Абай (Ибраһим) Құнанбаев

АБАЙ (Ибраһим) Құнанбаев [(29.7(10.8).1845, казіргі Шығыс Қазақстан обл. Абай ауд. Қасқабүлақ жайлауы—23. 6(6.7).1904, сонда, Балашақпақ жайлауы, бейіті Жидебайда)] — үлы ақын, философ, ағартушы, композитор. Ақынның арғы бабасы - Олжай батыр. Олжайдан Айдос, Қайдос, Жігітек есімді 3 үрпак тарайды. Айдостың Айпара деген әйелінен Ырғызбай, Көтібак, Топай, Торғай туады. Бүлардың әкесі момын, шаруа адамы, ал шешесі өткір тілді, өр мінезді әйел болған: Сол Айпара ана балаларына:
"Шынжыр балақ, шүбар төс Ырғызбайым,
Тоқпақ жалды торайғыр Көтібашм,
Әрі де кетпес, бері де кетпес Топайым,
Сірө да оңбас Торғайым", —деген сипаттама берген (Әуезов М. Жиырма томдық шығармалар жинағы, А., 1985,26-6). Анасы айтқанындай, Ырғызбай ортасынан оза шауып, ел басқарған. Ыршзбайдан Үркер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай тарайды. Өскенбайдың әйелі – Зереден Қүнанбай туады. Құнанбай 4 әйел алған. Оның бәйбішесі. Күңкеден-Қүдайберді, інісі Қүттымүхамбетке айттырылып, калыңдық кезінде жесір қалған соң, өзі алған екінші әйелі Үлжаннан - Тәңірберді (Тәкежан), Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, үшінші әйелі Айғыздан Халиулла, Ысмағүл туады. Қартайған шағында үйленген кіші өйелі Нүрғанымнан ұрпақ жоқ. А-дың "Атадан алтау, анадан төр-теу..." едім дейтіні осыдан. Болашақ ақын сабырлы мінезіне, кең пейіліне сай ел анасы атанған "көрі әжесі" Зеренің мол қазынадай аңыз ертегілерін естіп, абысын-ажынга жайлы, өзіл-калжыща шебер, жөн-жобаға жетік өз анасы Үлжанның төрбиесінде өсті.
Абай бала кезінде ширақ, пысык болмағанымен, елдегі шешен, ақьін, ертегішілер әңгімесін тез ұғып алатын зерекгігімен, ынтальшығымен ерекшеленген. Шортанбай, Дулат, Бүкар жырау, Марабай, Шөжелерді тындап өскен. Анасы Үлжан да шешен болған, сөз қадірін білетін ортада өскен кісі.Юн-ың ағасы (әкесі Түрпанның інісі) Тонтайдың влерінде қожа-молдаларға кдрап: "Жазыла-жазыла қожамолдадан да үят болды, енді өлмесек болмас",—дегені халық аузында мәтел боп кеткен.
Қазақ Совет Энциклопедиясы,
Қазақ Энциклопедиясы,
«Абай» «Аманат баспасы 2005 ж.»,
«Абай» «Жазушы 1986 ж.»
        
        АБАЙ (Ибраһим) Құнанбаев
АБАЙ (Ибраһим) Құнанбаев [(29.7(10.8).1845, казіргі Шығыс Қазақстан
обл. Абай ауд. Қасқабүлақ ... ... ... ... ... Жидебайда)] — үлы ақын, ... ... ... арғы ... - ... батыр. Олжайдан Айдос, Қайдос, Жігітек есімді 3
үрпак тарайды. Айдостың Айпара деген ... ... ... ... ... Бүлардың әкесі момын, шаруа адамы, ал шешесі өткір тілді, өр
мінезді әйел болған: Сол Айпара ана балаларына:
"Шынжыр балақ, шүбар төс ... ... ... ... де ... бері де ... Топайым,
Сірө да оңбас Торғайым", —деген сипаттама берген (Әуезов М. Жиырма
томдық ... ... А., ... ... айтқанындай, Ырғызбай
ортасынан оза шауып, ел басқарған. ... ... ... ... ... Өскенбайдың әйелі – Зереден Қүнанбай туады. Құнанбай 4
әйел алған. Оның ... ... ... ... калыңдық кезінде жесір қалған соң, өзі ... ... ... - Тәңірберді (Тәкежан), Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, үшінші әйелі
Айғыздан Халиулла, Ысмағүл туады. Қартайған ... ... кіші ... ұрпақ жоқ. А-дың "Атадан алтау, анадан төр-теу..." едім ... ... ақын ... ... кең ... сай ел ... ... әжесі" Зеренің мол қазынадай аңыз ертегілерін естіп, абысын-ажынга
жайлы, өзіл-калжыща шебер, ... ... өз ... ... ... бала ... ширақ, пысык болмағанымен, елдегі шешен, ақьін,
ертегішілер әңгімесін тез ұғып ... ... ... ... Дулат, Бүкар жырау, Марабай, Шөжелерді тындап
өскен. Анасы Үлжан да ... ... сөз ... ... ортада өскен
кісі.Юн-ың ағасы (әкесі Түрпанның інісі) Тонтайдың влерінде қожа-молдаларға
кдрап: "Жазыла-жазыла қожамолдадан да үят болды, енді өлмесек
болмас",—дегені ... ... ... боп ... ... қажының да кеңінен
толғап сөйлер терендігі, өз тұстастарының ғана емес, шетелдік
саяхатшьшардың да назарына іліккен; қ.Янушкевич. ... ... ... ... ... ... ... және туыста-рының
балаларын оқытқан. А. сегіз жасында өуелі сол ... ... ... ауыл ... Рабитханнан оқыған. Әкесі оның зеректігін байқағаннан
кейін, 10 жасқа ... соң ... ... Риза медресесіне береді. Онда 3
жыл оқыған. Медресенің үшінші жылында ол осы ... ... ... қосымша түсіп, онда 3 ай орысша оқиды. Бүл түста М.О. Әуезовтің "Өзі
түстас үлкен-кіші балалардың барлығынан сонағұрлым ... ... ... ... ... ... ... кітапты молдасының бір оқып, бірақ
рет түрікшеге аударып берген сөздерін кітапқа карамай жатқа айтып шыға
алатындай зерек болады. Сонымен дөріс ... ... ... ұғып ... өзге балалардан анағұрлым оңай тиген. Көп уақытын ... ... ... ... Абай өз бетімен өзі сүйген кітаптарын оқуға ... ... ... ... ... соңақ тез есейіп, ілім куған кісінің
калпына оңай түсіп кеткен. Оқыған кітаптың көбіне сынмен қарай білетін,
сезімді оқушы бола бастаған. ... ... ... ... оқыған ірі ақындары
болады. ... Сол бала күнінде жаттаған кейбір ... ... ... ... ... есінен шықпаған, ұмытылмаған" деген түжырымы
болашакұлы акынның қалыптасу кезеңін айғақтайды. А. бір жағынан шығыс
классиктері Низами, Сағди, Қожа ... ... ... ... тағы ... ... жағынан А.С. Пушкин, А.И. Герцен, М.Е. Салтыков-Щед-рин,.
Н.А. Некрасов, М.Ю. ... Л.Н. ... И.А. ... Ф.М. ... Тургенов, Н.Г.Чернышевский мұраларын оқып, терең таныс болған, Батыс
әдебиетінен Гете, Дж. Байрон сияқты ақындарды оқып, түрлі ғылым салалары
бойынша зертгеулер жүргізді. ... ... осы езі ... ... ... тең дөрежеде пікір таластырып, олардың ішінен ірі ақындардың
өзіне өсері болған кесек туындыларын қазақ тіліне аударған. Аударған
өлендері көркемдік жағынан негізгі нұсқасымен тең ... ... асып ... ... ... өзге ... ... зеректігін ерте сезіп, оны
әрі қарай оқытпай қайтарып алып, ел ісіне ара-ласуға баулиды. Сөйтіп 13
жастағы А. әке ... ... ... араласады. Ол өке қасында
болған жылдарда қазақ дала-сындағы әлеум. өмір қайшы-лықтарын жан-жақты
тани түседі. ... ... ... ... мен парақор орыс
әкімдерінің, жергілікті жарамсақ болыстар әрекеттерінің халық тағдыры-на
кеселді, зияндьшығын айқын түсініп, соған карсы батыл ... ... оның ... ... ... ... жүйесінің бел алып, елдің
құрсауда қалғанын сезіп күйзелген. ... ... ... саясаты мен
оның аярлығын түсінбей өзара кым-қиғаш ай-тыс-тартыскд түскен, танымы таяз
болыстар мен ел ... ... ... бел бутан А. болыс сайлауына
түсіп, жеңіп шығады. 1875 — 78 ж. ... ... ... ... Бұл
жылдары өз қолындағы билікті пайдала-нып, өділдік таразысын тең ұстауға күш
салды. А. кейіннен, 1886ж. Е.П. Михаэлистің ұсынысымен, ... ... ... ... ... ... ... А. 1880 ж. И.
Долгополов, А. А. Леонтьевпен танысып, олармен тығыз қарымқатынаста болған.
А. ел ісіне араласкан жылдарында ... ... ... ... ... ... ж. ... айында Шар өзенінің бойындағы Қарамола деген жерде
Семей ... ... ... ... ... ... 5 ... астам би-бо-лыстары бас қосқан төтенше съезі өткізідді. Осы съезде
төбе би болып сайланған А-ға "Семей қазақтары үшін қылмысты ... ... ... ... тапсырылды. А. бастаған комиссия барлығы 93-баптан
тұратын ережені 3 күн, 3 ... әзір ... Бүл ... ... әдет
зандарына да, патша өкіметінің халықты қанаушылыққа, зорлық – зомбылыққа
негізделген заңына да ұксамайтын, өзгеше қүжат еді. ... ... ... пен өйел ... ... ... ерекше құңды. Бірақ А-дың
беделін өсірген Қарамола съезінен кейін оның қарсыластары көбейіп кетеді.
1890 ж. ... ... ... ... бас ... 16 ... Жиренш
қыстауының шетіндегі Шу деген жерде А-ға қарсы дұшпандық. әрекетке сөз
байласады. 1891 ж. ... ... дау 1897 ... дейін созылады. Бүл
шиеленістің аяғы 1891 жылғы Мұқыр сайлауындағы жанжалға, А. өміріне
қастандык жасауға әкеп соқтырады Ақын бүл ... барш ... ... а ... ... ... хз тында айғақгы деректерме дөлелдеп
береді". (Абай. Эв циклопедия. А., 1995, 49-бет Ел ... ... ... әділ ... халық кам;: ойлаған, «тура биде тігі жоқ» ... ... ... ... ... ... ... уақытының
көбісін шығармашылыққа арнаған.
А. үш өйел алған. Бәибішесі Ділдәдан — Ақылбай, Әбдрахман, Күлбадан,
Әкімбай, Мауия, Райхан; екінші ... ... - ... , ... барлығы 7 ұл, 3 қыз сүйген. Үшінші алған әйелі Еркежаннан – ... ... өлер ... адам ... Осы өлеңнің бастапқы тармағындағы
сөздердің мөнісіне үңілсек, табиғат сөзін ... ... ... ... ... күн мен айды ... ... сияқты. Олардың өмірі адам өмірінен ұзақ
екені талассыз. Ескі филос. еңбектерде табиғат өлсе де, адам ... ... ... ...... қарама-карсы қою кездеседі. Мыс., Сократ адамды
табиғатқа карсы койып, әділдік, ізгілік секілді адамның ... ... ... те, ал табиғатты зерттеу деген көңіл бөлуге түрмайды деп
санаған. Табиғат ... ... ... ... ... бір Алла ... үғым бар. ... адамның өзі өлсе де, жаны өлмейді деген пікірді
философтар да ... ... ... деп ... ... ... ойын А.
төмендегідей жалғастырады: ..."Ол біракқайтып келіп ойнап – күлмес, "Мені"
мен ... ... ... деп ат ... ... білмес"
... Дәл осы елеңінде "мен" және "менікі" деген ... А. ... ... ... ... ..."Көп адам дүниеге бой алдырған"
Бой алдырып аяғын көп шалдырған," - дей келіп, алғашқы ойын енді ... ... ... сыя ма, ... Өлмейтүғын артына сөз
қалдырған..." - дейді. "Адам өлмес" дегеннің маганасы өзі өлсе ... ... ... ойы ... ... ... сая ды. А. "Өлең сөздің
патшасы өлеңінде тез ... ... сен де ... -деп ... сөзге зор маңыз беріп қарауын, поэзияның ... ... ... білуін талап етті. Жаңа танымның баурап аларлық күшін, жаңа ... ... ... ... тани ... ... өмірінің сол кездегі
жағдайында толық ... арту қиын да еді. А. оны ... ... мүны оның
"Мен жазбаймын елеңді ермек үшін" деген елеңіндегі мына ... ... "...Шу ... ... тосаңсиды, Өскен соң мүндай сезді бүрын
көрмей". Бұдан біз ақын өлең-жырларындағы жаңа, соны ой – ... ... ... ... жөн ... айқын аңғарамыз. Өлең
– жырға көңіл қоятын ... ... ... байыбына жетуді талап етті
"Сыртын танып іс бітпес, сырын көрмей". А. ақын ... ... ... ... ... оның ... жоқгаушы болуға тиіс деп санаған. А-дың
өлеңдерінің ішінде мазмұны ... да, ... ... ... ... тұрған үздік туындылар мол. "Сегіз аяқ", "Сен мені не ... ... ... ... аңға", ''Қалың елім, казағым, кайранжұртым",
"Жаз", (Жаздыгүн ... ... ... ... ... ай", ... ... "Қызарып, сүрланып", "Келдік талай жерге енді", "Өлсем, орным қара
жер сыз ... ма?", "Көк ... - ... ... ... ... кай-кайсысын алсақ та, мүлде тың дүние, ... ... қоса "Ем таба ... ... көз куаньш", "Сағаттың шықылдағы
емес ермек", "Нүрлы аспанға тырысып ескенсің сен", "Ауру ... ... жай", ... өлер ... адам ... ... өлеңдерден "Жалғыз
жалау жалтылдап", "Жолғашықтым бір жым-жырт ... ... ... "Мен
көрдім үзын қайын қүлағанын" сияқты тағы сан алуан шығармаларды атауға
болар еді. А. ... кебі не ... не ... ... ... өлең ... жағынан мүлде жаңа болып келетіндіктен осы ... ... ... туындыларды түгел қамтып, бөліп алудың өзі өте ... ... ... кемеліне келген өлең үлгілерін туғызған А. соларға
ұқсас, біртектес өлеңдер жазуға ұмтыла бермейді. Әрине, қай ... ... ... ... ... жалғас келіп отырады. Бұл сол тақырыпқа
тереңдеп бару үшін ... ... ол ... әр ... өр ... ... ... шығармашылық тапқырлығы, оның қолынан шыққан кемеліне
келген, керкемдік бітімі жағынан мүлтіксіз өлең ... ... ... бірбіріне ұқсамайтын, жаңаша сипатты дүние болып келетіні.
А-дың тіпті жылдың төрт мезгілін суреттейтін ... ("Ақ ... ... "Күз" ("Сұр бұлт түсі суық ... ... ... ... болғанда"), "Жазғытұры" ("Жазғытұры калмайды қыстың сызы")
секілді бір ... ... ... ... де ... ... ... суреттеу тәсілі, кұрылысы жағынан өр түрлі болып шыққан. Сондай-
ақ өлең сөз, ән-күйдің мәнін, ... ... ... ... тақыры-
бы жағынан бір-біріне жалғас " ... ... ... сөз ... ... ... "Мен жаз-баймын өленді ермек үшін",
"Көңіл құсы қүйқылжыр шар-тарапка", "Өзгеге ... ... ... кездері" деген шығармалары да ойды әр қырынан өрбітуі, ... ... айту ... ... бір-бірінен өзгеше сипат алған.
Осындай бір-біріне ұқсамай-тын әр өлеңінде ақынның өнерпаздық түлғасы ... ... ... ... ... ... өлер табиғат, адам ... ... ... ... ... шықывдағы емес ер-мек" деген
сияқгы өлендерін оқығанда А. ойшьш акын екен деп тандансак, "Жүрегім, нені
сезесің", "Не іздейсің, ... не ... ... ... ... ... өлендерді оқығанда, А. асқан сыршыл ... ... ... Ал "Қан ... бүркітші шығады аңға", ... ... ... ... ... ... қалмайды кыс-тың сызы" сияқты
елендерге назар салсак, А-дың өмір ... ... ... жанды
бейнеге айнал-дырып сипаттауда алдына жан салмайтын суреткер акын екеніне
ден коямыз. "Сабыр-сыз, арсыз, еріншек", ... едде бар ... ... ... кдрап нағыз сы-қақшыл, өткір мысқылға ше-бер ақын
осындай-ақ болар десек, "Мәз ... ... атгы ... еске ... келемеждеудің мұндай да өте нөзік, өтімді түрі ... ... ... ... ... ... оқып жүр" атты өлеңдердің
қазақ поэзиясында ... ... ... ... ... да, ойды ... айту ... де мүлдем өзгеше екені көңіл
аударады. Ал "Сен мені не ... "Ем таба ... "Қор ... ... ... ... туындылар қазақ поэзиясында бұрын орын теппеген
сыршыл лириканың жаңа үлгілері екені айқын ... ... әр ... ... ... ... жаңа бір ... танытатын өзгешелігі болады
десек, олар іштей астасып жаткан сипат, ... ... де ... керек.
"Сегіз аяқгы" оқығанда мұнда ... ... ... ... ... тіпті өлең өрнегінезгеше өрнектеуге шеберлікте әбрі
ұштасып келетіні анық ... ... ... ... ... суреттеу тәсілі мүлде жаңа,
дарадық стилі ... ... ... ... дайын үлгілерді
қайталамайды. Осының өзі-ақ оның поэзиясына жашшылдық сипат дарытады. 0л
қазақ поэзиясының ... ... ... ... әдебиетте жаңа
жанрлық түрлер туғызды. Халықтың сөйлеу тілінің, қазақты – ауызекі ақындық
және өз өнерінің байлығын кең пайдалана ... ол өлең ... ... ... ... өлшемнің интонациялық – ритмикалық байлығын
терең ашып көрсетті. жаңа ырғақгы, үйлесімді өлең ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін
молыктырды. Қазақтын ақындық тілін, әдеби тілін ұстартып жетілдірді, әдеби
тілді биік жаңа сапаға көтеріп, жаңа ... ... А.С. ... ... т.б. ... ... ... аудара отырып,
казақ әдебиетін жаңа ой орамымен байытты. А. Лермонтовті шығармасының ішкі
әлеоның толкын лебізін, ... ... ... ... ... ... Баржарастық сәнімен қазақты қайтадан туғызады. ... ... ... ... бір ... ... жалғыз" сияқты өлеңдерін
жатқызуға болады. Ал қалған жартысы еркін аудармалар. Мыс., "Ой", ... ... ... ... А. жеке ... сөйлемдерді аударғанда алшақ
кеткен тұстары бар дегенде, көбірек айтылатыны өлеңнің алғашқы шумағындағы:
"Арыстанның жалындай бұйра толқын,
Айдаһардай бүкгеліп, жүз ... - деп ... ... ... ... бүктеліп" дегенін еркіндікке жаткызсақ та, "арыстанның
жалындай" ... ... ... бір ...... ... львица, С косматой гривой на хребте,"- деп ... ... ... байқалады. Және жал арыстанда ғана болатынын А. ... ... деп ... айтылған ғой). А-дың аударма жасауға тереңдікпен,
шеберлікпен, жауапкершілікпен келгенін байқайсыз. А. ... ... ... өсу ... баға ... зор ... ... А. - мысал
өлендердің де шебері. Қазақ халқының солдәуірдеп ... ... өр ... ... ... ... іс-әрекетін дәл көрсетіп,
сатиралық бейнелер жасауға сөз өнерінде мысал жанрынан асқан ... жоқ. ... ... ... ... шығармаларынан аударма деп саналып
жүр. ... осы ... ... ... ... өзіндік жанрлық
ерекшелігін ескеру қажет. Мысалдары толық ... ... ... ... бір ... ... баяндалады. А. мысалдарының тағы бір дені
ауыз әде-биетінен бастау алып, әлем халыктары ... ... ... танымал мотивтерден тұратындығы. Ортақ сюжетке жазьша берер мысал
жанрының типологиялық дәстүрін сақтай отырып, сол ... ... ... ... ... ... мен ... ( Эзоп, Федр, Бабрий, Крылов,
Абай, Ыбырай, Әлихан, Ахмет, т.б.), ... мен ... ... ... А.
Құрманбаев, Абай. Әлихан, т.б.). Бұдан, Аарне және Томпсонның дүн. жүз.
ертегілер каталогындағы сюжеттердің ... ... ... ... ... ... шығармаларында көрініс тапқанын байкап отырмыз. А.
мысалдары Крыловтан аударма ... ... ... ... төл шығармалар.
Абай "Масғүт", "Ескендір", "Әзім" поэмаларын жазған. Олардың үшеуі де шығыс
халқына ортақ ... ... ... ... ол ... ... ... прозалық шығармасын және ... ... ... ... ... ... ... ақынның шығармашылық ізденістері аз
болмағанын көреміз. Бұл екі ... мен ... ... ... ... ... байлам жасау киын. Ал "Масғүт" пен "Ескендір"
туралы айтсақ, олардың өзге-шелігі, ... осы ... ... ... ізін ... басқа қалыпта жазылуы поэмаларға ... ... ... Совет Энциклопедиясы,
Қазақ Энциклопедиясы,
«Абай» «Аманат баспасы 2005 ж.»,
«Абай» «Жазушы 1986 ж.»

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)7 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)10 бет
Абай Құнанбаев туралы7 бет
Абай Құнанбаев.(1845-1904)7 бет
Абай Құнанбаев: балалық және жастық шағы7 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь