Ақша жүйесі,оның элементтері және түрлері

Жоспар:

Кіріспе

Негізгі бөлім

1.1.Ақшаның қажеттілігі,пайда болуы және мәні
1.2.Ақша жүйесі,оның элементтері және түрлері
1.3.Қазақстан Республикасының ақша жүйесінің
құқықтық негіздері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ

Ақша жүйесі және оның түсінігі туралы тақырыптың негізгі бөлімінің бірінші бөлігінде,ең алдымен ақшаның түсінігі туралы және ақша қай кезден бастап пайда болды деген сұрақтарға жауап береміз.Бұл сұрақтарға қысқаша тоқталатын болсақ,ақша-бұл барлық өндірістік қатынастардың жиынтығының маңызды буыны және онсыз тауар өндірісі өсір сүре алмайтындығы жайлы мәселе.Сонымен қатар ақша қажеттілігіне байланысты ежелгі дәуір кезеңіндегі ірі ойшыл , ғалым К.Маркстің берген түсінігі және одан бөлек Дж. Доланның,Д.Кэмпбеллдің сызбасымен танысамыз.Бұдан басқа ақшаның рационалистік және эволюциялық түрлерімен танысамыз.
Ал екінші бөлігінде,жалпы әр мемелекетке тән ақша жүйесі туралы түсінік және оның жекелеген элементтері туралы ұғым толықтай ашылып көрсетіледі.Бұнда,ақша жүйесі дегеніміз-тарихи қалыптасқан,әр мемлекеттің заңдарымен бекітілген біртұтас ақша айналымы болып саналады.Ал негізгі элементтері ол ақша жүйесін ұйымдастыру принципі;ақша бірліктерінің атауы;ақша бірліктерінің түрлері ;ақша айналымын реттеу тетігі және валюта бағамы туралы.Бұдан басқа ақша жүйесінің монометаллизм (алтын немесе күміс) және биметаллизм (алтын мен күміс) деп аталатын екі түрін қарастырамыз.
Үшінші бөлігінде,ақшаның пайда болу тарихына жалпы сипаттама,яғни ақшаның өте көне заманда-ақ ,тіпті мемлекеттер құрылғанға дейін қолданыста болғаны туралы.Ал содан кейін біздің Республикасындағы ақша жүйесінің құқықтық негіздері туралы,яғни белгілі бір құқықтық нормалармен ретке келтірілген,еліміздің ақша айналымын жоспарлы түрде ұйымдастыратын нормалар мен тәсілдердің жиынтығына тереңірек тоқталамыз.Еліміздің ұлттық валютасы - теңге туралы,Республиканың Ұлттық банкі туралы және қазіргі қолданыстағы банкноталар мен тиын ақшалардың түрлері туралы.Сонымен қатар еліміздің Ұлттық банкі ұсынған және қолданысқа түсейін деп жатқан жаңа теңге жайлы.
Пайдаланылған әдебиеттер:


1. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған ҚР-ның Конституциясы

2. 1993 жылғы 13 желтоқсанда қабылданған «ҚР-ның ақша жүйесі туралы » Заңы
3. 1995 жылы 30 наурызда қабылданған «ҚР-ның Ұлттық банкі туралы» Заңы
4. 1993 жылы 14 сәуірде қабылданған «Қазақстан Республикасының валюталық реттеу туралы» Заңы
5. Эдвин Дж.Долан,Колин Д.Кэмпбелл,Розмари Дж.Кэмпбелл «Деньги,банковское дело и денежно-кредитная система».
Москва,1991 г.
6. Ғ.С.Сейтқасымов «Ақша,несие,банктер». Оқулық. Алматы, 2005 жыл
7. Е.Ф.Жуков «Деньги,кредит,банки».Москва,1999 г.

8. В.И.Тарасов «Деньги,кредит,банки».Учебное пособие. Минск, 2003 г.
9. Б.А.Көшенова «Ақша,несие,банктер,валюта қатынастары». Алматы,2000 ж.
10. И.Худяков «Финансовое право РК».Общая часть.
Алматы,2001 г.
11.С.С.Найманбаев «Финансовое право».Астана,2005 ж.

12.О.И.Лаврушин «Деньги,кредит,банки».Москва,1999 г.

13.С.М.Найманбаев «Қазақстан Республикасының Қаржы
құқығы».Алматы,1994
        
        Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1.1.Ақшаның қажеттілігі,пайда болуы және мәні
1.2.Ақша жүйесі,оның элементтері және түрлері
1.3.Қазақстан Республикасының ақша жүйесінің
құқықтық ... ... ... және оның ... ... ... негізгі бөлімінің
бірінші бөлігінде,ең алдымен ақшаның түсінігі туралы және ақша қай кезден
бастап пайда болды ... ... ... ... ... ... ... барлық өндірістік қатынастардың ... ... және ... ... ... өсір сүре ... жайлы
мәселе.Сонымен қатар ақша қажеттілігіне байланысты ежелгі дәуір кезеңіндегі
ірі ойшыл , ... ... ... ... және одан ... ... ... танысамыз.Бұдан басқа ақшаның
рационалистік және эволюциялық түрлерімен танысамыз.
Ал екінші бөлігінде,жалпы әр ... тән ақша ... ... және оның ... ... туралы ұғым толықтай ашылып
көрсетіледі.Бұнда,ақша жүйесі дегеніміз-тарихи ... ... ... біртұтас ақша айналымы болып саналады.Ал негізгі
элементтері ол ақша ... ... ... ... ... ... ... айналымын реттеу тетігі және
валюта бағамы туралы.Бұдан басқа ақша ... ... ... ... және ... ... мен күміс) деп аталатын екі түрін
қарастырамыз.
Үшінші бөлігінде,ақшаның пайда болу тарихына жалпы ... өте көне ... ... ... ... ... қолданыста
болғаны туралы.Ал содан кейін біздің Республикасындағы ақша ... ... ... белгілі бір құқықтық нормалармен ретке
келтірілген,еліміздің ақша айналымын ... ... ... ... ... ... ... тоқталамыз.Еліміздің ұлттық валютасы
- теңге туралы,Республиканың Ұлттық банкі ... және ... ... мен тиын ... ... ... ... еліміздің
Ұлттық банкі ұсынған және қолданысқа түсейін деп жатқан жаңа теңге ... ... ... ... және ... ... әрекет ету механизмін түсіну үшін ақшаның
мәнін айқын түсіну қажет.Сол себепті ақшаның «нарық тілі» деп ... ... ... тарихи категориясы немесе айырбастың ұзақ
мерзімдік дамуының ... ... ... ... қажеттілігі тауар өндірісі тауар айналысының
дамуынан туындайды.Ақша тауар өндірісінің өнімі және оның дамуының ... ... ... ... ... ... ... негізде басқа өнімге
айырбасталса,онда ол тауарға айналады.Ал бұл ... ... ... ... Т-А-Т ... бойынша жүзеге асырылады.Бұл
жағдайда ақша балама негізде тауарды сатып алу-сатуда делдал ретінде әрекет
етеді.Бұны жүзеге асыру үшін ... ... (Т) ... ... керек және
осы сомаға басқа тауарды (Т') сатып алу қажет.Жалпыға ортақ балама рөлінде
әрекет етуші ақша жоқ ... ... осы ... ... ... ... ... байланысты айырбас жүзеге аспай қалуы мүмкін.Ақша
үнемі ... ... ... мен ақша ... ажырамас
категориялар.٭ [ 5.12-бет ]
Сонымен,ақша-бұл тауар өндірісінің тарихи ... ... ... ... ... ... ... жалпыға ортақ
балама ретінде тауар өндірісі тауар айыпбасына қажет,ол еңбектің әр ... ... әр ... ... ... ... қоғамдық еңбек
шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді.Яғни,ақша өндірістік қатынастардың
барлық жиынтығының ... ... ... ... өмір сүре алмайды.
Тауар мен ақшаның шығуында ортақ негіз бар ,бірақ олардың арасында
маңызды ... та ... ... ... аясында уақытша болса, ал
ақша ... ... ... ... аясынан кетпейді.
Сондықтан, тауарлар арасында дами ... ... ... ... ... ... болып қала береді.
Ақша-қоғамдық еңбек бөлінісі арқылы жекелеген тауар өндірушілерді
және нарықты ортақ экономикалық ... ... ... ... меншік еңбекті қоғамдық еңбек жүйесіне қосады,тауар өндірушілер
арасындағы айырбастың баламалылығын қамтамасыз етеді.
*Қазіргі ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген
Дж.Долан, Д.Кемпбелл, Дж.Кемпбеллдің сызбасынан анық көруге болады.Сызбада
тауарлар мен қызметтер ағымы ... үй ... және ... (заңды тұлғалар) айырбастайды,бұл ағым айырбас
кезінде жүзеге ... ... ... ... ... мен қызметтердің ағымдары сағат тілі ... ... ... ... ... ... ... жүйеде жеке кәсіпкерлер және фирмалар өндіретін ... ... ... ... төменгі бөлігінде көрсетілген фирмалар
нарығындағы өз өндірістері үшін қажетті ресурстарды-жұмысшы күшін,капиталды
және ресурстарды сатып алады.*[ ... ... ... ... ... мен оның мәнін анықтаудың көп
ғасырлық тарихы ... ... ... сұрақтар Аристотель, А.Смит,
К.Маркстің еңбектерінде қарастырылған.Негізінен ақша теориясын XX ғасырдың
бірінші жартысында А.Маршал,П.Самуэльсон, Дж.Тобин,Ф.Мишкин ... ... ... ... ... ... анықтаудың көп түрін шартты түрде екі тұжырымдамаға бөлуге
болады:рационалистік және эволюциялық. Біріншісі,XIX ғасырдың аяғына дейін
үстемдік етті,ол ... ... ... ... адамзаттың жалпы
келісімді бекітуінің нәтижесі ретінде ... ... ... өндіріспен байланыстырылмайды.Ал екіншісі ғылыми ... ... ... ... ... ... даму ... ретінде
түсіндіріледі,ақша адамдардың еркіне тәуелсіз түрде пайда ... ... ... ... ... ... ... құны.Құн
тауарларды бір-біріне айырбастау кезінде ғана анықталуы мүмкін екендігі
баршаға аян және ол ... ... құны ... ... ... немесе айырбастауға арналған еңбек өнімі.Адам дайындаған зат сату
немесе айырбастау кезінде ... ... бұл ... ... үшін
объективті алғышарттарды қалыптастырады. Тауардың тұтыну құны және құны
болады.Тауарлардың пайдалылығына ... ... әр ... ... ... ... құны деп ... құны оны өндіруші
адам еңбегінің өзгерісімен анықталады.
Әр түрлі аймақтарда тауар ... әр ... ... ... ақша ретінде ... ... мал ... ... ... ... ... қорғасынды, бағалы металдарды
қолданады.
* Тауарды үлкен ... ... ... ... ... ығыстырған
жағдайда ғана,ол ақшаның жалпы баламасы рөлінде бола алады.Мұндай ... ... ... ... ... нақты формасымен жалпы балама
формасы бірігеді де,бұл тауар «ақша» ... ... ... да ... мәні үш ... ... өрнектеледі:
1.ақшаның жалпы тікелей айырбасталу қасиеті бар;
2.ақша тауардың ... ... ... ... ... жалпы жұмыс уақытының көрінісі ... ... Ақша ... ... және ... ... өзіне тән ұлттық ақша жүйесі болады.Ақша жүйесі -
ол тарихи қалыптасқан және ... ... ... ... ... ... ақша жүйесі XVI-XVII ғ.ғ.капиталистік өндіріс әдісі
қалыптаса бастаған да пайда болды.Бірақ оның кейбір жекелеген элементтері
одан да ... ... жүре ... ... және тауар-
ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
*Ақша ... ... ... ... ... жүруіне,яғни
жалпыға ортақ эквивалент болуына немесе ақша-құн ... ... ... ... әлем ... ақша ... төмендегідей
типтері кездеседі:
• Металл ақша айналысы,бұл жүйеде ақша тауары,яғни толық құны
ақша айналыста жүреді және ол ... ... ... несие ақшалары металға айырбасталады;
• Несие ақшалары және қағаз ақша айналысы,бұл жүйеде атына
сай, айналыстан ... ... ақша ... ... біржолата
ығыстырылып,айналыста тек ақша белгілері жүреді.*[ 9.57-бет]
Ал жалпы ақша тарихы негізінен қоғам өмірінің экономикалық ... ... ... ... даму барысындағы экономикалық
категория ретінде ақша - ... ... ... ... ақша қатынастарын білдіреді.Яғни,ақша қоғамдық қатынастарды
тасушы және оның ... ... ... ... ... ... ... танылады.Сол себепті,қаржы жүйесінің қалыптылығын сақтау үшін ... ... ... ... ақша ... ... қалыптастыру.
Әлемдік өркениетте ақша жүйелерінің жекелеген элементтері ежелден
белгілі әрі олар ... ... ... ... болуымен
байланысты.Ақша жүйесі өз эволюциясында ақша-тауар қатынасының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің өз ақша жүйесі бар.Ол мынандай элементтерді
қамтиды:
➢ Ақша жүйесін ұйымдастырудың принципі;
➢ Ақша ... ... Ақша ... ... ... тәртібі және
қамтамасыз ету сипаты;
➢ Ақша айналымын ақша-несие тұрғысынан реттеудің тетігі;
➢ Ұлттық валюта бағамы,оны шетелдік ... ... ... ... ... ... ақша жүйесінің орталықтандырылған басқару принципі.Ол көбінесе
шаруашылық жүргізуші субъектілердің уәждемесіне негізделген
экономикалық әдістерге жүгінеді.
2. ... ... ... ... ақша ... ... ақша ... тұрақтылығы және икемділік принциптері,ақша
айналымы экономиканы ақшалай қаражатпен қамтамасыз ... ... ... жол ... ... ақша ... несиелік сипатының принципі.Бұл ақша
эмиссиясының несие операциялары негізінде ... ... ... ... қамтамасыз етілуі принципі
6. Орталық банк тәуелсіздігінің принципі
Ақша бірліктерінің атауы.Ақша бірлігі-барлық тауар бағаларын
өлшеуге және ... ... ... ,заңмен бекітілген ... ... ... – бұл ... валюта атауын білдіретін
және мемлекетпен белгіленген ақша белгісі болып саналады.
Ақша бірлігінің атауы – теңге,доллар,рубль,,марка,фунт стерлинг,сом
және тағы ... ... ... ... сөзі ... ... шыққан ,себебі ол күміс слитоктан кесіліп ... және ... ... ... деп ... ... білдіреді.Ал «доллар» -
«талер» деп аталатын неміс тиынының атауынан шыққан,ал ол «иоахимсталер»
деп аталатын ... ... ... ... ... болған,ал ол өз кезегінде Чехия еліндегі күміс ... ... ... ... эмиссиялайтын барлық ақша белгілері заңда
төлем құралы ... ... яғни бұл ... ... ... заң ... ... түрде қабылданатын ақша
белгілері.:Ақша бірлігі ... ... ... ... ... ... ... теңге болып табылады.Теңге алтын немесе басқа
құнды металдар арасында ресми ара қатынас ... ... ... шығарудың тәртібі және қамтамасыз
ету сипаты.Ақша белгілерінің түрлері – ақша массасының құрылысы және ақша
белгілерінің номиналы.Негізінен ақша бірлігінің екі түрі ... ақша - әр ... ... ... купюралар.
Мысалы,Ұлы Француз қозғалысы кезеңіндегі ақшалар ассигнаттар ... ... екі ... болуы мүмкін:а)ақшалай тауарға айырбастау
кепілдігімен,яғни эмитент өзіне банкноттарды ... ... ... міндетін алады;б)жай,яғни бағалы металдарға немесе басқа ақшалай
тауарларға айырбасталмайтын ақша белгілері.
2.темір тиындар – әр ... ... ... ... деп ... ... мемлекеттің туы
суреттеледі.Тиынның артқы жағы-реверс деп аталады,онда мемлекет ... ... ... ... ... ... ... тиыннның шеті-
гурт деп аталады.
Барлық төлем түрлеріне олардың көрсетілуі құны ... ... ... пен тиыннан тұратын айналымдағы мемлекеттің ақша
белгілері.Ақша белгілерін шағаруды олардың айналымнан ұйымдастыруды және
айналымнан ... ... банк ... ақшасыз балама алу арқылы банкнот
пен монетаны сату түрінде тек бір өзі ғана ... ... ... ... ақша ... туралы» Заңында былай делінген :
«Қазақстан Республикасы аумағында нақты ақша ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі жүзеге асырады ». * [ ... ... ... ... мен ... ... ... міндеттемелері болып табылады әрі оның барлық активтерімен
қамтамасыз етіледі.Ұлттық банк ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында ұдайы жариялап
отырады.
Ақшаның түрлеріне:қағаз және несие ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан реттеуші органдардың құқықтары мен міндеттерінің
жиынтығын білдіреді.Ақша-несие саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерінің деңгейлері;
2.Ұлттық банкте депозиттелген ең аз шамадағы ... ... ... ... сату және ... алу
бойынша ашық нарықтағы операциялары;
4.Банктерге несиелер;
5.Валюта нарығындағы интервенция;
6.Айрықша жағдайларға жекелеген түрлерінің несиелік
операциялардың деңгейі мен мөлшеріне тікелей сандық
шектеулерді қою;
7.Ресми ... ... ... бағамы.Оны шетелдік валютаға айырбастаудың тәртібі.Валюта
бағамы-бұл басқа елдің ақша бірлігінде бейнеленген ... ақша ... ... ... ... тәртібі Қазақстан
Республикасының «Валюталық ... ... ... ... Валюта
бағамы баға белгілеудің негізінде анықталады.Валютаның ресми және ... ... ... ... ... ... ... шетелдік валюта «қоржыны» ... баға ... ... ... ... мемлекеттің ақша айналымының ... ол ... ... даму ... ... ... ... өзгеріп отырады.Ақша жүйесін құру формаларындағы
принципттік айырмашылықтары металдық айналым ... және ... мен ... ... ... ... даму кезеңінде ... ақша ... ... ... ... ... ... (алтын мен күміс) деп аталатын екі түрлері қалыптасқан.
Монометаллизм-ақша жүйесі,яғни бір металл жалпыға бірдей балама ретінде
әрі бағасы ... ... ... ... мен белгілерді
функциялайтын ақша ... ... ... қызмет етеді.Күміс
монометаллизмі Ресейде - 1843-1852 жж., Үндістанда - ... ... 1935 ... дейін қолданылды.Ал алтын ... ... ... 1816 ... ... - ... ... - 1897 ж.,
АҚШ-та – 1990ж. ... құн ... ... ... қарай алтын
монометаллизмнің үш түрі бөліп көрсетіледі:алтын ... ... ... ... монеталы стандартты-еркін бәсекелестік кезеңінің талаптарына көп
сәйкесіп,өндірістің,несие жүйенің,әлемдік сауды-саттықтың ... ... ... ... ... ... негізгі белгілеріне мыналар
жатады:толық бағалы алтын монета ел ... ... ақша ... ... құйма стандарт-оның алтын монеталы стандарттан айырмашылығы бұнда
алтын монета айналыста болмайды және оны еркін соғу ... ... ... ... бір ... алтын құймасының белгілі бір
салмағына айырбасталады. Мысалы,Ұлыбританияда ... 12,4 кг. ... 1700 фунт ... Францияда 12,7 ... мың ... ... –ол ... ... ... бір шетел
валютасына айырбасталатын ақша жүйесі.
Әлемдік дағдарыстың ... ... ... ... барлық жүйесі жойылып, ұсақталмайтын банкноттық айналым
дәуірі басталды. Барлық елде банкноттың алтынға ... ... ... ... ... қағаз ақша белгілері-бірден-бір
төлем құралына айналды.
Биметаллизм-баламаның жалпыға бірдей құнының рөлі айналымда болатын екі
металл-алтын мен күміске заңмен ... ақша ... ... ... ... ... ... Еуропа елдерінде XIX ғасырда пайда
болған.Бұл жүйеде алтын мен күміс тең құқықтағы ... ... екі ... да кең ... ... ... ... жүрген.Биметаллизмнің үш негізгі түрі болған: ... және ... ... жүйесі.
Қосарлы валюталар жүйесі –мұнда алтын мен күміс монеталардың арасындағы
ара-қатынасы металдың нарықтық құнына ... ... ... ... ... ... ... сандық ара-қатынасын мемелкет
бекітіп,алтын мен күміс монеталар сол қатынаспен ... ... ... ... мен күміс бірдей негізде заңды төлем
құралдары болып табылады.
*Сонымен,нарығы ... ... ақша ... ... ... ... ... демонитизациясы,яғни алтынның ақша ... ... алып ... ... ... несие ақшаларына көшу;
✓ Ақша айналымында кейбір қағаз ақшалардың сақталуы;
✓ Мемлекетті,шаруашылықты несиелеудің тәртібіне байланысты
банкноталар ... ... ... әкеп ... жүйесінің
қағидаларының бұзылуына байланысты туындайтын ақша айналымын
мемлекеттік реттеу.
Ал ақша жүйесінің қызмет етуінің ... ... ... ... ... ... ... Олар айырбас сатысында пайда болады;
o Бұл қатынастардың материалды объектісі болып тауар және
ақша танылады;
o Бұл қатынастарда ақша ... ... ... ... Олар ... ... қажеттілігіне бағытталған;
o Бұл қатынастар құқықтық емес түрде қалыптасуы мүмкін;
o Олар ... ... ... ... ... Бұл ... ... ара қатынасы
тараптардың заңи теңдігіне негізделеді.
Сөйтіп,қазіргі таңда белгілі бір мемлекеттің ақша жүйесі өз кезігінде
мемлекеттің ... ... ) ... ... ... ... жүйесін
айтамыз және да ол белгілі заңдармен реттеліп отыратын ,мемлекеттегі ... ... ... Қазақстан Республикасының ақша жүйесінің құқықтық негіздері
Негізінен ақша өте көне ... ... ... ... ... ... ... төлем құралы ретінде біздің дәуірімізге
дейінгі 2000 жылдары Крит ... ... ... ... ... атауға ие болады.Оның формасы жайып қойған өгіз ... ... ... 52 кг. ... ... ... (талантон) деп өте ірі
салмақ бірлігі мен ақша өлшемін айтқан.1 ... – 6000 ... ... ... 26,2 ... жеткен.*[13.45-48-беттер]
Ал жалпы,негізгі қарастыратын тақырыбымыз ақша жүйесінің құқықтық
негіздері дегеніміз-еліміздің ақша ... ... және оның ... ... мен ... ... ... шығару және қамтамасыз
ету тәртібін,ақша жүйесін және ұлттықвалютаны қорғау ... ақша ... ... ... ... ... жалпы бөлімінің институты.
Ақша жүйесінің құқықтық негіздері институтын қарастырған кезде
мемлекеттің ... ... ... ... ... валюталар
жөніндегі ерекше құқықтарымен ... ... ... ... ... ... бойынша «мемлекеттің валюталық
монополиясы» немесе «валюталық заң шығарушылық негіздері» қаржылық құқықтың
ерекше бөліміне кіретін ... ... ... ... ... құқықтың ерекше бөлімінің құрамында жоқ ... ... ... ... ... бір ... институт арқылы көрсетіледі және жаңағыдай ақша қаражаттары
қорларын білмейді.Ал ондай экономикалық институт жоқ болса,ерекше ... ... ... ... ... ... ... барлық ақша қорларының,яғни барлық
қаржылық-экономикалық институттардың жұмыс істеулеріне ықпал ететін ... ... ... ондай құқықтық нормалар қаржылық ... ... ... ... ... бұл ... ... жалпы бөлімінің төрінен орын алуы керек.
Үшіншіден,мемлекеттің валюталық монопллиясының басты мақсаты-ұлттық
ақша ... ... және оның ... ... ... ақша ... ... реніде қарастыруға болады.
Мемлекеттің,мемлекет мүддесін көздейтін өкілетті органдардың валюта
жүйесіндегі құқықтарын қарастырмастан бұрын,осы валютаға байланысты ... ... ... ... ... ... ретінде мемелкет қабылдаған әр
түрлі ақша біріліктері немесе құнды банкноттар мен тиындар,оның ... ... ... ... ... қоса ... ... алынып жатқан,бірақ айналымдағы ақша біріліктеріне айырбастауға
жататындары),сондай-ақ есеп шоттардағы халықаралық ақша немесе есеп ... ... ... валютасы» – Қазақстан Республикасы аумағында
заңды төлем қаражатыретінде қабалдауға міндетті ақша бірлігі.Қазақстан
республикасының Ұлттық ... ... ... ... өз ... ... ... валюталар» деп,заңды төлем қаражаттары болып табылатын ... ақша ... ... ... елімізде жүріп
,тұруыннолармен жасалатын ... ... ... ... алу және сату және ... да шетелдік валютаға қатысты
қатынастарды реттейтін және жүзеге ... ... ...... ... ... «валюталар» ,яғни қандай-да болмасын мемлекеттердің ақша
бірліктері үш түрге ... ... да ... ... ... ... ... халықаралық валюта қоры тарапынан
валюталық щектеулер қойылмаған,тұрақты ... ... ... нарықты курсы бар және сатып ... ... ... ... ... ... доллары,Жапон
йенасы, еуропалық евроны жатқызуға болады.
2. Жартылай еркін жүретін валюталар.Бұл валюталарға ,яғни ... ... ... кейбір шектеулер қойылған .Ал осы
операцияларға шектеулер қойылмаса импорт пен экспортқа,валюталарды
нарықтан немесе мемлекеттен сатып алу және сату ... ... ... ... бір ... ... ғана жүретін валюталар.Біздің
ұлттық валютамыз – теңге осы тұйықталған валюта түріне жатады.Сол
сияқты ... ... де ... ... сомы,азербайжан
манаты,балтық мемлекеттердің латтары мен литтері,өзбектің сум-
купоны да тұйықталған валюталар болып есептеледі.
Енді ... ... ақша ... ... ... ақшы ... деп-құқықтық нормалармен ретке
келтірілген,еліміздің ақша айналымын жоспарлы түрде ұйымдастыратын ... ... ... ... ... ... ақша
экономикалық қатынастардың және оның ... ... ... ретінде,сонымен қатар ақша экономиканың терең қалпын,яғни ең
біріншіден рыноктың тауарлармен ... мен ... ... емес ... ... қаржылық қамсыздандырылуының
дәрежесін білдіреді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... еліміздің ақша-несие саясатын қалыптастыру ... ақша ... ... ... етуін қамтамасыз ету ... бір ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Мемлекетіміздің ұлттық ақша жүйесі өз ... 1993 ... ... «Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасын енгізу туралы»
Елбасының Жарлығына сәйкес ұлттық валютаны 1993 ... 15 ... ... ... көздеді.Сол сәттен бастап Қазақстан
Республикасының ақша ... ... ... ... ... ... 100 ... тұрады.
«Теңге» атауының өзі көне түріктің ... ақша ... ... көне Орта Азия ... ... ... деген атауынан алынған,мысалы, «бухар тенгасы».Орыс тілімен ол
«деньга», «деньги»,арабтың ... ... ... ... көне түріктің «данака» деген атауларымен байланысты.* [12.46-бет]
Банкноттар мен тиындар номиналының құрылымын Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі белгілейді.
Қазақстан Республикасы ақша ... ... ... көрсету
және төлемдер жасау процесіндегі нақты төленетін (қолда бар) және нақты
төленбейтін ақша қозғалысын қамтиды.Ал бұл ақша ... ... ... ... ... ... әртүрлі әдістер бар.Олар
мыналар:
...... ақша ... ... ... қағаз ақшаларының бағалығын шет елдік валюталарға
байланысты етіп ... ... ... жаңа
валюта мөлшері белгіленеді.
▪ Деноминация – айналымдағы ескі ақшаларды ... ... ... ... жаңадан шығарылған ірі
ақшаларға айырбастау арқылы ,ақшаның ... ... ... ... ... және т.б. ... ... – айналымнан басы артық ақшаларды алып тастау арқылы
ақшаның санын азайту.
▪ Нуллификация – айналымнан ... ... ... ... ... және аз ... ғана жаңа ... ақшаларды щығару.
▪ Ревальвация – ұлттық ақша бірлігінің ... ... ... ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкісінің сөзсіз міндеттемесі болып табылады және оның барлық активтерімен
қамтамасыз етіледі.Сонымен қатар,Қазақстан Республикасының ... ... ... ... нақты ақша қаражатын шығару,оның
айналысын ұйымдастыру қозғалыстарын қамтиды.
«Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы» Заңы ... ақша ... ақша ... ... ... ... мен түрлерін,тиын
соғу мен ақша бірліктері эмиссиясы тәртібін,ақша айналысын ұйымдастыру мен
реттеуді белгілейді.
Ал Қазақстан Республикасының ... ... 1993 ... 13 сәуірдегі
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға сәйкес:
✓ ақша айналысын басқаруды;
✓ айналыстағы ақша ... ... мен ... ... ... мен ... ... еліміздің валютасының курсын шет мемлекеттердің валютасына
айырбастау курсын белгілеуді;
... ... ... тәртібін анықтауды
✓ шетелдік валютаны сатып алуды және сатуды;
✓ теңгелердің қанша ... ... ... ... есеп айырысу және нақты төлемей есеп айырысу ережелерін
белгілеуді және тағы да басқа ақшы ... ... ... ... ... банкі ақша жүйесі шеңберіндегі қаржылық-
құқықтық реттеудің негізгі субъектісі.
*Қазақстан Республикасының ... ... ... саяси-құқықтық
функциясы болып ақша эмиссиясы мен ақша айналымын ұйымдастыру ... ... ... өзінің саяси маңызына байланысты
Республика Үкіметінің құрамына кірмейтін, тек ... ғана есеп ... ... арнайы мемлекеттік қаржылық-несиелік орган
деп есептеуге болады.* [1.66-бап]
*Қазіргі кезде,Қазақстан Республикасында төмендегідей Ұлттық ... ... 1998 ... ... 5000 ... ... 1999 ... үлгідегі 200 теңгелік банкнота;
3. 1999 жылғы үлгідегі 500 таңгелік банкнота;
4. 2000 ... ... 1000 ... банкнота;
5. 2000 жылғы үлгідегі 2000 теңгелік банкнота;
6. 2003 жылғы үлгідегі 10000 теңгелік банкнота..
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... бұл ... ... ... территориясында еркін ауысады.
Сонымен қатар Қазақстан Ұлттық банкінің банкноталарымен бірге Қазақстан
Республикасы территориясында келесідей тиын ... ... 1997 ... ... сары түсті «нибрасс» құймасынан
дайындалған 1,5,10 ... және 1998 ... ... ақ түсті
«нейзильбер» құймасынан дайындалған 20,50 теңге;
2. 1995 жылғы үлгідегі 1999 жылы қолданысқа түскен, ... ... ... «Жібек жолы» тиындары;
3. 1995 жылғы үлгідегі Абай Құнанбаевтің 150-жылдығына арналып
дайыедалған «Ана», «Медресе», ... ... ... ... 1995 ... ... ... құймасынан БҰҰ-ның 50-
жылдығына арналып дайындалған 20 теңге;
5. 1995 жылы ... ... ... 50 ... ... ... ... дайындалған 20 теңге;
6. 1996 жылы қолданысқа түскен Жамбыл Жабаевтің 150-жылдығына
арналып ... ... ... ... ... 1996 жылы ... ... Қазақстанның тәуелсіздігіне арналып
шығарылған «нейзельбер» құймасынан дайындалған 20 теңге;
8. 1997 жылы ... ... ... ... ... шығарылған «нейзельбер» құймасынан дайындалған 20
теңге;
9. 1998 жылы қолданысқы түскен Астана қаласын ... ... ... презинтациясына арналып ... ... ... 20 теңге;
10. 1999 жылы қолданысқа түскен Қаныш Сатпаевтің 100-жылдығына
арналып шығарылған ... ... ... ... 2000 жылы 24 ... қолданысқа түскен 1941-1945 жылдардағы Ұлы
Отан Соғысының 55-жылдығына арналып ... ... ... 50 теңге;
12. 2000 жылы қолданысқа түскен ... ... ... ... «нейзельбер» құймасынан дайындалған 50
теңге;
13. 2000 жылы 1 қыркүйекте ... ... ... ... ... ... ... құймасынан
дайындалған 50 теңге;
14. 2001 жылы қолданысқа түскен қазақ ұлттық аспаптар тақырыбына
арналып ... 500 ... ... ... ... 2001 ... 12 ... бастап қолданысқа түскен
«Архитектуралық және тарихи ескерткіштер» сериясына ... 1000 ... ... ... ... ... 2001 жылы 30 ... қолданысқы түскен Қазақстаннның сирек және
жоғалу қаупіндегі ... ... ... 500 ... ... ... ... 2001 жылдың 15 ноябрінде қолданысқа түскен ... ... ... ... ... 1000,500 теңгелік күміс
тиындар;
18. 2001 жылы 29 желтоқсанда қолданысқа түскен ... ... ... ... ... ... шығарлыған 50 теңгелік
«Сайғақ» күміс тиыны;
19. 2001 жылды 29 ... ... ... ... ... ... 500 теңгелік «Ұмай» күміс тиыны;
20. 2002 жылдың 22 наурызынан ... ... ... ... ... ... ... құймасынан
дайындалған 50 теңге;
21. 2002 жылдың 29 ноябрінен қолданысқа түскен Г.Мұставиннің 100-
жылдығына арналып шығарылған ... ... ... ... 2004 ... 20 ... ... түскен «Қазақстанның қызыл
кітабы» тиындары сериясынан шығарылған 500 ... ... ... ... ... ... айта кететін жәйт,естелік тиындар алтыннан және күмістен
жасалған және Қазақстанның ... ... ... ... ... қаматамасыз етілген.Бұл тиындар жоғары технологиялық
әдістермен дайындалады,сонымен қатар ... және ... ... ... банкі арнайы қаржылық және ... ... ... теңгенің ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
* ... ... ... ала ... ... ақша ... мынандай сипаттама беруге болады:
▪ қазіргі таңда Қазақстанның ... ... ... ... ... ... валюталық жүйесін реттеуді жүзеге
асырады;
▪ сонымен ... ақша ... ... ... ... ... баға ... белгіленбеген;
▪ заңдарда өзгеше көзделмеген жағдайларды қоспағанда,шетел валютасын
төлеу құралы ретінде ... жол ... ... бүкіл аумағында міндетті төлем құралы ретінде
қазақстандық теңге танылады;
▪ Қазақстан ... әрі ... ... қаматамасыз ету үшін
және инфляциялық процестердің төмендеуі үшін жоғарғы номиналдағы жаңа
банкноталар эмиссиясы қажет.* [14.43-бет].
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен,ақша жүйесі дегеніміз-тарихи ... ... ... ... біртұтас ақша айналымын айтамыз.
Ақша жүйесінің типін былай қарастырса болады:ақша – ерекше тауар
ретінде ... ... ... ... ... ... ақша – құн
өлшемі қызметін атқаруына байланысты қалыптасады.Жалпы,ақша – бұл өте ... ... ... тұрып патйда болған.
Негізінен әлем тарихында ақша жүйесінің ... екі ... ақша ... жерде несие ақшалары
метелға айырбасталып отырған,екіншіден,несие және қағаз ақшалар,бұл жерде
алтын бір ... ... қана ... ... ... болған.
Ал ақша жүйесінің түрлеріне келетін болсақ,оның негізгі екі түрі бар:
1.монометаллизм,яғни бір метал-алтын немесе күміс ... ... ... әрі ... ... ... айырбасталған монеталар мен
белгілерді функцалайтын ақша айналымының негізі.
2.биметаллизм,яғни баламаның жалпыға бірдей құны екі ... ... ... ... бекітілген ақша жүйесі болып табылады.
Ал Қазақстан Республикасының ақша жүйесі дегеніміз не ... ... ... ... ... ... келтірілген,еліміздің ақша
айналымын жоспарлы түрде ұйымдастыратын нормалар мен ... ... ... ақша ...... ... ұлттық
валютасы болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған ҚР-ның Конституциясы
2. 1993 жылғы 13 желтоқсанда қабылданған «ҚР-ның ақша ... ... ... 1995 жылы 30 наурызда қабылданған «ҚР-ның Ұлттық банкі туралы» Заңы
4. 1993 жылы 14 сәуірде қабылданған «Қазақстан ... ... ... ... Эдвин Дж.Долан,Колин Д.Кэмпбелл,Розмари Дж.Кэмпбелл «Деньги,банковское
дело и денежно-кредитная система».
Москва,1991 г.
6. Ғ.С.Сейтқасымов «Ақша,несие,банктер». Оқулық. Алматы, 2005 жыл
7. ... ... ... ... ... пособие. Минск, 2003 г.
9. Б.А.Көшенова «Ақша,несие,банктер,валюта қатынастары». Алматы,2000 ж.
10. И.Худяков «Финансовое право РК».Общая часть.
Алматы,2001 г.
11.С.С.Найманбаев «Финансовое право».Астана,2005 ж.
12.О.И.Лаврушин «Деньги,кредит,банки».Москва,1999 г.
13.С.М.Найманбаев ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері22 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері жайлы30 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері, Қазақстан Республикасының ақша жүйесі23 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы27 бет
Ақша жүйесі: түсінігі және элементтері26 бет
Ақша жүйесінің элементтері мен ақша айналысы29 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша саясаты31 бет
Ақшаның мәні, экономикалық мазмұны мен қызметтері42 бет
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь