12. Поврезнюк Г.И. Судебная экспертиза, //практическое пособие. Алматы, 1999.
13. Бычкова С.Ф. Организация назначение и производства судебной экспертизы. Алматы: Жеті жарғы,1999.
        
        Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану. 
Жоспар:
Кіріспе
1. ... сот ісін ... ... ... ... ...
2. Кісі ... қылмысын тергеудегі арнайы білімдерді пайдаланудың нысандары
3. Сот ... ... ... ... негізгі нысаны
ретінде ... ... ... ... Сот ... ... ... Сот психиатриялық сараптама ... ... ... ... ... ... ... өзін өзінің жоғарғы құндылықтары адам, оның өмірі, құқықтары мен ... ... ... ... ... құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялаған. Құқықтық мемлекетті құру ... ... ... ... ... ... бірі ол ... саясатты дамыту, яғни азаматтардың құқықтарын қорғайтын және олардың жүзеге асырылуына жағдай жасайтын заңдарды дамыту болып табылады. ... ақ, ... ... ... ... ... олардың мүдделерінің толықтай қорғалып, демократиялық құқықтары мен бостандықтарының жан-жақты кепілдендірілуіне бағытталып, оның сақталуын ... ... ... қоғамдық ұйымдар мен лауазымды тұлғалардың басты міндеті ретінде бекітеді. Қазақстан Республикасының Конституциясында азаматтардың ар-намысы мен қадір-қасиетін, өмірі мен ... ... ... мен ... сот тәртібінде қорғау құқығы бекімін тапқан (Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабы). Осы сот ... ... ... бар тұлғалардың арнайы білімін пайдалана отырып зерттеу жүргізу арқылы дәлелдемелердің қайнар көзі болып табылатын мәліметтерді алу құқығы да берілген.
Алдын-ала ... және сот ... ... ... және арнайы ғылыми білім негізінде шешілуге жататын сұрақтар кездесіп ... Бұл ... ... ... ... ... ... шешілу барысына әсер етеді.
Әсіресе кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білімдерді қолданудың маңызы зор. Себебі кісі ... ... ... ... ... сұрақтарға, яғни, адам қай уақытта өлген, өлу себебі не, адамның алғашқы жатқан қалпы өзгерген ба, оны ... ... және ... ... атқан деген сияқты тағы да басқа сұрақтарға жай адамның жауап беруі мүмкін емес, ал бұл сұрақтардың жауабын табу ... істі шешу үшін өте ... ... бұл ... тұлғаны кінәлі немесе кінәлі емес деп тануға өз септігін тигізеді. Бұл сұрақтардың жауабын біз арнайы және ... ... ... пайдалану арқылы, яғни сот-медициналық сараптамасын тағайындау арқылы сарапшының берген қорытындысынан аламыз.
Алдын-ала тергеудің мақсаты ол қылмыстық істі ... ... және ... ашу ... ... ... аян, ал сот сараптамасы және іске маманның қатысуы осы мақсаттың жүзеге асуына өз ... ... ... ... негізінен қазіргі таңдағы арнайы білім институтын қолдану барысында жіберілетін қателіктер, соған байланысты ... ... ... ... ... ... басқа да нысандарын заң жүзінде бекіту және тағы басқа шешімін таппай жүрген ... ... ... ... өзектілігін бұл институттың дәләлдемелік маңызы бар мәліметтерді зерттеудің бірден-бір жолы екендігімен және бұл ... ... ... және сот ... кез ... сатысында істің әділ шешімін табуға септігін тигізе алатындығымен түсіндіруге ... ... ... ... болсақ, олар: Қазақстан Республикасындағы кісі өлтіру қылмысын тергеу барысындағы арнайы білімді қолдану институтының мәнін зерттеп, оған құқықтық тұрғыдан баға беру, ... ... ... ... ... жетілдіру жолдарын ұсыну болып табылады.
Зертеу жұмысының негізгі міндеттері:
* Арнайы білім институтының мәнін ашу және оның ... ... ...
* Кісі ... қылмысын тергеудегі арнайы білімдерді пайдаланудың нысандарын айқындау;
* Кісі өлтіру қылмыстарын тергеуде сот сараптамаларын тағайындау және жүргізу мәселелерін айқындау;
* Кісі ... ... ... ... ... білімдерін пайдалану мәселесін қарастыру.
* Қолданыстағы қылмыстық іс жүргізу заңнамасындағы арнайы білімге қатысты нормаларға талдау жасау;
* Арнайы ... бар ... ... ... нысандарда пайдалануға байланысты заңнаманы жетілдірудің проблемаларына тоқталу.
* Қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... дегеннің іс жүргізушілік түсінігі ҚР ҚІЖК-нің 7-бабы 41-пунктінде "адам кәсіби оқудың не белгілі бір мамандық бойынша жұмыс ... ... ... ... сот ісін ... ... жұртқа белгілі емес білім" ретінде анықталған.
Арнайы білімдердің түсінігін саралай отырып,А.А.Эйсман олардың қатарына заң және ... ... ... ... ... тек қана белгілі бір тұлғаларға тиесілі білімдерді ғана жатқызады:"Бұл жалпыға мәлім емес,жалпының қолы жете ... және ... ... ... қысқаша айтқанда бұл мамандардың шектелген ортасына ғана тиесілі білім, мәселен,физика саласындағы терең білім,биология саласындағы маман үшін арнайы ... ... ... ... және ... ... әдебиеттерде арнайы білім мен жалпы білімнің арасындағы айырмашылық тікелей көрсетілмеген.Бұл тұрғыда ғалымдардың арасында дау бар. ... ... ... ... ... ... біліменен келесідей ажыратады: "Арнайы білім ретінде жалпы білім беру және өмірлік тәжірибе саласының шегінен шығатын,тұлғалардың кейбіріне ғана ... ... ... ... ... ... пен ... дағдылардың нәтижесінде қалыптасады.Арнайы білімдердің түсінігі,олардың жалпыға мәлім танымдардан айырмашылығы қоғамның даму деңгейіне,олардың жинаған білімдерінің көлеміне байланысты болып келеді".
Жалпыға мәлім ... ... ... ... ... ... ие ... білімдерін және әлеуметтік өмірде жиі қолданылатын дәлелденген білімдердің жиынтығын айтамыз. Кәсіп пен мамандықтың ерекшелігі ... ... ... ... және ... ... ... айтуға болады.
Осы аталғанның негізінде, соттардың, прокурорлардың, тергеушілер мен анықтаушылардың сот өндірісін жүзеге асырушы ... ... ... ... ... ... отырып қалыптасқан жағдайға баға беруінің өзін арнайы ... деп ... ...
Құқық саласындағы білімдерді қылмыстық іс жүргізудегі арнайы білімге жатқызу даулы мәселелелердің бірі ... ... ... ... білім дегенге түсінік бере отырып, олардың қатарынан тергеуші мен сотқа кәсіби болып табылатын және ... ... және ... ... ... ... ... қолданатын олардың білімдерін алып тастайды. Дегенменен, В.С.Лисиченко, В.В.Циркаль В.И.Шикановтың, В.Я.Колдиннің, В.И.Гончаренконың "арнайы білімнің қолданылуының ... ... ... оны ... ... істерді анықтау, бекіту және зерттеуде өзінің процессуалдық құқықтарын пайдалана ... ... ... сай ... ... зерттеуде анық көрінеді" деген ой-қорытындыларын қолдайды.
Құқықтық білім ретінде, біздіңше, қылмыстық сот ісін жүргізуші жауапты тұлғалардың жасалған қылмыстарды зерттеу методикасын таңдау ... және ... ... мен іс ... нормаларды орындауы бойынша қолданатын білімдері болып табылады. Аталған тізімдегі ... ... мен сот ... ... тұлғалардың мамандығын анықтайтын базалық, міндетті білімдері болып табылады.
Г.М.Надгорный арнайы білім мен кәсіптік дайындық пен ... ... ... ... аудартады. Ол зерттеліп жатқан түсінікке қатысты келесідей анықтаманы ұсынады: "Арнайы білім - бұл ғылыми және ... ... ... ... ... мен техника саласындағы, сонымен қатар басқа да бір мамандықтармен айналысу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... қолданылуының мақсатына байланысты анықтаманы Г.И.Грамович ұсынады. Оған сәйкес "қылмыстық іс жүргізушілік мағынадағы арнайы ... ... ... белгілі бір қызмет саласындағы жұмыс істеуінің салдарынан қалыптасқан (бұл тұста, материалдық және процессуалдық құқық саласындағы білімдер жатпайды), дәлелдемелерді жинау мен ... ... және ... ... ... үшін ... жүйеленген ғылыми білімдер".
Жоғарыда айтылған арнайы білім мен жалпы жұртқа белгілі білімнің айырмашылығына қайта ... ... ... білімдер мен арнайы емес білімдердің ара жігін ажырату қиын. Адамдардың жалпыға мәлім білімдерінің оның танымдық мүмкіндіктері мен қабілетінің, ғылыми прогрестің ... ... ... ... ... ... арнайы емес білімдердің қатарына еніп кетіп жатады.
Сонымен қатар ... ... ... мен ... ... ... арасында ешқандай айырмашылықтар жоқ деген пікірлер кездесіп жатады. Бұл пікір тек қана сарапшының қызметіне ғана тән ... ... ... та ... ... үшін ... ғылыми білімдердің бар болуы міндетті шарт болып табылады. Дегенмен маман мен тергеушіге қатысты мұндай шарт ... ... ... Қылмыстық сот өндірісін жүзеге асыру үшін арнайы білімдердің қажет екендігімен дауласпаймыз, бірақ біздіңше ол тұста қолданылатын білімдердің тек ... болу ... ... ... ... ... тергеу кезінде тергеуші немесе сотта кейбір мәселелерді шешу үшін жалпыға мәлім емес білім мен дағдыға ие ... ... ... ... ... ...
Ал енді арнайы білімдерді жіктеуге келетін болсақ, бұны да әр автор әр-түрлі жіктейді. Қылмыстық ... ... ... арнайы білімдердің жан-жақтылығын ескере отырып, Е.В.Селина оларды келесідей жіктеуді ұсынады:
1) адамның жай-күйі туралы арнайы ілімдер, бұл дегеніміз қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ету заң ... соттың, құқық қорғау органдарының міндеттерінің ең бастысы болып табылады;
2) әлеуметтік саладағы арнайы білімдер;
3) криминалистік арнайы білімдер, ... ... сот ... ... белгілі бір деңгейде меңгерген деп саналады.
4) басқа салалардағы арнайы білімдер.
Арнайы білімдерді жоғарыда көрсетілгендей зерттеуден бөлек, ол сонымен қатар оның ... ... ... назар аударады:
1) "жеке өзіндік білім" (алынған мәліметтер) - арнайы білім мекемелерінде, ғылыми әдебиеттерден, әдістемелік нұсқаулардан, түрлі ғылыми, ... ... мен ... және т.б. ... ... дағдылар, яғни тұрақты қайталану нәтижесінде, динамикалық стереотипке негізделген, санаға аса жүк түсірмей-ақ нәтижеге жетуге болатын, яғни ойлаудың ... ... ... әрекеттердің алгоритмі;
3) шеберлік - арнайы білімді практикалық тұрғыда ... білу ... ... ... ... ... да ... Біздің пікірімізше, қылмыстық істер бойынша сотқа дейінгі және соттағы өндірісте пайда болатын сауалдарды шешуде арнайы білімдерді қолданудың шарттары келесідей ... ...
- ... ... тек қана ... фактілік және құқықтық негіздер болған жағдайда ғана қолданылуға жатады. Мәселен, сот сараптамасын тағайындаудың фактілік негізі ... ... ... ... отырып, іс бойынша сұрақтарды шешу қажеттілігі табылады. Сараптама тағайындаудың құқықтық негізі ... ... ... ... ... ... іс ... табылады. Сот сараптамасын тағайындаудың міндетті жағдайларына байланысты іс жүргізушілік негіздер болып ҚР ҚІЖК-нің 241-бабы табылады;
- арнайы білімдер заңда ... ... заң ... ... ... ... сот ... секілді мұндай арнайы білімдерді қолдану нысаны ҚР ... ... ... бар. Ал ... процесінде арнайы ғылыми-техникалық құрылғыларды қолдану - ҚР ҚІЖК-нің 129-бабында көзделген;
- ... ... тек қана ... ... ... судья, прокурор, анықтаушы, сарапшы, маман, аудармашы) өздерінің процессуалдық функцияларының шегінде ғана ... ... ... қатар аталған тұлғалардың тәжірибеде өздерінің іс жүргізушілік функцияларының шегінен шыға отырып арнайы білімдерді пайдаланулары ҚР ... 90, 91, 92, 95, 96 ... ... ... ... ... негіз болып табылады.
- арнайы білімдерді қолдану бойынша қызметтің өзі қылмыстық іс жүргізудің салалық қағидалары мен ережелерін қамтитын қағидалы ... ... тиіс ... ... ... алып ... ... дәлелдеу кезінде ғылыми-техникалық құралдарды пайдалану қылмыстық іс жүргізудің жалпы ... ... ... ... іс жүргізудің тиімділігін қамтамасыз етуі және қауіпсіз болуы тиіс (ҚР ҚІЖК 129-бабы).
- арнайы білімдерді қолдану бойынша қызмет ... ... ... әрекеттің шеңберінен шықпауы тиіс. Мәселен, сараптама тағайындаудың тәртібі ҚР ҚІЖК-нің 242-бабымен реттеледі, ал сараптамалық ... ... ... ҚР ... ... мазмұнымен анықталады;
- арнайы білімді қолдану қызметінің нәтижесі тиісті процессуалдық құжаттарда көрініс табулары тиіс. Жекелеген жағдайларда егер тергеу іс-әрекеттерін жүргізу барысында ... ... ... түсіру, дыбыс және бейнежазба қолданылса, онда хаттамада оны жүргізу барысында қолданылған ғылыми-техникалық құралдар, оларды пайдалану жағдайлары мен тәртібі, бұл ... ... ... және ... ... ... тиіс (ҚР ҚІЖК ... білімдерді қолдану бойынша қызметті шектейтін аталған талаптарды сақтағаннан кейін, қылмыстық сот ісін жүргізудегі мұндай білімдер ... ... бар ... ... ие ... және қылмыстық істерді тергеуде және сот қарауында пайда болатын сұрақтарды шешуде қолдануға жатады.
* Кісі ... ... ... ... ... ... нысандары.
Арнайы білімдерді пайдаланудың нысандарын жақсы білу оларды кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында заңнамаға сәйкес және ғылыми ұсыныстарға сай етіп ... ... ... ... ... қатысты жарияланып жатқан әдебиеттерде бұған ерекше көңіл аударудың болуы бекер емес. Бірақ әдебиеттерде бұл туралы ойлар "шашыраңқы" ... ... ... ... кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білімдерді пайдаланудың ... ... үшеу ғана ... ойға ... ... ... көп дейтін де авторлардың қатары сирек.Бұл авторлардың көбісі арнайы білімдерді пайдаланудың барлық нысанын жіктеусіз көрсетіп отырады. Бұл ... ... түп ... ... ... ... шығады. Кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білімдерді пайдаланудың нысандарының барлығы бір ғана ... ... ол: ... ... істі ... ... және объективті түрде тергеуге көмектесу болып табылады. ... ... ... ... ... ... тергеушіге көмек көрсетуінің мақсатымен және нақты әдістеріне байланысты анықталады. Аталған белгілердің жиынтығы нысандарды бірін-бірінен ажыратады. Бөлуге негіз болып қойылған белгіге ... ... ... пайдаланудың бірнеше түрлі жіктері болуы мүмкін. Процессуалдық жария етілуіне байланысты барлық нысандарды ... және ... емес деп ... ... Бұл жұмыста негізінен процессуалдық нысандар, яғни олардың пайдаланулары туралы тікелей немесе жанама түрде қылмыстық іс ... ... ... ... Бұл ... ... ... кемшілігі осы процессуалдық және процессуалдық емес арнайы білімді пайдалану нысандарын ажырата білмеулерінде. Бұл кемшіліктерді заңда кейбір ... ... ... ... көрсетілмегендігімен түсіндіруге болады. Бұл өз кезегінде тәжірибеде қылмыстық іс жүргізу нормаларының бұзылуына, ... ... ... бекітілген тәртіпті сақтамай алынып, дәлелдемелік маңызын жоғалтуына байланысты тергеудің толық жүргізілмеуіне алып келіп ... ... ... айтуынша қазіргі кездегі қылмыстық іс жүргізуге сәйкес сегіз арнайы білімдерді пайдаланудың нысандары бар. Олар: 1) ... ... ... ... ... ... ... прокурордың, соттың арнайы білімдерді тікелей пайдалануы; 2) арнайы білімге ие адамдардың танымдарын (кеңестер алу, ... ... ... қою, оларға жауап алу) олардың қылмыстық іске қатыстырусыз-ақ пайдалану; 3) соттық емес тергеудің, сонымен қатар басқа да ... ... ... ... ... ... ... патологоанатомиялық зерттеу нәтижелері); 4) маман ретінде іске тартылған арнайы білім иегерлерінің арнайы ... ... 5) іске ... ретінде тартылған адамның арнайы білімін пайдалану; 6) аудармашының және мылқаудың немесе құлағы кеміс ... ... ... ... білімін пайдалану; 7) ҚІЖК-нің талаптарын сақтай отырып ревизия тағайындау; 8) ... ... ... ... ... ... техникалық және басқадай зерттеулер жүргізу.
Кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білімдерді қолдану нысандарының ... ... ... кейбіреулеріне ғана назар аударылады, егер: оларды істі жүргізуші тұлға қолданатын болса; сараптама тағайындалса; сот және тергеу ... ... ... ... қатар В.И.Шиканов пен тағы да басқа бірқатар авторлар "арнайы білімдерді пайдаланудың анағұрлым маңызды процессуалдық ... ... оны ... ала тергеуде тергеушінің пайдалануы" деп көрсетіп береді. ... ойды ... ... мен ... ... рет ... ... Л.Е.Владимировтың пайымдауынша, "тергеуші техникалық зерттеумен өте жақын таныс болуы керек, ... ол ... ... ... үшін ... қауіпсіздік шараларын дер кезінде қабылдап, зерттеудің қандай тұсына ғылыми тұрғыдан баға берілуі керек екендігін алдын ала ... ... Бұл ... ... сот ... және де ... де жақын таныс болуы керек екендігін айтпай кетуге болмас. Тергеушінің мұндай білімдермен таныс болмауы іс үшін ... бар ... ... ... ... жатқандығына себеп болады, өйткені көпшілік жағдайларда сарапшылар олардың алдына қойылған сауалдардың ... ... ... ... жатпайды".
Автормен келісе отырып, танымдық тұрғыдан алатын болсақ, кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында дәлелдемелер құқықтық білімдер мен арнайы білімдердің ... және ... ... әрекеттесуінің нәтижесінде қалыптасады. Сонымен қатар арнайы білімдерді иеленуші тұлғалар ретінде біз тек ... мен ... ... ... ... ... ... асырушы субъектілерді де тануымыз керек.
Процесті жүргізуші органдар үшін арнайы болып табылатын ... ... ... үшін ... ... кәсіптік білімдерін қарастырып өтейік. Мұндай өзекті білімдердің қатарына материалдық және қылмыстық іс жүргізушілік құқықты білу, қылмыстарды тергеу әдіс-тәсілін ... сот пен ... ... іс ... білу ... ... сот ісін ... тұлғалардың қолданатын басқа білімдері (мысалы, сот медицинасы, жалпы және сот психологиясы, криминалистік ... және т.б. ... ... ... ... ... жатқызылуы мүмкін және бұлар мамандық бойынша қызмет істеп, кәсіптік дайындық пен біліктілікті жоғарылату барысында пайда болады.
Кісі ... ... ... ... ... ... ... білімді пайдалануларының айқын көрінісі ретінде олардың криминалистік техника құралдарын пайдаланулары болып табылады.
Көпшілік жағдайларда заң тергеушіге тергеу жағдайы мен объективті ... ... ала ... белгілі бір ғылыми-техникалық құралдарды пайдалану мүмкіндігін береді. Арнайы білімдерді қолданудағы оның құзыреті тиісті процессуалдық функциямен және де арнайы ... ... ... - ... ақпараттарды алу, зертеу және бағалауға сәйкес анықталады. ... ... ... өзі ... ... ... ... қарастыру өте маңызды болып табылады.
Құқықтық ғылыми ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мәселен, И.Н.Сороктягиннің жіктеуіне сәйкес оларға: а) криминалистік техника саласындағы (трасология, сот баллистикасы, құжаттарды криминалистік зерттеу және т.б.) ... б) сот ... сот ... заң ... сот ... мен ... басқа да салаларындағы білімдер; в) ғылыми-техникалық құралдармен (фото- және кино-құрылғылары, ... ... ... құралдар, және басқа да іздеу құралдары және т.б.) жұмыс істеудегі дағдылар. ... ... ... ... ... ... ... дайындығы барысында иеленген арнайы білімдерінің арасында криминалистік білімге, қылмыстық істі зерттеуде қолданылатын техникалық және гуманитарлық ғылымдарға ерекше мән ... Бұл ... кісі ... ... ... ... алу, зерттеу және бағалаудың тиісті жолдарын және ... ... ... ... табылатын ғылыми негізделген және логикалық тұрғыдан байланысқан тактикалық әдістердің жүйесі болып табылады. ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеттерінің тиісті хаттамаларында, фототүсірілімдер, іздердің құймалары, ... ... өз ... ... ... және өз кезегінде дәлелдемелік сипатқа ие болады.
Сонымен, тергеушінің өзі жеке өзінің арнайы білімдерін пайдалануы тек қана ... ... ... мен ... ... ... мен ... толық сәйкес болған жағдайда ғана мүмкін болып табылады. Бұл жағдайда қылмыстық сот ... ... жету үшін ... ... ... құралдардың және әдістердің, қылмыстық іс жүргізу заңына сәйкес пайдаланылатын білімдердің өзара сәйкестендірілуі міндетті шарт болып табылады.
Арнайы білімдер мен ... ... ... ... ... соттың пайдалануына байланысты сауалдар теория мен тәжірибеде ешқандай қиыншылықтар туғызбайды. Егер де осы көрсетілген тұлғалардың қайсыбірі болсын арнайы білімдерге ие ... ... олар ... міндетті деп көрсетілгендерден басқа жағдайларда маманды қатыстырмай-ақ сауалдарды шеше берулеріне болады.
Дегенменен, кісі өлтіру ... ... ... ... субъектілердің, әсіресе тергеушінің, арнайы техникалық құралдарды пайдалана отырып алынған ... ... ... ... ... ... ...
Құқықтық әдебиеттерде тергеушінің техникалық-криминалистік құралдарды пайдалануына қатысты бірқатар пікірлер айтылған. Атап айтар болсақ, тергеушінің заттай дәлелдемелерді алдын ала ... оның ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тергеушінің өзінің арнайы білімінің аясы туралы сөз қозғайтын болсақ, онда қазіргі замандағы арнайы білім мен жалпыға арналған білімдердің ... ... ... ол ... ... ... және дәлелдемелерді бағалауда пайдалануына назар аударуымыз қажет болып табылады. ... ... ие ... ... ... ... нысандарын саралау сұрақтарын қарастырмастан бұрын, екі қарастыратын шекті атап кеткен жөн: біріншісінде - тек ... іс ... ... ... нысандар, ал екінші жағдайда қылмыстық іс жүргізу заңнамасында көзделмеген арнайы білімдерді пайдалану нысандары жөнінде сөз қозғалады. Аталған нысандарды топтастырудың ... ... ... отырып, біз олардың қылмыстық іс жүргізу заңнамасында ... ... ... ... ... ... тырыстық.
Бірінші топ: Заңды тікелей көрсетілген нысандар. Кісі өлтіру қылмысын ... ... ... ... ... ... ... иелері бұл жағдайда белгілі бір құқықтар мен міндеттерге ие болып ... Бұл ... ... ... ... келесі нысандары туралы сөз қозғалып отыр: сот сараптамасын жүргізу, мамандарды (сонымен қатар педагогтерді) тергеу әрекеттеріне тарту, қылмыстық іс ... ... ... шақыру.
Сарапшының қызметі - кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында ... ... ... ... іс үшін дәлелдемелік маңызы бар сараптамалық қорытынды беру ... ... ... ... ... мазмұны - кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында тергеушіге ... ... алу, ... ... көмек көрсету болып табылады.
Жекелеген авторлардың көзқарастарымен келіспейтіндігімізді айта отырып, кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында кәмелетке толмаған ... ... алу ... ... ... - ... білімді пайдаланудың жеке бір нысаны еместігін, оның тергеу әрекеттерінде ... ... бір түрі ... ... Шындығында да педагогтің жауап алу барысында іске қатысуы кәмелетке ... ... мен ... мүдделерін қамтамасыз ету бойынша көмек көрсету мақсатына ие екендігі айқын. Дәл ... ... ... ... ... да бір ... ... тек қана тергеудің толықтығына емес, сонымен қатар оның жан-жақты зерттелуіне, іске қатысушы тұлғалардың ... ... алып ... ... рұқсатын ала отырып тергеушінің жауап алынып жатқан тұлғаға сұрақ қоюы оны маманнан ерекшелемейді. Бұл құқық тек қана ... ғана ... ... қатар жауап алуға қатысатын сарапшыға да берілген құқық. Басқа мамандар жауап алу ... ... ... ... ғана ... ... ие болып табылмайды.
Кейбір авторлар кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білімдерді пайдаланудың процессуалдық ... ... ... ... ... аудармашының қызметі туралы айтпай кетеді. Кейбіреулері аудармашының мамандардың ... ... ... аудармашы маман секілді арнайы бір білімге ие тұлға болып табылады.
Бірақ аудармашы маманнан ... ... ... айырмаланады: ол тергеуге тартылатын тәуелсіз субъект болып табылады. Аудармашы маманмен салыстырғанда тек қана тергеушіге ... ... ... іске ... ... да ... яғни ... негізінде аудармашының көмегін алу құқығы бар адамдарға да көмек көрсетеді. Бірақ бұл қызметтің нәтижесінде де аудармашы тергеушіге қылмыстық істі жан-жақты және ... ... ... береді. Сонымен қатар аудармашы тергеу әрекеттеріне қатысудан бөлек, айыптау қорытындысын да аударуға көмектеседі. Маманның қатысу міндеттілігі жоқ жағдайларда тергеуші өзінің ... ... ... ... әрекеттерін жасауға (фотосуретке түсіруге, сызбаларды дайындауға) құқылы болып табылатындығын жоғарыда айттық. Бірақ тергеуші тілді меңгеру деңгейіне қарамастан аудармашының қызметін алмастыра ... ... топ ... ... ... ... атап өтейік. Кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білім иелерінің білімдерін басқа нысандарда ... ... іс ... ... реттелмеген. Бірақ ҚР ҚІЖК-нің нормаларына сәйкес дәлелдеме ретінде куәлардың көрсетуімен, сот және тергеу әрекеттерінің хаттамаларымен, сонымен қатар басқа да ... ... кез ... ... ... танылады. Тергеушіде құжаттарды, соның ішінде арнайы білімдері бар ... ... ... ... ету ... иеленеді. Тергеуші үшін мұндай құжаттардың құндылық деңгейін кейде бағалау тіптен қиын болып табылады. Оларды дайындау қылмыстық іс ... ... ... шығатын болса да, бекітілген тәртіпте, кейде құқық қорғау органдарымен келісіле отырып дайындалады. Осы талаптар мен ... ... ... ... іске ... ... дәлелдемелік маңызға ие бола бастайды. Осы айтылғанның негізінде мазмұны процессуалдық заңға ... ... және сол ... ... ... білімдерін пайдалану жүзеге асырылған нысан процессуалдық нысан деп анық айта аламыз. Мұндай құжаттарды дайындаудың мақсаты: оны қылмыстық іске ... ... ... ... қылмыстық іске тіркеу мақсатын көздеген тергеушінің талабы ... ... ... ... ... екінші топқа ең бастысы заңда көрсетілген нысандарды жатқызу керек. Қазіргі заңнамаға сәйкес олардың қатарына:
- ұйым, мекеме, ... өз ... ... ... ... ... келтіруі;
- ревизиядан бөлек, оның шеңберінен шығатын құжаттық тексерулер жүргізу.
Екінші топқа сонымен қатар тұлғаны ... ... ... жіберу туралы қорытынды беру үшін медициналық куәландыруды жатқызуға болады.
Осы топқа қылмыстық іс қозғалғанға дейін арнайы білімі бар тұлғалар қылмыс ... ... ... ... ... ... Олар: а) тергеушінң тапсырмасы бойынша мәйітті оның өлу себебін анықтау ... ... ... сараптамасы. Мұндай сот-медициналық зерттеулер Қазақстан Республикасында сот-медициналық сараптамасын жүргізу туралы Инструкцияға сәйкес жүргізіледі;
б) ревизиялар, оның нәтижелері бойынша қылмысты ... ... ... бір ... ... қызметінде бұзушылықтар анықталады;
в) ауыр салдарға алып келіп соққан көліктегі авариялар мен өндірістегі кездейсоқ жағдайларды ... ... ...
г) ... ... қылмыс белгілері айқындалған тауарларды сараптамадан өткізу;
д) автоқозғалыс оқиғасы нәтижесінде көлікке келген зардаптың мөлшерін анықтау мақсатында жүргізілетін арнайы тауар сараптамасы;
е) ... ... іс ... маңызды болып табылатын, арнайы білімдерді қолдана отырып құрастырылған ... ... ... да ... емес әрекеттер.
Егер де мұндай құжаттарда кісі өлтіру қылмысының қандай да бір белгілері анықталатын болса, онда қылмыстық істі ... ... ... шешу үшін ... қорғау органдарына жіберілуі тиіс. Бірақ қылмыстық істі тергеу барысында да, егер олар уақытылы ұсынылмаған жағдайда тергеуші оны талап етіп ... ... ... ... ... бұл ... ... тергеушінің қатысуынсыз жүргізілетіндігін атап кеткен жөн. Егер кісі өлтіру қылмысы жасалды деп есептеуге негіздер бар болатын болса, тергеуші ... ... ... ... ... алуы тиіс болып табылады. Егер де аталған тергеу болмаған болса, тергеуші, керек жағдайларда прокурордың көмегімен оның жүргізілуін талап етуі ... ... ... нәтижелері туралы құжаттар іске тігілгеннен кейін дәлелдемелік маңызға ие болады.
Үшінші топ: ... бір ... ... ... ... ... ... ауыстыра алмайтын, арнайы білімге ие адамдардың білімдерін пайдалана отырып алынған іске қатысты құжаттарды ... ... ... ... ... Екінші топтағы нысандармен салыстырғанда бұл топтың құжаттарында кісі өлтіру қылмысы туралы ақпараттар көрсетілмейді. Негізінен бұл тергеушінің ... ... ... ... бір ... ... ие ... қағаздары болып табылады. Олар, мәселен, арнайы білімдерді қажет ететін воедомстволық бұйрықтар мен инструкциялардың мазмұынын ... ... оның ... Бұл топтың құжаттары екі топқа, тергеушінің сауалы бойынша жасалған және оның ... ... ... ... ... ... арнайы сипаттағы ақпараттары бар құжаттардың кең ауқымынан сақтану үшін келесідей екі жағдайды басшылыққа алу керек.
1. ҚІЖК-нің 123-бабының 1-тармағына сәйкес ... егер ... ... ... ... және азаматтар баяндалған немесе куәландырған мәліметтердің қылмыстық іс үшін маңызы болса, дәлелдемелер болып ...
2. ... ... - ... да бір ... немесе қандай да бір нәрсеге құқықты заңды тұрғыдан куәландыру. Кейбір құжаттар нақты бір жағдайларда және ... ... ... Бұл жағдайлар мен тәртіптерді тиісінше сақтамау құжаттың заңдық күшін жоққа шығарады. Атап айтатын болсақ, сарапшының өз бетінше, тіптен тергеушінің сұрауы ... ... ... ... туралы анықтама қағазының заңдық күші жоқ, себебі заң талабына сәйкес арнайы білімі бар адамның - сарапшының ... ... егер олар сот ... ... ... ... ғана ... заң күші болады. Дәл осы негіздерге сәйкес маманның тергеу әрекеттерінің нәтижесі туралы ... ... да ... күші жоқ, себебі заң талаптарына сәйкес маманның дәлелдемені табу, алу, бекіту жөніндегі ұсынысы ... ... ... көрініс табулары керек.
Дәлелдемелік құжаттарды ұсынған тұлғадан, сонымен қатар арнайы білімге ие тұлғадан өзінің ұсынған құжаттары бойынша күмән туа ... ... оның ... ... ... болған жағдайларда куә ретінде жауап алынуы мүмкін. Арнайы білім иелерінің куә ретінде берген мұндай түсініктемелері құжаттың бөлінбес бөлшегі болып саналады және ... ... ... ... алуларды арнайы білімге ие тұлғалардың білімдерін пайдаланудың тағы бір ... деп ... ... ... ... бұл ... топқа сонымен қатар телефон және басқа да сөйлесулерді тыңдаумен байланысты арнайы білімі бар адамдардың білімін пайдаланудың нысанын да жатқызуға болады. ... ... ... ... ... ... Заңы ... іздестіру қызметін жүзеге асыратын органдарға телефон және басқа да сөйлесулерді ... ... ... Бұл ... қылмыстарды әшкерелеу мен ашу бойынша мақсаттармен ұштасып жатыр. Біздің ойымызша тыңдауларды маманның ... ... ... ... деп тануға негіздер жоқ. Бұл әрекет телефон станциясында жүргізілген күннің өзінде жедел іздестіру қызметі болып табылады және оның ... ... ... ... іске ... кім және ... қандай жағдайларда, қандай лауазымды тұлғаның тапсырмасының негізінде жүргізілгендігін көрсете отырып ... ... ... ... ... секілді.
Ғылым мен жетістіктер нәтижелерінің өмірге және қылмыспен күресуде тез еніп кетіп жатуы жағдайында ... ... ... ... ... реттейтін заңнама қажет болып табылады. Соның нәтижесінде қазіргі арнайы білімдерді пайдаланудың бар нысандарының арасында арнайы білімдерді пайдаланудың жаңа нысандары ... ... ... ... ... тергеу барысында қылмыстық іс жүгрізу заңнамасында жанама түрде де көрсетілмеген арнайы білім иегерлерінің білімдерін пайдалану ... ... Бұл - ... ... бар адамдардың беретін кеңестері, олардың сот сараптамасын тағайындауға көмек көрсетуі, тергеушінің біліктілігін жоғарылату курстарында лекциялар оқу, ... ... ... ... ... және тағы ... ... сараптамасына дейінгі сараптамалардың, маманның кеңестері мен ұсыныстарының ... ... еш ... ... ... ... ... іс жүгрізудің шегінен шығатындығын айту қажет. Ал өз кезегінде мұндай әрекеттердің нәтижелері қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдеу процесінде ... ... ие ... табылмайды. Мұндай көмек көрсеткен тұлғаларға тергеуші ҚІЖК-нен келіп шығатын ешқандай да бір ... ... ... ... іс ... заңы үшін ... арнайы сауалдар бойынша ақпараттар мен мәліметтерді қандай процессуалдық емес ... ... ... ... табылады. Процессуалдық емес нысандардан алынған мәліметтер, біз жоғарыда атап өткендей, арнайы білімі бар адамдардың білімдерін қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар, біздің ойымызша, кейіннен қазіргі кезде процессуалдық емес деп аталып жүрген көмек көрсетулер (маманның ... мен ... ... ... ... процессуалдық нысанға ие болуы ықтимал.
* Coт ... ... ... ... ... ... ... сөзі латынның "тәжірибелі, барлығын білетін" дегенді білдіретін "ехреrtus" деген сөзімен байланысты болып ... ... ... ... айтқан кезде біз сол тәжірибелі адамның (сарапшының) белгілі бір арнайы сала бойынша зерттеу жұмыстары дегенді түсінеміз.
Сот сараптамасына келер болсақ, онда ... ... ... ... ... ... негізінде жүргізетін іс материалдарын зерттеу нәтижесінде іс үшін маңызы бар мән-жайларды анықтауға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... сараптамасы қылмыстық сот өнідірсінде арнайы білімдерді пайдаланудың ... ... ... ... ... Ол сот пен ... ала тергеуді жүзеге асыратын органның танымдық ғылыми құралдардың ... ... әрі ... ... ... ...
Сараптаманың негзгі кескіндерін анықтай отырып, сараптама кісі өлтіру қылмысын ... ... ... қарау кезінде арнайы білімдерді қажет ететін сұрақтарды шешудің бір нысаны екендігін айтуымыз ... ... ... ... аша отырып, біз оны жүргізудің және тағайындаудың мақсаты мен шарттарын анықтап ала аламыз. ... ... ... ... ... сараптаманы тағайындаудың мақсаты - жаңа бір дәлелдеме сарапшының қорытындысына қол жеткізу болып табылады.
Ал шарттарына келесілер жатады:
1) ... ... ... ... ... ... Сараптамаға қатысты қолданылып жүрген арнайы ғылыми білімдер деген жаңа терминге ерекше назарды аударуымыз керек. Егер осы ... ... тек қана ... ... білімдер туралы айтып келген болсақ, бұл жағдайда сарапшының ... ... ... ... түрі туралы айтылып отыр.
Арнайы ғылымдарды пайдаланудың бір ... ... ... ... ... ... М.С.Строгович "сараптаманың негізінде ғылыми білімнің негізгі бір саласы, ... ... ... - ... қорытындысы жатыр деп әділ көрсетіп берген. Сараптама іс жүргізу кезінде "ғылымда, техникада, өнер мен қолөнер" салаларында арнаулы білімдер қажет ... ... ... ... ал бұны өз ... біз бұл ... ғылымға негізделмеген сараптама жүргізілуі мүмкін деген көзқараста болмауымыз керек. Техника, өнер мен қолөнердің түрлі ... өзі ... ... ... болып келеді, сондықтан да кез келген сараптама ғылымға негізделген болуы тиіс. Бұл дегеніміз сарапшы ретінде тек қана ... ... ... бола алады деген сөз емес; сарапшы ретінде сонымен қатар тәжірибе қызметкерлері - инженерлер, дәрігерлер бола алады, бірақ та ... ... іске ... үшін адам ... бір ... маманы болуы міндетті және оның берген қорытындысы ғылымның негізінде жасалуы тиіс. Сарапшы қорытынды беру кезінде сол ... ... ... ... көрсететін ғылыми білімдерге негізделетіндігін айту қажет".
Жоғарыдағы айтылған сарапшының ғылыми білімдері ... да бір ... ... ... емес ... ... ... кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында сараптама жүргізу үшін сарапшы тұлғада ... ... ... бар ... ... талап болып табылады. Осының өзі сарапшының ғылыми құзыретін білдіреді, ал бұл өз кезегінде ... атап ... ... сарапшы ретінде тағайындалуы үшін жеткілікті болып табылатын ғылыми білімінің белгілі бір көлемін анықтайды".
2) ... ... бір ... ... іске ... ... тұлғалардан оны ерекшелейтін өзіндік құқықтар мен міндеттерге ие ... ... сот ... ... реттелген процессуалдық нысаны. Сараптамалық зерттеудің нәтижелерін бекітудің процессуалдық нысаны болып, іс бойынша дәлелдеме болып ... ... ... ...
4) зерттеу нәтижесінде фактілерді талқылау, бағалау салдарынан пайда болған қорытынды. Сараптамалық зерттеудің нәтижесі болып, ... табу және ... ... ... олардың өмір сүруі туралы ой қорыту, қорытынды табылады. ... ... ... объектінің белгілерін анықтау, сарапшының белгілі бір ғылыми білімдерге негізделе отырып білдірген ... ... ... ... ... ... тек қана жай ... ретінде қалыптасады, бұл дегеніміз, сәйкесінше одан сол зерттелетін объектілер бойынша басқа да қорытындылар ... ... ... ... нақ осы ... ... мен тағайындалуының шарттары сараптаманы кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында арнайы білімді қолданудың басқа да ... ...
+ ... ... ... - бұл кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында көп кездесетін сараптаманың түріне жатады.
Криминалистік сараптаманың пәнін криминалистік ... ... ... ... ... ... бекітілген нақты мәліметтер құрайды.
Криминалистика ғылымында және сот сараптамасында криминалистік сараптаманың шешетін міндеттерін төрт ... бөлу ... ... ... ... дәреже.
* Классификациялық дәреже.
* Идентификациялық дәреже.
* Ситуациялық дәреже.
Сараптамалық міндеттің диагностикалық дәрежесінің негізін "диагноз" ... ... ол ... ... дегенді білдіреді. Мысалы, нақты бір затты наркотикалық немесе ... бір ... ... қару деп ... ... ... - ... бір жүйе арқылы топтарға, класстарға, түрлерге бөлу) объектіні, құбылысты, ситуацияны нақты бір жүйеге, түрге, классқа, разрядқа ... ... ... ... ... атылған гильза белгілі бір стандартты патрондар түріне ... ... қан ... ... бір қан ... ... мүмкін.
Идентификациялық дәрежеде нақты жеке объектіні салыстыру мәселелері шешіледі. Мысалы, адамдарды қолдарының, аяқтарының, ... ... ... дауысы, сыртқы белгілері бойынша анықтау, бұзу құралдарының іздері бойынша құрал-саймандарды анықтау.
Ситуациялық дәрежесі мән-жайлардың жиынтығын, ахуалын, жағдайын, ізді, ... ... ... ... болған оқиғаның механизмына әсер ететін факторларды талдаудан, қылмыстың әдісін және өзге де ... ... ... ... ... ... оның бір ... жасалу тәсілін анықтау; белгілі бір жағдайда адамның өзін-өзі атуға мүмкіндігінің бар-жоғын анықтау.
Кісі өлтіру қылмысын ... ... ... ... ... тобын зерттелетін объектілердің көптігіне және зерттейтін салаларына байланысты бірнеше түрлерге және тармақтарға ... ... ... ... зерттелетін объектілердің түрлері мен тармақтарының белгілері негіз болады. Сонымен қатар криминалистік ғылымда криминалистік сараптамаларды дәстүрлі және дәстүрлі емес деп бөлу ... ... ... зерттеу объектісі нақты белгіленген және осы объектілерді зерттеу ... ... ... ... тапқан, сонымен қатар тәжірибеден өткен криминалистік сараптамалардың жіктері жатады. Ал дәстүрлі емес ... ... ... әлі де ... белгіленбеген және бұл объкетілерді зерттеу әдістемелері мен тәжірибе жүзінде тексеру дайындық сатысындағы криминалистік сараптамалар жатады.
Бірақ объектілерді зерттеудің дәстүрлі ... ... ... ... емес және ... ... ... криминалистік сараптамаларға мыналар жатады:
1) Сот-қолжазба тану сараптамасы. Қолжазба тану сараптамасы мәтінді қолмен жазған тұлғаны, жазушының ... ... және ... т.б. анықтау мақсатында жүргізіледі.
2) Құжаттарды сот-техникалық әдістермен зерттеу. Құжаттарды сот-техникалық әдістермен зерттеу құжаттардың алғашқы мазмұнын қалпына ... ... ... анықтау, құжат материалдарын айқындау мақсатында жүргізіледі.
3) Сот-трасологиялық сараптама. Сот-трасологиялық сараптама із ... және із ... ... ... ... адамның, жануардың, қылмыс құралы мен затының, көлік құралдарының іздерін идентификациялау ... ...
4) Сот ... ... Сот ... ... атылатын қаруларды, оқтың іздері мен атылу жағдайларын зерттеу мақсатында жүргізіледі.
5) Сот ... ... Сот ... ... ... ... адамның сыртқы келбетінің белгілеріне байланысты тұлғасын анықтау ... ... ... сараптамасы. Сот-автортану сараптамасы қолмен және машинкамен жазылған мәтіннің авторын анықтау мақсатында жүргізіледі.
Дәстүрлі емес сараптама түрлеріне мыналар жатады:
1) ... ... ... сараптамасы дыбыс жазу өндірісінің шарттарын анықтау, дыбыс жазу ... мен ... ... ... ... ... ... заттарды және бұйымдарды криминалистік зерттеу. Криминалистік сараптаманың бұл тобын талшықтарды және талшықтық материалдарды, мұнай өнімдерін, әйнек, керамика, полимерді және т.б. ... ... ... ... Поврезнюктің пікірінше "сот-медициналық сараптама сараптаманың мазмұнын, тағайындау және жүргізу тәртібін бекітетін қолданыстағы заңдарға және ведомствалық ... ... ... Оларға ҚР Қылмыстық, Қылмыстық іс жүргізу және ... іс ... ... ҚР ... Министрлігінің Сот сараптамасы орталығының және ҚР Денсаулық сақтау Министрлігінің Сот медицинасы орталығының Жарғылары, инструкциялары, ережелер және ... ... мен ... ... өзге де ... ... ... сараптамасы егер медициналық, биологиялық және өзге де сипаттағы арнайы білім қажет болғанда кісі ... ... ... ... және сот ... ... ... бап).
Сот-медициналық сараптамасының пәнін медицина және жалпы биология саласындағы арнайы ғылыми білімнің негізінде бекітілген ... ... ... сараптамасы криминалистикалық сараптама сияқты төрт дәрежелі сараптама міндеттерін шешеді.
+ диагнозтикалық дәреже
+ классификациялық дәреже
+ идентификациялық дәреже
+ ситуациялық ... ... ... ... дәрежедегі міндеттері криминалистикалық сараптаманың идентификациялық дәрежесімен шекаралас болып келетінін және криминалистикалық және ... ... ... қолдану барысында ғана шешілетінін атап өту керек.
ҚІЖК-нің 241-бабына сәйкес кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында міндетті түрде тағайындалатын ... :
1. ... ... ... ... ... сипаты мен ауырлық дәрежесін;
2. Іс үшін маңызды болып, бірақ жасы ... ... ... ... ... ... сезіктінің, айыпталушының, жәбірленушінің жасын;
3. ... ... ... ... іс ... өз құқықтары мен заңды мүдделерін өз бетінше қорғау қабілеті жөнінде күмән туғанда сезіктінің, айыпталушының ... ... ... ... ... ҚР ҚК өлім ... ... жаза ... ... ... ... психикалық жай-күйін;
4. Іс үшін маңызы бар жағдайларды дұрыс ... және олар ... ... беру ... ... ... ... жәбірленушінің, куәнің психикалық немесе тәнінің жай-күйін анықтау қажет ... ... өзге ... басқа дәләлдермен дәл анықталмайтын болса, сараптаманы тағайындау және жүргізу міндетті болады. ... ... ... ... ... ... тағайындалады және жүргізіледі.
Сот-медициналық сараптамасының объектілері тірі адамдар, мәйіт, қылмыстық және азаматтық істердің материалдары ... тек ... ... және ... ... (құрал, киім, адамнан қалатын іздер) болып табылады.
Ғылымда сот-медициналық сараптамасын келесі топтарға бөлу қалыптасған:
* адам денсаулығына әр - түрлі фактілердің әсерін ... ... тірі ... ... мәйіттің сараптамасы;
* заттай дәлелдемелерге сараптама (қан, шаш, ... ... тер, ... тері, т.б.).
5) медицина қызметкерлерінің кәсіптік қызметіне байланысты ... ... адам ... әр - ... ... әсерін анықтау сараптамасы келесі түр - тармақтарға бөлінеді:
* ... ... ... ... сараптама;
* көлік құралдарымен келтірілген жарақатқа сараптама;
* жоғарыдан құлау барысында пайда болған жарақатқа сараптама;
* өткір құралдармен келтірілген жарақатқа ... атыс ... ... жарақатқа сараптама;
* жарылыс барысында пайда болған жарақатқа сараптама;
* ... ... ... ... және өлу ... ... ... өлтіру қылмысын тергеу барысында мәйіттің сот-медициналық сараптамасы келесі түр - ... ... ... ... ... ... өлімнің уақытын анықтау сараптамасы;
* мәйіттің жерде немесе суда жатқан уақытын анықтау сараптамасы;
* мәйіт денесіндегі дене ... ... ... анықтау сараптамасы;
* мәйітті ашу (сою);
* белгісіз адамның мәйітіне сараптама;
* жаңа туған баланың мәйітіне сараптама;
* кенеттен қайтыс ... ... ... сараптама;
Заттай дәлелдемелердің сот-медициналық сараптамасы келесі түр - тармақтарға бөлінеді:
* қанның сараптамасы;
* ұрықтың (сперма) сараптамасы;
* слекей, тер және ... ... ... ... тері бедерінің және адам мүшелерінің және олардың қалдықтарының сараптамасы;
* шаштың сараптамасы;
+ Сот-психиатриялық сараптама.
ҚР-ның 1997 жылғы 16 сәуірде қабылданған "Психиатриялық ... және оны ... ... құқықты қорғау кепілдіктері туралы" Заңына сәйкес сот-психиатриялық сараптама мекемесі денсаулық сақтау органдары жүйесіне кіреді. Сот-психиатриялық сараптамасын жүргізу Денсаулық сақтау ... ... ... комитетінің психоневрологиялық мекемесіне жүктелген. Сот-психиатриялық сарапшы жоғары медициналық ... бар және ... ... ... квалификациясын дәлелдеген дәрігер-психиатр ғана бола алады. Бұл жоғарыда атап кеткен ҚР Заңының 19 ... 1 ... ... ... ... ... ... кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында қылмыстық істі жүргізуші тұлға немесе орган тағайындайды.
Кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында тағайындалатын ... ... ... ... ... іс ... орган немесе тұлға есінің дұрыстығына немесе қылмыстық іс жүргізуде өзінің құқықтары мен заңды ... ... ... ... келтірген сезіктінің, айыпталушының, сотталушының психикалық жағдайын анықтау және есінің дұрыстығына немесе ауытқығандығына қорытынды беру.
2) куәнің және жәбірленушінің ... ... ... және ... іске ... бар ... дұрыс қабылдау және олар бойынша жауап беру ... ... ... ... ... және өздеріне байланысты әрекет қабілеттілігі шешілетін тұлғалардың психикалық жағдайын анықтау.
Тұлғаның есі дұрыстығын қарауға ... ... ... ... құрамына кем дегенде үш сарапшы енетін комиссиямен жүргізіледі (ҚІЖК-нің 249 ... 3 ... ... және оны ... ... ... ... кепілдіктері туралы" ҚР Заңы психиатриялық көмектің келесі түрлерін ұсынады (соның ішінде тергеу және сот органдарына):
1) психиатриялық куәландыру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... көрсету қажеттігін және түрін анықтау және де қамқоршы (қорғаншы) тағайындау мәселесін шешу, уақытша еңбек қабілеттілігінен айрылғандығын және мүгедектігін анықтау мақсатында ...
2) ... ... ... Бұл көмек жүйке ауруымен ауыратын адамдарға көрсетіледі. Бұл медициналық көрсеткіштерге байланысты кеңес беру, емдеу немесе диспансерлік ... ... ...
3) ... ... Бұл ... пайда болған және созылмалы, сонымен қатар жүйке ауруының ауыр түрімен ауыратын адамдарға қадағалау арқылы жүргізілетін көмек.
4) стационарлық ... ... ... ... ... ол ... жүйкесінің бұзылуы және дәрігер-психиатрдың зерттеу немесе емдеу шараларын стационарлы жағдайда жүргізу қажеттігі туралы ... ... сот ... ... ... ... 517 бабы)
Психиатриялық стационар ғимараты ҚІЖК-нің 54 тарауында ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі керек .
Кісі өлтіру қылмысын тергеу барысында тағайындалатын сот-психиатриялық сараптама төмендегі сұрақтарды ... ... ... жүйке ауруымен ауырады ма, ауырса қай түрімен; ... ... ... онда ... да бір психикалық ауытқу болды ма және ол әрекеттеріне есеп беріп, оларға басшылық жасай алды ма;
2) айыпталушының ... ... ... ... ол тергеуде және сотта өз әрекеттеріне есеп ... ... ... ала ма,ол медициналық сипаттағы шараның қолданылуына мұқтаж ба, егер ... ... қай ... куә қандай да бір жүйке ауруымен ауырмайды ма және іске қатысты оқиғаны дұрыс қабылдап, ол жөнінде ... бере ... ма;
4) ... адам ... ... ... ... ауыра ма, ауырса ауруының сипаты қандай; ол бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтей ала ма немесе ол медициналық сипаттағы шаралардың ... ... ба және ... ... ... кісі ... қылмысын тергеу барысында жиі кездесетін сұрақтар болып табылады. Бірақ та тергеліп жатқан істің ерекшеліктеріне байланысты сот-психиатриялық сараптамасы шешуі тиіс сұрақтар ... ... және ... ... ... ... ... міндеттер мен сұрақтарды шешеді:
1) айыпталушы, сезікті, сотталушының есі дұрыстығына немесе қылмыстық іс бойынша тергеу барысында өз ... есеп ... ... ... алу қабілеттеріне күмән туған кезде олардың психикалық жағдайын анықтау.
2) есі кіресілі-шығасылы күйде кісі ... ... ... ... ... соң жаза тағайындау немесе оны орындау мүмкін болмайтын дәрежеде психикасы бұзылып ауырған адамдарға қатысты істер бойынша және ... ... өзі ... ... ... үшін ... байланысты болған не оның өзге де елеулі зиян келтіруі мүмкін болған жағдайда заңда қарастырылған мадициналық сипаттағы мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... немесе өзге ауыр науқаспен ауыратын адамдардан тергеуде және сотта жауап алу дәрігер, дәрігер-психиатрдың рұқсатымен және олардың немесе ... ... ... жүргізіледі. (ҚІЖК-нің 213 бабы 8 тармағы)
Сарапшы-психиатрды сот ... ... ... ... туғанда және оның ережелерін түсіндіру қажеттігі туғанда, сот тергеуінде іске ... бар ... ... ... пайда болғанда осыларды түсіндіру үшін қатыстырады.
Қорытынды
Кісі өлтіру қылмысын тергеудегі арнайы білімді қолдануға байланысты пайда ... ... ... ... ... бере ... біз оларға қатысты теория мен тәжірибеде пайда болып жүрген өзекті мәселелерінің бастарын шалып кетуді жөн санадық.
В.Н.Махов, А.А. Эйсман және бірқатар ... ... ... дегенге түсінік бере отырып, олардың қатарынан тергеуші мен сотқа кәсіби болып табылатын және ... ... және ... ... ... ... кезінде қолданатын олардың білімдерін алып тастайды. Дегенменен, ... ... ... В.Я.Колдиннің, В.И.Гончаренконың "арнайы білімнің қолданылуының анағұрлым маңызды нысаны оны тергеушінің қылмыстық істерді анықтау, бекіту және зерттеуде өзінің процессуалдық құқықтарын пайдалана ... ... ... сай ... ... зерттеуде анық көрінеді" деген ой-қорытындыларын қолдайды.
Құқықтық білім ретінде, біздіңше, қылмыстық сот ісін жүргізуші жауапты ... ... ... зерттеу методикасын таңдау бойынша және әрекетті саралау мен іс жүргізушілік нормаларды орындауы ... ... ... ... ... ... негізінде, соттардың, прокурорлардың, тергеушілер мен анықтаушылардың сот өндірісін жүзеге асырушы білікті мамандар ретінде құқықтық білімдерін пайдалана отырып қалыптасқан жағдайға баға ... өзін ... ... деп ... ... ... ... бір жәйт, ғылымда арнайы білімдер мен арнайы емес білімдердің ара жігін ажырату қиын. Адамдардың жалпыға ... ... оның ... ... мен ... ғылыми прогрестің нәтижесінде күнделікті кеңеюіне байланысты арнайы білімдер арнайы емес білімдердің қатарына еніп кетіп жатады.
Сонымен ... ... ... білімдер мен арнайы ғылыми білімдердің арасында ешқандай айырмашылықтар жоқ деген пікірлер кездесіп жатады. Бұл пікір тек қана ... ... ғана тән ... ... Бірақ та сараптама жүргізу үшін арнайы ғылыми білімдердің бар болуы міндетті шарт болып табылады. Дегенмен маман мен ... ... ... шарт даулы болып келеді. Қылмыстық сот өндірісін жүзеге асыру үшін арнайы білімдердің қажет екендігімен ... ... ... ол ... ... білімдердің тек ғылыми болу керектігімен келісе алмаймыз. ... ... ... ... тергеуші кейбір мәселелерді шешу үшін жалпыға мәлім емес білім мен дағдыға ие тұлғаларды тарту қажеттілігі ... ... ... ... ... ... арнайы білімдерді пайдаланудың процессуалдық нысандары, яғни олардың пайдаланулары туралы тікелей немесе жанама түрде қылмыстық іс жүргізушілік заңда айтылғандары ... Бұл ... ... ... кемшілігі осы процессуалдық және процессуалдық емес арнайы білімді пайдалану нысандарын ажырата білмеулерінде. Бұл кемшіліктерді заңда кейбір арнайы білімдерді ... ... ... түсіндіруге болады. Бұл өз кезегінде тәжірибеде қылмыстық іс жүргізу нормаларының бұзылуына, кейбір мәліметтердің заңда бекітілген ... ... ... ... ... ... ... тергеудің толық жүргізілмеуіне алып келіп жатуы мүмкін.
Сонымен қатар В.И.Шиканов пен тағы да басқа ... ... ... ... ... ... ... процессуалдық нысаны болып, оны алдын ала тергеуде тергеушінің пайдалануы" деп көрсетіп береді. ... ойды ... ... мен ... ... рет ... ... Л.Е.Владимировтың пайымдауынша, "тергеуші техникалық зерттеумен өте жақын таныс ... ... ... ол зерттеу сәтті аяқталу үшін қажетті қауіпсіздік шараларын дер кезінде қабылдап, зерттеудің қандай ... ... ... баға берілуі керек екендігін алдын ала білуі тиіс. Бұл ... ... сот ... және де ... де ... таныс болуы керек екендігін айтпай кетуге болмас. Тергеушінің мұндай білімдермен таныс болмауы іс үшін ... бар ... ... ... қалып жатқандығына себеп болады, өйткені көпшілік жағдайларда сарапшылар ... ... ... сауалдардың шегінен шығып зерттеу жүргізіп жатпайды".
Автормен келісе ... ... ... ... ... кісі ... ... тергеу барысында дәлелдемелер құқықтық білімдер мен арнайы білімдердің жиынтығының және олардың өзара әрекеттесуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... ретінде біз тек маман мен сарапшыны емес, сонымен қатар тергеуді ... ... ... де ... керек.
Процесті жүргізуші органдар үшін арнайы болып табылатын білімдердің мазмұнын анықтау үшін олардың міндетті ... ... ... ... ... өзекті білімдердің қатарына материалдық және қылмыстық іс жүргізушілік құқықты білу, қылмыстарды тергеу әдіс-тәсілін меңгеру, сот пен прокуратура органдарында іс ... білу ... ... сот ісін ... ... ... басқа білімдері (мысалы, сот медицинасы, жалпы және сот психологиясы, криминалистік техника және т.б. саласындағы білімдер) арнайы білімдердің ... ... ... және ... мамандық бойынша қызмет істеп, кәсіптік дайындық пен біліктілікті жоғарылату барысында пайда ... ... ... қылмысын тергеуді жүзеге асырушы субъектілердің арнайы білімді пайдалануларының ... ... ... ... ... техника құралдарын пайдаланулары болып табылады.
Көпшілік жағдайларда заң тергеушіге тергеу жағдайы мен объективті ... ... ала ... белгілі бір ғылыми-техникалық құралдарды пайдалану мүмкіндігін береді.
Пайдаланылған нормативтік құқықтық актілер:
+ ... ... ... / 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған (07.10.1998 ж. №284-1 ҚР Заңымен ... ... және ... бірге) // Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996, №4.
+ ... ... ... сот ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2004 жылғы 26 қарашадағы №16 Нормативтік қаулысы.
+ Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... / ... 13 ... // Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1997, №23, 335 б.
* Сот сараптамасы туралы Қазақстан Республикасының Заңы / 1997жылғы 12 қараша // ... ... ... ... 1997, №21, 276 б.
* Қазақстан Республикасының сот сараптамасы жүйесін дамыту тұжырымдамасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 8 ақпандағы №119 ... Сот ... ... мәселелері. Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2001 жылғы 7 ... ... ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау Министірінің 2004 жылғы 20 желтоқсандағы №875/1 ... ...
+ ... А.А. ... ... ... и научное обоснование). М.: Юрид. лит., 1967.
+ Орлов Ю.К. Заключение эксперта и его ... (по ... ... ... М.: ... 1995.
+ ... В.Н. ... знаний сведущих лиц при расследовании преступлений. М.: РУДН, 2000.
+ Надгорный Г.М. Соотношение ... и ... ... // Криминалистика и судебная экспертиза. Киев, 1984.
+ Грамович Г.И. Научно-технические средства: современное состояние, эффективность использования в ... и ... ... ... пособие. Минск, 1989.
+ Селина Е.В. Применение специальных познаний в уголовном процессе. М.: ... ... ... В.И. ... ... уголовного судопроизводства и криминалистики в условиях современного научно-технического прогресса. Иркутск, 1978.
+ Владимиров Л.Е. Учение об уголовных доказательствах. Части Общая и ... СПб., ... ... И.Н. ... специальных знаний в проверочной и организационной деятельности следователя. Свердловск, 1989.
+ Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. В 2 т. ... ... ... ... уголовного процесса. Т. 1. М.,1968.
+ Петрухин И.Д. Экспертиза как средство доказывания в советском уголовном процессе. М., 1964.
+ Поврезнюк Г.И. ... ... ... пособие. Алматы, 1999.
+ Бычкова С.Ф. Организация назначение и производства судебной экспертизы. Алматы: Жеті ... ... С.П. ... ... ... в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан. Алматы, 2004.
+ ... В.М. ... ... в ... ... М., 1968.
+ ... ... ВНИИ советского законодательства. Законодательство зарубежных стран. М., 1985.
+ Машленко И.Ф. Проблема допустимости доказательств в уголовном процессе США: Автореф. дис. ... ... ... М., 1988.
+ Арсеньев В.Д., Заболоцкий В.Г. Использование специальных ... при ... ... ... ... ... Красноярск, 1986.
+ Дулов А.В. Вопросы теории судебной ... в ... ... процессе. Минск,1959.
+ Пошюнас П.К. Научные основы судебной ревизии и судебно-медицинских экспертиз: Дис. докт. юрид. наук. Вильнюс, 1989.
+ ... ... ... Аверьянова Т.В., Белкин Р.С., Корухов Ю.Г., Россинская Е.Р. Криминалистика. М.: НОРМА, 2000.
+ Аубакиров А., Ким Э. Криминалистическая экспертиза материалов и ... ... ... Алматы: ВШП "Әділет", 2001.
+ Аубакиров А.Ф., Гинзбург А.Я. Криминалистика: криминалистическая тактика. Алматы: Глобус, 2003.
+ Занин А.М., Майлис Н.П. ... ... М.: ... ... ... в расследовании преступлений: Учебно-методическое пособие. Караганда: Караганд. Высшая школа МВД СССР, 1991.
+ Криминалистика. Под ред. ... ... Н.П. ... М.: Бек, 1997.
+ Криминалистика. Под ред. И.Ф. Герасимова, Л.Я. ... М.: ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам өлтіру қылмысын тергеуде арнайы білімдерді қолдану туралы ақпарат59 бет
Аффект жағдайында жасалған адам өлтіру қылмысының құрамы және тергеу63 бет
Қылмыс істеу сатылары10 бет
Қылмысқа қатысу39 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
Ішкі істер органдарының арнайы күзет қызметі туралы74 бет
Абайсызда кісі өлтіру57 бет
Адам өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы59 бет
Адамды саудаға салу қылмысының жасалуы мен күресуінің шаралары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь