Этникалық қауымдастықтың тарихи типтері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Этникалық қауымдастықтың тарихи типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
Этностың әртүрлі компоненттерінің өзгеруі (рухани және материалдық мәдениеттің жеке элементтері, тіл, әлеуметтік құрылымдар, сана және т.б.), тарихи даму барысында этникалық процестер атауына ие болған. Этникалық қоғамның өзгеруі немесе этникалық процестер адамзаттың әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуымен бірге жүріп бір-бірімен тығыз байланысты болады. Бұл өзгерістерді тудыратын процестер этникалық қауымдастықтың жақтарына әсер етуі әр түрлі. Алғашқы қауымдық құрлыстан қазіргі кезеңге дейінгі қоғамдық тарихи формацияның ауысып отыруына байланысты олардың ішінде ең әуелі әлеуметтік-экономикалық процестерді бөліп алуымыз қажет. Мәнді өзгерістерге алып келетін этностардың өзара әрекетін этникалық процесс деп атайды. Оның эволюциялық және трансформациялық бағыттары болады. Эволюциялық бағыты этностың негізгі элементерінің, ең алдымен тіл мен мәдениеттің сапалы өзгерісін білдіреді. Трансформациялық этникалық процесс ұлттық тиесілікті алмастыруға алып келетін өзгерістерді қамтиды, оның негізгі этапы этникалық өзіндік сананың алмасуы болып табылады. Трансформациялық біріктіруші процестер консолидация, ассимиляция және интеграция түрінде жүзеге асады. Консолидация — тіл мен мәдениеті жағынан бір-біріне жақын бірнеше дербес халықтардың біртұтас ірі этносқа бірігуі. Мысалы, XV ғасырда түрік тілдес тайпалардың қазақ этносына бірігуі. Ассимиляция — көбіне саны аз халықтың өзге ірі этностың құрамына сіңіп кетуі, нәтижесіне өзінің этникалық қасиеттерін жоюы. Мысалы, монғол тілдес тайпалардың Алтын Орда заманы тұсында қыпшақтармен ассимиляцияланылуы. Интеграция — тілі мен мәдениеті әртүрлі бірнеше халықтардың ортақ белгілері пайда болуына байланысты бірігуі, бірақ олардың тұрақтылығы мен беріктілігі шамалы, ұзақ өмір сүрмейді. Мысалы, Австро-Венгрия, Осман империясы, КСРО, Югославия және т.б. [2, 26-25 б.] Қазіргі мемлекеттер көп этносты болуына байланысты мемлекет тарапынан үлкен көңіл бөлуді талап ететін этносаралық қатынастар әр алуандығымен ерекшеленеді. Көп ұлтты мемлекеттің маңызды міндеті — ұлтаралық қатынастарды оптимизациялау. Халықаралық қатынастар субъектілерінің өзара әрекет етуінің ең қолайлы нұсқаларын іздестіру және жүзеге асыру болып табылады.
1. М.Кенжебаев - «Саясаттану негіздері» Алматы «Санат», 1995 ж. – 10-15 б.
2. Д.Жамбылов –«Саясаттану» Алматы «Жеті жарғы» 2008 ж. 8-13 б.
3. Р.Әбсатттаров – «Саясаттану және оның проблемалары» «Тоғанай Т» Алматы 2007 ж. 12-15 б.
4. А.С.Рахымбаева – «Саясаттану» Астана 2006 ж. «Фолиант» баспасы 8-10 б.
5. Қуандық Есенғазы Сләмғазыұлы – «Саясаттану негіздері» Алматы 2005 ж. 6-11б.
6. Қ.Ж.Рахметов, А.Н.Болатова, З.Н.Исмағамбетова «Саясаттану» Алматы 2005 ж. 22-25 б.
7. Google, Яндекс беттері – «Саясаттану ғылымының әдістері»
8. Советская этнография. – 1986. –№1. – С. 4.
9. Миклухо-Маклай Н.Н. Собр. соч. – М.-Л., 1953. –Т.4. – С. 424.
10. Першиц А. И. Этнические общности и формационный процесс //Сов. этнография. – 1986. –№3. –С. 74.
11. Арутюнов С.А. Классификационное пространство этнической типологии. //Сов. этнография. –1986. –№4. – С.62.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  ... ... ЖӘНЕ ГАЗ ... ... СТ-14 қ/т ст. ... ... ...  М.
Атырау-2016
Мазмұны
Кіріспе........................................................................................3
Этникалық қауымдастықтың тарихи типтері.........................................6
Қорытынды................................................................................15
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.....................................................16
Кіріспе
Этностың әртүрлі компоненттерінің өзгеруі (рухани және материалдық мәдениеттің жеке ... тіл, ... ... сана және т.б.), ... даму ... ... ... атауына ие болған. Этникалық қоғамның өзгеруі немесе этникалық процестер ... ... және ... ... ... жүріп бір-бірімен тығыз байланысты болады. Бұл өзгерістерді ... ... ... ... ... әсер етуі әр ... Алғашқы қауымдық құрлыстан қазіргі кезеңге дейінгі қоғамдық тарихи ... ... ... ... олардың ішінде ең әуелі әлеуметтік-экономикалық процестерді бөліп алуымыз қажет. Мәнді өзгерістерге алып келетін этностардың өзара әрекетін этникалық ... деп ... Оның ... және трансформациялық бағыттары болады. Эволюциялық бағыты этностың негізгі элементерінің, ең алдымен тіл мен ... ... ... ... ... этникалық процесс ұлттық тиесілікті алмастыруға алып келетін өзгерістерді қамтиды, оның негізгі этапы этникалық ... ... ... болып табылады. Трансформациялық біріктіруші процестер консолидация, ассимиляция және интеграция түрінде жүзеге асады. Консолидация -- тіл мен ... ... ... ... ... дербес халықтардың біртұтас ірі этносқа бірігуі. Мысалы, XV ... ... ... ... қазақ этносына бірігуі. Ассимиляция -- көбіне саны аз халықтың өзге ірі этностың құрамына сіңіп кетуі, нәтижесіне өзінің ... ... ... ... ... тілдес тайпалардың Алтын Орда заманы тұсында қыпшақтармен ассимиляцияланылуы. Интеграция -- тілі мен мәдениеті әртүрлі ... ... ... ... ... болуына байланысты бірігуі, бірақ олардың тұрақтылығы мен беріктілігі шамалы, ұзақ өмір сүрмейді. Мысалы, Австро-Венгрия, Осман империясы, КСРО, Югославия және т.б. [2, 26-25 б.] ... ... көп ... ... ... мемлекет тарапынан үлкен көңіл бөлуді талап ететін этносаралық қатынастар әр алуандығымен ерекшеленеді. Көп ... ... ... ... -- ұлтаралық қатынастарды оптимизациялау. Халықаралық қатынастар субъектілерінің өзара әрекет етуінің ең қолайлы нұсқаларын іздестіру және ... ... ... ...
Негізгі бөлім
Қазақстан Кеңес Одағынан кейінгі кеңістікте ғана ... ... ... де көп ... және көп ... елдер қатарына жатады. Тәуелсіз Қазақстанның реформаторлық практикалық дәуірінің кезеңі 90-жылдардың ортасынан бастап мемлекеттік саясаттың ұлтаралық ... пен ішкі ... ... бағдар ұстауға көшумен сипатталады. Үкіметтің мәдени саясаты 1996 жылы Қазақстан Республикасының мемлекеттік тиесілігін қалыптастыру концепциясын ұсынды. 1995 жылдың наурыз айында ҚР ... ... ... ... Ассамблеясы құрылды. Осыған байланысты тіл мен білім, мәдени мұраларды сақтау, бұқаралық ақпарат құралдарымен үйлесімділік, миграция мәселелері мен сыртқы ... ... ... ... ... сонымен қатар, ұлттық мәдени орталықтар мен кіші ассамблеялар істері мен мәселелері ... ... ... ... ... ... С.Хантингтон болашақтағы өркениеттер қақтығысы барысында ыдырайтын мемлекеттер қатарына -- Түркия, Мексика және Ресейді ... Бұл ... ... ретінде геосаяси жағдайымен қатар ішкі мәдени өртектілігі айтылады. Бұл ... ... ... ... ... тыс қалған Қазақстан бұл қақтығыстың ең қауіпті аймағында тұр. Егер біз қазақтарды ресми түрде түрік өркениетінің құрамдас бөлігі деп қарастырар ... оның ... ... ... ... ... ... және солтүстік-батысынан православиелік суперөркениеттер қоршап жатыр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халықтары Ассамблеясының I сессиясында ұлттық мәселенің шешімін халықтар ... ... пен ... ... ... табуға болатынын, біздің басты бағытымыз ымыраға келтіретін жолдарды ... және ... ... ... арқылы барлық ұлттық топтарды дамыту ісіне негізделуге тиіс екенін атап көрсетті. Ұлтаралық қатынастардың тұрақтылығы ең ... ... ... ... ... ескеруге байланысты. Ең бастысы -- осы мүдделердің үйлесімді іс-қимылын ... ету. ... ... ... 80 пайызға жуығы тұрып жатқанымен, негізі этнос -- қазақтар ел халқының абсолютті көпшілігін құрамайды. Осыған байланысты Қазақстан ... ... ... 2004 ... ... ... толықтырып өтемеіз: ҚР тұрғындарының 1 қаңтар 2004 ж этникалық құрамы. Барлық ұлттар 14 951 302 100% Қазақтар 8 550 846 57,19% ... 4 072 566 27,24% ... 469 423 3,14% ... 409 746 2,74% ... 237 672 1,59% Татарлар 232 744 1,56% Ұйғырлар 223 007 1,49% Өзге ... 755 298 5,05% ... ... украиндықтардың тысқа көшіп кетуімен олардың үлес салмағы азайса, ... елге ... ... ... ... қалыпты сальдосының өсуі байқалады. Қазақстандағы мұңдай демографиялық ахуалдың қалыптасуы белгілі демограф Мақаш ... ... ... ... ... ... миграциялық ағындармен байланысты болса, олардың тарихи хронологиясына ... 1) ... ... ... бастапқы қазақтардың қоныс тебуі 200 мың адам, яғни XVII ғ. бастап - өлкені отарлаудың басталуы; 2) қазақстан ... ... ... бойында (Горький, Ертіс, Жайық линиялары) әскери бекіністерді салу және ол жерлерге жазалаушы әскерді жанұяларымен қоса ... (125 мың адам XVIII); 3) ... ... ... Дала ... ... жерлеріне шаруалар мен переселеңдерді жаппай қоныстандыру (XX ғасырдың басына ... ... жер ... қоса ... ... 1 млн. 150 мың ... 4) ... ішкі бөлігінен ауған діни қуғындалушылар -староверлер, кержактар және ... (150 мың ... XIX ғ. арты -- XX ғ. ... 5) ... ... ... жылдарындағы тәркілендіру барысында кедейленген депортанттар (250 мың адам, XX ғ. 20-30-жыддары); 6) ... ... ... ... Орал және ... ... келген әскери жалдамалылар (100 мың адам); 7) Индустрияландыру жылдары ... ... ... ... ... (1 млн. 250 мың адам XXI ғ. ... 8) Ұлы Отан соғысы қарсаңында және барысында зорлықпен жер аударылған халықтар (1 млн. 300 мың адам, 1939-1945 ... 9) ... ... оккупацияланған аудаңдардан эвакуацияланған адамдар (350 мың адам, 1941-1945 жылдар); 10) Тың ... өз ... ... ... (1 млн. 950 мың адам, 1954-1959 жылдар); 11) ... ... ... ... ... ... ... (1 млн. адам, 70 жылдардың басына дейін); 12) Жабық әскери қалашықтардағы "стратегиялық тұрғындар" (250 мың ... 1946 ... 1991 ... ... 13) ... ... құрылыстарға еңбек ресурстарының ведомствалық миграциясы (200 мың адам, 1999 жылға дейін); 14) Жаңа игерілген кен ... ... ... (50 мың ... ... ... демографиялық экспансияның ақыры); 15) Закавказье мен Орта ... ... ... кезіндегі әскери және этникалық босқындар және Балтық бойы мен Молдовадан келген азаматтық мигранттар (75 мың ... ... ... ... ... себептермен Қазақстан Республикасының көпұлтты мемлекетке айналуы оның лоликонфессионалдық сипатын да айқындайды.
Этникалық қауымдастықтың тарихи типтері
Кейінгі кеңестік мемлекеттерде діннің құңдылықтық статусының өзгеруі ... ... ... алып келді. Діндарлық өсуіне саяси, этно-психологиялық, әлеуметтік-экономикалық, адамгершілік-этикалық ... мен ... ... ықпалын тигізді. Қазақстан халықтарының тарихи даму ерекшеліктері оның алуан дінділік тұрпатын туғызды: қазақтар, татарлар, ұйғырлар, дүнғандар және т.б. -- ... ... ... ... -- ... украиндер, белорустар, протестанттарға -- немістер мен орыстар, католиктерге -- ... мен ... ... ... ... мәлімет бойынша Қазақстан аумағынан тыс жерлерде 4,5 млн./ға жуық ... өмір ... ... ... ... ... жандар аз емес. Олар тек еліміз тарапынан белгіленген кедергімен шектелуде. ... ... ... ... ... бүгінгі қарқынын ең жоғарғы ауызша белгіленген деңгейімен және ... ... ... ... ... қазіргі мәліметтермен есептейтін болсақ, онда көші-қон үрдісі әлі де 60 ... ал ... ... аударудың санымен 4 ғасырға созылатындығын көрсетеді. Сөйте тұра мемлекеттік квотаның толығымен орындалмай отырғаны көші-қон үдерісін одан әрі күрделендіре түсетіндігін, әлі ... ... оны ... ... ... ... жүзеге асырудың нақты механизмдерінің жетілгендігін көрсетеді. Елбасы Н.Назарбаевтың Дүниежүзі қазақтарының ІІ құрылтайында сөйлеген сөзінде шетелдерден 2003 ж. 5000 ... 2004 ж. 10 000 ... 2005 ж. 15 мың ... көшіп келу квотасы бөлінгендігін айтады. Демек көші-қон үдерісі Қазақстан саясатындағы күн тәртібінен түспейтін, жетілуді талап етуші, ең ... ... бірі ... ... отырады. Республиканың этникалық көрінісі соңғы жылдарда жас мемлекеттің қалыптасуы ... ... ... ... Ең ... бұл, ... ... легінің теріс сальдосынан туындайтын этнодемографиялық жағдайдың өзгеруі дейміз. Республикадан кететіндер саны күрт өсіп отыр. Олардың көпшілігі ... ... және ... ұлттарының өкілдері. Соңғы жеті жыл ішінде қоныс аударған орыстардың орташа саны жылына 153,9 мың адамды ... және ... ... ең ... ... 1994 ... ... тиді, онда қоныс аударушылардың саны 283,2 мың адамға жетті. Украиндар бойынша мәлімет мынадай көрініс алды: бір жылдың ішінде ... ... ... саны -- 22,5 мың ... ең ... ... -- 1994 ж. (36,9 мың ... Немістер арасыңда қоныс аударушылар саны жылына 4,9 мың адамға жетті, 1992 ж. ең көп қоныс аударды (99,6 мың ... ... ... ... ... ... тұрақтанды, тіпті қайта оралу сәттері жиі кездесетін болды. Этносаралық жағдайдың шиеленісуі, ал соған байланысты тұрғын ... ... ... өзгелерінің басқа жаққа қоныс аударуы, қоғамдағы экономикалық және саяси-әлеуметтік реформалау нәтижесінде пайда болған өзгерістермен байланысты. ... ... ... қатынастар мәселесіндегі әрекет ету нәтижелерінің бірі -- Қазақстан қоғамының қанағаттанғысыз этноәлеуметтік құрылымы. Қазақтың көпшілігі ... ... ... экономикалық инфрақұрылым басым және экологиялық проблемалары көп ... ... жөне ... ... ... Екі ... ... (Қызылорда және Атырау) негізгі этностың үлесі облыстар бойынша 20 пайыздан 65 пайызды құрайды. Сонымен қатар 8 облыста (солтүстік, солтүстік-батыс, ... және ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылған халқы ішінде де көпшілігі орыстар -- 40 ... ... ... орыстардың 51 пайызы қала тұрғындары, ауылда -- 19 пайызы ... ал ... ... ауыл тұрғындарының 57 пайызы қазақтар. Егемендікке ие болып және ұлттық ұқсастық айқыңдалып, экономикалық және әлеуметтік жіктелу басталысымен, ресоциализация ... ... ... ... ... ... жағдайының күрт өзгеруіне алып келуі тиіс болатын. Енді қазақ этносының қозғалысқа келуі мен әлеуметтік талаптарының артуын күтуге болатын ... ал бұл ... ... ең ... жағдайы бұрынғыдан өзгерген орыс этносының, әлеуметтік өз ықпалын тигізуге тиіс еді. Егер ... ... ... ... ... гөрі ... ... тұрса, енді олар басқа этностардың ең алдымен қазақ этносы өкілдері тарапынан болатын ашық бәсекеге түсе ... ... ... ... , ал ... өзі мекендеген мемлекетке деген саяси адалдығының жоқтығын бүкпелеп қалуға бағытталған іс деп ... ... ... ... ... ... ... өзгерте бастады, әр этнос өзінің әлеуметтік орнына ие ... ... ... ... ... ... жол ... отыр. Қазір оған Президент Н.Ә.Назарбаевтың жеке басы және саясаты арқылы қолдау жасалынуда. Бүгінгі танда, құзырлы мәлімдеушілер айтқаңдай, республикада деп ... ... бар. ... ... ... еткен басты факторлардың бірі -- республиканың егемеңдігін жарияланған сәттен ... ... ... ... ... ... Оның кұрамына: мемлекеттік құрылыстың нысаны және саяси режимнің тұрпаты кіреді. Қазақстанда жүргізіліп жатқан реформалардың эвлюциялық -- тұрақты ... ... ... унитарлылығы үлкен рөл атқаратыны сөзсіз. Жаңа пайда болған мемлекеттің жерінің кендігі өзінен-өзі оның федеративтік негізде бөлінуін талап ететін ... ... ... ... бірге, тұрғындардың этникалық құрылымы да осыны көрсеткендей болатын (негізінен орыс халқы мекендеген солтүстік аймақтар). Алайда, бұл жағдайда, мемлекетті құрайтын басты ... -- ... ... ... тыс ... еді. Қазақстан жалғыз бір халықтың -- қазақ халқының этногенетикалық жері болып ... ... ... мүмкін емес. Дегенмен, бұл басқа этностардың бәрі -- жат, келімсек, екінші сорттың азаматтары ... ойды ... ... ... -- арғы ... Казақстанға көшірілгендердің ұрпақтары, олардың әрқайсысы кезіңде қоғам игілігіне еңбек еткен. Бұл жерде біз және ... айта ... ... ... ... ... жатқан мемлекет тұтастығының унитарлылық принципі, қоғамды ұлтаралық қақтығыстардан, тіпті реформалар саясатының тоқтап қалуынан, жіктелулерден сақтайтын саяси-құқықтық іргетас болып отыр. ... ... ... ... ... қоғамда жоғарыда көрсетілген қайшылыктардың бәрі болуы мүмкін еді және ... ... ... бірі ... бермейтін екі принципке негіздеуге тура келер еді -- ... және ... ... ... қорыта келіп, Қазақстандағы этноәлеуметтік жағдайдың ерекшелігі, отандық мамандар атап көрсеткендей, мыналардан тұрады: 1) екі ... саны ... ... ... көп ... 2) ... мен христиан діндерінің басымдығы сақталатын көп конфессиялылығы; 3) екі ірі этносаралық түркі және славян топтарының болуы. ... ... ... ... ... ... ... және кеңес өкіметінен кейінгі бейнесімен сипатталады. Бұл республика ... ... ... жаңа ... ... ... Еліміздің егемендікке ие болу кезеңіңде Қазақстанның әлеуметтік-саяси ... ... ... ... ... ... Көп этносты мемлекеттің қалыптасуы этникалық сана-сезімнің, этникалық топтардың мүддесінін өзгеруімен ... ... Осы ... ... заңдар мен нормативтік-құкықтық актілер көп жағдайда республиканың этникалық саясатының приоритеттерін көрсетеді. Бүгінгі танда республикадағы этносаяси жағдай ... ... ... ... тұрақты болып саналады. Алайда, этностар арасындағы қарым-қатынастар өзгеріп отырады, этникалық саясатты жүзеге асыру барысында осы жағдайды ... жөн. ... ... қалыптасу процесінде өзгеру ерекшелігін осы қатынастардың эволюциясынан айқын ... ... Егер ... ... ие ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынасты шиеленістіруге қайтсе де әсері болатын этникалық сана-сезімнің өсуі байқалса, ұлтшыл және империялық көзқарастар пайда болып, нығая түссе, ... ... ... ... ... ... ... мысалы Қазақстан халықтары Ассамблеясы құрылып, 1995 жылы Мемлекеттің Негізгі Заңы -- ... ... ... ... ... ... оң өзгерістер айқындала бастады. Қазақстандағы тұрақтылықтың сенімді кепілі-барлық қазақстандықтарға тән қасиет: төзімділік пен ... ... одан әрі ... және олардың заңды бірінші орынға қойып, кез-келген топтық шамшылдықтан жоғары тұрулары. Мәселе, Қазақстан Республикасының мүддесін бір ұлттың мүддесімен ... ... ... ... көп ... мен әралуандылығы жалпы келісімге келіп, тең құқылары мойындауын талап етеді. Қазақстандық заң шығарудың ... ... -- ... ... ... және ... ... азаматтарының құқықтарды пайдалануы. Көп этносты және көп конфессиялы Қазақстан үшін қалыпстастыру ең қолайлы және ол этносаралық бірігудің объективті факторы ... ... ... ... бойынша бірігуіне ықпал етеді. Ал азаматтық қоғам кұру өз кезегінде қоғам өмірінін барлық тұстарын демократияландыруға негіз болады. ... ... ... қоғамдарда демократия маңызды рөл атқарады, өйткені ол плюрализм мен төзімділік принциптеріне сүйенеді, ... ... ізгі және ... ... ... негізі болады. Көршілермен тату болу аса маңызды міңдеттің бірі, алайда, елімізде ішкі ... ... ... оны шешу киын ... Егер ... ... ... саясат, идеология, дін, этникалық немесе таптық мүдделер біріктіріп отырғанына қарамастан, өзара қарама-қайшылықта болса, бұл қоғамды қауіпті жағдайға тірейді... Көп ... ... үшін осы ... ... 2030 жылға дейінгі стратегиялық дамуында аса маңызды екені ескерліп, қоғамның ішкі саяси тұрақтылығы мен бірігуі ұлттық қауіпсіздікген кейінгі маңызды міндетдеп ... ... ... этноболмыстары этникалық процестердің терендеуін, этностылықтың барлық жердегі дамуын, этникалық өрлеудің арта түскенін көрсетеді. Этникалық процестердің ... ... алуы ... ... ... ол ... ... саяси құрылыстағы әр алуан елдерді қамтиды; екіншіден, қазіргі қақтығыстардың бәріне немесе көбіне этникалық ... тән, ... олар ... ... ... салаларын қамтиды: саяси, экономикалық, рухани; және төртіншіден, бүгінгі күннің күрделі проблемаларының бәрі сияқты, этникалық проблемаларды шешу жеке бір ... ... келе ... ... ... шешу ... ... жақ тартылады. Төреші міндетін әлемге аты танымал жеке лидерлермен қатар, жеке мемлекеттер, тіпті халықаралық ұйымдар атқара алады. Этникалық ... саны аз ... ... ... айналысатын халықаралық ұйымдарға БҰҰ, ЕҚ (Еуропа қоғамдастығы), ЕҚЬІЖҰ (Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық жөніндегі ұйым), ХВҚ ... ... ... АҚАК ... кұкы ... америкааралық комиссия), АБҮ (Африка бірлігі ұйымы) және т.т. жатады. Осы аймақтық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... алу жөніндегі қызметіне түрлі бағыттылық сипат тән -- бұл , делдалдық, саны аз топтар құқы және адам құқы ... ... ... ... ... ... жүйе ... түрлі экономикалық шара қабылдау және әскери араласу. Әлемнің бірде-бір елінде ұлттық мәселе осы күнге ... ... жоқ және оның ... ... жоқ. ... ... деп ... айтқан. Бүгінгі танда Қазақстанның алдында екі бағыт бар. Біріншісі -- ... ... ... ... бөлінуі, әсіресе қазақ-орыс қарым-қатынастары ушықтырылатын болса. Нәтижесінде -- ұлттық бағыттағы партиялар мен қозғалыстар, қоғамдық ұйымдар және т.б. ... ... ... үдей ... Онда ... ... ... құлдырауы әбден мүмкін. Екінші бағыт ала-ауыздық туғызбай қоғамдағы парасатты күштерді біріктіру; ... ... ... ... ... мен ... айқындау жөне шешу арқылы барлық этникалық топтар мен ұлттық мүдделері мен мұқтажын қанағаттандыру үшін жағдай ... ... және ... ... ... ... ... ұлтшыл, шовинистік, экстремистік теріс құбылыстардың Қазақстанның саяси ... ... ... жою. ... этносаралық қарым-қатынастарды бағалай отырып, олардың тұрақтылығын атап көрсеткен жөн. Этникалық топтардың тату-тәтті өмір сүріп, біте қайнасып жататын пиғылын қазақстандықтар ... жоқ. ... ... нәтижесі бойынша этносаралық қарым-катынастардағы шиеленісушіліктің денгейі төмен және толеранттығының деңгейі жоғары. Ұлттық саясатта ұзақ ... ... ... және таяу ... ... ... мақсаттар мен міндеттерді айқындау қажет. Сөйтіп, көп ұлтты Қазақстанда халықтар бірлігін ... ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімге бағытталған саясатқа тоқталатын болсақ, ол ұзақ мерзімді саясаттың бір бөлігі болып табылады, алайда күнделікті оқиғалар барысында туындайтын нақты ... ... ... Бұл ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайы өзгеру нөтижесінде пайда болған ұлттық-этникалық ... ... ... ... ... ... ... мүддесін реттеудің екі жолы бар, оған қақтығыс ... ... табу ... ... жол бір топтың мүдделерін қорғап, басқасының мүддесін мүлдем елемеу ... ... ... ... ... ... озбырлық арқылы жетуге болады, алайда ол проблеманы туғызған объективті ... жоя ... және осы ... ... әкеп ... ... проблема халқының құрамы көп этносты мемлекеттерге өзекті мәселеге айналуда. Өйткені, әр этникалық топтың өзіне ғана тән демографиялық әрекеті, әлеуметтік-мәдени және ... ... ... бар. ... елімізде интенсивті этникалық және этносаралық процестер өтуде. Олар Қазақстанның бұдан былайғы дамуына ғана емес, тіпті оның тағдырына өз ықпалын ... ... ... ... ... ... ... мойындай отырып, қазақстан халқының бірыңғай азаматтық саяси қауымдастық ретіндегі егемендігі, маңызды өзгешеліктері бар этностардың болуын, тіпті олардың ортақ ... мен ... ... болуыңа, ортақ сана-сезімнің қалыптасуына, яғни этносаралық қауымдастықтың пайда болуына ықпал ететін іс-қимылы болуын талап етеді. Этносаралық қауымдастық -- ол жаңа ... ... ... ... ол ... ... яғни ... құралған тұтастық. Этносаралық бірігу -- этностарды біріктіретін айтарлықтай икемді процес болып табылады, өйткені, бір жағынан өзіне тән ... ... ... басқа тұстан қарасақ, өзара іс-әрекет арқылы сана сезімнің ... ... ... ... қалыптасады. Бүгінгі танда Қазақстан сияқты көп этносты, көп нәсілді және көп ... ... үшін осы жол ең ... да ... ... және тату-тәтті өмір сүріп, қарым-қатынастарына төзімділік сақтаудан асқан ақылды осы күнге ... ... ... таба ... жоқ. Н.Ә. ... өзінің атты кітабында кеңес империясы қирауының маңызды себептерінің бірі ғылымға негізделіп жасалған тиімді ұлттық саясаттың ... деп тура ... ... елімізде, жалпы бүкіл дүние жүзінде этникалық жағдаяттың күрделенген қазіргі ... ... ... саясатпен қатар мемлекеттің ұлттық саясатының екі мызғымас бөлігі бола алатын екі бағдарлама әзірлеу қажет. Біріншіден, бұл ... ... ... ... ... ... сақтауға және т.т. бағытталған этникалық қайта өрлеу бағдарламасы ... ... ... ... ... ... сараланған болуға тиіс және әр этникалық топтың өз бағдарламасы болғаны жөн. Екіншіден, және мұның маңызы біріншіден кем емес, бұл ... ... ... ... онда ... ... барлық этникалық топтардың бірге тұрып, ортақ іс-қимылын жасауының нақты, ең тиімді механизмдері ... ... ... ... өзі ... ... ретінде білінеді және жаңа достастық қалыптасып болды деп айта алмаймыз. Алайда біздің бірнеше ғасыр бойы күрделі де ... толы ... ... ... ... белгілі оң тәжірибеміз бар. Өркениеттің соңғы жетістіктерінің бірі -- қазіргі толып жатқан полиэтносты мемлекеттердің ... ... көп ... ... ол бір мемлекет ішіндегі көптеген этникалық топтарға тату да бейбіт өмір кешуге мүмкіңдік ... Осы ... ... үшін де қолайлы, (немесе ) немесе ... ... ... ... ... ... ұран ... қабылданды. Президент Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму перспективасы ... тиек ... ... ... ... екі нәрсеге ерекше назар аударылған: біріншісі , екіншіден, . Сонымен Қазақстанның перспективалы дамуында екі түрлі міндетті шешу көзделеді: біріншіден, әр жеке ... ... ... мүмкіндік беру, екіншіден, Қазақстанның барлық халықтарын бірыңғай азаматтық қоғамдастыққа ... үшін ... ... ... ... ... тіпті консолидация мен бірлікке жету оңай емес, және өзімізді бірыңғай отбасы ретінде сезініп, мақсаттарымызды біліп, оларға жұмыла жету үшін әлі көп ... ... тура ... ... ... ... Демек, этносаяси процестің субъектілері жөніндегі мәселені зерттегенде Қазақстан Республикасында ұлттық татулық пен бірлікті қамтамасыз етуде ... ... ... ... атап ... ... Қазақстан Республикасында өтпелі кезеңде ұлтаралық қарым-қатынастарды реттеуге арналған әдістерді әзірлеу жөне жағдайды бағалау ісінде мемлекеттің рөлі зор. ... ... іске ... оның мазмұндылығындағы ең бастысы -- ұлттық мүдделерге олардын: а) ... ә) ... б) ... ... ... ... Ұлтаралық қатынастардың жеке субъектілерінің түпкі мүддесі мен мемлекет ауқымындағы жалпы ұлттық мүдделердің бір ... ... ... бар. Мемлекеттік ұлттық саясаттың басты міндеті ұлттар мүдделерін және ұлттар мүдделері арқылы басқару. Қазақстандағы демократиялық ... ... ... адам ... ... ... ... топтардың еркін дамуына қолайлы жағдай туғызу, ұлтаралық қарым-қатынастарды ... ... ... пен ... ... ету.
ұғымы > ұғымымен салыстырғанда сатылы жүйені ... Бұл ... ... ... ... ... ... этникалық құрылымның екі деңгейі - төменгі және аралас деңгей жатады. Төменгі ... ... ... ... мен өзінің сана - сезімі, яғни ішкі ... ... бар ... ... бір бөлігі деген ұғымды білдіреді. Егер олардың сана - сезімі болмаса, онда олар этнографиялық топтар деп ... ... ... ... - ... ... ... және ортақ сана-сезім элементтеріне ие болатын халықтар тобы .
Әрине, этнос - бұл түр ... ... ... да емес. Ол мәдениеттік сипаттас ұғым, сонымен ... өте аз ... мен ... ... ұғым да ... ... ... да біз осынау кітабымызды деп атадық. Этнос үшін ең бастысы - ... ... ... болуы да емес, генетикалық изоляция да емес, ең маңыздысы және тарихи сипаты>> деп ... ... үшін ең ... - ... ... ... ... да емес, генетикалық изоляция да емес, ең маңыздысы - ... тіл ... және ... ішкі ... ... ... изоляция - этностың қажетті жағдайдағы томаға-тұйықтығын, оның өзіндік этникалық қайталанбас кейпін сақтаудың, яғни этностың жаны ... ... ... ... ... ... ... санада рухани бірлік одан әрі түйсініледі. Алайда, ... оны ... ... өлшемі деп есептемеген: этнос - бұл тек, ... тіл және ... ... ... ... топтасқан адамдар.
ХVІІІ ғасырда неміс ғалымы мен ағартушысы И.Г.Гердер өзінің атты кітабында адамзаттың тегі бір екенін және оның ... ... ... ... ... ... екенін мойындаған. Бұдан жарты ғасыр өткеннен кейін әйгілі американ этнографы және ... ... ... тегінің бірлігі турасындағы идеяны алға тартып қана қоймастан, жер компаниялары тарапынан қорлық көрген индус-ирокездердің құқықтарын іс жүзіндеқорғап шықты. Ал, XIX ... ... ... ... ... ... нәсілдер мен тілдердің теңсіздігі туралы айтылып жүрген тұжырымдардың түбірімен қате ... ... ... ... ой-пікірлер айтқан зерттеушілердің бірі - Мик-лухо-Маклай. Халықтардың тағдырын жеңілдетуге ұмтылмай, қайғысы мен қуаныштарын бөліспей, ... ... ... жоқтамай тұрып, оларды терең де жан-жақты зерттеуге ... жете ... жан еді. Ол ... ... ... ... ... құрылымы еуропалықтар-дан айтарлықтай алшақ емес екендігін дәйекті дәлелдермен сөз етті. қырып-жоюды ... ... ... қолдануға қарсы әрбір ақ ниетті адам үн көтеріп қарсы шығуға тиіс, - деп ... 1877 ... , ... ... қай ... қай ... ортасында пайда болмасын, тарихта талай рет этникалық мәдениеттердің құлдырап, құруына әкеп соқтырған ... ... мен ... жол ашып ... ... ... да осындай концепцияларды ұстанған империялар жер-жерлерде соғыс ... ... ... дем ... ... ... Аз халықтың қанын төгу, оны қыспаққа алу өздерін державалар деп атайтын елде басшылығының үйреншікті әдетіне айналған.
Мұның бәрі ... да ... ... ... ... ізгі ниетті адамдардың, халықтардың ынтымақтастығын нығайту-ды күн тәртібіне қойып отыр. ... ... әр ... халықтардың өзара түсінісу мәселесі, олардың арасында бейбіт қатынастарды орнықтыру қажеттілігі де халық, ... ұлт ... ... ... ... ... Қан-туыстық байланыстар тайпаға емес, тайпа бөліктері болып табылатын руға тән нәрсе. Олар рулық ... ... ... ... ... ... ... мен байланыстар болмайды. Территория басқалай байланыстардың (экономикалық, саяси, этникалық) дамуы үшін қызмет ететін фактор. Алғашқы ... ... ... не ... Территория да емес, экономикалық мүдде де емес. Оларды ірірек әлеуметтік бірлестіктерге топтастырған күш - тек қана ... ... ... ... ... олар ... қауымдастықтарға емес, мемлекеттік бірлестіктерге тән болып, этникалық байланыстармен емес, мемлекеттік шекаралармен ... ... ... қауымдастық ретінде көрінген тайпа өкілдерінің, әдетте, ортақ, мәдениеті болған, олар бір тілде немесе диалектіде сөйлескен. Бұған олардың ... ... және ... ... ... ... жататын кісілер мен өздерінің арасындағы айырмашылықтарды түйсініп-түсінетіндігін қоссақ тайпаның неліктен этникалық кауымдастық болып табылатыны ... ... ... еді. ... ең ... әлеуметтік организм, яғни тарихи дамудың бірлігі болып табылады. Әлеуметтік ... ... ... бір ... ... ... шекаралары осы организмдерді құрайтын адамдар тіршілік еткен шеңбермен шектелген. Бұл шеңберді анықтап ... анық ... ... Ол ... ... бір ... ... әлеуметгік организмге жататынын көрсетіп тұрған. Осы сипаттас әлеуметтік организм ... ... ... ... сонымен бірге этностық қауымдастықтың ерекше түрдегі ұйысуы болып табылады. Мұндай организмді белгілеу үшін айтылатын сөз - . Ол ... ... ... ... ... ... ... қолданылған. Халық сөзін әсіресе тарихи-мәдени-тілдік жағынан топтаса, қалыптаса, интеграциялана бастаған қауымды ... үшін ... өте ... ... еді. Үнді ... ... ... дегенде жаңағы мағынада айтылып, жазылып жүр. Қазақ ... ... ... өз ... ... ал ... ұлты дегеніңіз әлі табиғатта жоқ нәрсе, ол келешекте қалыптасатын қауымның аты мен заты. Әр тілде сөйлесетін, әр түрлі мәдени-традицияларды ... ... ... ... ... этникалық-әлеуметтік топтар халық деген қауымға жатпайды. Олардың атауы - ... ... ... ... ... орыс тілділер мен шетелдіктердің қазақ мәдениеті мен тіліне қатыстылығы шамалы немесе мүлдем жоқ. Олай ... олар ... ... ... атты өздік атаумен бейнелене алмайды. Олар Қазақ мемлекетінің ... ... ... ... ... ... ... Ал нәсіл - адамдардың биологиялық қауымдастығын білдіретін ұғым. Сондыктан да бір нәсілге жекеленген бірнеше халық ... ... бір ... әр ... ... ... екі не одан да көп нәсілдерден (немесе нәсілдік ... ... ... Демек, пен деген түсінік бірдей емес.
Кейбір зерттеушілердің пікірінше, алғашқы таптық қоғам орнағанға дейінгі кезеңде этникалық қауымдастық дербес ... ... өмір ... Ол ... ... ... әлеуметтік организмдер тобы сияқты басқа қауымдастықтың бір таманы ретінде жүзеге келген екен. Таптық қоғамға ... ... ... ... ... геоәлеуметтік организмдер басты. Мұндай әлеуметтік организмдердің шекаралары ретінде олар мекендеген жерлер қабылданған. Бұл ... ... ... ... мекендеген жерлерінен ажыратып алып қарастыруға болмайды, сондықтан олардың аты да тек ... ... ... ... (Франция, Италия, Бельгия және т.б.). Осындай әлеуметтік организмдер әдебиетте елдер немесе мемлекеттер деп аталады. Геоәлеуметтік организмнің құрамындағы адамдардың ... оның ... бір ... оның тұрғындары ретінде анық көрінеді. Тұрғындарсыз (население) ел, мемлекет болмайды, бірақ елдің өзі мен оның ... ... ... теңдік белгісін қоюға және болмайды. Геоәлеуметтік организмдердің халқы түрлі белгілеріне қарай түрлі топтарға бөлінуі ... ... ... ... мен ... ... қазіргі қазақтардың да ата-бабалары болған, олар басқа барша халқымен қоса ... ел, ... ... ... ... ... қағанаты немесе Эфталиттер мемлекеті деп аталған. Демек, қазақтардың сол кездегі ата-бабалары жалпы Тұран елінің бір бөлшегі ретінде өмір ... ... ... этникалык қауымдастыққа жататын кісілер тобы бір немесе бірнеше әлеуметтік ... ... өмір сүре ... оның бүкіл халқын немесе бір бөлігін құрауы мүмкін екен. Ежелгі ... елі мен ... ... ... ... ғана ... деу қате болар еді. Онда басқалай түрік тайпалары, тіпті парсы тілдес ... ... ... ... ... ... жекелеп тілге тиек етуіміздің өзіндік сыры жоқ емес. Себебі, құдды осы ... таза ... ... ұлыс деген атқа ие болған. Ұлыс бұл этникалық қауымдастықтың нақ өзі ... ... ... ... дәуірде көптеген жерлерде суперэтникалық қауымдастықтар қалыптаса және анық айқын саналылана бастайды. Бұған өзіміздің түрік тайпалары ... бола ... ... ... ... ... қарқындылығы мен пәрменділігі әлі де әлсіз болады, оның байланыстары ... ... пен ... ... традициялардың, тарихының алғашқы кезеңдерінің, ортақ мәдени мұрасыныңкейбір бөліктерінің бірдейлігінде өз ... ... Дей ... ... ... субэтникалықтық қалыпқа ішінара болса да жуық арада тез түсіп hәм өтіп кете ... ... ... жиі ... ... ... ... сегрегграциялық (оқшауланған) эндогамдық кішігірім топтар негрлер мен үндістер ұрпақтарынан пайда болды. Қазақтар негізінен түріктер мен парсы ... ... ... ... ... Суперэтникалық қауымдастықтар этнолингвистикалық және этномәдеии бірлікпен сипатталады. Субэтникалық қауымдастыққа касталар және тілдік-мәдени ерекшеліктерге ие болған жекеленген топтар жатады.
Ең көпсанды және ... ... ... ... әлді ұлыс ... ... ... байланысып тұратын тайпаның әлеуметтікжағынан жоғары да ең белсенді бөлігі сол ұлысты референттік топ деп біледі де өзінің жүріс-тұрысының ... бір ... ... ... моделдендіріп жүреді (кейбір жағдайда бұл ұлыс тобының тілін, жазуын және этикеттік әдет-ғұрыптарын толық меңгергенге шейін), ... ... ... ... ... бұл ... ... мәдениет пен традициялық құндылықтарын сақтап қалады. Мұндай жағдайларда дін мен рухани мәдениеттің басқа салаларында қабылданған және ... ... ... мен ... ... көзге ұрылуы да мүмкін болған жәйт. Кейбір тұстарда ассимиляцияғаұшырау немесе базбір ... ... ... бару ... мен ... бой көрсетеді. Ал тайпалар одағына тән нәрсе - барған сайын күш алып бара ... ... ... этникалык жағынан алып қарағанда тайпалародағының интеграцияланатын тарихи традицияларының қарқындылығы мен пәрменділігі айтарлықтай болмайды. Сонымен бірге ... ... ... ... мен ... бәрін бірдей ұлттар деп атауға және болмайды, әлбетте мұнда сан мен сапалық көрсеткіштерді ескерген жөн. Сондай-ақ, ... ... мен ... бар ... ұлт ... болады деп білемін.
Әрине, этнос - бұл түр емес, тіпті популяция да емес. Ол мәдениеттік сипаттас ұғым, ... ... өте аз ... мен ... биологиялық ұғым да болып табылады. Сондықтан да біз осынау кітабымызды деп атадық. Этнос үшін ең ... - ... ... ... ... да емес, генетикалық изоляция да емес, ең ... және ... ... деп ... Этнос үшін ең бастысы - экзогамияның ... ... ... да ... ... ... да ... ең маңыздысы - мәдениет, тіл тазалығының және тәртіптің ішкі этникалық нормалары. Мәдени изоляция - ... ... ... ... оның ... этникалық қайталанбас кейпін сақтаудың, яғни этностың жаны есептелінген ... ... ... ... ... ... ... рухани бірлік одан әрі түйсініледі. Алайда, П.И.Кушнер оны этностың маңызды өлшемі деп есептемеген: ... - бұл тек, ... тіл және ... ... ... ... ... адамдар.
ХVІІІ ғасырда неміс ғалымы мен ағартушысы И.Г.Гердер өзінің атты кітабында ... тегі бір ... және оның ... ... ... тарихи дамуға құқылы екенін мойындаған. Бұдан жарты ... ... ... ... ... этнографы және заңгері Л.Г.Морган адамзат тегінің бірлігі турасындағы идеяны алға тартып қана ... жер ... ... ... ... ... ... іс жүзіндеқорғап шықты. Ал, XIX ғасырдың екінші жартысында Ресейде революционер-демократ Н.Г.Чернышевский нәсілдер мен тілдердің теңсіздігі туралы айтылып жүрген ... ... қате ... екендігін көрсетіп берді.
Гуманистік ой-пікірлер айтқан зерттеушілердің бірі - Мик-лухо-Маклай. ... ... ... ұмтылмай, қайғысы мен қуаныштарын бөліспей, мұңын мұңдамай, ... ... ... ... ... де ... зерттеуге болмайтынын жете түсінген жан еді. Ол Маклай ... ... ... ... ... еуропалықтар-дан айтарлықтай алшақ емес екендігін дәйекті дәлелдермен сөз етті. қырып-жоюды тоқтатуға, дүлей күштерді қолдануға ... ... ақ ... адам үн көтеріп қарсы шығуға тиіс, - деп жаздыол 1877 жылы.
, , туралы концепциялар қай ... қай ... ... ... ... ... талай рет этникалық мәдениеттердің құлдырап, құруына әкеп ... ... ... мен агрессияларға жол ашып берген. Қазіргі уақытта да осындай концепцияларды ұстанған ... ... ... ... ... ... дем ... болып отыр. Аз халықтың қанын төгу, оны қыспаққа алу ... ... деп ... елде ... ... ... ... бәрі жойқын да дүлей күштер алдында барша ізгі ниетті адамдардың, халықтардың ынтымақтастығын ... күн ... ... ... ... ... әр ... халықтардың өзара түсінісу мәселесі, олардың арасында бейбіт қатынастарды орнықтыру қажеттілігі де халық, ... ұлт ... ... дұрыс ұғынып-түсінуді діттейді. Қан-туыстық байланыстар тайпаға емес, ... ... ... ... руға тән ... Олар ... ... прин-циптерге негізделеді. Рулық қауымда территориялық қатынас-тар мен байланыстар болмайды. Территория басқалай байланыстардың (экономикалық, ... ... ... үшін ... ... фактор. Алғашқы таптық коғамда қауымдастықтарды не біріктірген? Территория да емес, экономикалық мүдде де емес. Оларды ... ... ... ... күш - тек қана ... өкімет. Экономикалық байланыстарға келсек, олар этникалық қауымдастықтарға емес, мемлекеттік бірлестіктерге тән болып, этникалық байланыстармен емес, мемлекеттік шекаралармен айқындалып ... ... ... ретінде көрінген тайпа өкілдерінің, әдетте, ортақ, мәдениеті болған, олар бір тілде немесе диалектіде ... ... ... ... ... және ... сияқты басқа топтарға жататын кісілер мен өздерінің арасындағы айырмашылықтарды түйсініп-түсінетіндігін қоссақ тайпаның ... ... ... ... ... ... түсінікті болар еді. Тайпа ең алдымен әлеуметтік организм, яғни тарихи дамудың бірлігі ... ... ... организмдер әрдайым белгілі бір территорияны мекендеген, олардың ... осы ... ... ... тіршілік еткен шеңбермен шектелген. Бұл шеңберді анықтап ажыратарлық анық ережелер болған. Ол адамның белгілі бір топқа, ... ... ... жататынын көрсетіп тұрған. Осы сипаттас әлеуметтік организм топтасқан халық (тұрғындар мағынасындағы), сонымен бірге ... ... ... ... ұйысуы болып табылады. Мұндай организмді белгілеу үшін айтылатын сөз - . Ол ... ... ... ... организмдердің жиынтығына қарата қолданылған. Халық сөзін әсіресе ... ... ... ... ... бастаған қауымды бейнелеу үшін қолдану өте орынды болар еді. Үнді халқы, американ халқы ... ... ... ... ... жүр. ... халқы деген тіркес өз орнында қолданылуда, ал Қазақстан ұлты дегеніңіз әлі табиғатта жоқ нәрсе, ол келешекте қалыптасатын қауымның аты мен ... Әр ... ... әр ... мәдени-традицияларды ұстанатын, менталитеті басқа, басқаша болған этникалық-әлеуметтік топтар халық деген қауымға жатпайды. Олардың атауы - тұрғындар ... ... ... ... орыс ... мен ... қазақ мәдениеті мен тіліне қатыстылығы шамалы немесе мүлдем жоқ. Олай болса олар ... ... ... атты ... ... бейнелене алмайды. Олар Қазақ мемлекетінің азаматтары ғана, Қазақстан жерінің ... ... ... Ал нәсіл - адамдардың биологиялық қауымдастығын білдіретін ұғым. Сондыктан да бір нәсілге ... ... ... кіруі немесе бір халық әр түрлі дәрежеде араласқан екі не одан да көп нәсілдерден (немесе нәсілдік типтен) құралуы ықтимал. Демек, пен ... ... ... емес.
Кейбір зерттеушілердің пікірінше, алғашқы таптық қоғам орнағанға дейінгі кезеңде этникалық ... ... ... ... өмір ... Ол ... организм немесе әлеуметтік организмдер тобы сияқты басқа қауымдастықтың бір таманы ретінде жүзеге келген ... ... ... ... ... ... организмдердің орнын геоәлеуметтік организмдер басты. Мұндай әлеуметтік организмдердің шекаралары ретінде олар мекендеген ... ... Бұл ... әлеуметтік организмдерді олардың мекендеген жерлерінен ажыратып алып қарастыруға болмайды, ... ... аты да тек ... ... ... ... (Франция, Италия, Бельгия және т.б.). Осындай әлеуметтік организмдер әдебиетте елдер немесе мемлекеттер деп ... ... ... ... ... жиынтығы оның оқшауланған бір элементі, оның тұрғындары ретінде анық көрінеді. Тұрғындарсыз (население) ел, ... ... ... ... өзі мен оның ... ... арасына теңдік белгісін қоюға және болмайды. Геоәлеуметтік ... ... ... ... ... түрлі топтарға бөлінуі мүмкін. Мысалы, бұрынғы қағанаттар мен мемлекеттердің құрамында қазіргі қазақтардың да ата-бабалары болған, олар басқа барша халқымен қоса ... ел, ... ... ... ... ... ... немесе Эфталиттер мемлекеті деп аталған. Демек, қазақтардың сол кездегі ата-бабалары ... ... ... бір бөлшегі ретінде өмір сүрген. Көріп отырғанымыздай, этникалык қауымдастыққа жататын кісілер тобы бір немесе бірнеше әлеуметтік организмдер ... өмір сүре ... оның ... ... ... бір бөлігін құрауы мүмкін екен. Ежелгі Тұран елі мен мемлекетінде қазіргі қазақтардың ата-бабалары ғана тұрды деу қате ... еді. Онда ... ... ... ... парсы тілдес халық өкілдерінің қатар мекендегендігі белгілі.
Мұның бәрін жекелеп тілге тиек етуіміздің өзіндік сыры жоқ емес. Себебі, құдды осы ... таза ... ... ұлыс ... атқа ие ... Ұлыс бұл ... қауымдастықтың нақ өзі болып табылады.
Сондықтан да ұлыстардың әлеуметтік-экономикалық, саяси және қоғамдық құрылымы туралы сөз етудің өзі артықша. Француздар, немістер және ... ... ... және қоғамдық құрылымы туралы сөз қозғауға болмайды. Тек, Англия, Франция, Түркияның әлеуметтік-экономикалық құрылымы туралы ғана сөз өрбітуге болады. ... ел ... ... ... жөнінде емес, жалпы алғандағы елдің экономикалык құрылымы туралы болуға тиіс.
Рулық, әсіресе тайпалық дәуірде көптеген жерлерде суперэтникалық қауымдастықтар қалыптаса және анық ... ... ... ... ... ... ... мысал бола алады. Мұндай қауымдастықта синхрондық байланыстардың қарқындылығы мен ... әлі де ... ... оның байланыстары диахрондық бағыт пен сипаттағы ортақ традициялардың, тарихының алғашқы кезеңдерінің, ортақ мәдени ... ... ... өз ... табады. Дей тұрғанмен суперэтникалық қауымдастықтың субэтникалықтық қалыпқа ішінара болса да жуық арада тез түсіп hәм өтіп кете алатындығын айғақтайтын ... жиі ... ... ... ... сегрегграциялық (оқшауланған) эндогамдық кішігірім топтар негрлер мен үндістер ұрпақтарынан пайда болды. ... ... ... мен ... ... ... ... ұрпақтарынан өрбіген. Суперэтникалық қауымдастықтар этнолингвистикалық және этномәдеии бірлікпен сипатталады. Субэтникалық қауымдастыққа ... және ... ... ие ... ... ... жатады.
Қорытынды
Ең көпсанды және әлеуметтік жағынан мейлінше дамыған, әлді ұлыс өкілдерімен мейлінше тікелей байланысып тұратын тайпаның әлеуметтік жағынан жоғары да ең ... ... сол ... референттік топ деп біледі де өзінің жүріс-тұрысының белгілі бір бөлігінсол ұлыстыкіне ұқсастыра моделдендіріп ... ... ... бұл ұлыс тобының тілін, жазуын және этикеттік әдет-ғұрыптарын толық ... ... ... ... ... ... бірге бұл тайпаны біріктіретін мәдениет пен традициялық құндылықтарын сақтап қалады. Мұндай ... дін мен ... ... ... ... қабылданған және өзгеріске ұшыраған синкретизм мен рәсімдер параллелизмінің көзге ұрылуы да мүмкін болған жәйт. Кейбір ... ... ... ... ... ... айнала бару процестері мен тенденциясы бой көрсетеді. Ал тайпалар одағына тән нәрсе - барған сайын күш алып бара ... ... ... ... ... алып ... ... интеграцияланатын тарихи традицияларының қарқындылығы мен пәрменділігі айтарлықтай болмайды. Сонымен бірге қазіргі таңда этникалық топтар мен этностардың бәрін ... ... деп ... және ... әлбетте мұнда сан мен сапалық көрсеткіштерді ескерген жөн. Сондай-ақ, саяси қозғалыстар мен ұмтылыстар бар жерде ұлт пайда болады деп білемін.
Сондықтан да ... ... ... және ... құрылымы туралы сөз етудің өзі артықша. Француздар, немістер және түріктердің әлеуметтік-экономикалық, саяси және қоғамдық құрылымы туралы сөз қозғауға болмайды. Тек, ... ... ... ... құрылымы туралы ғана сөз өрбітуге болады. Әңгіме ел тұрғындарының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... құрылымы туралы болуға тиіс.
Қолданылған әдебиеттер ... ... - ... , 1995 ж. - 10-15 ... Д.Жамбылов - Алматы 2008 ж. 8-13 ... ... - ... 2007 ж. 12-15 ... ... - Астана 2006 ж. баспасы 8-10 б.
* Қуандық Есенғазы Сләмғазыұлы - ... 2005 ж. ... ... ... ... ... 2005 ж. 22-25 ... Google, Яндекс беттері -
* Советская этнография. - 1986. - №1. - С. 4.
* ... Н.Н. ... соч. - М.-Л., 1953. - Т.4. - С. ... ... А. И. ... общности и формационный процесс //Сов. этнография. - 1986. - №3. - С. ... ... С.А. ... ... этнической типологии. //Сов. этнография. - 1986. - №4. - С.62.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ философиясындағы дәстүр мен жаңшылдық21 бет
Тіл және этникалық бірлік8 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
Turbo Pascal тіліндегі мәліметтердің күрделі типтері50 бет
Win32 API-да деректер типтері5 бет
«Отбасылық қарым-қатынас типтері»4 бет
Алгоритмдік тілдің негізгі мінездемелері. Алфавиті, ережелері және мәліметтер типтері14 бет
Африка халықтарының этникалық-лингвистикалық құрамы7 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда аудармашылық трансформацияларының негізгі типтері80 бет
АҚШ территориалды басқару және АҚШ-ғы муниципалды менеджментті ұйымдастырудың негізгі типтері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь