Арал тағдыры - адам тағдыры

Мазмұны:

1. Кіріспе

2.1 Арал тағдыры . адам тағдыры
2.2 Балқаш көлінің экологиялық жағдайы

3. Қорытынды

4. Қолданылған әдебиеттер
1. Кіріспе

Арал – Балқаш тағдыры бүгін барша жұртты алаңдатып, толғандырып отыр. Табиғаттың ғажайып сыйы, ботаның көзіндей мөлдіреген қос айдын бұл күндері адамның жөн-жосықсыз, парықсыз іс-әрекетінің салдарынан құрып, дүниеден көшіп барады. Бүгін адам тіршілігіне, шаруашылыққа тигізер зардабы орасан зор бұл апатты дереу тоқтатып теңіз бен көлді аман сақтап қалу мәселесі бар маңызымен алға қойылып отыр.
КПСС Орталық Комитетінің Саяси Бюросы Арал теңізі ауданында экологиялық жағдайды түбірінен жақсарту жөніндегі СССР Министрлер Советінің елдің жетекші ғалымдары мен мамандарынан құралған комиссияның тұжырымдары негізінде әзірленген ұсыныстарын қарады. Арал өңірі ауданында бұзылған экологиялық тепе-теңдікті қалпына келтіру, Арал теңізін сақтап қалу жөнінде түбегейлі іс-кимыл жасау қажеттігі атап көрсетілді. Су ресурстарын ұтымды пайдаланудың, егішіліктің су үнемдеитін прогресті жүйелерін практикаға енгізудің бірінші дәрежелі маңызы бар екеніне айырықша назар аударылды.
1988-2000 жылдары суару және коллектор-дренаж жүйелерін қайта құру жөнінде ірі ауқымды жұмыстар жүргізу көзделді. Суармалы жерлердің ірі алаптарын құру тоқтатылды. Әмудария, Сырдария сағаларына және Арал теңізіне судың кепілді ағуын қамтамасыз ету үшін суару мақсаты мен шаруашылық қажетке су пайдалануға лимит белгілеу дұрыс деп табылды.
Арал өңіріндегі санитарлық және эпидемологиялық жағдайды сауықтыру орасан зор саяси және әлеуметтік маңызы бар міндет болып табылатыны атап өтілді. Барынша қысқа мерзім ішінде халыққа медициналық қызмет көрсету сапасын арттыру, денсаулық сақтау мекемелерін, сумен жабдықтау объектілерін салуды жүзеге асыру, поселкелердің, аудан орталықтарының, қалалардың санитарлық жағдайын жақсартуға қол жеткізу қажет.
1988 жылы сентябрь айында КПСС Орталық Комитеті мен СССР Министрлер Советі “Арал теңізі ауданындағы экологиялық және түбегейлі жақсарту, оның бассейніндегі су және жер ресурстарын пайдалану тиімділігін арттырып, қорғауды күшейту жөніндегі шаралар туралы” қаулы қабылдады.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т. Есполов, Ж. Шілдебаева – “Экология және табиғатты тиімді пайдалану”.
2. М.Н.Биғалиев – “Аралым – арым, Балқашым - бағым”.
        
        Мазмұны:
1. Кіріспе
2.1 Арал тағдыры - адам тағдыры
2.2 Балқаш көлінің экологиялық жағдайы
3. Қорытынды
4. Қолданылған әдебиеттер
1. Кіріспе
Арал – Балқаш тағдыры ... ... ... ... ... отыр.
Табиғаттың ғажайып сыйы, ботаның көзіндей мөлдіреген қос ... бұл ... ... ... ... ... ... дүниеден
көшіп барады. Бүгін адам тіршілігіне, шаруашылыққа ... ... ... бұл апатты дереу тоқтатып теңіз бен көлді аман сақтап қалу мәселесі
бар ... алға ... ... ... ... ... ... Арал теңізі ауданында
экологиялық жағдайды ... ... ... СССР ... ... жетекші ғалымдары мен мамандарынан құралған комиссияның тұжырымдары
негізінде әзірленген ұсыныстарын ... Арал ... ... ... ... ... келтіру, Арал теңізін сақтап қалу жөнінде
түбегейлі іс-кимыл жасау қажеттігі атап ... Су ... ... ... су ... ... жүйелерін практикаға
енгізудің бірінші дәрежелі маңызы бар екеніне айырықша ... ... ... ... және ... ... ... құру
жөнінде ірі ауқымды жұмыстар ... ... ... ... ... құру тоқтатылды. Әмудария, Сырдария сағаларына және Арал теңізіне
судың кепілді ағуын қамтамасыз ету үшін суару ... мен ... су ... ... ... дұрыс деп табылды.
Арал өңіріндегі санитарлық және эпидемологиялық жағдайды сауықтыру
орасан зор ... және ... ... бар ... ... ... атап
өтілді. Барынша қысқа мерзім ішінде халыққа медициналық қызмет ... ... ... сақтау мекемелерін, сумен жабдықтау объектілерін
салуды жүзеге асыру, поселкелердің, аудан ... ... ... ... қол ... ... жылы ... айында КПСС Орталық Комитеті мен СССР Министрлер
Советі “Арал теңізі ауданындағы экологиялық және түбегейлі ... ... су және жер ... ... тиімділігін арттырып,
қорғауды күшейту жөніндегі шаралар туралы” қаулы қабылдады.
1. Арал тағдыры – адам тағдыры
ХХ ғасырдың қателігі, адамзаттың өз ... ... ...... Бұл ... табиғат – анаға зорлық мінез көрсетуіміздің жемісі.
Арал теңізінің кей ... ... 112 ... ... шегініп, көлемі
2 миллион гектардан астам Аққұм атты жаңа кеңістік пайда ... Сол ... ... 75 ... ... ... дауыл көтеріп, Торғай даласына, Көкшетау,
Павлодар, Солтүстік Қазақстан облыстарына дейін апарып шашуда. Өткен жылы
Арал теңізінің тұзы ... шай ... ... зиян ... ... Арал ... Солтүстік мұзды мұхитқа жеткенін жазып
жатыр. Енді оның зардабы ... ... ... Индия мен Пакистанның
әсем табиғатына тиетін болды.
Арал маңындағы тұрғын халықтың денсаулығы дабыл ... ... ... ... күрт көбейіп кеткен. ... ... ... ... Арал мен ... ... ... қоғамдық
комитеттің бірнеше жиыны өтті. Республикалық, одақтықгазеттер мен
журналдар, ... мен ... ... ... өкілдері қатысқан
бұл баспасөз конференциясында Арал мен Балқаш проблемасына ... ... мен ... ... ... мен ... адамдар
келіп, журналистердің сұрақтарына жауап берді, дәл бүгін алдыға батыл
қойылып ... зор ... ... ... шешу жолдарын ортаға
салды, пікірлесті.
Арал секілді көз шарасындай теңізден ... ... қол үзіп қалу ... өкініш. Бұл ұлы теңіздің суға теңге тастағандай ... ... ... ... тұндырып, айналасына аң-құсын жіпке байлағандай ұстап
жүргенінің өзі неге ... ... ... ... ... та,
бетіндегі береке де желге, ұшқандай жасаураған көздің шарасында ... ... ... Бұл да емес ... ... Кеше ғана ... ... жетпес қымбатымызға айналған Аралымыз бүгіеде, өз қолымызбен тамырын
қиған ... ... ... ... ... ... боп төнді. Арал
теңізінің үздіксіз тартылуының әсерінен көтерілген тұзды ... ... ... ... ... ... ... асқазанына,
өкпесіне өтіп, өлімге соқтыратын аурулардың ұрығы болуда.
Арал мен Арал бойында отырған елдің ауыз суы жоқ. ... де, ... ... тазалығына тұз тастағандай, бүгінде ішуге жарамсыз күйге жетті.
Бұл маңдағы ... ең ауыр ... ... ... ... ... ... ауруларына шалдығуы да осындай себептердан. ... ... ... анадай, ал ұлы Сырдың химикаттардан өз ағысын
тоқтатуға таяу ... ... ... ... қыл ... ... ... Мұны денсаулық сақтау министрлігі де мойындап отыр.
Сырдарияға улы химикаттардың мөлшерден тыс (7-10 есе) көп араласуының
салдарынан туындаған бұл ... ... Енді ... ... жолы қайсы? Егер
Сыр суын 12 миллион адам тұтынатынын ескерсек, сол маңдағы халықтың ... ... бала ... ... керек екендігін (бір – екі баладан
асырмауын) ғалымдар ашық айта ... ... ... ... ... ... фактірлері ұшырасты. Сол суды төмендегі ел қаннен-қаперсіз
ішіп жатыр.
Осыған орай комитет мүшелері бірінші ... ... ... ... ... ... тексертіп республикалық немесе
одақтық дәрежеде комиссия құрылуы қажеттігін айтып тиісті орындарға ұсыныс
берді.
Арал сияқты үлкен теңіздің ... тез ... ... ... бар. ... сыры белгілі де: Амудария мен Сырдариядан теңізге
сыңар тамшы ... ... ... жыл. ... мен Орта ... ... ... кейін күрт көтерілді. Ежелгі ел мекендемей бос жатқан
иен сардала, шөл далаға арықтар, каналдар қазып, су ... ... ... ... Кеше ... сүйреткен малшы қазақ өзінің ежелгі ата-кәсібін
тастап, бірыңғай ... ... ... Тек бір ғана ... Сыр
өзенінің екі бетін алып жатқан иен алқапқа жайқалтып ақ ... ... де ... ... қатар аққан қос өзеннің екі аралығында, - ежелден
ел ырысы болған диқан – баба жеріне соғыстан ... ... ... ... кен ... өндіріс орнады. Тусырап жатқан тың жерлер игерілді. Күн
сайын, ай апта сайын ... ... ... ... өндіріс пен ауыл
шаруашылығы Орта Азия мен ... ... күрт ... ... шығандатып жіберді.
Арал айнала төңірегінде, тірлік кешіп ... ... ... ... құрт – ... зардабын тигізбей дүниеге өзі келіп, өз-өзінен
ғайып боп із-тұзсыз жоғала қояр әлдеқандай басы артық бірдеңе емес, ... ... бері сол ... елі, ... ... суы, ... ... бірге
жасап, біте қайнаған теңіз, шынында да ... ... ... денедей боп кеткен еді. Адам араласқан жерде табиғаттан тамтық
қалдырмайтын әдетіміз. Арал ... ... ... ... ... суы ... жарасымды табиғи әдемі үйлесімінің шырқын бұзып, көресіні көріп
отырмыз. Табиғаттың тепе-теңдігі бір жолата бұзылды. Космостан алған соңғы
мағлұматқа ... ... ... ... ... ... ... жылма-жыл
көтерілген жетпіс бес миллион тоннадан астам тұзды сор шаңдақ ауа ... аяқ ... ... ... ... Ол ол ма, қазір Қарақалпақ жерін,
сол сияқты Бұхар, Хорезм, Қызылорда ... ... ... ... ... орта ... жыл ... жеті жүз килограмм тұз жауады екен.
Арал теңізі – Қазақстанның інжу маржаны, белдеміндегі ...... су ... еді. Оның ... ұшырағанға дейінгі көлемі – 1066 км2 ,
тереңдігі – 30-60 метр, тұздылығы – 10-12% болған. Қойнауы кәсіптік ... бай, ... қоға мен ... теңіз еді. Сол кездерде жылына 50-
150 мың балық ... ... ... ... ... бұлғын терісі
игерілген.
1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алынды. Осы ... жер ... ... ... мен ... 1,5,
Түркменстанда 2,4, Қазақстанда 1,7 есеге өсті. Ал Әмудария мен Сырдария
бойындағы халықтың саны 1960-1987 ... ... 2,2 ... артты. Халық
санының өсуіне орай суға деген қажеттілік те артты. Осыған орай, 1970-1980
жылдар ... ... ... су ... ... Оның негізгі
себептері – антропагендік ... еді. Екі өзен ... суды мол ... ... пен ... өсіру ісі қарқындап дамыды .
Оның үстіне ауыл шаруашылығының басқа да ... ... ... ... ... суды ... пайдалану жүзеге асты. Мәселен, Аалға 1960-
1965 жылдар арасында 44 мың м3 су ... бұл ... ... ... мың м3 , ал 1990 ... екі ... қысқарды. Нәтижесінде, Арал теңізінің
деңгейі 23 ... ... ... оның су ... 30-200 ... ... Судың тұздылығы 40 пайызға дейін артты. Оның ... екі ... ... ... мен ... препараттарды қолдану
бұрын соңды болмаған көрсеткішке жетті. Тыңайтқыштарды қолдану 10-15 ... ... ... ... Арал ... ... апатқа
ұшыратты. Құрғап қалған теңіз түбінен жыл сайын айналаға зияндылығы ... 2 млн. т ... ... ... ... тарай бастады. Сонымен, Арал
апатына себеп болған ... ... ... ... ... ... шаруашылығын дұрыс жоспарламау, судың қорын есепке алмау,
- суды өте көп ... ... ... ... дақылдарын барынша көбейтіп
жіберу,
- жерді игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және суды үнемді
пайдаланбау,
-табиғат ресурстарын пайдаланудағы ... ... мен ... ... ... негізделмеуі болып табылады.
Осы аталған фактілер Арал теңізі экожүйесіндегі тіршілік атаулыны
экологиялық дағдарысқа әкелді. Бұл жағдайлар адам ... ... ... ... ... ... ... болады.
Арал теңізінің болашағы дүние жүзі ... ... ... жойылып кетуі Орта Азия мен Қазақстанды ғана емес ... ... ... ... ... Ал әлемдік ... ... ... ... ауытқушылықтар, антропагендік
экожүйелердің тұрақсыздығын тудырады. Арал мәселесі соңғы 10 ... ... және ... ... ... жиі-жиі пікірталастар туғызуда. Арал
мәселесі туралы халықаралық конференциялар ұйымдастырылады.
Шошыну
Арал кеуіп кетпесін… Арал кеуіп…
Марал ... ... ... кеміп.
Қашқан киік жаутаң көз отты ұшқыны,
Талмау жерден тиеді маған келіп.
Кім атты екен?
Қалғанда құлап бәрі
Текелері болыпты-ау ұнатқаны.
Келін ... ... ... ... ... ... үйірде лақтары,
Сыңсып қалды-ау Сарысу құрақтары.
Сырнай – дала жаз келсе түрленді үнің,
Таңнан тыңдап түзеймін күй кемдігін.
Сыңар аққу көргенде сескенемін
Ей, ... ... деп ... ... ... таза ... ұшқандай қаламын таза құлап.
Адал суды арамдап кеткен жанға,
Зығырданым қайнайды жаза құрап.
Су сарқылса, аң ... ... ... ... ... ... кеміп,
Болашақтан ұялам: біздерді айтып,
Бұл жерге де кетті дер адам келіп.
(К. Салықов)
2. Балқаш көлінің экологиялық жағдайы.
Балқаш туралы
Атақ-даңқы ... ... ... ... ... осы көктем…
Көлдің көркін көрдім де үнсіз қалдым,
Көкірегімді бір сезім осып өткен.
Көк толқында ойнайды өңір күйі,
Сол ... ... ... ... жабырқау арбияды,
Балықшының баяғы өмірлі үйі.
Ұялтқан көзге нұр, санаға сыр,
Мына ... елес боп ... ... суы ... ару ... ... бара ... тудырған мыңдап аңыз,
Көлсіз жетім емеспе бұл даламыз?
Қолдан асыл жасаған дұрыс шығар,
Шын ... ... кім ... ... көлі – ... ең ірі ... бірі. Көл Балқаш –
Алакөл ойысында орналасқан. ... – 501 мың км2 , ... – 605 км, ені ... км ... Ал ең ... жері – 26 м. Бұл ... 1970 ... ... ... ... ... Жетісу өзендерінің ішінде Іле, Қаратал,
Ақсу және Лепсі өзендері Балқашқа құяды.
Балқаш көлі шөлейт және шөл ... ... ... ... ... континентті болып келеді. Су айдынының булануы өте
жоғары. Осыған байланысты судың ... тез ... ... ... ... тыныш болып келген су айдынының қалыпты жағдайы
өзгере бастады. Балқаш көлінің экологиялық ... ... ... ... Ақсу ... мол ... ... көліне жетпей суармалы
егістіктерге жұмсалуынан. Оның үстіне бұрынғы кездерде Аягөз, Биен, Сарқанд
және ... ... ... құйып, оның табиғи су деңгейін сақтап
отырған. Ал қазір бұл ... ... ... Аталған антропагендік
жағдайлар Балқаш көлінің жағдайын шиеленістіріп ... ... одан әрі ... Іле ... ... ... Қапшағай сү
қоймасы да әсер етеді. 1970 жылы Қапшағай суқоймасындағы Іле өзенінің ... ... ... ... Оған ... Іле өзенін қоректендіріп
отырған Шелек ... ... ... ... онда ... 300 мың м3 ... Осылайша Үлкен Алматы каналы салынды. Каналдың салынуына
байланысты Шелек өзені Ілеге құюын ...... ... ауыл шаруашылығында барынща пайдалануымен 1965-
1990 жылдар аралығында Балқашқа құятын судың көлемі 25%-ға азайды. Іленің
орта ағысы мен ... ... ... ... Шеңгелді көкөніс, Ақдала
күріш алқаптары пайда болды. Осының бәрі Іле – Балқаш су ... ... ... ... ... ... – Балқаш экожүйесіндегі өзгерістер өте сирек кездесетін ... өзен ... ... ... мен оның ... ...
қоғаның жоғалуына себепші болды. Көлдің жағалаулары кеуіп, тұзды шаң ... Ауа райы ... ... пен аңызақ желдер үдеді. Балқаш көлі
соңғы жылдары 2 метрге жуық төмендеп отыр. ... көл ... ... ... мен ... ... Балқаш экожүйесінің
фаунасы мен ... ... ... ... ... ... ... 5 есе
төмендесе, уылдырық шашу тіпті азайды. Сонымен қатар балықтардың Іле
бойындағы ... ... ... ... пестицидтер, гербицидтер
және минералды тыңайтқыштар қалдықтарымен улануы жиі байқалды. Іле – балқаш
алқабы ит ... ... ... ... ... аралдар, аңдар мен
құстар мекені болатын. әсіресе 1960 жылдары жылына 1,5 ... жуық ... ... болса, қазір бұл шаруашылық жойылған.
Іле бойында және көл жағасындағы ... ... ... ... ... ...... кітапқа” енген аққу, бірқазан, көкқұтан, т.б құстар
қазір өте сирек кездеседі.
Іле – Балқаш алабы Қазақстандағы тарихи – ... ... ... Бұл ... ... тау ... мен оның ... Шарын тауларындағы
тастағы таңбалар мен тас ... және көне ... ... Әнші құм ... ... Алтынемел ұлттық саябағы, Кербұлақ сияқты ... ... ... деп ... бұл ... 3 млн астам халық тұрады. Ең ірі
қалалары – Алматы, Талдықорған, ... ... ... ірі ... ... ... көлі бойындағы
Балқашмыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен рудаларын байыту кешендері,
Сарышаған полигоны және Текелі ...... ... осы ... ... өз зардабын тигізіп отыр. 1999 жылы ... ... оның ... мен ... атты ... ... экологиялық
форум өтті. Онда Балқаш көлін құтқару мәселелері қаралып, ... ... ... әр ... ... ... ... күріш суын
жібермеу мақсатында игі жұмыстар жүзеге асырылуда. Мысалы: ... ... ... ... су ... ... жол ... болдық. Мұның
өзі, біріншіден – суды ысырап етпеудің, екіншіден – Балқашқа барып ... ... ... ... – бір ... жолы. Суды үнемді
пайдаланудың тағы бір жолвн тауып отырмыз. ... бір ... ... ... мың ... метр су ... ... Сондықтан да өткен екі жылдан бері күріш
шектерінің жиектерін қамыстан тазалау жұмыстары қолға алына бастады. ... екі ... ... ... тұр. ... – су ... қол жетті.
Екіншіден – қамыс мал азығы ретінде пайдаланылды. Бұл да ... ... ... ... үлес емес ... ... айтқанда, қоршаған ортаға, табиғатқа, өмірге зияны ... ... ... ... ... – бүгінгі қайта құру
кезеңінің басты міндеттерінің бірі. Мұндай шаралар республика жұртшылығының
пікір – ұсыныстарын ... ала ... ... мен ... ... ... Оларды тез арада асырудуң ... мен ... және ... ... ... қойылуда.
Бұл бағыттағы ең басты шаралардың бірі Балқаш пен ... ... ... ... ... қалуды, олардың экологиялық, экономикалық жағдайларын
нашарлатпауды, су деңгейін төмендетпеуді қамтамасыз ету болып табылады.
Аяулы табиғат – алтын ... адам ... ... ... ... ... Оның керекті, әлде керексіз бөліктері жоқ. Бәрі – керек. Адам
үшін туған өлкенің ауасы, топырағы да, тауы мен ... өзен – суы, ... ... қос ... мен жер ... ... бәрі ... әдебиеттер:
1. Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т. Есполов, Ж. Шілдебаева –
“Экология және табиғатты тиімді пайдалану”.
2. М.Н.Биғалиев – “Аралым – ... ... - ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал тағдыры – ел тағыдыры3 бет
Абай Құнанбаев.(1845-1904)7 бет
Алаш тұлғаларының көзқарасындағы үндестік5 бет
Арал теңізі9 бет
Арал теңізі туралы ғалымдардың түсініктері3 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Балқаш аймағындағы дауылдар және борасынмен құмтасымалдануын бағалау23 бет
Мағжан Жұмабаев, Мағжанның өлеңдері4 бет
Экономикадағы экологиялық жендеттiк синдромы24 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь