Қазақстан Республикасынының бюджет жүйесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... .5

1.1 Бюджеттің экономикалық мәні мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі және бюджет құрылымы ... ...9


ІІ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУ ҮРДІСІ ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің атқарылу барысы ..15
2.2 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ҮШЖЫЛДЫҚ ЖОСПАРЛАУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы ресурстары мемлекетке қоғамдық өндірістің қажетті қарқыны мен үйлесімін қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын жетілдіруге жетуге, экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгерістерді жүргізуге мүмкіндік береді. Осындай орталықтандырылған қаржылардың негізін мемлекеттік бюджет құрайды.
Мемлекеттік бюджетте қоғамдағы барлық экономикалық процестер бейнеленетіндіктен, сондай-ақ барлық негізгі қаржы институттары – салықтар, мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және т.б. өзінің шоғырланған көрінісін табатындықтан бюджет мемлекеттің негізгі қаржы жоспары ретінде сипатталады.
Жұмыстың тақырыбы өте өзекті болып келеді, өйткені объективті бөлгіштік қатынастардың экономикалық нысаны бола отырып, құндық бөліністің ерекше бөлігі ретінде мемлекеттік бюджет айрықшалықты қоғамдық арналымды орындайды – жалпымемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыруға қызмет етеді, экономикалық категория ретінде көрінеді.
Курстық жұмыстың мақсаты - мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен рөлін көрсету. Бұл мақсатқа жету үшін біз мына міндеттерді орындауымыз керек:
- мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен рөлін;
- бюджет жүйесі және бюджет құрылысын талдау;
- бюджет балансы және бюджет тапшылығын қарастыру;
- мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымын;
- Қазақстан республикасының мемлекеттік бюджетін жетілдіру жолдары мен 2009-2011 жылдарға арналған үш жылдық бюджетті жоспарлау бағдарламасының маңыздылығыны ашу;
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының бюджет заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негiзделедi және Бюджет Koдексінде көзделген өзге де нормативтiк құқықтық актiлерден тұрады.
Қазақстан Республикасының бюджет заңдары Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында қолданыста болады және барлық жеке және заңды тұлғаларға қолданылады.
Қазақстан Республикасының Yкiметi мен жергiлiктi атқарушы органдардың тиiсiнше республикалық және жергiлiктi бюджеттерден тиiстi қаржы жылына арнап ақша бөлу туралы актiлерi, осы актiлердiң қайтарымды негiзде ақша бөлу туралы ережелерiн қоспағанда, ағымдағы қаржы жылы аяқталғаннан кейiн күшiн жояды.
Тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы заңдар, тиiстi қаржы жылына арналған жергiлiктi бюджет туралы мәслихаттардың шешiмдерiне өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы мәслихаттардың шешiмдерi, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Үкiметi мен жергiлiктi атқарушы органдардың оларды iске асыру туралы актiлерi тиiстi қаржы жылының 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгiзiледi.
1. 1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі 2008 ж.
2. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2003ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2004. – 448 бет.
4. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2002. – 285с.
5. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2004. – 432 бет.
6. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
7. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика: Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М.: Дело. 2003. – 472 с.
8. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2002. – 252 с.
9. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ, 2002. – 784 с.
10. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
11. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2004. – 131 бет.
12. З.С. Мұхамбетова «Мемлекеттің әлеуметтік аяны рететудегі фискалдық саясаттың маңызы» // Вестник КазНУ. Серия экономическая. №4, 2008г.
13. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные отношения» // Қаржы-Қаражат, №6, 2008г. 12-17стр.
14. Қазақстан Республикасы үкіметінің 2007-2008 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты.
15. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008-2010 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты туралы» - Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы, 2008 жылғы 29 тамыз, №754, Астана, Үкімет Үйі.
16. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2008 ж. 5 ақпан.
17. Қазақстан Республикасының Заңы «2008 жылға арналған республикалық бюджет туралы».
18. Статистический ежегодник, 2008 год. – 462 стр.
19. Қ.Р. статистика агенттігі «Республика Казахстан», Алматы 2008
20. www.minfin.kz
21. www.google.kz
22. www.kz-today.kz
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
.........................................3
І ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІ .....................5
1.1 Бюджеттің экономикалық мәні мен рөлі
..........................................................5
1.2 ... ... ... ... және ... ... .......9
ІІ МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУ ҮРДІСІ
................................15
2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің атқарылу барысы ..15
2.2 Мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымы
............................................................................
....................................23
ІІІ ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
............................................................................
......................31
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
............................34
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
...................................................................36
КІРІСПЕ
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы
ресурстары мемлекетке ... ... ... қарқыны мен үйлесімін
қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын жетілдіруге ... ... ... ... кезекті бағдарламасы үшін қажетті
көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгерістерді жүргізуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... бюджет құрайды.
Мемлекеттік бюджетте қоғамдағы ... ... ... ... барлық негізгі қаржы институттары – салықтар,
мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және ... ... ... ... ... ... негізгі қаржы
жоспары ретінде сипатталады.
Жұмыстың тақырыбы өте ... ... ... ... объективті
бөлгіштік қатынастардың экономикалық нысаны бола отырып, құндық бөліністің
ерекше бөлігі ретінде мемлекеттік бюджет ... ... ...... қажеттіліктерді қанағаттандыруға қызмет етеді,
экономикалық категория ретінде көрінеді.
Курстық жұмыстың мақсаты - мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні ... ... Бұл ... жету үшін біз мына ... ... ... бюджеттің экономикалық мәні мен рөлін;
- бюджет жүйесі және бюджет құрылысын талдау;
- бюджет балансы және бюджет тапшылығын қарастыру;
- ... ... ... мен ... ... мен
құрылымын;
- Қазақстан республикасының мемлекеттік бюджетін ... ... ... ... арналған үш жылдық ... ... ... ... ... ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің
бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының бюджет заңдары Қазақстан Республикасының
Конституциясына ... және ... ... ... өзге ... ... ... тұрады.
Қазақстан Республикасының бюджет заңдары Қазақстан ... ... ... болады және барлық жеке және заңды тұлғаларға
қолданылады.
Қазақстан Республикасының Yкiметi мен жергiлiктi атқарушы ... ... және ... ... тиiстi қаржы жылына
арнап ақша бөлу туралы актiлерi, осы актiлердiң қайтарымды ... ... ... ... ... ағымдағы қаржы жылы аяқталғаннан кейiн
күшiн жояды.
Тиiстi қаржы жылына арналған республикалық ... ... ... мен ... енгiзу туралы заңдар, тиiстi қаржы жылына
арналған жергiлiктi ... ... ... ... өзгерiстер мен
толықтырулар енгiзу туралы мәслихаттардың шешiмдерi, ... ... ... мен ... ... ... ... iске
асыру туралы актiлерi тиiстi қаржы жылының 1 қаңтарынан бастап қолданысқа
енгiзiледi.
Осы ... ... ... ... ... ... экономикалық мәні мен қызмет ету барысын түсіну, бюджеттің
функциялары мен қызметтерін ... ... ... ... мен
шығыстарының құрамы мен құрылымын, олардың жіктелуін талдау және осылардың
негізінде 2008-2009 жылдарды мысалға ала отырып ... ... ... ... талдау болып табылады.
Осы жұмысты орындаудағы міндеттеріме:
• Қаржы саласындағы мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен ... ... ... ... функциялары мен қызметтерін талдау;
• Қазақстанның мемлекеттік бюджетті кірістері мен шығыстары негізінде
жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... негізгі қолдау саясаттарын ұлттық экономиканы мысалға ала
отырып талдау;
... ... ... ... ... мен ... ... Салықты жетілдіру негізінде мемлекеттік бюджеттің түсімдерінің
қалыптасу көздерін табу және олардың нысандары мен ... ... ... табылады.
І ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІ
1.1 Бюджеттің экономикалық мәні мен рөлі
Қаржылық байланыстардың ... зор әр ... жеке ... ... түсетін оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге
болады. ... ... ... ... ... ... қалыптасатын қаржы қатынастары жалпы қоғамдық өнімді ... ... ... ... және ... ... арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен
және пайдаланумен байланысты болады. Қаржы қатынастарының бұл ... ... ... ... ... құрайды.
Экономикалық қатынастардың жиынтығы ретіндегі мемлекеттік бюджеттің
объективті сипаты бар. Бөлудің дербес сферасы ретіндегі оның өмір ... ... ... ... ... ... табиғатымен және функциясымен байланысты. Бұл ... ... ... ... Ақша қаражаттарын
орталықтандыру бүкіл ұлттық шаруашылық ... ... ... ... ... жалпы экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ету
үшін қажет.
Бюджет - мемлекеттiң ... мен ... iске ... ... ... ... орталықтандырылған ақша қоры.
Қаржылық байланыстардың орасан зор әр алуандығына жеке ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге
болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... қоғамдық өнімді құндық
бөлудің ерекше саласын құрайды және ... ... ... ... ақша ... ... пайдаланумен байланысты болады. Қаржы қатынастарының бұл жиынтығы
«мемлекеттік бюджет» ұғымының экономикалық мазмұныны ... /3, 208 ... ... - ... ... өтелетiн операцияларды есепке
алмағанда, республикалық және жергiлiктi ... ... ... ретiнде пайдаланылатын және бекiтуге жатпайтын жиынтық
бюджет.
Экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ... бар. ... дербес сферасы ретіндегі оның өмір сүруінің
объективті қажеттігі ... ... ... ... табиғатымен және функциясымен байланысты. Бұл ... ... ... ... Ақша ... ... ... шаруашылық ауқымында үздіксіз ... ... ... ... ... жұмыс істеуін қамтамасыз ету
үшін қажет.
Сөйтіп, объективті бөлгіштік қатынастардың экономикалық нысаны бола
отырып, құндық бөліністің ... ... ... ... ... қоғамдық арналымды орындайды – ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде орталықтандырылған ... ... ... ... ... қарқыны мен үйлесімін
қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын ... ... ... ... ... кезекті бағдарламасы үшін қажетті
көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгерістерді ... ... ... ... ақша ... мемлекеттің
экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске ... үшін ... ... ... және ... ... шешуші учаскелеріне
шоғырландырылады.
Сөйтіп, объективті бөлгіштік қатынастардың экономикалық нысаны ... ... ... ерекше бөлігі ретінде мемлекеттік бюджет
айрықшалықты қоғамдық ... ...... қанағаттандыруға қызмет етеді, экономикалық категория
ретінде көрінеді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір ... ... ... ең ... жалпы қаржы категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, әрқашан ақша ... ... ... ақша ... ... және ... ... Сонымен бірге, бюджет қатынастарына белгілі бір өзіндік
ерекшелік тән, ... ол ... ... ... белгілердің шеңберінен
шықпайды.
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін оқшауландырумен және оны
қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... ... табылады;
2) құнды жасау және оны тұтыну процесін шарттастыратын материалдық өндіріс
қаржысынан және ... ... ... ... өндірістік емес сфера
қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ... ... ... ... секторлары, қоғамдық қызметтің сфералары
арасында құнды қайта ... ... ... өнімнің оның тауар нысанындағы қозғалысымен тікелей байланысты
емес құндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан ... ... ... ал ... ... материалдық өндірісте де, өндірістік
емес сферада да тауар-ақша қатынастарымен тығыз ... ... ... кез ... ... ... категория сияқты,
өндірістік қатынастарды білдіреді және ... ... ... ... ... ... ... қатынастары мемлекеттің
орталықтандырылған ақша қорында – ... ... ... ... ... болып жатқан нақты экономикалық процестер мемлекеттің
жұмылдыратын және пайдаланатын ақша ... ... ... табады. Бюджеттік қор – бұл қоғамдық өнім мен ... ... ... ... ... ... және ұлғаймалы ұдайы өндіріс,
халыққа әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету, ... және ... ... ... үшін ... ... бөлігі қозғалысының
объективті шарттасылған экономикалық нысаны. Бюджеттік қордың қалыптасуы
мен пайдаланылуы құнды бөлу және ... ... ... оның ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджет ... ақша ... ... және оны ... өндіріс пен қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен ... ... бөлу және ... бөлу ... мемлекет пен қоғамдық
өндірістің басқа ... ... ... ... ақша қатынастарын
білдіреді.
Мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде ... ... сай ... бөлу және бақылау функцияларын орындайды. ... ... ... мәні мен маңызы ... ... ... айқындалады. Сонымен бірге мемлекет қаржысының
негізгі буыны ... ... ... ... функция шеңберінде
қосалқы функцияларды, атап айтқанда: ұлттық табыс пен жалпы ішкі өнімді
қайта ... ... ... ... және ынталандыру; әлеуметтік
саясатты қаржымен қамтамасыз ету; ақша қаражаттарының орталықтандырылған
қорын ... және ... ... ... ... сипатты функцияларды
орындайды.
Мемлекеттік бюджетте қоғамдағы барлық ... ... ... ... ... ... институттары – салықтар,
мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік қарыздар және ... ... ... ... ... ... ... қаржы
жоспары ретінде сипатталады. Ол нақты ... ... бір ... бюджеттің кірістерін, шығыстарын, орталықтандырылған қаржы
ресурстарының шешуші бөлігінің қозғалысын анықтайды. Бюджетті негізгі қаржы
жоспары деп ... оның ... ... қайта бөлудегі маңызды орнын,
қаржы жоспарларының жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай-ақ қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметінің жемісі болып
табылады. Елдің негізгі қаржы ... ... ... жыл ... ... ... бюджет туралы заңына
сәйкес сөзсіз орындауға жатады.
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің
бірі. Ол ... ... ... ақша ... ... ... нысандары мен әдістерінің жиынтығы болып ... ... ... ... етеді. Жалпы экономикаға ықпал ... ... ... рөлі ... ... Экономиканы реттеу
орталықтандырылған ақша қорының ... ... ... оны ... мен
бөлудің нысандары мен әдістерін реттеу, бюджеттің атқарылу процесінде қаржы
ресурстарын қайта бөлу жолымен жүзеге ... ... ... мемлекет заңдарының бірі болып ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет туралы заң).
Мемлекеттік бюджет – ұлттық табыс пен жалпы ішкі өнімді ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің (шығыс бөлігінің) көмегімен ұлттық
табыстың 30 %, жалпы ішкі өнімнің 10 % ... және ... ... ... ... ... ... күштерді неғұрлым ... ... мен ... көтерудің талаптарын ескере отырып
салааралық және аумақтық қайта бөлу үшін пайдаланылады.
Нарықтық механизмге көшу жағдайында ... ... ... ... ... құрылымын қайта құруды, кешенді мақсатты бюджеттік
бағдарламаларды ... ... ... арттыруға,
әлеуметтік дамуды тездетуге және халықтың ең аз қамтылған жігін әлеуметтік
қорғауға бағытталуы ... мен ... ... ... ... мен ... және ынталандырудың, өндіріс тиімділігін арттырудың маңызды
құралы болып табылады.
Бюджет ... ... ... зор ... ... ... ... - халықтың табысы аз ... ... аз ... от ... ... сондай-ақ
денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет мекемелерінің ... ... ... жоспарлау процесінде бюджет ұлттық шаруашылықтың салаларына
және өндірістік емес ... ... ... ... ... ақша ... ... және пайдаланудың негізгі қаржы жоспары бола
отырып, бюджет барлық кәсіпорындармен және ... ... ... ... мен ... ... ... ұлттық
шаруашылықтың қаржы-шаруашылық қызметіне бақылау жасалынады. Нарықтық
қатынастарға көшу жағдайында ... ... және ... ... бюджеттік бақылаудың маңызы күшейе түсуде.
1.2 Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі және бюджет құрылымы
Мемлекеттік органдардың өздерінің функцияларын орындауы үшін ... ... ... қаржы базасы болуы тиіс. Осы мақсатпен әр елде
аймақтардың шаруашылығын, әлеуметтік сферасын, әрбір әкімшілік - ... ... заң ... ... ... ... ұстауды
және басқа шараларды қаржыландыру үшін олардың ақша ресурстарын жұмылдыруды
қамтамасыз ететін бюджеттер ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыру, оларды
теңдестіру процесінде заңмен реттеліп отыратын белгілі бір ... ... ... болады. Осы элементтердің барлығы – бюджет жүйесін
ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары, оның ... ... ... мен
байланысының ұйымдық нысандары бюджет құқықтарының жиынтығы - ... ... ... әр ... елдерінде бюджет құрылысы мемлекеттік
құрылысына, аумақтық-әкімшілік бірлігіне, экономиканың даму ... ... ... ... ... белгілеріне байланысты өзгешеліктермен
ерекшеленеді.
Бюджет құрылысында басты ... ... ... ... ол ... және құқықтық нормаларға негізделген түрлі деңгейлердегі
бюджеттердің жиынтығын білдіреді.
Әр түрлі ... ... ... ... ... ... түрлерінің саны жағынан түрліше болып келеді, өйткені ... ... мен оның ... ... байланысты болады.
Бюджет жүйесінің құрамы ... ... ... ... федеративтік және унитарлық құрылымы болуы мүмкін.
Федеративті мемлекеттерде ... ... үш ... тұрады:
мемлекеттік бюджет немесе федералдық бюджет немесе орталық мемлекеттің
бюджеті;
федерация мүшелерінің бюджеттері ...... ...... ... - ... ... - федерация
субъектілерінің бюджеттері);
жергілікті бюджеттер.
Унитарлық ... ... екі ... бюджет жүйесі
қолданылады: орталық бюджет және толып жатқан жергілікті бюджеттер. Екі
жағдайда да ... ... мен ... ... ... ... ... әдеттегідей, әлеуметтік-экономикалық процестерді басқаруды
орталықтандыру деңгейіне байланысты төмендегі бюджеттерге қатынасы ... бір ... рөл ... ... ... Республикасының бюджет жүйесі бюджет құрылымының унитарлық
типімен ... ... ... - федералдық емес, басқарудың
Президенттік нысаны және ... ... бар ... ... Республикасының бюджет жүйесі экономикалық қатынастарға және
тиісті құқықтық нормаларға негізделген әр түрлі деңгейлердегі ... ... ... ... ... ... пен ... бюджеттер дербес жұмыс істейді.
1991 жылы Қазақстан Республикасының бюджет ... ... ... Бұған дейін Қазақстанның ... ... ... одақтас
республикалардың мемлекеттік бюджеттері сияқты, КСРО-ның ... ... онда ел ... ... ... соның ішінде ауылдық
және поселкалық бюджеттер де қамтылып көрсетіледі. Ол одақтық бюджеттен, 15
одақтас ... ... ... және мемлекеттік әлеуметтік
сақтандыру бюджетінен тұрды. Одақтық ... ... жж. ... ... ... ... 52-50 % ... оның 35 ... ... ... және 15 % ... қарамағында болды.
Сурет-1 – Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті
Қазақстан республикасы ... ... ... ... ... ... ... - бұл түсімдер мен бюджет тапшылығын қаржыландыру
(профицитті пайдалану) ... ... және ... ... ... мен ... актілер жүктеген міндеттерді
жүзеге асыру үшін Үкімет анықтайтын ... ... ... арналған Қазақстан республикасының заңымен бекітілген
орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті бюджеттер ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар қалалардан басқасы),
аудандардың (қаладағы аудандарды ... ... ... арналған республикалық бюджет Қазақстан Республикасының
заңымен, жергілікті бюджеттер мәслихаттардың шешімдерімен бекітіледі.
Сурет-2 – Мемлекеттік бюджеттің сапалық ... ... ... ... ... басты
механизмдерінің бірі. Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қорын жасау мен ... ... мен ... ... ... бюджеттік механизм арқылы ықпал етеді. Жалпы ... ... ... ретіндегі бюджеттің рөлі осында көрінеді. Экономиканы реттеу
орталықтандырылған ақша қорының сандық көлемін анықтау, оны ... ... ... мен ... реттеу, бюджеттің атқарылу процесінде қаржы
ресурстарын қайта бөлу жолымен жүзеге асырылады. /4, 187 б/
Мемлекеттік бюджет – ... ... пен ... ішкі өнімді қайта бөлудің
негізгі құралы. Мемлекетік бюджеттің (шығыс бөлігінің) көмегімен ... 30%, ... ішкі ... 20%, ... ... ... 10% бөлінеді
және қайта бөлінеді. Бюджет Қазақстанның бүкіл ... ... ... ... ... экономика және мәдениетті
көтерудің талаптарын ескере отырып салааралық және аумақтық қайта бөлу ... ... көшу ... мемлекеттік бюджеттің қаражаттары
ең алдымен экономиканың құрылымын қайта құруды, кешенді мақсатты бюджеттік
бағдарламаларды қаржыландыруға, ... ... ... ... тездетуге және халықтың ең аз қамтылған жігін әлеуметтік
қорғауға бағытталуы тиіс.
Бюджет жүйесінің ... ... ... әр ... ... байланысына негізделеді және оларды әзірлеу, қарау, бекіту, атқару,
бақылау тәртібімен, сондай-ақ ... және ... ... ... ... ... етіледі.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі ... ... ... барлық бюджеттердің бірлігі, дербестігі, толықтылығы, нақтылығы
және жариялығы қағидаттарына ... ... ... ... ... ... ... Бірлік қағидаты КСРО-ның бюджет жүйесінде ... ... ... кезде биліктің жергілікті органдарының ... және ... ... ... иелену жөніндегі құқықтардың
берілуімен байланысты бұл ... ... ... ... ... қолданылып жүрген мемлекет кірістерінің жалпы жүйесінің ... ... ... ... ... Бұл қағидат
бюджеттік жоспарлаудың әдіснамасы мен ұйымдастырылуының ... ... ... ... ... ... береді.
Бюджет бірлігі қағидатының міндеті Парламент тарапының бюджеттік
қаражаттардың қозғалысына тиімді бақылауды белгілеу болып ... ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған және
ең алдымен Қазақстан Республикасы егеменді мемлекетінің ... ... ... негізін тірек етеді. Ол реттеуші кіріс көздерін пайдалану ... ... ... ... іс-қимылына, төменгі деңгейдегі
бюджеттердің теңгерімділігі үшін оларды қаржылық ... ... ... ... ... және ... ... қорларын жасауға да
негізделген.
Бюджеттердің бірлігі бірыңғай құқықтық ... ... ... ... ... ... пайдаланумен, бюджеттің ... ... ... ... ... мемлекеттік қаржы статистикасы
нысанының бірлігімен, бюджет рәсімінің қағидаттарымен, ақша жүйесінің
бірлігімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қоса
бірыңғай әлеуметтік-экономикалық саясат арқылы іске асырылады.
Алайда бюджеттердің бірлігі бюджет жүйесін құрудың маңызды ... ... оның жеке ... ... ... ... Бюджеттің
дербестігі әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің арасындағы кірістерді бөлудің
тұрақты нормативтерін орнықтыру және бюджет қаражатының жұмсалу ... ... ... ... етіледі.
Биліктің әрбір органы өз бюджетін жасайды, бекітеді және оны ... жеке ... ... кіріс көздері мен шығыстарды бөлуді
шектейтін айқын құқықтар белгіленген. ... ... ... барлық
түрлерінің шығыстары осы аумақтың (аймақтың) әлеуметтік-экономикалық даму
мәселелерімен және биліктің тиісті органдарының ... ... ... ... ... бюджетке үкіметтің барлық қаржы
операцияларының, оның жинайтын барлық кірістерін және ... ... ... бап ... ... ... ... мен
шығыстары ескерілетін бюджетті жасауды білдіреді. Қазақстан Республикасының
салық және ... ... ... ... ... соның
ішінде мемлекеттік акциялар пакеті бар акционерлік қоғамдардан ... ... ... ... ... ... және ... бюджеттерде міндетті және толық көрсетілуімен
қамтамасыз етіледі. Сөйтіп, ол мемлекеттік билік пен ... ... ... мен ... ... жинақтап, жұмылдырудың объективтік
қажеттігін қамтып көрсетеді. Осыған байланысты барлық ақша ... ... ... ... мен нақтылы бағыттарын айқындау қажет.
Бюджет іске асатындай болуы тиіс, ... ... және ... ... даму ... жалпымемлекеттік қажеттілікті есепке
алу қажет. Дүниежүзілік практикада бұл қағидат қазіргі кезде оны ... ... ... ... ... бар ... ... бөліп
көрсетуге болатын аса көп шығыстарды жүктейтіндіктен ... ... ... ... ... ... әдісі қабылданған, сондықтан 1998 ... ... ... ... тыс ... - ... әлеуметтік
сақтандыру, жол, халықтың жұмыспен қамтылуына ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары
туралы Президенттің Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауына ... ... ... ... ... индикативтік
жоспарының, аумақтарды дамытудың ... және ... ... ... ... ... қол ... оның көрсеткіштері көпнұсқалық есеп-қисаптармен негізделуі тиіс,
бюджеттердің атқарылуына, ведомстволардың ... ... ... жасалған терең талдаудың нәтижесі, болжамдық бағалау есепке
алынуы қажет. ... ... ... ресурстарының қозғалысын
ағымдағы жылға, анағұлым ұзақ ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты қаржы жылы ішінде түзетуді пайдаланады.
Нақтылық қағидатына ең алдымен жеке қаржы жоспарын, сметаларды және ... ... ... жобасын жасау процесінде қол жетеді.
Нақтылық қағидаты бюджет ... ... ... ... жою үшін ... Ол ... ... қаржы операцияларының
шыншыл көрсетілуін, ... ... ... арналымдардың
атқарылуына сәйкестігін алдын ала қарастырады. Нақтылық дамудың болжамдары
мен бағдарламаларының ... ... және ... ... нығайтылған кірістердің барлық көздері мен ... ... ... ... ... бекітілген бюджеттер мен алдағы қаржы жылына
арналған бюджет туралы заң мен ... ... ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етіледі.
Жариялылық елдегі адам құқығын, демократиялық өзгерістерді сақтаудың
маңызды шарты болып табылады. Бюджет ... ... (ең ... алымдар арқылы) бюджет ресурстарының бағытталуы сияқты шаруашылық
жүргізу субъектілерінің және ... ... ... ... ... олар ... мазмұны, оны қалыптастырудың көздері, ... ... ... ... ... қаражаттарының бағыттары туралы
хабардар болуы тиіс. Президент қол ... ... ... ... мәртебесін қабылдайды және оның атқарылуы бюджет рәсімінің қатысушылары
үшін міндетті болады. Заң, өткен ... ... ... ... ... ... жарияланады. Осылайша бюджеттің кірістері мен шығыстарының
көлемі, оның негізгі түсім көздері, шығыстарының бағыттары, тапшылық көлемі
және оны ... ... ... ... ... ... ақша ... жария етіледі.
Бюджет жүйесін құрудың барлық қағидаттары өзара үйлестірілген және
бірін-бірі ... ... олар ... ... ... ... ... туралы", "Жергілікті өкілді және атқарушы органдар
туралы", "Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік ... ... ... және басқа да заң актілерінде қамтып көрсетілген.
Төменгі-жергілікті бюджеттердің ... және ... ... істеуінің
шарттары дербестікпен қатар теңгерімділік болып табылады.
Барлық деңгейлер ... ... ... ... ... ... табылуы мүмкін. Бюджеттерді қарау және бекіту кезінде
билік пен ... ... ... ... белгілі бір мөлшерлерін
белгілеуі мүмкін.
Бюджет тапшылығын ақша эмиссиясы есебінен жабуға болмайтындығы ... ... ... жабудың негізгі нысандары мыналар болып
табылады:
мемлекеттік қарыздар шығару;
кредит ресурстарын пайдалану.
Тапшылықты азайту немесе жою мақсатымен секвестрлеу - ... ... ... ... ... барлық баптар бойынша (қорғалатындарынан
басқа) белгілі бір пайызға ммлекеттің шығыстарын үйлесімді ... ... ... ... жатпайтын бюджеттік
бағдарламалардың тізбесін республика Парламенті мен биліктің ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУ ҮРДІСІ
2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің атқарылу барысы
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен ... ... ... ... ... жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар – бюджеттің кірістері мен ... ... ... Олар ... ... жеке ... ... Категориялардың
екеуі де бюджеттің өзі сияқты объективті және ... ... ... ... ... ... қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді; ... ... ... ... ... ... мен ... құрамы мен құрылымы нақты әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... ... бюджет
және салық саясатын жүргізудің бағыттарына байланысты болады. Бұл кезде
мемлекет ... бір ... ... ... және ... ... ... мен әдістерін пайдаланады.
Бюджет кірістерінің негізгі көзі салықтар немесе ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеті
кірістерінің құрамы ... ... ... ... және
салыстырмалы тұрақсыз сипаттағы салықтық емес қаражаттардың түсімдерімен
айқындалады.
Бюджет ... ... ... сәйкес бюджеттiң құрылымы мынадай
бөлiмдерден тұрады:
1) ... ... ... ... салықтық емес түсiмдер;
• негiзгi капиталды сатудан түскен ... ... ... ... ... ... сальдо;
4) таза бюджеттiк кредит беру:
• бюджеттiк кредиттер;
• бюджеттiк ... ... ... ... ... ... бойынша сальдо:
• қаржы активтерiн сатып алу;
• мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер;
6) бюджет тапшылығы (профицитi);
7) бюджет тапшылығын ... ... ... қарыздар түсiмi;
• қарыздарды өтеу;
• бюджет қаражаты қалдықтарының ... ... ... және ... да мiндеттi төлемдер, ресми
трансферттер, мемлекетке өтеусiз негiзде ... ... ... және мемлекеттiң қаржы активтерiн сатуға байланысты емес, осы
Кодекске және ... ... ... да заң ... ... ... тиiстi ақша бюджет кiрiстерi болып табылады. Салықтық
түсiмдер - Қазақстан Республикасының Салық кодексiнде белгiленген ... ... ... басқа да мiндеттi төлемдерден тұрады.
Баршамызға белгiлi елiмiздiң салық жүйесi ... ... ... және нығайып келедi. Бұл орайда 2003 ... 1-шi ... ... Салық Кодексiне байланысты салық салу iсiнде көптеген өзгерiстер
мен жаңалықтар енгiзiлдi. /2/
2002 жылдың 12 маусымында Жаңа ... ... ... 2003 ... ... қаңтарынан бастап ол iске қосыла бастады. Бұл салық кодексiнде Қазақстан
Республикасында қолданылатын салықтар мен ... ... ... ... ... атап ... 9 салық, 13 алым, 9 төлем, 1 мемлекеттiк
баж, 4 кедендiк алым ... ... ... 2003 ... 1-шi ... Қазақстанда мынадай
салықтар енгiзiлдi:
• корпорациялық табыс салығы;
• жеке табыс салығы;
... құн ... ... жер ... ... ... мен ... төлемдерi;
• әлеуметтiк салық;
• жер салығы;
• көлiк құралдары салығы;
• мүлiк салығы. ... ... ... 13 ... ... ... тұлғаларды мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• жеке кәсiпкерлердi мемлекеттiк тiркегенi үшiн ... ... ... ... және олармен жасаған мәмiлелердi
мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
... ... және ... ... ... тiркегенi үшiн алым;
• механикалық көлiк құралдары мен ... ... ... ... ... өзен ... мен шағын көлемдi кемелердi мемлекеттiк тiркегенi
үшiн алым;
• азаматтық әуе кемелерiн мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
... ... ... ... үшiн ... ... құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы арқылы ... ... ... ... елтаңбалық алым;
• жекелеген қызмет түрлерiмен айналысу құқығы үшiн лицензиялық алым;
• телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына радиожилiк спектiрiн
пайдалануға ... беру үшiн ... ... ... ... жер ... ... үшiн төлемақы;
• жер бетiндегi көздердiң су ресурстарын пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• қоршаған ортаның ластанғаны үшiн төлемақы;
... ... ... үшiн ... ... ... үшiн төлемақы;
• ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• радиожилiк спектерiн пайдаланғаны үшiн ... кеме ... су ... ... үшiн ... сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшiн төлемақы.
Мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзiн құрайтын негiзгi қаржылық көздер ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттiк бюджетiндегi
салықтық төлемдердiң үлесiн келесi 2-шi кестеден көре аламыз.
Кесте 2
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... үлес салмағы /18/
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... |242,7 |279,4 |304,1 |393,0 |587,0 |746,9 |7961,4 ... ... ... | | | | | | | ... ... ... |178,1 |204,1 |215,6 |330,3 |524,1 |670,0 |7300,6 ... | | | | | | | ... ... |73,4 |73,0 |70,9 |89,0 |89,3 |92,5 |91,7 ... | | | | | | | ... ... % | | | | | | | ... ... мәлiметтердi қарастыра келе, қазiргi кезде
елiмiздiң бюджетiнiң кiрiс ... 90%-ы ... ... ... Ел ... ... мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзi ұлғайған
сайын салықтық түсiмдердiң де өсiп отырғаны байқалады. ... ... ... ... ... ... бар ... табыс та бар,
одан алынатын салықтар да бар. Сондықтан салық өндiрiстiң дамуына барынша
өз ықпалын тигiзiп, өндiрушiлердiң ... ... ... ... қажет.
/18/
Аталған заңнаманың негізінде салықтар мен басқа да міндетті төлемдер
санының қысқартылуы және салық салу механизмінің ... ... ... халықаралық стандарттарға көшірілуі, ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің қызметінің тұрақталуына және
сәйкесінше мемлекеттік бюджетке түсімдердің ... ... ... ... 3-ші кестеден көре аламыз: /18/
3-кесте. 2001-2008 жж. Мемлекеттік бюджет кірісінің құрылымы, (%)
|Табыстар |2001 |2002 |2003 |
| | | | ... |1004566 |1286734 |2098511 ... ... |947251 |1186137 |1998314 ... | | | ... ... ... |272632 |382814 |834332 ... құн ... |231338 |242955 |343926 ... |26986 |29913 |33416 ... ... ... |93281 |98535 |122999 ... ... |157676 |167995 |197300 |
| | | | ... тыс ... |44813 |81500 |66016 ... ... ... түскен | | | ... |12502 |19096 |34182 ... ... ... |0 |0 |0 ... қайтару |17690 |18390 |11351 |
| | | | ... |971959 |1287938 |1946128 ... | | | ... ... ... қызметтер көрсету| | | ... |62287 |83587 |103786 ... ... және ... |47483 |58011 |78663 ... беру |91593 |118564 |152904 ... сақтау |148989 |190748 |256935 ... ... және ... |89781 |131183 |185456 ... | | | ... ... туризм және ақпараттық |239229 |272333 |345356 ... | | | ... ... ... |33788 |43949 |57076 ... кешен |34544 |69058 |118326 ... су, ... және ... ... |5596 |21319 |24839 ... аулау, аңшылық | | | ... ... ... ... | | | ... және ... |44658 |64520 |64560 ... және байланыс |3896 |2353 |5215 ... |82113 |104587 |119476 ... ... қызмет көрсету |37067 |40978 |33933 ... ... |35437 |34970 |30344 ... кредиттер |12497 |9310 |369258 ... (-), ... (+) |41447 |35611 |18590 |
| |-46183 |-18697 |46662 ... ... тұрғандай, кірістердің негізін салықтық түсімдер құрап
отыр ( қосылған құнға салынатын ... ... ... ... ... жеке ... салығы және т.б.). Салықтық түсімдер ... өсіп келе ... Ал ... ... ... ... ... Кестеден көрініп тұрғандай, бюджеттік кредиттер жылдан ... ... ... ... ... және ... ... Функционалдық сыныптама қызмет түрлерінің, шаралардың және
бюджет қатынастары қатысушыларының кең көлемді сипататмасы болып ... ... ... ... бес ... ... топ; ішкі функция; мемлекеттік мекеме-бағдарламалардың
әкімшісі, бағдарлама, ішкі бағдарлама.
Шығыстардың ... ... ... экономикалық белгілері
бойынша төрт бөлімге бөледі: санат, сынып, ішкі сынып, ерекшелік. Санат
мыналарды ... ... ... ... ... ... беру,
қаржыландыру. Сынып, ішкі сынып және ерекшелік ... ... ... нақтылай түседі, мысалы, ағымдағы шығыстарда: тауарлар мен
қызметтер көрсетуге жұмсалатын шығындар – ... мен ...... мен ... ... жалақысы.
Қайтарылмайтын негiзде бөлiнетiн бюджет қаражаты бюджет шығындары
болып ... ... ... ҚР-ның Бюджет Кодексі бойынша келесілерден
тұрады: /1/
1) мемлекеттiк мекемелердiң қызметiн қамтамасыз ... ... ... ... жоқ ... ұйымдастыру мен өткiзуге байланысты
шығындар;
3) мемлекеттiк тапсырысқа ... ... - ... ... ... мақсатында (мемлекеттiк органдардың өздерiнiң тұтынуына арналмаған)
өндiрiлетiн ... ... ... ... ... ақы ... жеке тұлғаларға ақшалай төлемдер - қызметкерлерге еңбегi үшiн ақшалай
төлемдерден басқа, Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... ... ... шығындар;
5) субсидиялар - мемлекеттік мекемелер және қоғамдық бірлестіктер болып
табылмайтын шаруа (фермер) қожалықтары мен ... ... ... ... негізде қаржыландыру;
6) ресми трансферттер - бюджеттiң бiр деңгейiнен екiншiсiне, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына трансферттер ... ... ... ... ... ... өзге ... /1/
Қазақстан республикасы қаржы министрлігінің мәліметтеріне сай, 2008
жылдың 1-ші желтоқсанына табыс көлемі 1818,7 млрд.теңге, шығындар – ... ... ... сальдо 229,6 млрд. теңгені құрады. Таза бюджеттік
кредиттерге 6,5 млрд. ... ал ... ... ... ... – 86,8 ... ... келеді. Бюджет профициті 136,3 млрд. теңге
деңгейінде орналасты. 2007 жылдың осы ... ... ... көлемі 54,1 % - ға, ал шығындар 36,3 % - ға көбейді.
1.12.2008 ж. бюджеті ... ... ... ... – 102,3 % ... бюджеттің шығындары – 88,2 %.
Салық түсімдері ... ... ... ... ... – 39,3 % (680,6 ... ... және ҚҚС – 18,7 % (323,3 млрд. теңге).
Ең көп түсімдер осы ... ... бұл 2007 ... осы ... 2,2 есе көп, ... 32,8 %.
Әлеуметтік қызметтердің шығындар бөлігі 47,1 %, жалпы сипаттағы
мемлекеттік қызметтерге және қорғанысқа 18,4 %, ... ... 18 ... ... 12,8 %, ... 1,9 %, ... беруге 1,8 %,
бүкіл бюджеттің шығындар көлемінен.
1.12.2008 жылғы мемлекеттік бюджет ... ... ... )
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... Республикасының президенті Нұрсұлтан Назарбаев үкіметке 2007
жылы мемлекеттік шығындарды ... ... Бұл ... ол 23
қаңтарда жаңа министрлер кабинетімен ... ... ... ... және ... дәлелденбеген талаптарды
қамтамасыз етуі экономика және бюджетті жоспарлау министрлігіне норма болып
қалды. Алғаш рет ... ... ... $ 300 млн. жоспарланбаған
шығыстарға 400 ... ... - деп ... ... атап ... ... және есептелген болуы керек» - деді ҚР президенті.
«Мен бұл сұраққа ... ... ... ... ... ... ... керек, мемлекеттік шығыстардың көбеюіне жол бермеу керек.
Ең алдымен ... ... ... ... - ... 50 ... ... кіруге бағыттау керек» - деп Н.Назарбаев ерекше атап өтті.
2.2 ... ... ... мен ... ... ... ... ақша қорын ... ... ... ... ... бюджеттің жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар - бюджеттің кірістері мен ... ... ... Олар ... ... жеке көздерін білдіреді. Категориялардың
екеуі де бюджеттің өзі ... ... және ... ... ... ... кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді, шығыстар орталықтандырылған ... ... ... ... мен ... ... мен ... нақты әлеуметтік-
экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын мемлекеттік бюджет
және салық саясатын ... ... ... ... Бұл кезде
мемлекет белгілі бір жағдайларда кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды
жұмсаудың қолайлы нысандары мен әдістерін пайдаланады.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың ақша жинақтарына негізделіп келді. Ол
бюджет кірістерінің жалпы сомасының 90 % құрады және негізінен екі ... ... ... мен пайдадан алынатын төлемдерден тұрды. Бұл жүйе 1930
жылдан 1990 жылға дейін өмір ... 1980 ... ... ... ... ... және ... үшін ақы түріндегі пайдадан
алынатын нормативті ... ... ... ... ... ... ... отырды.
Дағдыдағыдай, кірістердің көзі салықтар немесе оларға барабар төлемдер
болып ... ... ... ... ... кірістерінің
құрамы мен құрылымы салық төлемдерінің қолданыстағы ... ... ... ... ... емес ... түсімдерімен
айқындалады.
Бюджет жүйесі туралы заңға сәйкес бюджеттің құрылымы мыналардан тұрады:
1) түсімдерден:
кірістерден;
алынған ресми трансферттерден (гранттардан);
бұрын бюджеттен берілген кредиттер ... ... ... ... ... және ... беруден:
шығыстардан;
кредит беруден;
3) бюджет тапшылығынан (профицитінен);
4) бюджет тапшылығын (профицитті пайдаланудан) қаржыландырудан.
Өз кезегінде кірістер:
салықтық түсімдер;
салыққа жатпайтын ... ... ... ... кірістер болып бөлінеді.
Бюджеттік түсімдердің бұл үш категориясы алынған ресми ... ... бір ... ... яғни ... немесе қызметтер
көрсетуді сатып алуға, кредиттер беруге немесе өтелмеген ... ... емес ... және ... ... толықтырылады.
Бюджеттен берілген кредиттерді өтеу санаты бюджеттік кредиттер бойынша
(қайтару негізінде берілген - бұрынғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... түсуі
болып табылады.
Бюджеттің шығыстар бөлігі функционалдық топтардың ... ... ... ... ету ... шығыстар "борышқа қызмет ету"
функционалдық тобы бойынша бюджеттік ... ... ... - ... аппаратын және кіші бағдарламалар –
қарыздар бойынша сыйақылар (мүдделер) төлеу және қарыздарды орналастырғаны
үшін ... ... ... ... ... ... бөле ... бюджетке өтеу түрінде қайтаруға ... ... ... ... ... ... ... бөлікте -
функционалдық топ ... ... ... ... тапшылығы шығыстар мен бюджеттен қайтарымды негізде бөлінген
кредиттер ... ... ... ... ... ... асып
түсуін қамтып көрсетеді. Бекітілген республикалық бюджет ... ... ... және ... ішкі ... ... ал ... Астана және Алматы ... ... ... ... ... Ал ... ... – бұл бюджетке түсетін кірістер
мен ресми трансферттер түсімдерінің және бұрын бюджеттен берілген кредиттер
бойынша негізгі ... ... ... ... ... шығыстардың және
қайтарымдық негізде бөлінетін кредиттердің ауқымынан асып түсуі. Бекітілген
бюджет профицитінің ... де ... ... немесе жалпы ішкі өнімге
пайызбен есептеледі.
Мемелекеттік бюджеттің соңғы бөлігі - ... ... ... ... ішкі және ... ... борышты өтеу жөніндегі
шығыстарды қамтып көрсетеді. Оның қос арналымы бар:
1) тапшылық ... ... – ішкі ... ... ... ... бағалы қағаздар сатудан, есепке алу бойынша,
шығыстарды ... ... жыл ... ... ... және ... ... қаражаттар тарту;
2) профицит кезінде – жоспардан тыс ... ... ... ... өтеуге немесе бірінші кезектегі бюджеттік
бағдарламаларды қосымша қаржыландыруға пайдалану.
Кірістер мен шығыстардың егжей-тегжейлі тізбесі мен ... ... ... ... ... бекіткен бірыңғай бюджеттік
сыныптама – функционалдық, ведомствовалық және экономикалық сипаттамалар
бойынша бюджетке ... ... мен ... ... ... белгілейтін нормативтік құқықтық акт. Ол кірістердің
сыныптамасынан, ... ... және ... ... ... ... сыныптама бюджеттің мемлекеттің
экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... министрліктер мен ведомстволардың, ұйымдар мен
мекемелердің ... ... ... байланысын қамтамасыз етеді; жеке
(дара) сметалар мен ... ... ... ... мен ... мүмкіндік береді, құрама жоспарлар мен ... ... ... ... ... етеді.
1996 жылға дейінгі бюджеттік сыныптама мынадай бөліктерді қамтыды:
бөлім, параграф, бап, тарау. Алайда ұзақ ... ... ... ... қаражаттарын жобалаудың, оған есеп жүргізудің және бақылаудың,
сондай –ақ ... ... ... ... қазіргі заман талаптарына сай
болудан қалды. Сондықтан 1996 жылдан бастап ол жаңа, халықаралық стандартқа
сәйкес келетін сыныптамамен ... ... ... ... ... енді төрт бөлікке жіктелетін
болды, олар: санат, сынып, ішкі сынып, ерекшелік. Мысалы, ... мына ... ... ... ... ... ... капиталмен жасалатын операциялардан алынатын кірістер; алынған
ресми трансферттер (гранттар); бюджеттен берілген кредиттерді ... ... ... ... қалдықтарының қозғалысы. ... ... ... ... ... ... ретінде сипаттайды.
Мысалы, салық түсімдеріндегі сынып – салық тобын, ішкі сынып-салық түрін,
ерекшелік – нақты ... ... ... ... объектісін білдіреді.
Шығыстарда функционалдық, экономикалық және ведомстволық сыныптама
қарастырылған. ... ... ... түрлерінің, шаралардың және
бюджет қатынастары қатысушыларының кең көлемді сипаттамасы болып ... ... ... ... бес ... бөлінеді:
функционалдық топ, ішкі функция, ... ... ... ішкі ... ... ... ұштастырылуы
шығыстардың функционалдық сыныптамасының кодын құрайды.
Шығыстардың экономикалық сипаттамасы оларды экономикалық ... төрт ... ... ... ... ішкі ... ... Санат
мыналарды қамтиды: ағымдағы шығыстар, күрделі шығыстар, кредит беру,
қаржыландыру. ... ішкі ... және ... ... ... мен
сипатын нақтылай түседі, мысалы, ағымдағы шығыстарда: ... ... ... ... ... - ... мен ... жалақысы.
Бюджеттің атқарылуы кезінде екі сыныптаманың негізгі бөлімшелерін
қамтитын ... ... ... ... және ... ұштастырылуы пайдаланылады.
Ведомстволық сыныптама бойынша шығыстардың атқарылуы мен бюджеттік
несиелендіру әкімшілер бойынша ... ... ... ... ... Әкімшілігі, Парламенттің шаруашылық басқармасы,
Премьер-министрдің Кеңсесі, облыстар мен Астана және Алматы ... ... ... ... ... ... ведомстволары мне службалары бойынша топтастыруды білдіреді.
Бюджеттік сыныптама автоматтандыру ... ... ... ... жету үшін ... мен ... жан-жақты, айқын және
арнаулы етіп жүйелеуге мүмкіндік береді.
Бюджеттік жоспарлау - мемлекеттің ... ... ... ... ... маңызды құрамды бөлігі. Мұндай
жоспарлаудың экономикалық мәні елдің ... ... ... ... ... ... жасау мен олардың атқарылуы
процесінде бюджет жүйесінің буындары арасында ... ... құны ... ... бөлу және ... ... болып отыр. Бюджеттік жоспарлау
барысында қаржы елдің ... ... және ... ... ... ... еңбек және қаржы ... ... ... ... бірлігі мыналарға негізделеді:
1) республикалық және жергілікті бюджеттерден ... ... ... ... ... ... мен кірістерді республикалық және жергілікті
бюджеттер арасында бөлу нормативтерін, ... ... ...... ... бюджет пен аудандар (қалалар) бюджеттерінің
арасында бөлудің тұрақты нормативтерін белгілеуге;
3) заңнамалық актілермен республикалық бюджеттен облыстық бюджеттерге
берілетін ... және ... ... Астана және Алматы
қалаларының бюджеттерінен республикалық бюджетке берілетін ... ұзақ ... ... облыстық өкілді органдардың
шешімдерімен – облыстық ... ... ... бюджеттеріне
берілетін субвенциялардың және аудандардың ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді мөлшерін
белгілеуге;
4) Қаржы министрлігімен келісе отырып, облыстар мен Астана және Алматы
қалаларының бюджеттеріне ... ... ... ... ... ... ... арналған республикалық бюджет туралы заңда және
жергілікті бюджет ... ... ... ... ... ... және Алматы қалаларының ... ... ... ... ... ... борышының лимитін белгілеуге;
6) Үкімет белгілейтін тәртіп пен жергілікті ... ... ... ... ... (мүдденің) шекті мөлшерін белгілеуге.
Қазақстан Республикасының экономикасы басынан кешіріп отырған нарықтық
қатынастарға көшу кезеңі оның ... ... ... ... айтарлықтай ықпал етіп отыр. Бюджеттің, ... ... ... және относителді тез өсуі оған тән сипат болып отыр.
Бұл инфляциялық ... және ... ... функцияларының
кеңеюінен, Қазақстанның ішкі және сыртқы қауіпсіздігін өзі қамтамасыз ету
қажеттігінен туып отыр.
Бюджеттің ...... ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдерден алынатын
түсімдердің, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... "Бюджет жүйесі туралы" заңына ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің кірістерін, олар мыналардан тұрады:
а) салықтар, алымдар және басқа да ... ... ... ... ... қосылған құнға салынатын салық; импортқа
салынатын акциздер; жер қойнауын пайдаланушылардың ... ... ... әкелінетін тауарларға салынатын кеден ... ... ... баж ... және басқа салықтар, алымдар мен төлемдер);
ә) салыққа жатпайтын түсімдерден ( ... ... ... ... ... банк ... ... түсім;
Үкіметтің депозиттері бойынша алынған сыйақылар (мүдделер); ... ... ... мекемелерге тиесілі мүліктерді
сатудан түсетін түсімдер; республикалық меншік ... ... ... ... ... ... ... алынатын кірістер
(жергілікті өкілді органдарының шешімдері бойынша өткізілетін лотереялардан
алынатын кірістерді қоспағанда); жер ... ... ... ... үшін ... ... ... кредиттер берілуі үшін
алынған сыйақылар (мүдделер); республикалық меншікті мүлікті жалға беруден
алынатын түсімдер; тәркіленген мүлікті, ... ... ... ... ... ... ... алынатын түсімдер, соның ішінде
мемлекеттің пайдасына бас тартудан кеден режимінде ... ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтарының төлқұжаттары мен жеке
куәліктер бергені үшін төлем; мемлекетке ... ... ... ... өз ... тапсырудан немесе оны өндіріп алудан немесе мемлекеттік
функцияларды орындауға уәкілетті тұлғаларға немесе ... ... ... ... қызметтердің құнын өндіріп алудан алынатын
сомалардың түсімдері; өнімдерді лицензиясыз әкеткені үшін төленетін ... ... ... ... ... ... мен ойын ... ... ... ... өзіне лицензиялық тәртіп белгіленген ... ... ... түсетін түсімдер; атқарушы санкция; басқа да салыққа
жатпайтын түсімдер);
б) ... ... ... ... ... ... алынған тауарлар үшін берешекті өтеуден және
мемлекеттік қордан астық сатудан алынатын ... мына ... ... ... трансферттерді ( гранттарды):
заңды және жеке тұлғалардан немесе шет мемлекеттерден;
бюджеттік алынымдардан;
3) республикалық бюджеттен бұрын берілген кредиттер ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен
құрылымы мына мәліметтермен сипатталады.
Кесте 5 - Мемлекеттік бюджет кірістерінің көлемі мен құрылымы
(млн.теңге)
| |2006 ж |2007 ж |2008 ж ... | 1004566 |1286734 | 2098511 ... ... |947251 |1186137 | 1998314 ... ... ... |44813 |81500 | 66016 ... ... |12502 |19096 |34182 ... ... ... | | | ... ресми трансферттер |- |- | - ... | | | ... ... берілген |17690 |18390 |11351 ... | | | ... ... ... өтеу | | | ... ... тұрғандай, кірістердің негізін салықтық түсімдер құрап
отыр ( ... ... ... ... ... ... ... салық, жеке табыс салығы және т.б.). Бұл кестеден біз ... ... ... ... ... көріп отырмыз. Мемлекеттік бюджет
кірістерінің басқа көзі – салыққа жатпайтын түсімдер.
Бюджеттің шығыстары – бұл ... ... ... қайтарылмайтын
негізінде бөлінетін қаражаттар.
Республикалық бюджеттің қаражаттары: жалпы сипаттағы мемлекеттік
қызметтер көрсетуді (заң шығарушы және ... ... ... қалған
өзге де органдарды, қаржы және салық-бюджет саясатын, сыртқы экономикалық
қызметті, іргелі ... және ... ... қабілетін
қамтамасыз етуді; қауіпсіпсіздікті ... ... ... ... ... орта ... және ... білімді; республикалық
деңгейде азаматтарға тегін медициналық көмектің кепілдік берілген ... ... ... ... ... арнаулы мемлекеттік
жәрдемақыларды алатын азаматтардың санатына осы ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... мүгедектерін, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алушыларды ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру
және әлеуметтік көмек саласындағы қызметті; республикалық ... ... және ... ... ... ауыл, орман, су және
балық шаруашылығының басым ... ... ... ... табиғи ортаны қорғау жөнінде республикалық деңгейде жүргізілетін
шараларды; республикалық деңгейдегі өнеркәсіп, ... және ... ... ... ... ... байланысты;
республикалық деңгейдегі жобалау-іздестіру жұмыстарын; республикалық маңызы
бар жол жүйесін пайдалануды, салуды және жаңғыртуды; ... ... ... ... ... ... шығыстарды;
мемлекеттік кепілдіктер бойынша ... ... ... республикалық бюджеттен берілетін ресми трансферттерді және
басқа республикалық бағдарламаларды қаржыландыруға жұмсалады.
Сондай-ақ жоғарыда ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың әкімшілерін, олардың аумақтық
бөлімшелерін және мемлекеттік бағыныштағы мекемелерді ... ... да ... ... ... ... ... әкімшілерін ұстауға арналған
шығыстар Қазақстан Республикасы Президентінің және Үкіметінің актілерімен
бекітілген штат саны ... мен ... ... ... ... ... бойынша бір қызметкерге жұмсалатын ағымдағы
шығыстардың нормативтері негізіне алына отырып белгіленеді және ... ... ... өзге де ... ... есебінен
ұстауға жол берілмейді.
Республикалық бюджеттен шығыстар мне кредиттердің жекелеген ... ... ... ... ... бағдарламалар бойынша
тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... ... ... де ... ... актілерде шығыстар мен несиелендірудің ең аз,
шекті немесе тіркелген мөлшерлерін белгілеуге жол берілмейді.
Республикалық бюджеттің сыртқы ... ... ... және
ұлттық валютаның айырбас бағамының ... ... ... ... қаражаты ұлттық валютаның бөлінген кезеңдегі ресми
айырбас бағамы бойынша жұмсалады.
Нарықтық жағдайларға көшу жағдайында республикалық ... ... ... ... ...... ... ең
алдымен орталықтандырылған күрделі жұмсалымдарға жұмсалатын ... ... ... Жекешелендіру бағдарламасын жүзеге асыруға
байланысты мемлекеттік ... ... ... ... қоғамдарға
өзгерді, олар ұлғаймалы ұдайы өндірісті, қаржы ... ... ... мен ... ... жүзеге асыруы тиіс.
Алайда, нарықтық механизмдердің іс-әрекеті жағдайында да жеке ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен қаржыландыру өзінің шешуші маңызын сақтап
қалуда.
Экономика мен ... ... ... ... ... ... бюджеттерге субвенциялар нысанында беріледі.
Бюджеттің атқарылуы жөніндегі уәкілетті орган ... ... ... ... ... шегінде кредиттер бере алады.
Кредиттер берудің ... мен ... ... ... ... ... заңды, жеке тұлғалардан және шет
мемлекеттерден республикалық бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... құқылы.
Үкіметтің қаражатты қарыз алуы қарыз алу немесе мемлекеттік эмиссиялық
бағалы қағаздар шығару шарттары нысанында жүзеге ... ... ... және ... ... ... ... тәртібі мен ережелерін
Үкімет белгілейді.
Бюджеттің атқарылуы жөніндегі уәкілетті орган облыстар мен Астана және
Алматы ... ... ... ... республикалық бюджеттен
жергілікті бюджеттерге кассалық алшақтықты жабуға төмен тұрған бюджеттерді
несиелендіру үшін тиісті ... ... ... ... ... ... резерв шегінде Үкімет шешімінің негізінде бюджеттік
кредиттер бере алады.
Бұрынғы кезеңмен салыстырғанда ... ... ... ... ... арта ... Республикалық деңгейдегі
білім беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыруды
және басқа бағдарламаларды ... ...... ... ... шығындар барлық шығыстардың 60 %-нан асып отыр. Сонымен
бірге ... ... ... ... ... қорғау органдарына,
үкіметтік борышқа қызмет ... ... ... ... ... ... шараларды жүргізу квоталары бойынша
жарналарға және т.с.с. жұмсалатын шығындарда ... Бұл ... ... ... ... 1/3 ... жұмсалады.
Сөйтіп, жалпы мемлекеттік мәні бар ... ... ... ... қамтамасыз ететін республикалық ... ... ... ... аса маңызды рөл атқарады. ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттердің рөлін
төмен түсірмейді. Тап солар биліктің жергілікті органдарының өздерінің
функцияларын ... ... ... ... ... ... тұрмыстық әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға, тиісті
аймақтың азаматтарының материалдық және ... ... ... ықпал
етеді.
ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БЮДЖЕТ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ҮШЖЫЛДЫҚ
ЖОСПАРЛАУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
Рынокқа өтпелі кезеңде бюджет жүйесінің барлық ... ... ... ... қанағаттандыру үшін қоғамдық өндірістің құндық
арақатынастарын жақсартуға ықпал етеді, нарықтық инфрақұрылымды ... ... ... кепілдерін қанағаттандыру үшін ұлттық табысты қайта
бөлудің белсенді құралы болуы тиіс. Бұл тек салықтардың ынталандырушы ... ... ... және ... ... ... ... қолдану жолымен бюджет ресурстарын
қалыптастырып, жұмсау кезінде жоғары тиімділікке қол ... ... ... ... ... бюджет рәсімін, барлық деңгейлердегі бюджеттер
арасындағы, сондай-ақ мемлекет пен ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды одан әрі демократияландыру мен
жетілдіруді қажет етеді.
2003 ... ... ... бюджеттік бағдарламаларының ағымдағы және даму
бағдарламаларына бөлінуіне байланысты, мемлекеттік бюджеттің шығыс бөлігін
де ағымдағы шығыстардың бюджеті және даму ... етіп бөлу ... Даму ... ... және ... ... ... қаражаттар және ұдайы өндіріспен байланысты басқа
да шығыстар қамтылады. Ағымдағы бюджетте қолданылып жүрген нормалардан және
әлеуметтік ... ... ... ... ... барлық
шығыстарды шоғырландыру қарастырылған. Ол түгелдей бюджетке шоғырланатын
халықтың ақша ... мен ... өсуі ... баланстанған.
Даму бюджетінде ұлғаймалы ұдайы ... ... ... шараларды орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған орта
мерзімді фискалды саясаты Қазақстан Республикасының ... ... 28 ... «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды
көрсеткіштерінің және үш жылдық кезеңге арналған мемлекеттік реттеуіштердің
болжамы, мемлекеттік салалық бағдарламалар мен ... ... ... құжаттар негізінде әзірленген. /15/
Елбасымыздың 2008 жылғы 5-ші ... ... ... ... - мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты халыққа ... ... ... ... 2007 және 2008 жылдарындағы
Жолдауларымда мен ағымдағы міндеттер туралы ғана ... ... ... ... да айтқан едім. Осыған орай әлемнің бәсекеге қабілетті ... ... нық орны алу мен 30 ... ... ... елді ... міндеттері біздің басты
стратегиялық мақсатымыз болып қала бермек. ... 2008 жылы жаңа ... ... және саяси
жетістіктерімен жаңарған ... ... ... ... Бүгінгі күнге дейін
еліміздің ... ... ... ... ... ... ол ... 40 млрд. АҚШ долларына жетті. Осындай елеулі
жинақтардың болуы еліміздің ... ... ... қамтамасыз етуде
өзекті рөл атқарады.
Еліміздің әлеуметтік ахуалы да тұрақты қалпында 2001 ... ... ... ... ... ... сақтауға және әлеуметтік
қамсыздандыруға арналған шығындары 5 еседен ... ... ... 5
миллионнан астам адамдарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен ... Бұл ... ... бес жыл ... ... ... екі ... зейнеткерлерді қолдау көлемін ұдайы арттырып келе жатқандығы
айтылады. Халықтың зейнетақылық жинақтары ... ... ... ... 1,1 триллион теңгеден асып түсті. Әлеуметтік құрылым ... ... жылы ғана ... бойынша 76 мектеп пен 23 денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ... ілгерлеу
серпіні болып жатыр. Бұл біздің экономикамыздың ... ... ... бен дұрыс қалыптастырылған мемлекеттік ... іске асып ... ... ... тиісті шаралар қарастырылған:
• мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және арнаулы мемлекеттік
жәрдемақылардың мөлшерін 2009 ... ... жыл ... орта ... ... ... ... сәби бір жасқа толғанға дейін күтіп-бағуға берілетін ай сайынғы
жәрдемақыны 2010-2011 жылдары кезең-кезеңмен өсіруді, орта ... 2008 ... ... ... 2,5 ... ... ... саласы қызметкерлерінің жалақысын кезең-кезеңмен өсіру арқылы
2012 жылы 2 есе деңгейге, оның ішінде 2009 жылы – 25 %-ға, 2010 ... 25 %-ға, ал 2011 жылы 30%-ға ... ... ... ... /16/
Аталған Жолдау барысында бюджетті ... ... ... Жаңа ... ... ... ... 2008 жылға қарағанда зейнетақылардың орташа мөлшері 2012
жылға қарай 2,5 есе өсуі;
• мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын кезең бойынша өсіріп ... жаңа ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің әлеуметтік арналымын кеңейту және осының
негізінде халықтың әл-ауқатын жақсарту болып ... ... ... ... ... ... нәтижелігін
арттыру қарастырылды. Оның ... ... ... ... ... барлық шығындарды қысқарту керек. Орталықта
нәтижелікке бағытталған бюджетті өмірге ... ... ... ... жүзеге асырылып жатыр. Бұл жұмысты жергілікті жердегі дейгейде ... ... ... ... ... биліктің нақты қамқорлығын сезінуі
тиіс. /15/
Бюджет ... ... ... перспективада бюджеттің теңгерімділігіне мұнай ... ... ... көшу ... ... болады, ол
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы деңгейде қолдауды білдіреді.
2008 жылы Бюджет кодексіне Қазақстан ... ... ... қалыптастырудың және пайдаланудың орта ... ... ... ... ... мен ... ... және
мұнай емес кірістердің ара жігін нақты ажыратуға ... ... ... ... ... ... бөлу ... келісім-шарт
бойынша қызметін жүзеге асыратын жер ... ... және ... ... және шикі ... мен ... түсетін басқа да түсімдермен, оның ішінде бұрын бюджеттік
бюджеттік кіріс ... ... ... келісім-шарттың талаптарын бұзудан
түсетін түсімдермен толықтырылды. /15/
Мемлекеттік бюджеттің шығыстарының ұлғаюы, оларың нәтижелілігі ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
бюджеттің шығыстары ұлғаюда, бұл 2001-2007 жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... паспорттары,
тиімділікті бағалау және т.б.) жетілдіру бір жағынан бюджет жүйесін ретке
келтірді, екінші жағынан мемлекеттік ... ... ... соқты және олардың мемлекет қаржысын басқару икемділіктерін тудырды.
Қазіргі ережелер, нормалар мен ... ... ... бюджет
қаражатын пайдаланудың нақты нәтижелілігін төмендету ... ... ... ... ... үш жылдық бюджеттік жоспарлауға көшу іске
асырылады. 2009-2011 ... ... ... бюджеттің жобасын
әзірлеу экономика дамуының бюджет кірістері мен шығыстарын орта мерзімді
болжамдауда бар ... және ... ... ... ... және ... ... /15/
Фискалды саясатта орта мерзімді перспективада бюджеттің теңгерімділігі
мұнай емес түсімдердің есебінен біртіндеп көшу ... ... ... мемлекеттің ағымдағы шығыстарын мұнай секторынан түсетін түсімдердің
көлеміне қарамастан оңтайлы ... ... ... келгенде, мемлекеттiк бюджет - араларындағы өзара өтелетiн
операцияларды ... ... ... және ... бюджеттердi
бiрiктiретiн, талдамалы ақпарат ретiнде пайдаланылатын және бекiтуге
жатпайтын жиынтық бюджет.
Қорыта ... ... - ... ... мен ... ... қаржымен қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша
қоры. Осы орталықтандырылған қаржылар арқылы мемлекеттік ... ... ... республикалық маңызды функцияларды
орындауға, сондай-ақ қарулы ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге арналады.
Сөйтіп, жалпы мемлекеттік мәні бар шараларды ... ... ... ... ететін республикалық бюджет ... ... ... аса маңызды рөл атқарады. ... ... ... ... барлық дербес буындары жалпы мемлекеттік
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды дамыту және
азаматтардың әлеуметтік кепілдерін қанағаттандыру үшін ұлттық табысты ... ... ... болуы тиіс. Бұл ... тек ... ... ... ... қаржыландырудың және қаражаттарды
пайдаланудың прогрессивті нысандарын, әдістерін қолдану жолымен ... ... ... ... ... ... қол ... ғана мүмкін болады.
Мемлекеттік бюджеттің негізінде ... ... ... ... одан ... ... қызметтер, қолдау мен
фнталандыру ... ... ... ... ... ... ... шараларына келесілерді топтастыруға болады:
• Экономиканы реттеудің, ынталандырудың бірден-бір көзі ... ал ... ... ... ... ... көзі
ретінде экономиканы бюджеттік-салықтық реттеу ... ... және ... ... ... ... ... саланы қолдау, елдің білім беру, денсаулық сақтау ... ... ... үздіксіз жүргізуге, ұстап тұруға байланысты
оларды қаржыландыруда ең тиімді ... ... іске ... ... ... ... ... көмек көрсетіп отыру;
• Экономиканың өндіріс секторларын, өнеркәсіпті, ауыл ... және ... ... ... мен ... байланысты оларға
бюджет тарапынан жеңілдікті несиелер беру, субсидиялар тағайындау,
жеңілдікті салық режимдерін пайдалану болып табылады.
Бұрынғы кезеңмен ... ... ... ... ... ... арта ... Республикалық деңгейдегі
білім беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыруды
және басқа бағдарламаларды қамтитын әлеуметтік-мәдени шараларға ... ... ... шығыстардың 60 пайызынана асып отыр. Сонымен ... ... ... ... ... қорғау органдарына,
үкіметтік борышқа қызмет көрсетуге, ... ... ... ... ... ... ... квоталары бойынша
жарналарға жұмсалатын шығындарда күннен-күнге өсуде. Бұл ... ... ... ... 1/3 ... жұмсалады.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауында:
«Біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе
жатқан ел ... ... ... ... жаңа мен озық ... ... ... шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық «орнын»
иемденген, әрі жаңа ... ... ... бейімделуге қабілетті
ел болуын қалаймыз» - деді.
Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту ... ... ... толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің
маңызы зор.
Сонымен, экономикалық категория ретінде мемлекеттік бюджет мемлекеттің
орталықтандырылған ақша ... ... және оны ... ... пен қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен қоғамдық
өнімнің құнын бөлу және ... бөлу ... ... пен ... басқа қатысушылары арасында пайда болатын ақша қатынастарын
білдіреді.
Мемлекеттік бюджет біздің ... ... және ... Бюджет
қаражаттарының әлеуметтік бағыттылығының зор маңызы бар. ... ... - ... ... аз ... ... аз қамтылған от бастарын) қолдау, сондай-ақ денсаулық сақтау,
білім беру және ... ... ... ... тұруы.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. 1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі 2008 ... ... ... ... және ... төленетiн басқа да
мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2003ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ...... 2004. – 448 ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс ... Учебник. – Алматы:
Институт развития Казахстана, 2002. – 285с.
5. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - ... ...... - 2004. – 432 ... Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
7. Ивашковский С.Н. - ... ... – 2-е изд., ... ... М.: ... 2003. – 472 ... Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы:
2002. – 252 ... ... ... ... Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ,
2002. – 784 ... ... К.К., ... А.Б., ... Б.Ж. ... ... Алматы, Рауан, 1995.
11. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық ... Оқу ...... ... – 131 ... З.С. ... ... әлеуметтік аяны рететудегі фискалдық
саясаттың маңызы» // Вестник КазНУ. Серия экономическая. №4, 2008г.
13. Л. ... ... ... ... // Қаржы-
Қаражат, №6, 2008г. 12-17стр.
14. Қазақстан Республикасы үкіметінің 2007-2008 ... ... ... фискалдық саясаты.
15. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008-2010 жылдарға арналған орта
мерзімді фискалдық ... ... - ... ... ... 2008 ... 29 тамыз, №754, Астана, Үкімет Үйі.
16. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты» Н.Назарбаев 2008 ... ... ... ...... 2008 ж. 5 ... ... Республикасының Заңы «2008 жылға арналған ... ... ... ... 2008 год. – 462 ... Қ.Р. ... агенттігі «Республика Казахстан», Алматы 2008
20. www.minfin.kz
21. www.google.kz
22. www.kz-today.kz
-----------------------
Қазақстан Республикасының мемлекттік бюджеті
Жергілікті бюджеттер
Республикалық бюджет
Облыстардың ... және ... ... бюджеті
Облыстық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
Облыстарға бағынышты қала бюджеті
Қалалық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
НЕГІЗГІ ҚАРЖЫ ЖОСПАРЫ
ҚАНДЫРМА БӨЛІГІ
(СУБЪЕКТИВ-ТІК ЖАҒЫ)
МЕМЛЕКЕТ ЗАҢЫ
ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДЫ БАСҚАРУ ... ... ... АҚША ... ... ... КАТЕГОРИЯ

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы және оның даму кезеңдері, сонымен қатар кезеңдерде енгізілген өзгерістерді талдау, бюджеттің салықтық түсімдері және фискалдық саясатты ұйымдастыру тәсілдері60 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Алматы қаласының әкімдігінде өткізілген өндірістік тәжірибе бойынша19 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет
Басқа да салықтар бойынша бюджетпен есеп айырысу есебі48 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь