Еңбек құқығы қағидаттары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2
І ТАРАУ. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ ҚАҒИДАТТАРЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫ ТОПТАСТЫРУ
1.1. Еңбек құқығы қағидаттарының ұғымы және оны
топтастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
1.2. Еңбек құқығы қағидаларының қызметтік ролі ... ... ... ... .. 9

ІІ ТАРАУ. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ САЛАРАЛЫҚ ҚАҒИДАЛАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ МӘНІ
2.1. Жұмыспен қамту саласындағы негізгі қағидалар ... ... ... ... 16
2.2. Әлеуметтік әріптестік саласындағы еңбек құқығының негізгі қағидаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3. Халықаралық еңбек құқығының негізгі қағидаттары ... ... ... 34

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... 44
Еңбек құқығы, қазiргi кезеңде өз алдына дербес құқық саласы ретiнде заңгер ғалымдар арасында, жұмыс берушiлер мен жұмысшылар арасында, кәсіподақтар мен олардың өкілдері арасында, мемлекетпен, еңбек ұжымдары арасында, көптеген қызу пікір-талас туғызуда. Себебі, ең алдымен 10 желтоқсан 1999 жылғы қабылданған Қазақстан Республикасының қабылданған Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы“ , – Заңы ең төменгі кепілдіктер, мерзімдер және стандарттар белгілейді және осы аталған нормативтер тек қана жұмысшының жағдайын жақсарту жағына қарай бағытталады.
Бәрімізге жалпы құқық теориясынан мәлім, әр құқық саласының өзалдына тән пәні, әдісі болады. Осы кезеңге дейін еңбек құқығында көптеген ғылыми еңбектер жарияланды және осы тақырыпты таңдау барысында еңбек құқығының кең зерттелген тақырыптарының бірі – бұлеңбек құқығының қағидалары. Жалпы қағидаларының негізгі еліміздің 30 тамыз 1995 жылғы бүкілхалықтық референдумда қабылданған конституциямыздың 24-бабы негіз болады. Осы аталған бапқа сәйкес, азаматтар еңбек ету бостандығы құқығына ие болған және мамандық кәсіп таңдауға әр азаматтың құқығы бар. Әлеуметтік құқықтардың ішінде конституцияға сәйкес, демалыс, ең төменгі жалақыдан кем алмауға, мемлекет тарапынан жәрдемақы алуға, еңбекке жарамсыз кезінде жәрдемақы алуға, зейнетақы жасына келген кезде зейнетақы алуға құқығы бектілген.
Курстық жұмысын таңдауға тағы бір негіз болған себеп, әр түрлі ғылыми зерттеулерде, оқулықтарда, еңбек құқығының принциптеріне (қағидаларына) сәйкес еңбек құқығының принциптеріне (қағидаларына) сәйкес әр түрлі көзқарастары немесе конституциялық, еңбектік, халықаралық қағидалары немесе еңбек құқығының негізгі конституциялық қағидалары, еңбек құқыының жұмыспен қамту саласындағы және еңбектік қорғау, халықаралық еңбек құқығы саласындағы қағидалар. жұмысын жазу барасында елімізге танымал ғалымдардың ғылыми еңбектері, еңбек құқығы салсында қолданыста жүрген нормативтік-құқықтық актілер, Қазақстан Республикасы Парламенті мақұлдаған (ратификация) Халықаралық Еңбек Ұйымының Конвенциялары негіз болды.
1. Абайдельдинов Т.М. О реализации некоторых принципов трудового права: вопросы теории // человек и право 2001, №4
2. Абайделиьдинов Т.М. Понятие локально-договорного регулирования трудовых отношений // Вестник Гуманитарного университета им. Д.А. Кунаева. 1999. №1
3. Абайдельдинов Т.М. Сеитова Н.З. О приоритетности правовых принципов перед нормами право общественный фонд политико-правовых исследований “интерлигол” в Казахстане 2001.
4. Бухарбаева С.А. Принципы трудовых права в новых условиях. Астана – 2000.
5. Маврин С.П. Принципы трудового права в условиях рыночной экономики // Правоведение. 1992. №2
6. Саданова Ж.К. Принципы турдового права // Вестник КазГУ, серия юридическая. 199. №3 (12)
7. Хамзина Ж.А. К вопросу о понятии принципов трудового права // Фемида. 2000. №3
8. Уваров В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы. 2002
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Уваров. Еңбек құқығы. 2002
2. Қазақстан Республикасы Конституциясы 30.08.95
3. Қазақстан Республикасы Еңбек туралы заңы
4. Зайкин Л.М. Еңбек құқығы. Москва. 1991
5. Богуславский М.М. Международное частное право. М., Юрист, 1998, стр.10-73.
6. Кисилев И.Я. Международный труд. Практическое пособие. М., 1997.
7. Довгерт А.С. Правовое регулирование международных трудовых отношений. Киев, 1992.
8. Иванов М.М. США: Правовое регулирование иммиграционного процесса. Москва, 1998.
9. Димитрова С.А. Правовое регулирование труда на предприятиях с иностранными инвестициями. Учебное пособие. Алматы: Независимый Университет “Туран”, 1994 г.
10. Ануфриева Л., Скачков Н. Иностранные фзические лица: правовое положение в России // Российская юстиция, 1997, №6, стр. 45-47.
11. Глазырин В.В. Труд иностранцев в России. М., 1997.
12. Вилкова Н.Г. Унификация коллизионных норм в странах СНГ // Хозяйство и право, 1998, №10, стр.91.
13. Марышева Н.И., Хлестова И.О. Правовое положение российских граждан за границей, М., 1994.
14. Ерпылева Н.Ю. Коллизионные вопросы в современном международном частном праве // Законодательство и экономика, 1998, №2.
15. Муранов А.И. К вопросу об обходе закона // Московской журнал международного права, 1997, №3.
16. 1946 ж. Қазанда Монреальда ХЕҰ конференциясында өзгерту енгізілген ХЕҰ-ң Жарғысы.
17. Қазақстан Республикасын ХЕҰ мүшелікке алу туралы, 1993 ж. 4 маусымдағы Хансеннің хаты.
        
        Жоспар
Кіріспе ……………………………………………………………….. 2
І ТАРАУ. Еңбек құқығы қағидаттарының ұғымы ЖӘНЕ ОНЫ ТОПТАСТЫРУ
1. Еңбек құқығы қағидаттарының ұғымы және ... 3
2. ... ... ... ... ролі ……………... 9
ІІ ТАРАУ. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ САЛАРАЛЫҚ ҚАҒИДАЛАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ МӘНІ
2.1. Жұмыспен қамту саласындағы негізгі қағидалар …………… 16
2.2. Әлеуметтік ... ... ... құқығының негізгі
қағидаттары …………………………………………………………………..24
2.3. Халықаралық еңбек құқығының негізгі қағидаттары ……….. 34
Қорытынды ... ... ... ... 44
КIРIСПЕ
Еңбек құқығы, қазiргi кезеңде өз алдына дербес құқық ... ... ... ... ... ... мен жұмысшылар арасында,
кәсіподақтар мен олардың өкілдері арасында, мемлекетпен, еңбек ... ... қызу ... ... ... ең ... 10
желтоқсан 1999 жылғы қабылданған Қазақстан Республикасының қабылданған
Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы“ , – Заңы ең ... ... және ... белгілейді және осы аталған нормативтер тек ... ... ... жағына қарай бағытталады.
Бәрімізге жалпы құқық теориясынан мәлім, әр құқық ... ... ... ... ... Осы кезеңге дейін еңбек құқығында көптеген ғылыми
еңбектер жарияланды және осы ... ... ... ... ... ... тақырыптарының бірі – бұлеңбек құқығының қағидалары. Жалпы
қағидаларының ... ... 30 ... 1995 ... ... ... ... 24-бабы негіз болады. Осы
аталған бапқа сәйкес, ... ... ету ... ... ие болған
және мамандық кәсіп таңдауға әр азаматтың құқығы бар. ... ... ... ... ... ең ... ... кем
алмауға, мемлекет тарапынан жәрдемақы алуға, еңбекке жарамсыз кезінде
жәрдемақы ... ... ... келген кезде зейнетақы алуға құқығы
бектілген.
Курстық жұмысын таңдауға тағы бір негіз ... ... әр ... ... ... ... ... принциптеріне (қағидаларына)
сәйкес еңбек құқығының принциптеріне ... ... әр ... ... конституциялық, еңбектік, халықаралық қағидалары немесе
еңбек құқығының негізгі конституциялық қағидалары, еңбек құқыының жұмыспен
қамту ... және ... ... ... ... ... ... жұмысын жазу барасында елімізге танымал ғалымдардың
ғылыми еңбектері, еңбек құқығы ... ... ... ... актілер, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... негіз болды.
І ТАРАУ. Еңбек құқығы қағидаттарының ұғымы және оны ... ... ... қағидаттарын жіктеуін анықтау
Еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тетігінің мәні мен ішкі ... ... және ... ... ... ... ... қағидаттары
туралы мәселеде маңызды теориялық және практикалық мән бар. Қағидаттардың
сақталуы еңбек ... ... ... ... ... ... ... шарты, олар республикадағы әлеуметтік-
экономикалық қайта құру процесіне парапар болуға тиіс.
“Принцип” ұғымы (латынша principium – басталу, ... ...... ... ... идея негізгі ереже дегенді білдіреді.
Құқыққа қатысты алсақ қағидат орталық ұғым болады, себебі ол ... ... ... ... ... ... түрінде қағидат
өзі туындаған құқықтық жүйенің мәндік сипатын өзіне жинақтайды. Осыған
сәйкес еңбек құқығының ... ... ... ... ... ол ... және оның ... құқықтық нормаларының мәні мен ішкі
үйлесімділігін білдіреді.
Қағидат, еңбек құқығы жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... бекітілуге тиіс.
Бұл жағдайда ол құқықтық ... ... Заң ... ...... ...... бастамасы деген пікір бар.
Ондай пікірлерді Қазақстандық ғалым-заңгерлер де бастайды.
Қағидатты нормативтік ... бас ... оны ... сана немесе
ғылыми санат саласына ауыстыруға тікелей байланысты. Құқықтық ... ... баға беру ... бар, ал ... ... ... ... идеяларды,
пікірлерді теория жүзінде іске асыру деңгейінде қалады. Бұл екі ... ... өз ... ... себебі практика жүзінде іске аса алмайды.
Құқықтық қағидаттар дегеніміз – заңда бекітілген басқарушы ережелер.
Қазақстан Республикасы ... 1 ... ... осы ойымызға
дәлел, онда республика қызметінің негізгі қағидаттары өз ... ... ... ... ... рөлін мына негізгі позициялармен
сипаттауға болады:
а) қағидаттар еңбек құқығы субъектілері үшін ... ... ... олар ... құқығы нормаларында бекітілген және қатысушылар әрекетін
мемлекеттік еңбекті қоғамдық ... ... ... ... ... сай ... ... еңбек қатынастарын құқықтық реттеу үшін бастапқы нұсқа
болып табылады. Бұл сапада қағидаттар еңбек ... ... ... ... ... және оны қолдану практикасын алдын ала анықтайды, ... ... жаңа ... ... жасағанда бұл басқарушы идеялардың
жүзеге асырылу тетігін қарастыру жайында заң шығарушыға ... ... ... ... ... ұйымдастырудың құқықтық негіздеріне
тұрақтылық береді. Мұның нарықтық қатынастардың қалыптасу жағдайында маңызы
зор. Еңбек ресурстарын ... бөлу және ... ... ... ... мен ... ... және еңбек қоғамдық ұйымдастырудың
басқа элементтері саласындағы ... ... ... ... ... еңбекті басқарудың барлық тетігі үшін іргелі құқықтық негіз, еңбек
қатынастарының тиянақты формаларын құруды қамтамасыз етеді;
в) ... ... ... ... және ... ... еңбек
құқығын ұлттық құқықтың басқа салаларынан ажыратудың объективтік критерийі
болады, себебі құқықтың осы саласының мәндік ерекшеліктерін білдіреді;
г) қағидаттар азаматтарға, ... ... ... ... басқа қызметкерлеріне, кәсіп орындардың, мекемелердің және ұйымдардың
жұмыскерлердің тәрбиелік ықпал жасайды.
д) қағидаттар азаматтарға, мемлекеттік аппараттың лауазымды ... ... ... ... ... ... кәсіп
орындардың мекемелердің және ұйымдардың жұмыскерлеріне тәрбиелік ықпал
жасайды.
Жеке еңбек ... ... ... ... ... және ... жағдайларын ұстанады, өзін қалай ережесіне
еркімен бағынады, бұл – күшіндегі ... ... ... және ... құқық нормаларына кірген қағидаттарын меңгеру деген сөз.
Құқықтық қағидаттар еңбек құқығының теориясында және заң ... ... бұл ... еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тетігінің
мәндік негізін құрайды.
Еңбекті ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ету ... және мақсаттық бағыты жағынан алғанда бір
мағыналы емес. Олар жалпы, ... және ... ... ... ... ... бөлінуі мүмкін. Қағидаттардың бұл топтары
өзара байланысты, бірін бірі толықтырады, олар бірлесіп еңбекті ... ... ... ... ... ... қағидаттар еңбекті және тиісінше еңбек құқығы салаларын құқықтық
реттеудің ... ... ... ... ... ... Конституциясында бекітуі олардың жалпы орталық сипатын
білдіреді.
Жалпы қағидаттарға мыналарды жатқызуға болады:
заңдылық;
азаматтардың құқықтарының бостандығын және ... ... ... ... басымдығы;
мемлекеттік қызметке тең қол жеткізу; қоғам пікірін ескерту және
жариялық;
халықаралық қарым-қатынас.
Заңдылықтың қағидаты ...... ... ... ... ... ... құқығын, бостандығын, ар-
ожданын сыйлау жөнінде мемлекеттік органдарға, ... ... ... ... талап. Заң мен сот алдында барлығы бірдей. ... ... ... және ... ... ... ... тіліне, діни көзқарасына, сеніміне, тұрған жеріне немесе кез ... ... ... ... ... да бір кемсітушілікке ұшырауға
тиіс емес.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... қолданудың барлық практикасы негізделетін тиісті заңдық кепілдіктермен
қамтамасыз етіледі. Заңдылық қағидаттарды сақтау, бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... реформа
мен нарықтық қатынастардың қазіргі шындық жағдайына сәйкес келуін көздейді.
1999 жылы 10 желтоқсанда ... ... ... “Еңбек
туралы”, – № 494-1 жаңа Заң азаматтардың еркін еңбек етуге конституциялық
құқығын ... ... ... ... еңбек қатынастарын, меншік
түрлері мен шаруашылық жүргізудің ұйымдық-құқықтық формаларының ... ... ... ... ... ... ... жеткен
проблемаларды реттеуге арналған. Лауазымда адамдардың құқықтық даярлығына
және оларды аттестациялауға ерекше мән ... ... айта ... ... ... заңдылықтың жайы ... ... ... және ... мүдделерінің
мемлекет мүдделері алдында басымдығы – азаматтардың, өздерінің ... және ... ... ... ... ... органдар
мен олардың лауазымды адамдарының алдындағы артықшылығын білдіретін
қағидат. Конституцияға сәйкес ... ... өзін ... ... және ... мемлекет деп жариялады, оның жоғарғы
құндылығы – адам, адам ... ... және ... Соңғысы адамға
туғаннан тән, одан ажыратуға болмайтындығы мойындалады, ол заңдардың және
басқа құқықтық нормативтік актілердің ... мен ... ... ... ... ... ... еңбек құқықтарын және заңды
мүдделерін қорғау мақсатында мемлекеттік органдарға және олардың ... ... ... Олар өз ... ... азаматтар қойған
мәселелерді қарауға, қажетті шара қолдануға және арызданушыға ... ... ... ... Азаматтардың бұл құқығын заңдық кепілдіктер
жүйесі қамтамасыз ... оған ... ... ... әрекеттеріне
сотқа шағыну құқығы да кіреді.
Азаматтардың мемлекетті басқару ісіне тең құқылы ... ... ... құқығына да қатысы бар. ... ... ... ... мемлекет істерін басқаруға өздері тікелей
де, өздерінің өкілдері арқылы қатысуға, сондай-ақ кез келген ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік органдармен жергілікті өзін
өзі ... ... жеке және ... ... ... ... өздерінің қабілеті мен кәсіби даярлығына қарай мемлекеттік қызмет
атқаруға теңдей құқыққа ие. ... ... ... адамға қойылатын
талап тек қызметтік міндеттің сипатынан ғана туындайды, оны заң белгілейді.
Қоғамдық пікірді есепке алу және ...... ... ... ... лауазымды адамдарының практикалық
қызметіне кез келген формада, мысалы баспа ... ... ... жайындағы сын материалдар, республикасының еңбек ... ... ... ... ... пікірлер немесе ғылыми
ұсыныстар, білдірілген қоғамдық пікірді міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... мемлекетпен
жұртшылық арасындағы қатынастың жалпы негіздерін анықтайды. Атап айтқанда,
мемлекеттің қоғамдық бірлестіктердің ... және ... ... ... ... ... жол ... күшіндегі заңнамада кәсіподақ ... ... ... жүзеге асырылу үшін қажетті ... ... ... ... 1993 жылы 9 ... ... одақ туралы”
Қазақстан Республикасының ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық саясатын қалыптастыруға, ұжымдық еңбек дауларын шешуге және
кәсіподақтың қатысуы ... Өз ... ... кәсіподаққа берілген
құқықтың сақталуын қамтамасыз етеді және олардың өздерінің ... ... ... ... Мемлекеттік қызметтің әкімшіліктің
бос орындарына баспа сөзде ... ... ... ... ... ... халықаралық аренадағы қызметінен туындайтын
халықаралық қарым-қатынас қағидатының да еңбек құқығына қатысы ... ... ... ... құқықтың, оның ішінде еңбекті
қолдану ... ... ... ... мен ... ... ... Бұл қағидаттың практикалық маңыздылығы еңбек туралы
ұллттық заңнаманы Халықаралық еңбек ... ... ... ... ескеріліп реформалауға байланысты. Жалпы қағидаттар ішінде
еңбекті қоғамдық ... ... ... бар. Салааралық
қағидаттардың бұл тобы меншік ... ... ... ... ... ... мекемелерде және
ұйымдарда еңбек ұйымдастырудың барлық формаларына қатысты. Еңбекті қоғамдық
ұйымдастырудың ... ... ... ... ... салааралық
қағидаттарды бөліп алуға болады: еңбек бостандығы, қызмет пен кәсіп таңдау
бостандығы, денсаулықты қорғау және еңбек қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... ... ... құқық пен
бостандықты заңда тыйым салынбаған барлық тәсілдермен қорғауға кепілдіктің
болуы, азаматтарды әлеуметтік қамсыздандыруға кепілдіктің болуы.
Салааралық ... ... ... ... ... ... ... мына қағидаттар салалық болып саналады: еңбек шартының
бостандығы, еңбек міндетінің айқындығы, ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақының заңда белгіленуі ең
төменгі мөлшерден аз болмауы, еңбек және демалыс режимінің қалыпты болуына
кепілдік, ... ... ... ... ... білім алуға
кепілдіктің болуы, кәсіпкерлер одағын құруға ... ... ... ... ... салынбаған барлық тәсілдермен қорғауға кепілдіктің
болуы.
Еңбек құқығының кейбір институттарының қағидаттары өте ... ... ... ... ... ... еңбек құқығы саласындағы
қатынастардың белгілі бір түрлерін реттейтін құқықтық нормалардың кейбір
топтарына тән ... ... ... бұл тобы ... бөлімінің тиісті тарауларында ашылады.
Еңбек қатынастарын құқықтық реттеу тетігінің мәні мен ішкі ... ... және ... ... ... мәні мен ішкі ... ғылыми және құқықтық санат ретіндегі еңбек құқығының қағидаттары
туралы мәселеде маңызды теориялық және ... мәні бар. ... ... ... номаларының дұрыс қолданылуының, еңбек қатынастарын
реформалаудың қажетті шарты, олар республикадағы ... құру ... ... болуға тиіс.
“Қағида” латын тілінен аударғанда “басталу”, “негіз” деген ұғымды
білдіреді. Бұл ... ... ... ... басшы идея,
негізгі ереже дегенді білдіреді.
Құқыққа ... ... ... ұғымы орталық ұғым болып табылады,
себебі ол барлық құқық жүйесінің ... ... ... ... ... ... өзі ... құқықтық жүйесінің мәндік сипатын өзіне
жинақтайды. Осыған сәйкес еңбек ... ... ... ... ... ол осы ... және оның ... құқықтық
нормаларының мәні мен ішкі үйлесімділігін білдіреді.
Қағида, еңбек құқығы жүйесінің негізгі ... ... ... ... ... көрсетіліп, бекітілуге тиіс. Заң ғылымында құқық
қағидаттары – құқық нормативтік-жетекші бастамасы деген пікір бар.
Құқықтық қағида ...... ... ... ... ... ... 1-бабындағы 2-тармағы осыған (т)
дәлел, онда республика қызметінің негізгі қағидалары өз бекімін тапқан, ... және ... деп ... ... ... ... азаматтардың
еркін еңбек ету, кәсіпті және қызметті, қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... таңдаған, өзін кемітпестен еңбегіне лайық ... ... ... ... ... көрініс табады.
Азаматтардың еңбекті қолдану саласындағы негізгі құқықтарын
қағидалармен ... ... ... атап өткен жөн, себебі олар
саланың құқықтық жүйесіне ... әр ... ... тұр. ... ... ... ... түрінде қалыптастыру олардың өзара
ерекшеліктерін жояды. Нақты ... ... ... қатар, еңбек
қатынастарын құқықтық реттеудің басқарушы ережесі де бола ... ... ... құқығы жүйесі нормалараның мәндік ... ... ... онда ... ... еңбек құқықтары мен олар
бекітілген құқықтық нормалар сол мәннің көрініс ... ... ... ... ... ... құқығының қағидасын құқықтық нормадан ажырата
білуі керек. Қағида еңбек құқығы ... ... ... ... мақсатын ғана анықтайды, ол жалпы ... ғана ... ... ... ... еңбек қатынастарына қатысушылардың заңи
міндеттерін нақтыламайды.
Құқықтық қағидаттарда құқық нормаларына тән ... ... ... ... ... ... қатынастарын толықтай
реттеу мүмкін емес. Сонымен ... ... ... ... ... ... бағынуға және сәйкес келуі тиіс.
1.2. Еңбек құқығы қағидаларының қызметтік ... ... ... ... ... мына негізгі позициялармен
сипаттауға болады: қағидалар еңбек құқығы субъектілері үшін ... ... ... олар ... құқығы нормаларында бекітілген және қатысушылар
әрекетін мемлекеттің еңбекті қоғамдық ... ... ... ... ... сай ... ... еңбек қатынастарын
құқықтық реттеу үшін бастапқы нұсқа болып табылады. Бұл ретте ... ... ... ... мәні мен ... және оны ... ... ала анықтайды, сондай-ақ еңбек ... жаңа ... ... бұл басқарушы идеялардың жүзеге асырылуы тетігін
қарастыру жайында заң шығарушыға бағдар ... ... ... қоғамдық
ұйымдастыру ққықтық негіздеріне тұрақтылық береді. Мұның нарықтық
қатынастардың қалыптасу ... ... зор. ... ... даярлау,
бөлу және тиімді пайдалану, еңбек қорғауды ұйымдастыру мен ... және ... ... ұйымдастырудың басқа элементтері
саласындағы басқарушы идеяларды ... ... ... ... ... ... тетігі үшін іргелі құқықтық негіз, еңбек қатынастарының
тиянақты формаларын құруды қамтамасыз етеді; қағидалар ... ... және ... бірге еңбек құқығын ұлттық құқықтың басқа салаларынан
ажыратудың объективтік критерийі ... ... ... осы ... ... ... ... азаматтарға, мемлекеттік аппараттың
лауазымды ... және ... ... ... және ... ... тәрбиелік ықпал жасайды. Жеке
еңбек шартын ... ... ... ... міндеттеулерін және
келісім жағдайларын ұстанады, өзін қалай ұстау ережесіне ... ...... ... ... ... және еңбек құқықтарының құқық
нормаларына кірген ... ... ... ... ... ... ... теориясында және заң
практикасында даму алған бұл қасиеттері еңбек қатынастарын құқықтық ... ... ... ... ұйымдастыру және қолдану саласындағы қағидалар өздерінің
мазмұны, әрекет ету ... және ... ... ... ... ... ... Олар жалпы, салалық және еңбек құқығының ... ... ... ... ... бұл ... өзара байланысты, бірін-бірі толықтырады,
олар бірлесіп еңбекті қоғамдық ұйымдастыруды құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... және ... еңбек құқығы
сааларын құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... ... Конституциясында бекітуі олардың жалпы орталық
сипатын білдіреді. Жалпы қағидаларға мыналарды ... ... ... қоғам пікірін ескеру және жариялық, халықаралық қарым-қатынас.
Заңдылық қағидасы дегеніміз – ... ... ... ... басқа адамдардың құқықтарымен бостандықтарын сыйлау,
заңмен сот алдында теңдіктері.
Азаматтардың ... ... және ... ... ... алдында басымдылығы азаматтардың өздерінің құқықтарын,
бостандықтарын және заңды мүдделерін жүзеге асыруда ... ... ... ... адамдардың алдындағы артықшылығын білдіреді.
Азаматтардың мемлекетті басқару ісіне тең құқылы қатысуының жалпы
қағидатының ... ... да ... бар. ... Республикасы
Конституциясына сәйкес азаматтар мемлекет істерін басқаруға өздері тікелей
де, ... ... ... қатысуға, сондай-ақ кез келген мәселе
бойынша, оның ішінде еңбек ... ... ... ... ... өзін өзі басқару органдарына жеке және ұжымдық шағым-арыздар
жолдакға құқылы.
Азаматтар өздерінің қабілеті мен кәсіби даярлығына ... ... ... тең ... ... ... ... құқығының қағидалары дегеніміз – салааралық
қағидалары нақтылау б.т. Салалық ... ... ... білу ... ... ... оны ... құқық саласынан дәл
ажырата алуды, еңбек қатынастары мен еңбек туралы заңнаманы реформалаудың
методикалық негіздерін қалыптастыруды қалайда ... ... ... қызметін таңдау бостандығы салааралық қағида болып табылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясында бұл ... ... ... құқығы, қызмет пен кәсіпті таңдау бостандығына құқығы арқылы
көрініс табады.
еңбек қызметін оны кез келген ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орындау,
корпоративтік бірлестік ұйымдарға кіру,
заң тыйым салмаған кәсіпкерлік ... ... ... салааралық қағиданың мәнін азаматтардың неғұрлым көбірек және
еркін жұмысбасты ... ... ... ... мемлекеттік саясат
анықтайды. Халықтың жұмыс басты болуындағы мемлекеттік саясаты – республика
аумағында тұрақты тұратын азаматтарға, олардың нәсіліне, ... ... ... және мүліктік жағдайына, тегіне, ... ... ... мүшелігіне қарамастан қызмет таңдап жұмысқа
тұруына бірдей мүмкіндіктер беру.
Еңбек құқығына қатысты алғанда ... ... ... ... ... ... еңбек қабілетін еркін көрсете білу, еңбек шарттары
бостандығының салааралық қағидасы арқылы ... ... ол ... ... ... ... ... шарты мен сипаты жайғдайындағы өзара
келісімде ... ... ... қағидаты болып табылатын ... ... ... ... емес ... күні ... бірнеше жұмыс
берушілермен жеке еңбек шартын ... ... бар ... ... ... анық болуы – еңбек құқығының ерекше қағидасы. Оның
мәні – жұмыскерді міндетті түрде кәсібіне, мамамандығына және ... ... ... жұмыскерлердің, еңбек ұжымдарының және жалпы
қоғамның мүдделерін ... ... ... ... ... ... міндетінің анық болуы – еңбек құқығының әр түрлі институттарының
нормаларында бекімін ... ... ... және ... Бұл ... ерекшелігі сонда –
еңбек туралы жалпы құқықтық нормалар негізінде кейбір әлеуметтік және
экономикалық салада жұмыскерлердің ... ... ... қолдану
жағдайының ерекшелігі ескеріледі. Бұған кәсіпорын, мекеме және ұйым
орналасқан жердің табиғат – ауа райы ... ... ... әр түрлі ұйымдастыру-құқықтық ... ... да ... ... ... ... құқық нормалары еңбек құқығы жүйесінің бірлігі
қамтамасыз етеді. Жалпы еңбек ... ... ... ... ... керек етпейтін және жүйкені тоздырмайтын қалыпты ... ... ... ... арнайы құқық нормаларын қабылдау қалыпты жағдайынан
ауытқығанда кепілдіктер мен өтем ... ... ... ... ... еңбегін құқықтық реттеуге жекелей,
өзінше қарау қажеттігінен ... ... ... ... ... Конституциясы
азаматтардың денсаулық қорғау құқығын көздейді. Ол ... ... ... ... тегін алумен қамтамасыз етіледі.
Азаматтардың денсаулығын қорғау саласындағы ... ... ... ... ... ... ... тапқан”. Мемлекет, сонымен
қатар, қоршаған ортаны қорғау арқылы адамның өмірі мен денсаулығына қолайлы
жағдай туғызуды да ... ... ... ... мен ... ... ... лауазымды адамдардың жасырып қалуы заң алдында
жауаптылыққа әкеледі.
Заңда белгіленген ең аз ... кем емес ақы ... ... ... азаматтарды ешқандай кемітусіз еңбек ақы алуын
көздейді. Бұл талапта жалпылама сипат бар, себебі ол ... ... ... қай ... ... да ... ететін барлық адамдарға
қатысты. Бұл жерде мәселе – кемсітудің қандай түріне ... да ... ... ... ... бұл ... ... салалық
қағида түрінде – еңбекақы заңда белгіленген ең аз ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясына ... ... ең аз ... сондай-ақ басқа әлеуметтік ... ... Бұл ... ... экономиканың қалыптасу жағдайында
жұмыскерге еңбекақы төлеуге байланысты оны әлеуметтік қорғаудың ... ... Бұл ... күші ... ... ... ... ведомоствоға бағынатынына ... ... ... барлық кәсіпорындардың, ұйымдардың және ... ... жеке ... ... ... мен
ұйымдарда жалданып жұмыс істеушілерге қатысты ... ... ... ... ... ... барлық аумағында
барлық жұмыскерлерге өздерінің еңбекақы алу құқығын жүзеге асыруы үшін
бірдей жағдай ... Бұл ... ... ең көп ... ... пен ... ... режиміне кепілдіктің болуы – еңбек
құқығының ... ... ... Республикасы Конституциясы
азаматтардың демалу құқығы жалпыға бірдейлігін қарастырған. Бұл ... ... ... ... ... азаматтарға түгелдей қатысты.
Еңбек шарты бойынша жұмыс істейтіндерге жұмыс ... ... және ... күндері жыл сайынғы төленетін демалыс заңда белгіленген
уақытта, апта ... ... және жыл ... ... ... ... ... сондай-ақ демалуға құқықты жүзеге асырудағы негізгі ... ... ... ... пен ... ... ... кепілдіктің болуы салалық қағида
ретінде жұмыскердің жұмыс күнін және жұмыс аптасын шектеу туралы және ... ... ... ... ... ... ... алу құқығында
көрініс тапқан. Бұл қағиданың мақсатты бағыты – ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін тән, жан рахатын көруі, кәсіби
және мәдени деңгейін көтеруі, сондай-ақ қоғамдық өмірге ... ... ... жағдай тудыратын еңбек ұзақтығын және оның режимін белгілеуде.
Еңбек ... ... ету – ... ... ... қағидасы. Оның
мәні – ұжымның бірлескен еңбегінің дұрыс ұйымдастырылуын қамтамасыз етуде,
жұмыскерлерді кәсіпорынның ... ... ... ... ішкі ... ... Бұл ... жұмыскерлердің еңбек тәртібін ... ... ... атқаруға, жұмыс берушінің мүлкіне ұқыпты қарауға
міндетті екендігінен көрініс табады.
Еңбек ... ...... тек ... ғана емес ... ... білім алуға кепілдіктің болуы – еңбек құқығының салалық
қағидасы.
Жұмыскердің өзінің кәсіби біліктілігін көтеруге ... ... ... ... Бұл ... ... асу үшін тікелей кәсіпорында кәсіби оқу
жүйесі ұйымдастырылады, жұмысты ... ... үшін ... ... ... ... ... оқуға болатын жеңілдіктермен
демалыстар белгіленеді.
Кәсіпкер ... құру ...... ... ... қағидасы.
Еңбек туралы заңға сәйкес жұмыскерлер кәсіпкер одағына немесе ... ... өз ... мүше болуға құқылы, егер өзге ... ... ... ...... ... кәсіби мүдделерінің
орталықтағы негізінде, өз мөлшерінің еңбек құқықтарын, басқа да ... ... мен ... ... және ... ... жағдайын
қорғау және жақсарту үшін құралы атын ерікті қоғамдық бірлестік.
Кәсіподақтың ... ... ... ...... әлеуметтік-экономикалық саясатын қалыптастыруға қатысуы.
Заңда белгіленген тәсілдер мен еңбек дауларын ... ... ... ... ... ... жұмыскердің дауын қарайтын органға жүгіне алуы;
жұмыскердің барлық санаттарының өз еңбек құқықтарын қорғаудағы тең
жағдайы, еңбек ... ... ... мерзімі;
органдардың еңбек даулары бойынша шешімдерінің орындалуына кепілдік
беретін жүйе;
еңбек даулары бойынша шығынды төлеуден жұмыскерді босату.
Еңбекті қоғамдық ұйымдастыруды ... ... ... ... және
тетігін мемлекеттік еңбек ресурстарын пайдалану саласындағы ... ... ... ... және ... ынтасын қолдау
көрсету, жұмысссыздықты болдырмау және азайту, еңбек ... мен ... ... ... жұмыспен қамтылу саясатын жүргізуге
қатысуы, еңбек ресурстарын тиімді пайдалану және ... ... ... ... ... ... жайында.
Халықтың жұмыспен қамтылу саясатындағы мемлекеттік саясат түсінігі және
негізгі бағыттары. Қазақстан Республикасының күшіндегі заңдары, халықаралық
нормаларды ... ... ... ... ... ... конституциялық құқықтарын жүзеге асырудың құқықтық кепілдіктер
мен әлеуметтік-экономикалық негіздерін ... ... ... ... Республикасының Конституциясы 2001 жвлғв 23
қаңтардағы №149-11 “Халықты жұмысқа қамту ... ... ... ... ... мен ... ... нормативтік құқықтық
актілері реттейді. Жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... тұрақты қоныс тепкен шетелдіктер
мен азаматтығы жоқ адамдарға ... ... ... және ... ... мен ... ... формаларының тең құқылы кезінде мемлекет халықты
жұмысқа тарту саласындағы өз ... ... ... жұмыспен қамтылу
құқықтық реттеудің жұмысшы күшіне сұраным мен ... ара ... ... жаңа ... ... ... ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ САЛААРАЛЫҚ ҚАҒИДАЛАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ МӘНІ
2.1. Жұмыспен қамту саласындағы негізгі қағидалар
Жұмыспен ... ... ... жеке мұқтаждықтарын
қанағаттандырумен байланысты және өздеріне жалақы алып келетін, Қазақстан
Республикасының конституциясына, заңдары мен өзге ... ... ... ... ... қамтылу” деген ұғым бар, ол – тұрақты экономикалық
дамуды және әлеуметтік тиімділікті қамтамасыз ететін жұмыспен ... ... ... ... ... олардың кәсіп, жұмыс түрі мен ... тек ... ... ... Заңнамада көзделген жағдайлардан
басқа реттерде азаматтарды әкімшілік жолмен немесе кез-келген басқадай
әдіспен мәжбүрлеуге жол ... ... ... ... ... сәйкес сот
үкімі бойынша жаза орындағаннан және төтенше немесе соғыс жағдайларынан
басқа кездерде ... ... ... ... ... ... жұмысқа, кәсіби делдалдыққа және қайта
дайындауға деген мұқтаждығын қанағат ету, ... ... ... халықты жұмысқа тартудың республикалық және ... ... ... ... ... ... ... негізінде жұмыспен қамтылу қамтамасыз етіледі.
Халықтың жұмыспен айналысатын тобына жататын ... ... ... ... жеке ... ... бойынша істейтіндер, оның ішінде толық немесе
толық емес күн жағдайында ... ... ... ... ... ... жұмысы бар немесе табысы бар адамдар.
– кәсіпкерлік қызметпен айналысатындар;
– өз бетінше жұмыс істейтіндер;
– қосалқы кәсіппен айналысатындар мен шарт ... өнім ... ... ... ... жұмыс жасайтындар, сондай-ақ
өндірістік кооператив мүшелері;
– жалақы төленетін қызметке саайланғандар, тағайындалғандар ... ... ... ... қауіпсіздік органдарында, шекара
әскерлерінде, ішкі істер министрлігінің ішкі ... ... ... ... ... ... және басқа әскери құрамаларда қызмет атқарушылар.
Жұмыспен қамтылу азаматтардың қоғамға пайдалы қызметінің барлық
түрін қамтиды. Сонымен ... ... ... ... ... алсақ, оны азаматтардың жеке еңбек шарты бойынша немесе
оларға ылғи жалақы немесе жұмыс жасаушылар үшін ... ... мен ... ... ... ... ... деп түсінеміз.
Халықты жұмыспен қамту саласында мемлекеттік ... ... ҚР ... ... ... ... шетелдіктер мен азаматтығы
жоқ адамдарға қызмет пен ... ... ... ... ... әділ де ... ... жағдайларын, жұмыссыздықтан
әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... алуға;
2) білім беру жүйесін еңбек рыногының қасиеттеріне және ... ... ... оның даму перспективасына сай кадрлар даярлау ісіне
бағдарлауы;
3) азаматтардың заңдарға сәйкес жүзеге асыратын ... және ... ... олардың өнімді және шығармашылық еңбекке қабілетін
дамытуға жәрдемдесуге;
4) бар жұмыс орындарын сақтаған және жаңа жұмыс орындарын, оның ... ... ... ... ... ашатын жұмыс ... ... ... және жеке ... ... ... ... еңбек
делдалдылығын ұйымдастыруға;
6) шетелдік жұмыс күшін тартуға, сондай-қ Қазақстан Республикасынан
шетелге жұмыс күшін шығаруға байланысты қызметті лицензиялауға;
7) ... ... ... тартуға мөлшер белгілеу жағымен ішкі ... ... ... ... ... ету жөніндегі республикалық іс-
шараларды жергілікті атқарушы органдар қолданылатын шаралармен ұштастыруға;
9) халықты ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік саясаттың бсқа да бағыттарымен үйлестіру;
10) еңбек рыногының ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететін
шараларды әзірлеу мен іске асыру ... ... ... ... және олардың орындалуын бақылауды жүзеге асыруға;
12) Қазақстан Республикасы ... ... және ... Республикасының аумағындағы еңбек қызметіне байланысты
мәселелерді шешуді қоса ... ... ... ... проблемаларын
шешуде халықаралық ынтымақтастықты ұйымдастыруға;
13) жұмыс берушілер, қызметкерлер және ... ... ... жұмыспен қамту саясатын әзірлеу мен іске асыруға қатысуын
қамтамсыз ету;
14) жұмыспен қамту саясатымен ... ... ... ... ісін ынталандыруды қолдайтын қаржы, салық және инвестиция саясатын
жүргізуге ... ... ... көрсету және оны ... ... ... экономикалық саясатындағы басымдылық көрсететін
сала болып табылады. Сонымен, жұмыспен қамтылуды кең мағынада да, арнайы,
тар ... да ... ... Кең ... да, жұмыспен қамтылу
азаматтардың, өздеріне жалақы немесе еңбек табысын әкелетін, ... ... ... ... ... ал тар ...... бойынша немесе еңбек құқығының нормалары реттейтін басқа негіздер
бойынша жасайтын еңбегі. Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... өз ... ... ... жүргізеді, оған ұйымдық-
құқықтық және ... ... ... сондай-ақ
азаматтардың еркін еңбек етуге, жұмыс түрімен кәсіпті еркін таңдауға деген
конституциялық ... ... ... ... ... қарастырады.
Азаматтардың жұмыс бастылық өрісіндегі құқығы. ... ... ... ... құқығының міндеттері ... ... ... ... халықты жұмысқа қамтуды реттеу және ... де, ... ... ... конституциялық құқықтарын
іске асырудың тетігін жсауға да, ... ... ... кепілдік
және өтем төлеуді белгілеуге де ... ... ... және ... ... ... 2001 жылғы 23 қаңтардағы №149-11 “Халықтың
жұмыспен қамтылуы туралы” Қазақстан Республикасының Заңында көрініс тапқан.
Азаматтардың ... ... ... берушіге, жұмыс қамтылу ... ... ... не жеке ... ... ... ... арқылы
еркін таңдау құқығы заңнамада бекімін тапқан. Жұмысқа қабылдау жөніндегі
шешім жұмыс беруші мен ... ... адам ... ... ... қабылданады. Жеке еңбек шартын жасаудың тәртібі және ... ... ... ... ... әрбір азамат өзінше де жұмысқа ... ... ... ... ... ... де ... орналаса
алады. Еңбек делдалдығы дегеніміз халықтың жұмысқа ... ... ... сондай-ақ жеке ... ... ... Бұл ... еңбек делдалдығы жұмыс табу, оның түрін таңдау
жөнінен сол жұмыс іздеп ... ... және ... ... көріп
отырған, оларды іздестіруші кәсіпорындарға, олардың меншік түрлеріне және
шаруашылық жүргізуінің ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... жеке ... ... ... негізде
мынадай қызмет көрсете алады:
– жұмысқа тұру және еңбек туралы заңнамалар бойынша кеңес береді;
– бос жұмыс орындарына тұру ... ... ... ... ... орнын іздеуге көмектеседі;
– азаматтарды кәсіби даярлап және қайта даярлап, ... ... ... ... ... қатар, азаматтардың
шетелдерде жұмысқа тұруына және шетелден ... ... ... ... тартуға байланысты көрсетіледі.
Республика аумағында тұратын азаматтардың заңды құқықтарының қатарына
олардың халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ақыл-кеңес және ақпарат алуы, қоғамдық жұмыстарға
қатысуы және т.б. ... ... ... ... ... рыногының
сұранымына қарай Республиканың және жергілікті бюджет қаржысының есебінен,
белгіленген ... ... ... қайта даярлықтан өтуге,
біліктілігін көтеруге; қоғамдық жұмыстарға жолдама ... ... ... ... ... тұруға мұқтаж адамдар үшін мемлекеттік кепілдіктер көзделген.
Мысалы, мемлекет азаматтарға олардың жұмыс түрін еркін таңдауына және ... ... ... ... ... ... және мамандық
және жұмыс алуда бірдей мүмкіндік тудыруға; ... ... ... ... ... ... ... және орналасуда
көмектесуге кепілдік береді. Сонымен қатар, ... ... аса ... ... ... үшін қосымша ... ... ... ... ... кіреді: аз қамтамасыз
етілгендер; 21 жасқа дейінгілер; балалар үйінде тәрбиеленушілер, ... ... ... ... 23 ... ... ... толмаған балаларды асырып отырған жалғызбасты, көп бабалы ата-
аналар; ... ... ... ... ... ... ... қажет
етеді деп танылған адамдарды бағып отырған азаматтар; зейнеткер жасқа келіп
қалған адамдар; мүгедектер; ҚР Қарулы Күштерінің ... ... ... айыру және, мәжбүрлеп емдеу орындарынан ... ... ... атқару органдары еңбек рыногындағы жағдайға
және жергілікті ... ... ... отырып нысаналы топтарға жататын
адамдардың қосымша тізбесін, сондай-ақ әлеуметтік қорғау жөнінде ... ... ... ... ... ету, ... еңбек рыногындағы құқықтарын
іске асыру мемлекеттің жастар саясатындағы ... ... ... ... тұратын жас азаматтарға тегін кәсіби ... ... ... және ... ... ... бос ... орны жайында
ақпарат алуға, ыңғайлы жұмыс табу және ... ... үшін ... ... ... ... ... қабылдаудан дәлелсіз бас
тартудан және жұмыстан шығарудан ... ... ... біліктілікті
көтеру кезінде әлеуметтік көмек беруге кепілдік алады. Мемлекет ... ... өз ... ... ... ... жағдай тудырады, жас
жұмыскерлердің еңбек жағдайын жақсартуға, оларды ... ... ... ... ынтасын тудырады. Жас адамдармен жеке еңбек шартын
жасағанда жастардың оқу, ... ... және ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандығы жұмыс берушілр
тарапынан бұзылған жағдайда ондай әрекеттерге жастардың ... ... ... ... ... деп ... адамдардың да өзінше
құқықтық мәртебесі бар. ... ... ... ... жоқ, ... ... жүрген және жұмысқа тұруға дайын адамдар жатады.
Өкілетті ... және ... ... жеке агенттік жұмыссыздарды
тіркеп, есепке алады.
Тіркелген жұмыссыздар үшін қолайлы ... ... ... органдар
мен жеке агенттіктердің ең алғашқы белсенді әрекеттерінің бірі ... ... ... үшін ... ... еңбек өтіліне
және бұрынғы маандығы бойынша жұмыс тәжірибесіне, соңғы жұмыс ... ... ... жаңа ... ... көліктің қолайлылығына
сәйкес келетін жұмыс деп есептеледі. Көліктің қолайлылығын тиісті ... ... рет ... іздеп жүрген, бірақ кәсіби мамандығы жоқ, ... ... ... ... бойы ... ... адамдар үшін алдын\ала
кәсіптікдаярлықты талап ететін ... ал ... ... беру мүмкін болмаған
жағдайда, азаматтардың жас және өзге де ... ... ... ... ... ... ақы ... жұмысты лайықты жұмыс
деп есептеуге ... ... ... ... ... ... асыруы 2001 жылғы 23 қаңтардағы “Халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... да ... ... етіледі, оған еңбек жөніндегі мемлекеттік өкілетті органдардың,
жеке агенттіктердің және ... ... ... ... ... ... сотқа шағымдану да жатады.
Сонымен азаматтардың жұмысқа орналасу құқығы олардың өз бетімен немесе
еңбек туралы өкілетті органдар, жеке ... ... ... орналасу
мүмкіндігі, еңбек рыногының сұранымына, денсаулығының жағдайына, ... ... ... ... ... ... даярлықтан өту,
біліктілігін көтеруге құқығы арқылы көрініс табады.
Бұл құқықтар әлеуметтік-экономикалық және ұйымдық-құқықтық кепілдіктер
жүйесі, халықты ... ... ... ... ... мен ... арқылы қамтамасыз етіледі.
Халықтың жұмыспен қамтылуын реттеу және ұйымдастыру.
Халықтың еркін және ... ... ... ... мақсатында
мемлекет өндіріс күштерін дамытып, оларды ұтымды орналастыруға, ... ... ... уақытша және өз бетімен жұмысшы
жамытуға, бар ... ... және жаңа ... орындарын ашуға, жұмыстың
икемді тәртіптерін қолдауға бағытталған шараларды және басқа да шараларды
ойластырып ... ... Бұл ... мемлекет азаматтардың заңды құқықтары
мен мүдделерін сақтау негізінде халықтың жұмыспен қамтылуын құқықтық жолмен
реттейді, тиісті мемлекеттік кепілдіктер белгілейді.
Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... мен ... берушілердің өкілдерін қатыстыра отырып республиканы
әлеуметтік – экономикалық дамытуды индикативтік жоспарлары ... ... ... ... ... және ... ... көзделеді: халықты жұмыспен қамту деңгейін көтеру;
жұмысшы күшіне сұраным мен ұсынымды теңестіру шаралары; халықтың ... ... ... ... ... ... қамтуды ұйымдастыру; қосымша
жұмыс орнын ашатын шағын және орта кәсіпкерлікке қолдау ... ... ... рыногындағы мұқтаждықты ескере отырып жұмыссыздарды кәсіби
дайындаудың және қайта дайындаудың ... ... ... ... ... және ... ... қамтуды аймақтық
проблемаларын шешуде жергілікті атқару органдарының ролін көтеру шаралары;
өкілетті органның ... ... ... ... ... жеке агенттіктермен жұмыспен қамтылуды және еңбек рыногын реттеу
мәселесі ... ... ... ... ... мәселелеріне қатысты
ақпараттық базаны жетілдіру; инвестициялық бағдарламалар жасағанда еңбек
рыногындағы ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органдар, тиісінше, жұмысқа тартудың аймақтық
бағдарламасын жасайды, олардың орындалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... Республикасының экономикалық және
әлеуметтік дамуын болжаудың көрсеткіштері негізінде дайындалады. ... ... ... қаржыландыру жағына келсек, ол республикалық
және, жергілікті бюджеттер ... ... ... ... және ... ... қорғау министрлігі, орталық атқару
органы ретінде еңбек, халықты жұмыспен қамту, еңбек ... ... ... атап көмек көрсету саласындағы мемлекеттік стратегияны
жүзеге асыруға өкілеттік алған мемлекеттік орган.
Бұл орган халықты жұмыспен қамту, ... ... ... ... өрісіндегі мемлекеттік саясаттың аймақтық деңгейде жүзеге асырылуын
қамтмасыз етеді. Орталық атқару органның қызметінің тәртібін, қаржыландыру
көздерін, құқықтық ... мен ... ... ... ... өкілеті органдардікін – тиісті жергілікті атқару
органдары анықтайды.
Жұмыспен қамту жөніндегі аймақтық ... ... ... жүгінген
азаматтарға және жұмыссыздарға жұмыс ... ... ал ...... ... ... ету мүмкіндігі жайында ақпарат
беруге; азаматтарға және ... ... ... ... ... ... ... және оқу үшін жолдама беруге; еңбек рыногы бойынша
деректер банкін құруға; азаматтар ... ... ... ... 10 күннен
кешіктірмей тіркеуге, ... ... ... ... ... ісінде
азаматтар мен жұмыссыздарға тегін қызметтер ... ... ... ... ... ... еңбек рыногының
қажеттілігіне сәйкес жұмыссыздарды кәсіптік оқуға жіберуге; жұмысшы күшіне
сұраным мен ұсынымды талдауға, ... және ... ... ... ... органдарға еңбек рыногының жай-күйі туралы хабарлауға;
халықты жұмыспен қамтудың аймақтық бағдарламаларын және нысаналы ... ... ... қамтамасыз ететін арнайы іс-шараларды іске
асыруға міндетті.
Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру. Қоғамдық жұмыс ... ... ... ... ... ала ... ... қажет
етпейтін, әлеуметтік-пайдалы бағыттылығы бар, азаматтарды уақытша жұмыспен
қамту мақсатында оларды ... ... ... ... ... түрлері.
Халықты жұмыспен қамту саласындағы қоғамдық жұмыс мына ... ... қолы бос ... және ... ... ... етеді және олардың еңбекақы алуына көмектеседі.
Жұмыс орындарын құру. Мемлекет жұмыс ... ... ... ... ... ... оның ... ауыл шаруашылығын және экономикалық басқа ... ... ... ... ... құрады.
Белгіленген тәртіпте жұмыссыз деп танылған азаматтар үшін, сондай-ақ
олардың ішінде кәсіпкерліктен айналысқысы келетіндер үшін жаңа ... ... ... көрсетудің жағдайы мен тәртібі заңнамада
белгіленген.
Қазақстан Республикасы ... 2006 ... 6 ... дамуына мемлекеттік қолдауды күшейту және оны жандандыру
шаралары туралы ... ... ... ... ... республика азаматтарының кәсіпкерлік қызметпен айналысу үшін қолайлы
құқықтық және экономикалық жағдайлар ... ... ... ... ... ... Үкіметіне және жергілікті атқару
органдарына экономикалық ... ... ... ... ... ... дамуына жан-жақты практикалық көмек көрсету
тапысырылған.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерін ... ... ... ... ... ... тіркеу мерзімін және төлем ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... жеке және ... оның ... шаруа қожалығын заңдық қамтамасыз ету, олардың
жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... ... шағым келтіру тәртібін қарастыру; шағын бизнестің орталықтары ... ... ... жер учаскелерін бөлу, өндіріспен айналысатын ... ... жер ... бес ... дейінгі мерзімге,
төлемін кейінге қалдырып, ай сайын ... ... ... ... ... актісін беру; құрылысы аяқталмаған мемлекеттік объектілерді,
оларда міндетті түрде қамтамасыз ету; көп ... ... ... ... ... Жеке ... анық ... адамдардың өкілетті
орган мүмкіндіктері мен қабілетін анықтайды, оның білімін, кәсібін, жұмыс
тәжірибесін, қаражат шамасын ескереді. ... ... оған ... қай ... ... жөнінде кеңес беріледі.
2.2. Әлеуметтік әріптестік саласындағы еңбек ... ... ... ... ... ... жүйесі
жұмыс істеуінің құқықтық негіздерін, міндеттері мен тәртібі айқындап,
тараптардың тең құқылы және ... ... ... ... ... ... бар ... қол жеткізу үшін Бас, салалық және
аймақтық келісімдерді ... ... және бұзу ... “Қазақстан
Республикасындағы әлеуметтік әріптестік туралы” Қазақстан Республикасының
2000 жылғы 18 желтоқсанда қаьылданған Заңы белгілейді. ... бұл ... ... ... ... 2-ші ... ереуіл жасау құқығын қоса алғанда, Заңмен белгіленген тәсілдерді
қолдана отырып, жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу құқығы ... ... ... ... ... 3-бабында ұжымдық еңбек
даулары мен жанжалдарды шешуге ... ... ... бірі ретінде бектіліген. Заңның күші ... ... ... Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын
барлық жұмыс берушілерге, барлық кәсіпорындардың, мекемелердің, ... ... ... ... ... әріптестік дегеніміз атқарушы билік органдары өкілдерінің,
жұмыс берушілер мен ... ... ... ... ... ... ... мен тетіктер жүйесі.
Еңбек қатынастарын, құқық нормаларын реттеу процесінде ... ... ... ... ... Еңбек даулары
жекелеген қызметкер мен жұмыс беруші арасында ғана ... ... ... ... ... да ... арасындағы, мысалы, еңбек ұжымы мен
жұмыс беруші арасындағы қайшылықтарды (жанжалды) да қамтиды.
Еңбек ... ... ... мәселелері бойынша бұрын қызметкер мен
жұмыс беруші арасында реттелмеген жеке еңбек, ұжымдық ... ... ... ... мен ... берушінің арасындағы келіспеушіліктерді
еңбек даулары дейді.
Еңбек даулары еңбек туралы заңмен немесе ... да ... ... ережелермен, нұсқаулармен реттелмеген жаңа еңбек ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының түрі және даудың сипаты мен нысаны
бойынша ... ... ... қатынастарының түрі бойынша еңбек құқықтық
қатынастарынан туындайтын жеке еңбек даулары және ... ... мен ... ... ... ... ... болып екіге бөлінеді. Ал даудың
сипаты мен ... ... ... ... бас ... байланысты даулар;
– заңдарда немесе өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... ... еңбек заңдары нормаларын, ұжымдық және жеке еңбек шарттарын,
келісімдерін ... ... ... деп ... ... ұйымдастыру. Келісім комиссияларының еңбек дауларын
қарау тәртібі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықтық әлеуметтік қорғау
министрінің 2000 жылғы 15 ... №37 ... ... ... ... дауларын қарау тәртібі туралы” нұсқаулықта анықталған.
Осы нұсқаулыққа сәйкес келісім ... ... ... ... ... мен ... өкілдерінің тең мүшелерінен тепе-тең
негізде құрылады. Қызметкерлер ... ... ... ұйымның
басшысын тағайындайды. Жұмыс беруші өкілдерінің саны жалпы ... ... ... ... ... сай ... ... сандық құрамы мен оның өкілеттік мерзімін тараптардың
өкілдері белгілейді. Комиссия мүшелері алғашқы ұйымдастыру ... ... ... мен ... сайлайды. Комиссия төрағасы мен хатшысы ... үшін ... ... жартысынан астамы дауыс берсе сайланған деп
саналады. Комиссия төрағасы болып кез ... ... ... ... ... комиссияның ұйымдық-техникалық жағынан (жабдықталған үй-
жарақтар, оргтехника, қажетті әдебиеттер ... іс ... ... ... алу мен ... ... шешімдердің көшірмелерін
дайындап беру және т.б.) жұмыс беруші қамтамасыз етеді.
Комиссияның еңбек ... ... ... ... ... үрдісі
кезінде қызметкер мен жұмыс беруші арасында туындайтын еңбек дауларын қарау
жөніндегі орган болып табылады.
Комиссия:
1) басқа жұмысқа ауысу және ... ... ... ... ... төлеу;
2) жеке еңбек шарттарының талаптарына өзгерістер енгізу;
3) жұмыс уақытының режімі, еңбек тәртібі;
4) демалыстың ұзақтығы, соның ішінде жыл ... ... ... ... ... қолдану туралы;
6) еңбекке ақы төлеу және еңбекті ... ... ... ... ... ... заңдар, жеке және ұжымдық шарттарды қолдану мәселелері
жөніндегі басқа да дауларды қарауы мүмкін.
Еңбек дауларын қарау ... ... ... ... ... қызметкер еңбек дауларын қарау үшін Комиссияға азаматтық
заңдарда белгіленген мерзімдерде ... ... ... ... ... қызметкерлердің өтініш комиссия хатшысы
міндетті түрде тіркеуі тиіс. ... ... бас ... жол ... ... ... ... тыс уақытта өткізіледі, ал егер
белгілі бір дәлелді себептермен еңбек дауларын жұмыстан тыс уақытта қарау
мүмкін ... сол ... ... ... ... ... ... сарапшыға және басқа қатысушыларға ұжымдық шарт
негізінде, ал ол жасалмаған ... ... ... ... ... ... уақыт беріледі. Еңбек дауы өтініш берген қызметкерлердің
қатысуымен қаралады, ал дауды сырттай қарауға сол ... ... ... ... ғана жол ... ... ... отырысында
келмеген жағдайда дауды қарау кейінге қалдырылады, ал қызметкер себепсіз
екінші рет келмей қалған ... ... бұл ... ... ... туралы шешім шығарады. Комиссияның бұл шешімі ... тағы ... ... ... ... істің мән-жайын анықта үшін отырысқа куәгерлерді, мамандарды
шақыруға құқылы. Комиссия отырысы өкілетті деп саналуы үшін оған ... ... ... ... өкілдері мен жұмыс беруші ... ... ... тиіс.
Комиссияның жеке еңбек даулары жөніндегі шешімдерді қабылдау тәртібі.
“Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы” ... ... ... ... ... ... еңбек дауын өтініш түскен күннен
бастап үш күн ішінде қарауға міндетті. ... ... ... ... ... барысы жазылатын белгіленген нысандағы хаттама жүргізілуі
тиіс. Жеке еңбек дауын қарау нәтижелері бойынша комиссия шешім шығарады.
Шешімге ... мен ... қол ... ... ... үш күн ... мен жұмыс берушіге тапсырылады. Комиссия шешіміне айырықша талап
қойылады, ол тиянақты қолданыстағы заңдарға сәйкес ... ... оның ... ... ... ... қабылдануы тиіс. Жекелеген
комиссия мүшелері ... ... ... ... олар өз ... ол хаттамаға тіркеледі. Шешім ... ... ... тиіс (мәселен, “жұмыс берушіден өтініуге”, “директор ұсыныс
беруге” және т.б.). Онда қызметкердің талабы ... ... бас ... егер ... ... ... қай бөлігіне
қатысты қанағаттандырылғаны, және бас тартылса қандай себептермен ... ... ... ... мәселелері бойынша шешімде
қызметкерге тиесілі нақты сома ... ... ... күші ... үшін ... ол ... талап етпейді. Шешім дәлелді болуға, еңбек туралы қолданып
жүрген ... мен жеке ... және ... шарттарға, ішкі еңбек тәртібі
ережелеріне және нұсқауларға негізделуі тиіс. Егер Комиссияның шешімдерін
орындау ... ... ... дауды түсіндіруде келіспеушіліктер
туындаса, онда ол алғашқысын түсіндіретін қосымша шешім ... ... ... ... қанағаттандырған келісім комиссиясының
шешімін келесі жақ үш күн мерзімде орындайды.
Комиссияның еңбек даулары ... ... ... ... ... жұмыс беруші сотқа шағымдануға құқылы.
Еңбек дауларын сотта қараудың тәртібі Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер еңбек құқығы қатынастарынан туындайтын талаптар бойынша
сотқа шағымданғанда ... ... ... (істі қараумен байланысты
мемлекеттік баж және шағымдар) сот шығындарын төлеуден босатылады.
Еңбек дауларын соттарда ... ... ... ... ... дауларын шешу мақсатында
аудандық (қалалық) ... ... ... ... ... дауы жөніндегі шешімін қайта қарау
өкілеттілік ... ... ... берілмеген.
Тікелей соттарда келісім комиссиясында қаралмаған еңбек даулары және
шаруа қожалықтарында жеке еңбек шартымен жұмыс істейтін ... ... ... ... мекемеге, ұйымға келтірген залалын
олардан өндіріп алу туралы жұмыс берушінің арызы ... ... ... ... ... мекемелері, ұйымдары,
азаматтығы жоқ азаматтар, шетел азаматтарының ... ... ... ... талаптарын қарайды.
Еңбек дауын шешу туралы өтінішті қызметкер тікелей аудандық (қалалық)
сотқа бере алады. Талап жауапкердің тұрғылықты жері ... ... ... ... денсаулығының өзге де ... ... ... ... келген зиянды өтеу туралы талаптар да талап
қоюшы өзінің тұрылықты жері бойынша немесе ... жер ... ... Жалақыны, зейнетақы және жәрдемақыны өндіріп ... ... ... ... ... ... ... тартудан, бұл тартпау
шараларын заңсыз қолданудан не ... ... ... ... ... ... азаматқа келтірілген зиянды өтеуге байланысты еңбек,
зейнетақы және тұрғын үй құқықтарын қалпына келтіру ... ... ... ері ... ... ... (Азаматтық іс жүргізу кодексінің 31, 32
баптары).
Заң бойынша қызметкер сотқа арызбен өзінің ... ... ... бұзылғаны туралы мәлім болған күннен бастап үш ай ішінде
жүгінуге құқылы (АІЖК-нің 280-бабы).
Жалпы ... ... ... ... сотта қарауға әзірлеу, егер заң
актілерінде өзгеше ... арыз ... ... ... жеті ... ... жүргізілуі тиіс. Асыраушысынан айырылуына
байланысты және еңбек қатынастарынан туындайтын талаптар бойынша бұл ... ... ... ... бір айға дейін ұзартылуы мүмкін. Сондай-
ақ жұмысқа қайта алу туралы, алимент өндіріп алу ... және ... ... өзін-өзі басқару органдарының, ... ... ... шешімдерін, әрекеттерін
(әрекетсіздігін) даулау туралы істер де бір айға дейінгі мерзімде ... ... ... ... ... үш айдан аспайтын уақытқа алып беру
туралы, жұмысқа қайта орналастыру туралы, ... ... ... ... ... ... ... келген зиянды,
бірақ үш айдан аспайтын уақытқа өтеу туралы шешімдер дереу орындауға ... ... ... ... ... және ... сотшешімі алынған
күннен бастап бір ай мерзімінен кешіктірілмей хабарлануға ... ... ... үшін кінәлі лауазымды адамдар заңда көзделген
жауаптылықта болады.
Еңбек дауларын ерекше тәртіппен қарау
Еңбек ... ... ... ... өзгешелігі мынада: мемлекеттік
билік пен атқарушы органдардың сайланатын, тағайындалатын лауазымдарды
қызметкерлердің, ... ... ... ... арыздары бойынша еңбек даулары бағыну ... ... ... ... ... ... ... еңбек даулары:
– жұмыстан шығару, жұмысқа ауыстыру ... ... ... ... ... жаза ... қолдану мәселелері бойынша;
– тәртіптік туралы жарғы ... ... ... ... жаза беру ... ... бос ... қалған уақытқа ақы төлеу мәселері бойынша қаралуы мүмкін.
Бағыныс ретіне қарай жоғары тұрған ... ... ... ... ... егер ... ... қажет болмаса 15 күн мерзімі ішінде,
ал күрделі дауларды бір ай ... ... ... ... шешім қабылдаулары
тиіс.
Ұжымдық еңбек дауларын шешу тәртібі мен әдістерін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... құқықтық негіз болып 1995
жылы шілденің 8-інде ... ... ... ... мен ... ... ... Заңы табылады.
Еңбеккерлердің жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу құқығы Қазақстан
Республикасы Конституциясының 24-бабында: (“Ереуіл ... ... ... ... ... ... қолдана отырып, жеке және ұжымдық
еңбек дауларын шешу құқығы мойындалады делінген”.
Ұжымдық еңбек даулары – ... ... ... ... мен
өзгертуге және еңбекке ақы төлеуге, ұжымдық шарттармен келісімдер жасауға,
оларды орындауға ... ... ... жүрген заңдардың, ұжымдық
шарттар жұмыс беруші (жұмыс берушілер бірлестігі) мен ... ... ... арасындағы келіспеушіліктер.
Еңбек ұжымының ұйымдарда еңбек жағдайларын белгілеу мен өзгерту және
еңбекке ақы төлеу, бір жағынан, қызметкерлер ұжымымен, екінші ... ... ... ұжымдық шарттармен басқа да келісімдерді жасау, өзгерту
және орындау мәселелері бойынша еңбек ұжымының ... ... ... осы ұжым ... не ... ... көпшілік
дауысымен жасалып бекітіледі.
Ұжым қойған талаптар жазбаша түрде баяндалып, ... ... ... ... ол уәкілеттік берген өкілдер немесе орган
білдіреді (кәсіподақ комитеті, еңбек ұжымының ... ... ... ... қойған талаптарды олар алынған күннен бастап
күнтізбелік үш күннен кешіктірмей ... ... мәні ... ... ... ... жасауға, ал аталған мерзім ішінде келісімге қол ... ... одан әрі ... үшін өз ... жеке ... ... ... шешімі мен ұсыныстарын жазбаша түрде еңбек ұжымының назарына
жеткізуге ... және одан да көп ... ... ... ... бірлескен
талаптары жұмыс берушілердің (кәсіпкерлердің) тиісті ... олар ... ... ... ... жеті күн ... өз
шешімі туралы еңбек ұжымдарының біріккен өкілді ... ... ... қабылдамаған немесе ол ішінара қанағаттандырылған талаптар
әуелі бітістіру комиссиясында, ал онда келісімге қол жеткізілмеген жағдайда
– еңбек ... ... ...... еңбек дауын талаптарды бітістіру жолымен
реттеу үшін ... ... мен ... ... ... ... ... орган.
Бітістіру комиссиясы күнтізбелік үш күн мерзім ішінде құрылады.
Бітістіру комиссиясы еңбек ұжымының ... өзі ... ... ... жеті ... ... мерзімде қарайды.
Бітістіру рәсімі процесінде комиссия еңбек ұжымымен, жұмыс берушімен,
жергілікті атқарушы ... өзге де ... ... ... ... ... ... талаптар арасындағы келісім
бойынша қабылданған, талаптардың өкілдері қол қоятын хаттамамен рәсімделеді
және оның ... үшін ... күші ... мерзімде комиссияның жұмысы тоқтатылады, алдауды шешу үшін
еңбек төрелігі құрылады.
Еңбек төрелігі – бітістіру комиссиясында ... қол ... ... шешу үшін ... ... ... отырып, ұжымдық еңбек
дауына қатысушы тараптар құратын уақытша жұмыс істейтін орган.
Еңбек ... ... ... ... қатысушы тараптар және әлеуметтік
еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық ... ... үш ... ... ... ... күнтізбелік бес күн
ішінде құрады.
Еңбек төрелігі мүшелерінің саны және оның жеке ... ... ... қатысушы талаптардың келісімімен анықталады. Еңбек төрелігінің
құрамында, оның ... қоса ... ... үш адам ... тиіс.
Еңбек төрелігінің құрамына кәсіподақ органдарының еңбек жөніндегі
органдарының өкілдері, сарапшы-мамандар және ... ... ... ... ... ... келісімімен төрелік мүшелерінің
қатарынан бекітіледі.
Ұжымдық еңбек дауын еңбек төрелігі ... ... ... ... өкілдерінің міндетті түрде қатысуымен, ал қажет болған жағдайда,
сондай-ақ басқа мүдделері тұлғалар ... ... де ... ... ... ... ... белгілеп, екі тарапқа да хабарлайды.
Еңбек төрелігінің шешімі ол құрылған күннен бастап күнтізбелік жеті
күннен кешіктірмей ... ... жай ... ... ... мүшелерінің дауыстары тең болған жағдайда, төрелік төрағасының
даусы шешуші дауыс ... ... ... ... болуы, жазбаша түрде
баяндалуы керек, оған ... ... ... қол ... ... ... жазбаша нысанда жасаса, еңбек төрелігінің
шешімі міндетті түрде орындалуға тиіс.
Ұжымдық ... ... ... кез ... ... ... делдалдыққа
жүгіне алады. Делдал – ұжымдық еңбек дауын шешу ... ... ... үшін оған ... ... ... тұлға немесе ұйым. Делдалдық
рәсімі бітістіру комиссиясындағы еңбек ... ... ... ... ... ... ... және олармен қоса қабат жүргізілуі
мүмкін.
Ұжымдық еңбек дауларын делдалдың қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... тараптар өздері үшін беделді ұйымдары және ... ... ... ... таңдайды. Әлеуметтік-еңбек қатынастарын
реттеу ... ... ... ... ... үш ... ... дауға қатысушы тараптардың келісімімен ... ... ... ... ... ... және ... жерлердегі
атқарушы органдардың, қауымдастықтар мен ... да ... ... ... ... мен ... ... сондай-ақ тәуелсіз сарапшыларды тарта алады. Делдалдарды
сайлаудың барлық жағдайларында олардан ... ... ... тиіс.
Өз бастамасымен делдалдықты құзыретті мемлекеттік органдар мен
лауазымды ... ... мен ... ... ... ... олардың лауазымды адамдарды, ғылыми қызметкерлер және
тараптар үшін беделді басқа органдар, ұйымдар мен ... ... ... ... мүшщелері, делдалдар, еңбек төрешілер ұжымдық
еңбек дауын шешуге қатысу кезінде жыл ішінде үш ... ... ... ... ... ... ... берушілердің келісімі болған ... ... ... ... ... шешуге қатысушы ... ... ... ... ... ... ... еңбек дауын
шешу кезеңінде тіртіптік жазаға тартылмайды, басқа жұмысқа ... өкіл ... ... ... ... алдын ала келісімінсіз
әкімшіліктің бастамасымен жұмыстан ауыстырылмайды немесе шығарылмайды.
Егер еңбек дауын ... ... ... шешу мүмкін болмаса,
ереуіл өткізу туралы шешім қабылдануы мүмкін. Ереуіл – ... ... және ... өз ... еңбек ұжымы мен жұмыс
беруші арасындағы ұжымдық еңбек дауында қанағаттандырылуы үшін ... ... ... белгілі бір мерзімге немесе еңбек ... ... ... ... ... мерзімге толық ішінара тоқтатуы
(жұмысқа шықпау, еңбек ... ... ... ... шарасы.
Ереуіл өткізу туралы шешім еңбек ұжымының ... ... егер сол ... ... ... кемінде үштен екі бөлігі оны жақтап
дауыс берсе, қабылданады деп есептеледі.
Ереуілді еңбек ұжымы уәкілдік берген орган ... ... ... ... ... ... ... ереуіл жариялаған жағдайда оны сол
ұжымдар ... ... ... ... ... ... ... алады.
Ереуілге қатысуға немесе оған қатысудан бас тартуға ешкімді ... ... ... және оның ... ... туралы уәкілетті орган
жұмыс берушінің оның жариялануына дейін күнтізбелік онбес ... ... ... ... жариялау туралы шешімде мыналар көрсетіледі:
– тараптардың ... ... және ... негіз болған
келіспеушіліктерінің тізбесі;
– ереуілдің басталатын күні мен ... ... оның ... ... ... ... ереуілді басқарушы органның атауы, бітістіру рәсімдеріне ... ... ... ... ... ... өткізу кезеңінде атқарылатын жұмыстар (қызметтер) ... ... ... деп ... ереуілді ұйымдастыру немесе оған қатысу еңбек
тәртібін бұзушылық деп саналады және заңдарда көзделген тәртіптік жазалау
шараларының ... әкеп ... ... күш ... деп ... жасау арқылы ереуілге
қатысуға мәжбүр ететін адамдарға заңдарға ... ... ... ... кәсіподақтың бастамасы бойынша өткізілген жағдайда ... ... ... оның ... ... ... қамтылу жөніндегі орталық атқару органы тендер негізінде
анықталатын отандық ... ... ... ... ... ... ... бизнестің барынша өзекті сағаттары бойынша кепілдеме ... үлгі ... ... ... Халықаралық еңбек құқығының негізгі қағидаттары
1. ХЕҚ ... ... ... ... ... ... ... механизм – қандай халықаралық актілермен ... ... ... ... ... ... – мәселерімен қандай органдардың
айналысатындығын көрсетеді.
Халықаралық актілер әмбебап, аймақтық және ... ... ... ... БҰҰ мен Халықаралық Еңбек ұұйымының шығарған
актілері жатады, ... ... кез ... ... ... бола ... және
олардың күші оны өзі үшін міндетті деп таныған кез ... ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
1. “Барлық жұмысшы көшіп қонушылардың және олардың отбасы мүшелерінің
құқықтарын қорғау туралы” БҰҰ-ның ... ... 1990 жылы ... ... ... ... ХЕҰ-ның конвенциясы. 1949 ж.
3. “Жұмысшы көшіп-қонушылар туралы” ХЕҰ-ның №86 Ұсынысы
4. “Жұмыспен қамту аясындағы саясат туралы” ... №122 ... ... ... ... саясат туралы” ХЕҰ-ның №169 Ұсынысы
Аймақтық актілерге тек белгілі бір ... ... ... ... бола ... ... Қазақстан Республикасына қатысты ТМД
мемлекеттерінің төмендегідей келісім-шарттары жатады:
1. “Көшіп-қону және ... ... ... ... ... ... ... 1994 ж. 15 сәуір.
2. ТМД қатысушы мемлекеттердің ... ... ... ... 1998 жылы ... ... келісім-шарт.
Жергілікті халықаралық актілерге Қазақстан Республикасының екінші бір
мемелекет жасасқан ... ... ... ... Олар:
1. Қазақстан Республикасы Еңбек Министрлігі мен ... ... ... ... қызметтік туралы келісім-
шарт. 1994 жылы 25 мамыр.
2. Қазақстан Республикасы Еңбек ... мен ... ... ... ... ... “Еңбек нарығы және көшіп-қону
процесттерін реттеу аясындағы қызметтік туралы” ... 1992 ж. ... ... Республикасы Еңбек министрлігінің Ресей Федерациясының
Жұмыспен қамту федералдық қызметімен қызметтік туралы келісім-шарты 1996 ж.
19 сәуір.
Халықаралық ... ... ... ... мына ... ... ҚР Конституциясы 1995 ж. 30 тамыз
2. ҚР “Еңбек туралы” Заңы 1999 ж. 10-желтоқсан.
3. ҚР ... ... ... ... Заңы 23.01. 2001 ... ҚР ... ... Заңы 1997 ж. 13-желтоқсан.
5. “ҚР-ғы шетел азаматтарының құқықтық ... ... ... заң күші бар ... ... 1995 ж.
6. “Қазақстан Республикасының көші-қон және демография жөніндегі
Агенттікті құру туралы” ҚР ... №3783 ... ... ... ... күшін тартуға ҚР-нан жұмыс күшін шығаруға
байланысты қызметті лицензиялау тәртібі туралы” ҚР ... ... ... Шетелдіктердің Қазақстан Республикасындағы еңбек қатынастарын
реттеу және олардың ... ... ... шетелдіктердің еңбегін реттеудегі негізгі
қағида – ... ... Бұл ... ... ... және ... Республикасы Президентінің 1995 ж. 19
маусымдағы ... ел ... ... ... ... ... ... шет ел азаматтарының еңбек қатынастарында Қазақстан
Республикасы азаматтарындай құқықтарға ие ... және ... ... білдіреді.
“Шет елден жұмыс күшін тартуға байланысты жұмыс берушіге рұқсат беру
кезінде ішкі ... ... ... ... ... тек ... жағдайға
сай болған кезде ғана жұмыс берушіге шет елден жұмыс ... ... ... шет ... ... ... ... лауазымға жергілікті жұмыс
күшін тарту мүмкін емес немесе ондай лауазым иесі ресіпбликада жоқ ... шет ... ... мен ... ... ... ... артық болса;
Егер жергілікті жұмыс күшін шет елдік мамандарды ауыстыру үшін ... ... шет ... ... және ... ... қызмет жасаса;
Егер жергілікті жұмыс күшінің шет ел азаматтарымен біліктілігі бірдей
болса, онда шет ... ... бос ... ... ... ... құқығы бар.
Қазақстан Республикасына азаматтығын ауыстыруға тәуелсіз, еңбек көші-
қоны ретімен ... шет ... егер ... ... ... белгіленбесе, Қазақстаннан тыс жерлерде тұрақты жері болуға тиіс.
Республика ... ТМД ... ... ең ... ... ... ... екі жақты немесе көп жақты шарттар
арқылы реттеледі.
“Шет ел ... ... ... ... шет ел қатысуы ... ... ... ... сондаай-ақ жұмысқа алу,
жұмыстан шығару, еңбек пен демалыс уақыты, жалақы беру тәртібі, кепілдік
және ... беру ... ... ... де, жеке ... ... де
реттеледі. Ұжымдық шарт пен жеке еңбек шартында сол ... ... ... ... ... заңында көрсетілген
жағдайдан төмендететін ережелер болмауы тиіс. Шет ... ... ... ... мен ... ... ... мүшелікке шет ел азаматтары алынуы мүмкін. Шет ел қатысушысы
бар кәсіпорындардың қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ақы беру ... олардың әр қайсысымен жасалатын еңбек шартында
көрсетілуі ... ... ... жалақысын салықтар мен бюджетке
төленетін өзге де ... ... ... өз ... ... ел ... ... сәйкес тек қазақстандық азаматтар
айналысатын ... ... ... жоқ ... мемлекеттік қызмет).
Республикаға өкілетті органдардың рұқсатынсыз келіп, жұмыс ... шет ел ... мен ... жоқ ... ішкі ... органдары
Қазақстан Республикасы территориясынан шығарып жібереді.
Халықаралық еңбек құқығы халықаралық жеке құқықтың бір ... ... ... ... шет ел ... ... ... жеке құқық реттейтін қатынастар қатарына жатады.
Шет ел элементімен ... ... ... ... реттеу
кезінде заңдар арасындағы қақтығыс пайда болады, яғни белгіленген қатынасқа
қай мемлекеттің заңын қолдану керек ... ... ... ... бір ... реттеуге екі немесе одан да көп ... ... және ... ... коллизиялық нормаларды пайдаланып таңдап ... ... ... ... Тек ... ... ғана ... істі шешу мүмкін емес, себебі коллизиялық норма тек бір ... ... ... ... ... да ... ... қолдану
міндетті түрде материалдық норманы ... ... ... ... ... ... ... байламдар:
– тараптар келісімінің негізінде таңдап алынған елдің заңы;
– жұмыс істейтін жердің заңы;
... ... ... ... ... ... заң;
Бұл коллизиялық байламдардың қатары кейбір мемлекеттердің заңдарында
толықтырылады. Мысалы,
– тұлғаны тағайындайтын билік органдарының немесе сайлайтын ... – егер ... ... ... ... ... ... жұмыс берушінің елінің заңы – ... ... ... жұмыс істесе;
– жұмыскерлердің заңы – егер ол шет мемлекетке іс сапарға жіберсе;
– ту заңы – халықаралық су және әуе ... ... ... ... ... қатынастары үшін;
– тасымалдаушы елінің заңы – халықаралық тасымал аясында пайда болатын
еңбек қатынастары үшін;
Сонымен қатар, халықаралық жеке құқықтың ... ... да ... ... ... да қолданылатын коллизиялық байламдар бар.
Олар:
– еңбек контрактісі жасаған жердің заңы;
– жұмыскер елінің заңы (азаматтық заңы немесе тұрақты ... ... ... қызмет істейтін жердің заңы;
– тасымалдаушының заңы;
– ту ... ... ... ... жердің заңы.
Халықаралық еңбек қатынастарына коллизиялық нормаларды қолданумен
қатар бір мемлекеттің территориясында екінші ... ... ... ... ... шегі және ... туралы мәселе
туындауында студент көңіл бөлуі қажет. ... ... ... үш ... ... ... ... алу туралы мәмілені реттеу үшін шет елдік заңды таңдап алу
жөнінде мемлекеттердің арасында арнайы келісім жасау арқылы;
– белгілі бір ... ... ... шет ... ... ... алу
арқылы толықтыру;
– шет елдің құқығын, егер коллизиялық норма оған тікелей сілтеме
жасаса барлық жағдайда ... ... шет ... ... егер ... жария тәртібіне қайшы келсе, қолданбауға болатындығын ескеріп
кету қажет.
Қазақстан Республикасында тұрақты ... жері жоқ шет ... ... ... егер ... шарт ... уақытта
немесе халықаралық келісімнің негізінде ... ... ... ... басқа мемлекеттің заңын алмаса, Қазақстан Республикасы
заңы қолданылады. Шет ел ... ... ... ... ... істейтін шет ел азаматтарының еңбек қатынастарында еңбек ... қай ... ... қолдануға келіссе сол елдің заңы қолданылады. Шет
елдік жұмысшымен жасалған ... ... ... ... ... бұзбауы керек және біздің елдің
мүдделеріне нұсқан келтірмеуі керек.
Халықаралық еңбектің түрлері мен ... ... ... ... түсініктің негізіне ие алынғанына байланысты қазіргі кезде
құқықтық ғылымда ... ... ... ... көптеген
концепциялар қалыптасқан:
Халықаралық-құқықтық тәжірибе еңбек ... ... ... ... ... ... Іскерлік немесе кәсіпкерлік мақсат үшін көшіп-қону;
а) бір трансұлттық кәсіпорынның ... ... ... істеу үшін
ауыстырылған еңбекақы жеке төленетін жұмыскерлер;
б) дербес көшіп-қонып және тәуелсіз болатын, жеке жұмысқа орналасып,
жеке еңбекақы ... ... ... бір ... ... ... үшін көшіп-қонатын жұмыскерлер;
4. Нақты бір контрактіге сәйкес жұмысқа орналасу мақсатымен көшіп-
қону;
а) белгілі бір ... және ... ... ... ... ... асыру мақсатынан басқа мақсатқа жету үшін жеке немесе топ
болып көшіп-қонатын тұлғалар;
б) әр ... ... ... ... ... жұмыскерлер (жеке, сондай-ақ бір топ жұмысшылар);
5. Тұрақты немесе уақытша тұру құқығына ие ... ... ... көшіп-қонатын тұлғалар;
а) квалификациясы жоқ, білікті, жоғары білікті ... ... және ... да ... ... ... көшіп-қонушылар жаңа мамандықты игеру және
жаңа технологияның даму жағдайында жұмысқа ... ... ... ... бұл ... ... екі ... қарауға болады: еңбекші
әрі білім алушы ретінде. Сондан-ақ ... ... ... еңбек
заңдарымен де, білім беру саласын реттейтін заңдармен де реттеледі. Мұндай
жұмыскерлерге еңбекақы ... екі ... ... ... ... ... ... төленсе, оқуға берілген уақыттан тыс ... ... үшін ... ... бұл түрі ... ... тұлғалардың біліктілігін көтеру
бағдарламаларының шеңберінде инвестициялық қызметтің бір бөлігі ... ... ... ... ... ... ... айналысады. Олардың мақсаты инвестиция қызметі жоспарланатын
кәсіпорындар үшін білікті жұмыс күшін қалыптастыру.
Стажировка жүргізетін ірі ...... ... ... ... ... және ... Еуропа елдері үшін, Жапония мен Оңтүстік
Корея Азия мемлекеттері үшін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еңбек құқығының қағидаттарын қарастырдық. Олар ... ... ... ... осы ... құқықтық жүйенің іргелі негізін құрайды.
Еңбек құқығының қағидаларының қызметтік лауазымы, рөлі ... ... ... және ... ... ... үшін ... болады, еңбек
ресурстарын ұтымды пайдалану саласында мемлекеттің саясат ... ... ... ... ... қағидалары ең алдымен жұмысшы,
оның отбасы мүшелері үшін қызмет атқаруы тиіс, себебі еңбек құқығының жалпы
функцияларының ішінде ең алдымен өндірістік функциясы және ... ... ... ... ... ... Парламентінде талқыланып
жатқан Еңбек кодексінің жобасында ең ... ... ... мен оның
қауіпсіздік, еңбекті қорғау мәселесіне, жалақының ... ... ... және ... заңнамаларын; халықаралық құқық нормаларын сақтау болып
табылады.
Ресми түсініктемеге сәйкес жұмыс беруші ...... ... қатынаста болатын заңды немесе жеке тұлға. Сол себепті кәсіпорын,
мекеме, ... ... ... және ... шарты бойынша жолдау
негізінде жұмыс беретін басқа кез келген заңдық және жеке ... ... ... ... ... берушілердің еңбектік құқық субъектілігі олар
мемлекеттік тіркеуден өткен бойда ... ... ... ... ... ретіндегі сипаттамасы осы ... ... ... ... ... белгілі бір кейіпте ұйымдасқан,
заңды түрде оқшауланған жұмыскерлер ұжымы, ол ... бір ... ... ... айналысады, сол қызметпен ... ... ... ... ... ... маңызды
элементі оның жұмыскерлерге еңбек ақы төлеу қабілетілігі.
Кәсіпорын басқа да еңбек жағдайын өз ... ... ... ... ... үшін ... ... күнін, қосымша
демалыс, жеңілдіктер т.б.). Сонымен қатар кәсіпорындарға еңбектің қауіпсіз
жағдайын, заңмен ... ... ең аз ... ... ... ... ... шараларын қолдану т.б. міндеттер жүктеледі. Өздерінің
еңбек міндеттерін атқарумен байланысты ... ... ... үшін кәсіпорын жауаптылық көтереді.
Өндірістік кооператив еңбек құқығының субъектісі болып ... ... ...... ... ... ... мүшелік құрып, оған тікелей қатысатын және ... ... ... қауымдастығы. Өндірістік кооперативтің құқықтық субъектілігі оның
жарғысы тіркелген күннен бастап туындайды.
Заңдық тұлға құқығына ие ... ... діни және ... ұйымдарда
жұмыс беруші бола алады.
Пайдаланылған Әдебиеттер ТІЗІМІ:
1. ... Т.М. О ... ... принципов трудового
права: вопросы теории // человек и право 2001, №4
2. Абайделиьдинов Т.М. ... ... ... ... // ... ... университета им. Д.А.
Кунаева. 1999. №1
3. Абайдельдинов Т.М. Сеитова Н.З. О ... ... ... ... ... ... фонд ... “интерлигол” в Казахстане 2001.
4. Бухарбаева С.А. Принципы трудовых права в новых условиях. ... ... ... С.П. ... ... права в условиях рыночной экономики
// Правоведение. 1992. №2
6. Саданова Ж.К. ... ... ... // ... ... серия
юридическая. 199. №3 (12)
7. Хамзина Ж.А. К вопросу о понятии принципов трудового ... ... 2000. ... ... В.Н. ... ... еңбек құқығы. Алматы. 2002
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Уваров. Еңбек құқығы. 2002
2. Қазақстан Республикасы Конституциясы 30.08.95
3. Қазақстан Республикасы Еңбек туралы ... ... Л.М. ... ... ... ... ... М.М. Международное частное право. М., Юрист, 1998, стр.10-
73.
6. Кисилев И.Я. ... ... ... ... М., 1997.
7. Довгерт А.С. Правовое регулирование международных трудовых ... ... ... М.М. США: ... ... ... процесса.
Москва, 1998.
9. Димитрова С.А. Правовое ... ... на ... с
иностранными инвестициями. Учебное пособие. Алматы: Независимый Университет
“Туран”, 1994 ... ... Л., ... Н. ... ... ... правовое положение
в России // Российская юстиция, 1997, №6, стр. 45-47.
11. Глазырин В.В. Труд ... в ... М., ... ... Н.Г. ... ... норм в странах СНГ // Хозяйство и
право, 1998, №10, ... ... Н.И., ... И.О. ... положение российских граждан за
границей, М., ... ... Н.Ю. ... ... в ... ... частном
праве // Законодательство и экономика, 1998, №2.
15. Муранов А.И. К вопросу об ... ... // ... ... ... 1997, №3.
16. 1946 ж. Қазанда Монреальда ХЕҰ конференциясында өзгерту ... ... ... ... ... ХЕҰ ... алу туралы, 1993 ж. 4 маусымдағы
Хансеннің хаты.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек құқығы пәні, әдісі, қағидаттары, жүйесі, деректік негіздері26 бет
Еңбек құқығы қағидаттарының ұғымы және оны топтастыру13 бет
Азаматтық іс-жүргізу25 бет
Еңбеке құқығындағы қағидалары10 бет
Еңбекті қорғаудағы азаматтардың құқықтарын қамтамасыз етудің қағидалары70 бет
Жер құқық қатынастары. ҚР-ның жер нарығы туралы түсінік32 бет
Сайлау құқығы3 бет
Қазақстан Республикасының сайлау жүйесі8 бет
Қазақстан Республикасының даму кезеңдері10 бет
Қазақстандағы жер қатынастарын құқықтық реттеу65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь