Маркетингтің мәні, мазмұны және эволюциясы

Кіріспе

1. Маркетингтің мәні, мазмұны және эволюциясы 3
1.1. Маркетингтің пайда болуы 12
1.2. Маркетинг түрлері және олардың Қазақстанда даму тенденциялары 17

2. Маркетингтің қағидалары және қызметтері 25
2.1. Маркетингтің негізгі мақсаттары 27
2.2. Қазақстандағы маркетингтің қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері 31

Қорытынды
Қолданған әдебиеттер
Маркетингтің эволюциялық даму кезеңі ғасырдан астам уақытқа созылып келеді. Ірі ауқымды өндіріс қалыптасып, бәсекелестіктің күрт шиеленіскен жағдайларында ондірісті басқару және өнімді өткізу әдісі ретінде ол, ең алғаш АҚШ-та, содан кейін Еуропа елдерінде де пайдаланыла бастады. XX ғасырдың 60-жылдары маркетинг ғыльши негізделді және толысқан нарық жағдайывда өнімді сатудың тиімді әдісі ретінде кең қолданылды, 70-жылдары өнеркәсіпте белсенді пайдаланылды, ал 80-жылдары қызмет көрсету саласына және коммерциялық емес іс-әрекетке де енгізіле бастады.
«Маркетинг» ұғымы ағылшынның «market» (нарық) сөзінен шыққан, ал «инг» жалғауы нарық жасаушы немесе нарық аумағындағы қызмет дегенді сипаттайды. Маркетинг ірі ауқымды өндірістің қалыптасуы және бәсекелестіктің күрт шиеленіскен жағдайында өнімді өндіру мен өткізуді басқарудың әдісі ретінде бөлініп шықты.
Маркетинг дамуының бірінші кезеңі XX ғасырдың басынан бастап 40-жылдардың соңына дейін созылды. Бұл кезеңдегі маркетингтің мақсаты - тауарларды ұтымды өткізу, тездетіп сату және коммерциялық іс-әрекеттің тиімділігін арттыру болды. Бұл кезеңде 60-жылдарға дейін кең қанат жайған маркетингтің өндірістік, содан соң өткізу тұжырымдамалары дамыды. Бәсекелестіктің күшеюі, сонымен қатар каіштал шоғырлануы мен орталықтандырылуы үрдісі үдеюінің ықпаллымен, кейіннен маркетинг білімнің жеке саласы ретіиде бөлініп шықты. Ал оқу пәні ретінде маркетинг XX ғасырдың басында алғаш АҚШ-тың Мичиган және Калифорния уни-верситеттерінде жүргізіле бастады.
Елуінші жылдары маркетингті тауар өткізу жүйесі ретіндегі дәстүрлі ұғымы нарықтың өзгермелі жағдайларына бейімделген басқару тұжырымдамасы ретінде өзгерді.
Маркетинг соғыстан кейінгі жылдары өткізушілік бағдарын түпкілікті жоғалтып, фирма компаниялардың жұмысының мен әр түрлі жақтарын да қамтып, өнімді жасау және жылжыту жөніндегі іс-әрекеттің бір элементіне айналды.
Оның институционалдық қалыптасуы және ұйымдық ресімделуі бір уақытта жүзеге асырылды. 1926 жылы АҚШ-та Маркетинг және жарнама ұлттық ұйымы құрылды, ол 1973 жылы Американдық маркетинг ассоциациясы деп өзгертілді. Кейіннен мұндай ұйымдар Батыс Еуропа ел-дерінде және Жапонияда құрылды.
Маркетингтің дамуының екінші кезеңі 1960-1970 жыл-дарды қамтыды, осы кезеңде маркетинг тұтынушылардың сұранысына бейімделген басқару теориясы мен тұжырымдамасының құрамдас бөлігі ретінде қарастырыла бастады. Бұл компаниялардың қызметін басқаруды маркетинг қағидалары негізінде жүзеге асыру ғылымының негізін қалады, ол «басқарудың нарықтық теориясы» деп атала бастады.
1. Котлер Ф. Управление маркетингом. М. Изд. Прогресс, 1990
2. Эванс Дж., Берман Б. Маркетинг. М. Экономика, 1990
3. Современный маркетинг //Под ред. Хруцкого В.Е. М., Финанасы и статистика, 1991
4. Шеденов Ө.К., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория. Алматы-Ақтөбе, 2002
5. Экономикалық теория негіздері. Я.Ә.Әубәкіров, Б.Б.Байжумаев, Ф.Н.Жақыпов Алматы «Санат» 1998
6. Саяси экономия негіздері. Т.Қожамқұлов Алматы «Қайнар» 1991
7. Нарықтық экономика негіздері. Б.Жүнісов, Е.Мәмбетов, Е.Байжомартов Алматы 1994
8. Маркетинг негіздері. Филип Котлер, Солтүстік Батыс университеті, Алматы 2000
9. Қолданбалы экономика. Алматы 1997
10. Саяси экономия. Алматы 1990
11. Экономикалық теория негіздері. Жүнісов А. Алматы 1996
12. Нарықтық экономия негіздері. Ғасыров М.А. Алматы 1996
13. Экономикалық теория. Оқулық. Алматы 2000
14. Нарықтық экономика әліппесі. Алматы 1995
15. Сыртқы экономикалық саясат. Мадиярова Ю.М.
16. Өндірісті интенсификациялау және нарықтық қатынастар. Чалбаев К. 1990 .
17. Экономика. С.Фишер, Р.Дорнбуш, Р.Шмалензи. М.,1993
18. Авдокушин Е.Ф. Международные экономические отношения, М., ИВЦ «Маркетинг», 1996
19. Нарықтық экономика теориясына кіріспе. Б.Мәдешев. «Экономика» Алматы 1996 ж.
20. П.Кругман, М.Обстфельд. Международная экономика. М., 1997 ЮНИТИ
21. В.Д.Камаева. Экономика и бизнес. М., Изд. МГТУ, 1993
        
        МАЗМҰНЫ:
Кіріспе
1. Маркетингтің мәні, мазмұны және эволюциясы 3
1.1. Маркетингтің пайда болуы 12
1.2. Маркетинг ... және ... ... даму тенденциялары 17
2. Маркетингтің қағидалары және қызметтері ... ... ... ... ... ... маркетингтің қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері
31
Қорытынды
Қолданған әдебиеттер
Кіріспе
Маркетингтің эволюциялық даму кезеңі ғасырдан астам уақытқа созылып
келеді. Ірі ауқымды ... ... ... күрт ... ... басқару және өнімді өткізу әдісі ретінде ол, ең
алғаш АҚШ-та, ... ... ... ... де ... ... XX
ғасырдың 60-жылдары маркетинг ғыльши негізделді және толысқан ... ... ... ... ... ретінде кең қолданылды, 70-жылдары
өнеркәсіпте белсенді ... ал ... ... ... саласына
және коммерциялық емес іс-әрекетке де енгізіле бастады.
«Маркетинг» ұғымы ағылшынның «market» (нарық) сөзінен шыққан, ал «инг»
жалғауы нарық жасаушы немесе нарық ... ... ... ... ірі ауқымды өндірістің қалыптасуы және бәсекелестіктің күрт
шиеленіскен жағдайында ... ... мен ... ... ... ... шықты.
Маркетинг дамуының бірінші кезеңі XX ғасырдың басынан ... ... ... ... ... Бұл кезеңдегі маркетингтің мақсаты -
тауарларды ... ... ... сату және коммерциялық іс-әрекеттің
тиімділігін арттыру болды. Бұл кезеңде 60-жылдарға ... кең ... ... ... ... соң өткізу ... ... ... ... ... ... ... мен
орталықтандырылуы үрдісі үдеюінің ықпаллымен, кейіннен маркетинг ... ... ... ... ... Ал оқу пәні ... ... XX
ғасырдың басында алғаш АҚШ-тың Мичиган және Калифорния уни-верситеттерінде
жүргізіле ... ... ... ... ... ... ретіндегі дәстүрлі
ұғымы нарықтың өзгермелі жағдайларына бейімделген басқару тұжырымдамасы
ретінде өзгерді.
Маркетинг соғыстан кейінгі ... ... ... ... фирма компаниялардың жұмысының мен әр түрлі жақтарын да қамтып,
өнімді жасау және жылжыту жөніндегі іс-әрекеттің бір элементіне ... ... ... және ... ... бір ... асырылды. 1926 жылы АҚШ-та Маркетинг және жарнама ұлттық ... ол 1973 жылы ... ... ... деп ... мұндай ұйымдар Батыс Еуропа ел-дерінде және Жапонияда құрылды.
Маркетингтің дамуының екінші кезеңі ... ... ... ... ... тұтынушылардың сұранысына бейімделген басқару теориясы
мен тұжырымдамасының құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асыру ғылымының негізін қалады, ол ... ... ... деп ... ... жартысында маркетинг эволюциялық дамуының үшінші
кезеңіне аяқ басып, бизнестін ... ... ... құрылымындағы
орасан зор өзгерістердің болуы, оның қызмет ... мен ... ... ... ... ... ... маркетинг мәнінің
түрленуіне әкелді - оны бәрінен бұрын сыртқы ортаны зерттеу мен ... ... ... және ... ... ... біріктіретін
корпоративтік стратегияның элементі ретінде қарастыра бастады. Бұл кезеңге
маркетингтің дәстүрлі және ... ... ... ... ... ролінің артуы тән болды.
Менеджменттің әйгілі маманы Питер Друкердің ұйғарымы бойынша: «Бизнес
мақсатының тек бір ғана ... ... бар, ол - ... ... ... бизнесі мен оның табыстылығы үшін, фирма өз өнімі туралы
не ойлайтыны басты ... ... ... ... ... ... туралы тұтынушы
не ойлайды, оның құндылығы деп нені есептейді, осының барлығы ... ... ... маңызын білдіреді, фирманың табысқа жету жолын
айқындайды» (2, 37-6).
1. Маркетингтің ... ... және ... Маркетингтің пайда болуы
Маркетинг теориясы экономикалық ғылым жүйесінің қалыптасуымен ... ... ... ... тек ... ... тауар,
сұраныс, қажеттілік сияқты экономикалық категорияларының ... ... ғана ... ... Бұл ... маркетингтің прагматика-лық
теориясының даму негізі болып табылады.
«Нарық» түсінігі экономикалық ... кең ... ... ... ... оның ... түсініктемесі жоқ. Алғашқы кездерде
«нарық» ... сату орны ... ... Қоғамдық еңбек бөлінісінің
тереңдеу шамасына қарай, маркетинг түсінігінің мәні дамып, неғүрлым күрделі
мағынаға ие болды. Осыған орай, ... ... ... анықтамаларын
екі топқа бөлеміз. Бірінші ... ... ... мазмұнына
орай, нарықты еркін кәсіпкерлікке және ... ... ... ... ... ... әдісі ретінде қарастыратын
анықтамалар жатады. ... ... ... ... ... ... оны тұтынушылар мен жабдықтаушыларды айырбас мақсатында
жақындататын механизм ... ... (3, 61-6). Бұл ... ... мен ... ... пен ұсыныстың арақатынасын анықтауға
мүмкіндік беретін механизм ретінде қарастырылады.
Маркетинг жүйесінде ... - ... және ... (потенциалды)
тұтынушылардың жиынтығы. Нарықты өзінің тауарды сатып алу мүмкіндігі ... бар ... ... ... ... ... ... мұқтаждықтары мен қажеттіліктерін айқындау және
қанағаттандыру болып табылады.
Практикалық маркетингте «нарық» категориясының нақты сипаты бар ... ... ... ... ... ... маркетингтік бүкіл іс-әрекеттің қозғаушы күші, оның төңірегінде
маркетингтің саясаты мен стратегиясы жасалады. ... ... келу үшін ең ... оның ... ерекшелігінің маңызы мен нақты
бір қажеттілікті ... ... ... ... - бұл ... нақты қажеттіліктерін қанағаттандыратын және
айырбасқа түсетін ... ... ... ... ... ... ... және материалды емес (қызмет, вдеялар) ... ... және оны ... ... ... ... ... теориясында маңызды орын алатын айырбас барысында
айқындалады. Айырбас - ... мен ... ... ... ... ... ... байланыс түрі. Айырбас
жүргізу үшін екі ... одан да көп ... ... ... ... күвдылығы бар тауар және сонымен қатар айырбастауға ... ... ... Екі немесе одан да көп жақтың құндылықты айырбасқа салуы
трансакция немесе мәміле деп ... - ... ... ... ... мен ... (жеткізу)
іске асыру үшін екі немесе бірнеше жақтардың өзара келісімі. Мәміленің екі
түрі бар: акщалай, мұнда ... ... ... ... ... ... тек ... тауар айырбасы негізінде жүзеге
асырылады. Бартерлік мәмілелер ... ... ... тән. Қазақстан
Республикасының нарыққа көшудің алғашқы кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... бартерлік мәмілелер экономикада елеулі роль атқарды.
Маркетинг жүйесінде сұранысты ... - ... ... зерттеудің
басты кезеңі, ол нарықтың жалпылама ... ... ... ... ... ... ... тауарға сұраныстың сипатын және
күйін мұқият ... және оның ... ... ... ... - ... алу ... бар қажеттілік. Сұраныс адамның
қажеттілігін ғана емес, ең бастысы оның қажетті тауар сатып ... ... де ... екі ... бар: ... нарықтағы (немесс ғаламды) сұраныс
және фирма өніміне( маркасына) сұраныс.
Нарықтағы сұраныс - бұл ... және ... ... ... нақты кезең мен нақты мекендегі тауар нарығында қолданылатын жалпы
сату көлемі.
Өнімге (немесе маркаға) сұраныс — фирманың нарықтагы ... ... ... ... сұраныс бөлігі.
«Сұраныс» және «қажеттілік» түсініктері арасында тығыз байланыс,
айырмашылық және қарама-қайшылык бар ... атап ... ... - мағынасы кең ұғым. Сұраныс қажеттіліктің бір бөлігі және
ол тұтынушының сатып алу қабілетін ғана сипаттап қоймайды, ... ... ... ... мен ... да ... ... маркетинг адамның жаратылысына тән табиғи қажеттіліктеріне
емес, оның мәдени және ... ... ... ... ... әсер ... ... әлеуметтік, мәдени және
технологиялық ортаның даму ... және ... ... ... ... болуы мүмкін. Абсолютті қажеттіліктерге ... ... ... ... ... ... өйткені олардың
деңгейі жоғарылаған сайын, қажеттілікті неғүрлым ұлғайтуға ұмтылыс ... ... және ... факторлар сияқты маркетинг те ... ... ... болып тұратын қажеттіліктердің даму диалектикасына ... ... Ж.Ж. ... және ... да ... ... өткен
экономикалық категорияларды пайдалана отырып, ... ... ... ... ... және ... деген анықтамаларын
енгізе отырып, дамытты. Мұқтаждық адамның табиғатына тән, ол адам өміріне
қажетті физиологиялық элементтер болмаған ... орын ... ... тілегі мен қажеттіліктеріне және сұраныстарына ықпал ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз етеді.
Өзінің эволюциясы кезінде маркетинг ... ... ... соған сәйкес маркетинг мәніне деген көзқарастар
өзгерді, оның көптеген ... ... ... ... ... бойынша, бүгінгі күні маркетиштің 2000-нан ас-там
анықтамасы бар. Ресейлік ... М. ... ... ... сөзі
құбылмалы (хамелеон), не айтқың келсе, соны білдіре ... ... ... ... уақытта ғалымдар оған әр түрлі сипаттағы анықтамалар беруде.
Маркетинг теориясында анықтамалардың екі тобын бөліп көрсетеміз, ... және осы ... ... ... ... ... жылжыту процесіне баса назар аударылады (4, 16-6).
Маркетингтің дамуына қарай, ғалымдар мен ... ... ... Ф. ... ... ... «Фирмаға ұзақ мерзімді ең
үлкен шамадағы пайданы қамтамасыз ететін, тұтынушыға бейімделген ... ... деп ... ... ... ... оны ... оны тұтынушыға ұсыну және айырбас жолдарымен жеке және ... ... мен ... ... ... және басқару процесі» деп көрсетті (5, 46-6).
Бұл ұғымға сан алуан ыңғаймен келу маркетингті қазіргі ... ... ... ... ... - ол - «қазіргі заманғы бизнес философиясы»
(6, 1-6, 16, 4-6), ... ... және ... идея» (4, 12-6, 7, 4-6),
«өндірістік-өткізу қызметін басқару жүйесі» (8, 9-6, 9, 7-6), ... ... (5, 5-6, 10, 5-6), ... мен ... қанағаттандыруға бағытталған әлеуметтік процесс» (11, 4-6, 5,
4-6), «коммерциялық қызмет» (12, 8-6), «ме-неджменттің кірікпелі қызметі»
(13, 11-6), ... ... ... ... ... беталыс қағидасы және шешімдерді іздеу» (46, 8-6), ... ... жету және ... ... ... тәсілі»
(14, 4-6), «өндіруші мен клиені арасында қатынастарды нығайту арқылы
мақсатқа жету» ден ... (15, 167-6). Бұл ... ... ... және әр түрлі түсінік екені көрініп түр.
Маркетингтің шетелдік және отандық ... ... ... жиі
кездесетін анықтамаларын талдай келе, оларды мазмұнына қарай былай
топтастыруға болады.
1. ... ... мен ... ... және сату ретінде
қарастыратын анықтамалар. Мұнда негізінен өткізу қызметіне және тауарды
нарыққа жылжытуға назар ... Бұл ... ... өйткені оның
авторлары маркетингті өткізу, сату және жарнамаға теңейді. Осыған орай, Ф.
Котлердің ... - ... ... ұшар басы ғана, ... бірі ... ... ең елеулісі де емес» деген сөзін
келтіргеніміз жөн (16, ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады,
мұнда ол фирманың өндірістік-өткізу әрекетінің басқару жүйесі деп беріледі.
Бұл амал-тәсіл маркетингтің жалпы ... ... ... ... Маркетангті менеджмент ... ... ... ... ... ... ретіндегі оның әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... бизнес философиясы, ойлау стилі және
тұтынушылардың мұқтаждықтары мен ... ... ... ... ... ұстанатын авторлар маркетингті
әлеуметтік-экономикалық жағынан қарастырады, бірақ ... оның ... ... (идеализированы). Бұл көзқарас нарықтық экономикасы
дамыған елдердегі фирмалардың маркетингтік қызметіне сәйкес келеді.
4. Маркетингті ... ... мен ... және ... ... әлеуметтік үдеріс ретінде
қарастырылатын анықтамалар. Бұл көзқарастар маркетингтің әлеуметтік сипатын
көрсетеді.
Маркетингтің теориясы мен тәжірибесін зерттеу, ... ... ... ... ... қатысты маркетингті авторлық түсіндіруін
қалыптастыруға, оның қағидаларын, ... мен ... ... мүмкіңдік берді. Маркетинг- бұл нарықты жан-жақты зерттеу
негізінде тұтынушылардың мұқтаждықтары мен ... ... ... ... ... ... пайда табуға бағытталған
тұжырымдама және біріккен қызмет. Бұл анықтама маркетингтің екі ... ... ол екі ... ... - ... және ... ... маркетинг адамдардың қажеттілігін ұқсастыру
және қанағаттандыру ... ... ... ... ... идеясы мен
философиясы ретінде сипатталады.
Ұсынылған анықтаманың екінші аспектісі кәсіпорындардың ... ... ол ... ... ... мәселелерден тұрады,
сонымен бірге бұл қызметтің ең басты элементі - адамдардың қажеттіліктері
мен тілектерін айырбас ... ... ... ... қағидалары мен әдістері тек өндіріс пен коммерциялық
қызметте ғана емес, адамзаттық ... ... ... ... ... ... тек қана тауарлар мен қызметтер ғана ... емес ... ... Ай және ... Крест қоғамы), жеке аймақтар
(Ыстық көл), идеялар (қоршаған ортаны қорғау) және адамдар да (әртістер,
саяси лидерлер) бола ... ... ... емес ... де пайдаланылуы мүмкін. Әр
түрлі қоғамдық ұйымдар және мекемелер, ауруханалар, театрлар, мектептер,
қарттар үйі, ... ... ... ... ... ... ... оларды өздерінде қалдыруға тырысады. Мұнда маркетинг әдістерін қолдану
қажеттілігі туындайды, ол тұтынушыларға қызмет көрсету мен баға белгілеудің
ерекше тәсілдерін қолдануды ... ... ... және ... екі жағы ... тұрғыдағы маркетшг - ол бұл кәсіпорынның қазіргі нарық
жағдайында фирманың маркетингтік ... ... және оның ... ... үшін жүзеге асырылатын қызметтер жүйесі. Бұл
көзқарас бойынша маркетинг менеджменттің маңызды ... ... ... ... маркетинг қатаң бәсекелестік күрестің, сұраныс
ұсыныстан жоғары болуынан және тауарлар ассортиментінің жылдам ... ... ... ... өндірушілер қатаң бәсекелестік
жағдайында өзінің ... бос ... ... ... ... ... тұрақтандыру және оны кеңейтумен айналысады. Сондықтан
бәсекелестік ... ... ... ... мен тактикасын
анықтайтын қазіргі бизнестің философиясы болып табылады.
Тұжырымдамалық аспектіде маркетингі кез келген ... ... ... және ойлау бейнесі деп атап көрсетуге болады. Бұл мәкі
бойынша маркетинггің идеологиялық және саяси жағдайы.
Маркетингтің ... ... ... ... болып табылады, оны алғаш рет американ ғалымы Н. Борден
ұсынған, ... Дж. ... Б. ... Е. ... Ф. ... ... негізінде қазіргі кездегі маркетинг тұжырымдамалары қалыптасқан,
сондықтан ол классикалық деп ... ... ... Нейл ... 1957 жылы ... (маркетингтік қоспа) түсщігін енгізді, оның негізін тауар, ... ... ... ... және маркетингтік бағдарламаны жасауға
қолданатын маңызды ... ... ... ... (17, ... Н. ... 12 ... факторларды ұсынды, кейіннен Е. Маккарти
ол тізімді қарапайымдап, төртке дейін қысқартты (18). Н.Борденнің ойынша,
маркетингтік ... ... ... ... ... ... сауда өкілдері, бәсекелестер позициясы және мемлекеттің рөлінен тұратын
нарықтық күштердің әсер ету ... ... ... ... ... Е. ... ... дамыта отырып, 1960 жылы төрт ... ... ... ... ол ағылшынша «р» әрпінен басталатын өнім , баға (рrісе),
орын (ріасе) және ... ... ... тұрады (18, 31-6). Бұл модельдің
ықшамдылығы және сыйымдылығы, оны қабылдаудың қарапайымдылығы, ... оны ... және ... маркетингтік өзгермелілерді
анықтаудың әйгілі түрі ретінде қолдануға мүмкіндік берді.
Бұл тұжырымдаманы ... рет ... ... ... ... ... негізінде көптеген шетелдік
оқулықтардың мазмұны жасалған, оны нарыққа бейімделген ... ... өз ... ... ... ... бұл ... шектеулі, объективті
экономикалық жағдайлар мен өзгерістерді 4«Р» моделіне ... ... ... ... ғалымдары маркетинг ұғымын дәстүрлі кешенге ағылшын
тіліндегі Р әрпінен басталатын (реоріе - ... ... - ... - ... ... - ... алу; рrоbе - зерттеу, мақұлдау, анықтап
қабылдау, риЫіс геіагіопз — көпшілікпен ... ... ... осылайша «5Р», «6Р», «7Р», «9Р» тұжырымдамаларын ұсынды. Саясаттың
(«politics») және қоғамдық пікір ... ... ... ... ... Котлер осы түсініктерді Е. Маккартидің маркетингтік үлгісіне енгізіп,
оларды алты «Р»-ға дейін кеңейтуді ұсынды (19, 120- б).
Сонымен ... ... саны ... ... қарай өзгеріп отырады.
Мәселен өндірісте - «4Р», қызмет көрсету өрісінде - «5Р» (5-Р - ... ... және ... - «6Р» ... ... үлгі ... санын көбейту қажет емес, өйткені ... ... ... «4Р» ... ... және оның ... ретінде болады. Маркетинг мазмұнына «4Р» үлгісінен басқа
нарықтык мүмкіндіктерді талдау, ... ... ... ... маркетингті жоспарлау және бақылау кіреді. Дегенмен
«4Р» үлгісі фирманың маркетинггік қызметінде маңызды роль атқарады.
Қазіргі ... ... ... ... ... жетіспеушілігіне байланысты фирманың мақсатына жетуге
мүмкіндік берегін ... ... ... анықтау маңызды
тәжірибелік орын алады. Бұл үлгінің жеке элементтерінің ... ... ... ... түріне жәңе оғаң сұранысқа, тұтынушы мінез-құлқына тығыз
байланысты. Мәселен, стандартталған өнімдер маркетингі үшін тауар саясаты
аса ... ... ... ... тауарлары үшін оның маңызы
анағұрлым зор. ... ... ... ... ... ... заттар үшін шешуіпі мәңі жоқ, ал ... ... ... ... оның релі жоғарылайды. Өндірістік мақсатқа
арналған ттауарларға ... ... ... ... ... мәні
өте жоғары.
Маркетинг-микс тұжырымдамасы - маркетинг-менеджмент дамуының
әдістемелік негізі, бұл ... ... ... ... ... және ... байланысқан басқарушылық іс-әрекет деп
түсіндіріледі.
Экономикаға, өндірушіге және тұтынушыға ... ету ... ... ролі ... ... ... ... табысына жол ашып,
экономикалық және ... ... ... ... баяндылығыи
арттырьш, нарықтағы бәсекелестік қабілетін ұштайды.
Маркетинг тауарлар мен қызмет көрсетуге сұраныс пен ... ... ... мен тұтынушылардың өзара ұзақ ... ... ... мен ... жету ... еңбек
тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Тұтынушының ... ... келе ... ... ... маркетингтің әлеуметтік-экономикалық рөлі де
осында.
Осылайша, маркетингтің неғізгі сипаттарын, белгілерін, табиғатын
талдай келе, оны: ... ... ... мен ... ... шаруашылық қызметтің саласы; ойлау жүйесі және тұжырымдамасы;
шаруашылық ... ... ... ... ғылыми сала деп сипаттауға
болады. Маркетингтің осындай белгілері Қазақстан экономикасының әр ... ... ... жағдайда білім және ғылым саласы ретінде ... ... бұл ... ... ... ғылыми қызметкерлерді дайындап
шығару, ғылыми-зерттеу жұмыстарды орындау мен ... өзін ... ... дайындаудан көрінеді.
Маркетинг көптеген ғылымдар тоғысында тұр, әсіресс әлеуметтану ... ... ... ... оның маңызды міндеттерінің бірі
әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан қарағандағы ... ... ... болып табылады. Сондықтан маркетингті экономикалық және ... ... да ... ... ... оның ... ... Дамыған елдердің экономикасы мен ... ... ... 60-шы жылдар басында мінез-құлық ғылымы негізінде
қалыптаса бастаған тұтынушылардың мінез-құлқы туралы ғылымның ... ... ... ... ... ... фактор.
Маркетинг нарықтық экономикалық жүйеде орны бар ойлау стилі, іргетасты
қалайтын қондырғы немесе ... ... ... кәсіпікерліктің де ең
негізгі тірегі болмақ. Маркетинг тұжырымдамасы фирма қызметінің ... - ... ... ... ... және осының
негізіңде оның өсу мен мол пайда табу мақ-сатына жетуді көздейді.
Маркетингтің теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... саудалық;
• маркетингтік;
• қоғамдық немесе әлеуметтік-этикалық ... ... ... ... ... ... белгілі бір
кезеңдерін, сонымен ... ... ... ... ... ... және саяси өзгерістерді сипаттайды. Оларды практикалык іс-
әрекетте ... ... ... ... ... ... шығу көздері, маркетингтің шоғырлану дәрежесі нарықтағы
бәсекелестік деңгейі сияқты көптегеy факторлар әсер етеді.
Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... өндіріс құралдарына - өзара ... ... ... ... ... ... тауарларына өткізу
тұжырымдамасын пайдалану тән.
Маркетингтің өндірістік ... ... ... және ... ... ... ... Бұл тұжырымдаманың колдануы мынадай
шарттарды ... ... ... ... жоғары;
• халықтың көп бөлігінің табысының төмендігіне байланысты шығарылатын
тауарлардың өзіндік құнын төмендету ... ... ... ... саны ұлғайған сайы, өндірістік шығындар
төмендейді, ол, өз кезегінде нарықтың үлкен үлесін жаулап алуға мүмкіндік
береді;
• үлкен және ... ... ... ... ... ... ... мысалы ретінде Генри Фордтың автомобиль
компаниясының кәсіпкерлік қызметін атап өтуге болады. Оның ... ... ... хмаркетинг тұжырымдамасының мәні - «Т» ... ... ... ... оның ... құнын төмендету
арқылы көптеген тұтынушыларға бұл енім ... қол ... ... ... АҚШ ... күрт дамуы осы ... ... ... ... ... осы ... Г. Форд ... автомобильді қа-лың көпшілік тұтынушылардың қолы жететіндей етті.
Маркетингтің бұл тұжырымдамасын кейіннен көптегеи шетелдік фирмалар
мен компаниялар сәтті қолдана ... ... ... ... ... ... ... жылдарда кәсіпорында маркетинг пайдаланылмады
делінеді. Алайда маркетиштің кейбір ... сол ... да ... жөн. ... ... ... ірі ... кәсіпорындарында
сұраныстың ұсыныстан басымдылығына байланысты тауарларды ... ... ... ... Өнімді жаппай өндіру оның ... ... ... ... өнім ... ... берді. Алайда сатып
алушылардың талғамы мен мұқтаждықтары ... ... ... ... түрлері артық өндірілді, олар өз тұтынушысын таба алмай,
мөлшерден тыс болды және қорлардың көбеюіне әкеп ... ... ... - ... ... және оның
сапасын жақсартуды негізгі мақсат деп ... Бұл ... ... - ... ... сапалық сипаттамалары бойынша бәсекелестердің
ұқсас тауарларынаы асып ... ... мен ... ... ... ... және пайдалану сипаттамалары ... ... ... ... Сондықтан фирманың барлық күші үнемі ... ... Бұл ... ... ... - өзінің
тауарымен басы бүтін айналысу «маркетингтік алдын болжай алмаушылыққа»
әкеліп соғуы ... ... ... ... профессоры Теодор Левитт
өзінің осы мәселеге қатысты мақаласын «Маркетингтің ... ... деп ... Ол ... ... ... зерттей
келе, осы компаниялардың иелері тек теміржол ... ғана ... ... түрлері пайда болғанын аңдамай, қапы қалды дсген түйінге
келді.
Өткізу немесе сауда ... ... ... ... ... ... ... сату, сатып алушыларды табу,
өткізу бойынша жоспарды орындау. Өндірушілер және сатушылар өз ... ... ... мен ... ... ... тауарларды
өткізуге және сатуғабейімдейді. Осы тұжырымдаманы қолданатын өндірушілер
тауарлар тапшылығында және ... ... ... істейді. Бұл
тұжырымдаманың дамуы өндірушшерді жаппай тауар өндірісіне және ... ... ... екі ... ... ... ... табылады. Өткізу мәселелері АҚШ-та және Еуропада XX ғасырдып
30-жылдар басында ... ... ... ... ... күшейе түсті.
Қазақстандық нарықта өткізу тұжырымдамасы негізінде ... ... ... ... қызметін жүзеге асырады.
Маркетингтік тұжырымдама қазіргі таңдағы жаңа ... ... ... ... қалыптасты. Оның мәні мынада: ұйымның табысты
қызмет етуінің ... ... ... мен ... ... оларды қанағаттандыру есебінен фирма мен ... ... ... ... ... - ... мұқтаждықтары мен
қажеттіліктері бар мақсатты клиенттері. Демек, маркетингтік тұжырымдама -
клйенттердің мұқтаждықтары мен ... ... ... ... бір ... біріктіру және оларды бәсекелестермен салыстырғанда
тауармен тиімді қамтамасыз ету. Маркетингтік ... ... ... ... ... сөзі ... дұрыс»; «Тауарды емес, клиентті
жақсы көру керек» деген сияқты ... ... Бұл ... ... ... ... етуші «Мсdonalds», «ІВМ», «Ргосіег & ОагпЫе», «Соса-
Соlа», «Асііда8»'Және т.б. ... өз ... ... » ... даму ... ең ... ... ретінде
келтіруге болады. Рэй Крок есімді кәсіпкер 1955 жылы ағайынды ... ... ... ... мен ... бифштекстерге мамандалған
шағын мейрамханаларыыың жұмысыиа көңіл ... ... ... әсіресе
мейрамхананың тазалығы, гамбургерлерді, қуырылған картоп пен сүт коктейлін
дайыидау жылдамдығы және де олардың арзан бағасы қызықтырды. «Fast food» ... ... ... ... қызыққан Крок ағайынды Макдональдтарға
осындай мейрамханалар ... қүру ... өз ... ... Келісім
нәтижесінде бизнестің жаңа түрі - франшиза дами бастады. ол ... ... ... ... ... ағайынды
Макдональдттар жалпы түсім көлемінің 0,5%-ын алатын болды, ал Крок ... ... атын сату ... ие ... ... ... сауда аты
150 мың долларға сатылып, 20 жыл ... ... ... Бес ... ... ... мейрамханалардың 228-ін құрды, ал қазіргі кезде жер жүзіндегі
олардың/саны 10 мыңнан.астам, Крок ... ... ... ... ... ол ағылшын тілінен аударғанда «сапа-қызмет
көрсету-тазалық-құндылық» дегенді білдіреді.
Ф. Котлердің анықтамасы бойынша, ... ... төрт ... олар: мақсатты нарық, ... ... ... ... ... маркетингтің болуы және
рентабельділік.
Тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыруға бейімделген компанияның
барлық ... ... ... ... ... маркетинг
жүйесі деп атайды. Интегралдалған маркетинг екі деңгейден тұрады.
Бірінші деңгей - маркетиңгтік қызметтерді аткару ... әр ... ... ... ... ' деңгей компанияның әрбір қызметкерінің әрекеті' клиенттердің
қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағыталған. Осыған орай Hewlett ... ... ... Д. ... ... ... өте ... оііы маркетинг бөліміне басыбайлы етіп түгел бере алмаймыз».
Көптеген компаниялардың ... - ... ... ал ... осы ... ... қанағаттандыру арқылы жетуге
көмектеседі. Тұтынушыларға сатып алған ... мен ... ... ... ... және олар ... ... тауарының сапалы болғанып
қалайды.
Қогамдық ... ... ... тұжырымдамасы 80-
жылдардың басывда экологиялық және ... ... ... ... Бұл ... ... сәйкестеңцірілген үш факторды
пайда лануды талап етеді: олар фирма ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-этикалық тұжырымдама негізінде
тұтынушылар мүддесі (consumer's satisfaction), қоғамның игілігі (community
welfore), компания пайдасы (company's profit) ... бұл ... деп те ... Ол ... ... жақсарту императив ретінде
болуын және кәсіпкерлік қызметтің қоғам-ның даму ... сай ... ... Бұл ... ... орта ... ... табиғи
ресурс-тардың жетіспеушілігіне, халық сакының кебеюіне және әлеу-меттік
қызмет саласының нашар ахуалына байланысты ... Ф. ... ... ... қозғалысының дамуына байланысты «Coca Cola» компаниясы
қызметінен өте қызықты мысал келтірген (16, 66 - ... ... ... ... мен ... ... ... топтары
компанияға мынадай кінәлар тақты.
1. «Coca-Cola» сусынының нәрлілігі аз.
2. Оның ... қант және ... ... ... зиян ... ... ... бромдалған өсімдік майы, ... ... және ... ... ... ... зиянсыз деп есептелетін өнімдер тізімінде жоқ.
4. «Cola» ... ... ... ... ұйқысыздық, асқазан-
ішек құрылысы ауруларына, талшық тініндегі ... ... ... ... ... ... ~ орасан зор босқа кет-кен шығындар.
Олардың көбі ... ... ... материалдардан жасалады және
қоршаған ортаның ластануына әкеледі.
Осындай және ... ... ... ... әлеуметтік-этикалық
маркетинг тұжырымдамасы туындады.
Соңғы уақытта сипатталған тұжырымдамалардан басқа, ғалымдар алтыншы
тұжырымдама ... ... ... ... ... ... ... Бұл тұжырымдама маркетингті сатып алушылар мен ... ... ... ... ... оған ... ... үдеріс
ретінде қарастырады. Мұндай қатынастар материалдық, қаржылық, адамзаттық
және басқадай ресурстар қатарындағы маңызды ресурс ретінде есептеледі.
Әлеуметтік-этикалық (қоғамдық) ... ... ... ... ... экологиялық марке-тинг тұжырымдамасы пайда болды. Ұйым
қызметінің эколо-іиялық аспектілері және өндіретін өнімдердің экологиялық
қауіпсіздігі оның ... ... ... ... ... ... тұжырымдамаларының жіктелуі шартты си-патта болып келетінін
атап өткен жөн.
Қазақстандық кәсіпорындарда маркетинг тұжырымдама емес, ... ету түрі ... ... ... ... мен ... ... тауарлар мен
қызметтерге сұраныс пен ұсыныс жағдайына ... әр ... ... ... фирма сыртқы ортаның әлеуметтік-
экономикалық фак-торлары мен өзінің ... ... ... ... ... ... ... тауар-лық, өткізу,
маркетингтік, қоғамдық маркетинг тұжырымдамаларын таңдауы мүмкін. Осыған
орай, қазақстандық компа-ниялардың басшыларынан ... ... ... ... қызметі маркетингтің өткізу тұжырымдамасына сәйкес келетіні
анықталды. Республикадағы ... ... даму ... ... ... ... сипатта өтуі керек және әрбір ұйымның қызметі
басқарудың қазіргі нарықтық тұжырымдамасына ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде енгізу - сатып алушы нарығының
қалыгггасуы, нақты тұтынушылар тобының қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... экономи-каның қалыптасуы
мен дамуына сәйкес, кәсіпорындар ... ... ... қазіргі заманда
негізгі болып са-налатын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... және олардың Қазақстанда даму тенденциялары
Тәжірибеге сүйенетін болсақ, ... ... ... де,
көлденеңінен де жүзеге асырылады. Осының ... ... ... белгілері арқылы жүйелендіруге болады. Ғылыми-теориялық негіздерді
талдау жөне синтездеу негізінде сонымен ... ... ... біз ... ... ... отырып, маркетинг ... ... ... ... байланысты марке-тингті макро және
микромаркетинг деп ... ... ... эволюциясын талдаған Дж. Шит, Д. Гарднер,
Д. Гаррет сияқты американдық ғалымдар оның пәні ... ... ... мен ... ... ... ... ал 60-80
жылдары ара-лығында оған көп назар аударылуы себебін сол кездегі ... және ... ... ... пен бизнес ролінің
артқандығымен түсіндіреді (20, 144-6).
Макромаркетинг қажеттіліктерді қоғам деңгейінде талда-уға және олардың
тауарлық нарықтардың ... ... ... ... береді. Сол
себепті макромаркетинг ... ... ... ... ... және жалпы экономикалық жүйе деңгейінде ... ... Дж. Фиск ... ... ... ... ... ретінде және маркетингтік әлеуметтік
салдарын зерттейтін ілім ... ... Ж-Ж. ... ... ... орай өндірісті, кәсіпкерлік пен инвестицияны
керекті бағытқа бұрып отыру жүйесін ... ... ... ... ... ... қорыта келе, макромаркетинг сала-сына маркетинг
жүйесінің ... ... ... даму ... ... ... әлеуметтік-этикалық аспектілерін, ... даму ... ... ... ... және ... мен ... өзара ықпал етуінің мар-кетингтік
мүмкіндіктерін анықтау ... ... ... ... ... ... және оның ... даму тенденцияларын,
нарықтық сұранысты ... және ... ... және ... ... ... орналастыруды негіздеу, тауарлардың баға индексінің ... ... ... ... ... ... ... тауар және қызмет маркетингі,
экономика саласындағы маркетинг деп, екі ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесі өзінің пайда болу кезінен бастап
микроэкономика деңгейінде ... ... дьу, оның ... ... ... ... жүйелері және олардың айырбас қатынастары
қарасты-рылады. Микромаркетинг - ... ... ... қажеттіліктерін қанағат-тандыру есебінен
пайда алуға мақсатталған маркетингтік
қызметі.
П. Диксонның «маркетингті ... - мәні ... ... ... ... ... керек (21, 19-6). Шынында да, біз,
микромаркетинг аумағындағы ... ... ... Кез келген
экономикалық ... ... ... ... де ... негізінен
фирмалар мен компаниялар қызметінде қолданылады.
Экономикалық субъектілердің микромаркетингті пайдалануы және ... ... сол ... экономиканың даму қалпына
байланысты. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... сай қалыптасу кезеңінде.
Маркетингті қолдану ауқымдары өте кең, оның қағидалары мен әдістері
тек ... ғана ... ... ... барлық өрісінде, адам
түлғасына да қатысты ... ... ... ... отырып, оның қолданатын
негізгі ... ... ... ... ... ... ... емес деген түрлерін бөліп көрсетуге болады. ... ... ... ... ... ... экономика жүйелеріндегі маркетингтің ең да-мыған түріне
тұтыну маркетингі жатады. Ол ... мен ... ... ... және ... арасындағы қызмет өрісін қамтиды.
Өнеркәсіптік маркетингтің объектісі ... ... ... ... ... ... қызметі болып
табылады. Ұлыбританияда өнеркәсіптік маркетингтік үлесі 26%-ті ... оның өсу ... бар. ... құрылым мен серпін ... ... оның ... экономикасында тұтынушылық маркетинг түрі
көбірек дамыған Қазақстанға да тән.
Өнеркәсіптік және тұтыну маркетингі арасында ... ... және ... тауарларын тұтыну сипаттары, өткізу арналары, тауар
қозғалысы, коммуникациялар-дың ... ... ... бар. ... маркетингтің ерекшеліктері әдебиеттерде
толық сипатталған (4; 12; 22; 23). ... ... ... ... құралдарын тұтыну көлемінің ауқымдығы және оларды сатып
алудың өзгешеліктері тұтынушы мен өндіруші арасындағы ... ... ... ... ... ... тікелей және бір
деңгейлі өткізу арналары пайдаланылады, ал ... ... ... және көп деңгейлі болуы мүмкін.
- Өнеркәсіптік мақсатқа арналған өнімдер нарығындағы сұраныс түпкі
тұтынушылар ... ... Ол ... ... ... күштірек
ауытқиды. Түпкі тұтынушы-лар сұранысьшың болмашы (кішігірім) ауытқуы
бағалық ... ... ... деген сұраныстың күрт өзге-руіне
әкеледі.
- Сатып алушылар саны аз болғандықтан, өндірістік мақ-сатқа арналған
тауарлар нарығындағы ... ... ... ... ... ол
қажеттіліктерді зерттеуді талап етеді.
Бұл ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... стратегия-ларынан көруге болады.
Азық-түлік нарығындағы бәсекелеетіктің дамуы, Қазақстандағы нарықтық
экономиканың пайда болуының алғашқы жылдарында ... ... ... ... әсер ... 1995 жылы ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаев ауыл ... ... ... ... ... ... ... терминология-ны қолдануына қарамастан, олардың көбі нарықтық
механизмдерді ... ... ... ... аграрлық сектордағы
маркетингтік қызметтерді алайық. Тіпті Ауыл ... ... ол ... ... ... ... деп атап өтті (24, 56-6).
Осыдан барып ТМД-ның басқа елдеріне қарағанда, отандық ... ... ... ... ... ... ... болды. Маркетинг бөлімдері ... Ауыл ... ... ... ... аудан дық, облыстық басқармаларында құрыла бастады. Бірақ ... ... ... ... ерекше нәтижс берген жоқ,
өйткені оның қағидаларының дамуы үшін тауар өндірушілердің өздерінде жағдай
жасалмады.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... эко-номикасындағы
тез дамып келе жатқан секторлардың бірі. ... ... ... ұлттық өнімінде қызмет көрсету үлесі 2/3-тен 3/4-ке дейін жетеді. АҚШ-
тағы бұл сала болжам бойынша жақын жылдары ... жаңа ... ... ... ету ... ... ... секторы үдемелі қалыптасуда, олардың жаңа
түрлері пайда болуда, оның ... ең ... ... ... ... банктік, сақтандырушылық,
зейнет-керлік және дәстүрлі емес әлеуметтік сипаттағы қызмет ... ... ... ... ... және орта
бизнестің, қоғамдық тамақтану мен ... ... ... ... ... ... көтерме және бөлшек
сауда-ның жаңа нышандарының, ... ... ... ... ... ... ... кәсіп-орындарының саясаты мен стратегиясын
әзірлеп, іс жүзіне асыру ... ... ... ... ... ... түсуде.
Қызмет көрсету саласының қарқынды дамуы және осы ... ... ... ... ... пайда болуына әкелді.
Оның тәсілдері мен ... ... ... ... ұқсас
болғанымен кейбір айырмашылықтары да бар.
Маркетингтің Қазақстандағы дамуы жалпы әлемдік тенденцияларға ... ... оның ... емес ... ... ... емес ұйымдарға - мемлекеттік, аймақтық, муниципалды ... ... ... ... денсаулық сақтау, ағарту, білім беру, ғылым
және ... ... ... ... ... ... үйіруге, оларды өздерінде қалдыруға ұмтылатын мекемелер жатады.
Коммерциялық емес ұйымдар маркетингінің негізгі ... - ... ... табу ... ... оның мақсаттарын сандық мөлшерде
өлшеу мүмкін емес. Осыдан ... емес ... ... ... ... өткізу және коммуникация бойынша маркетингтік стратегиялар
мен саясатты ... ... ... үдеріс ретінде ішкі екі жақтылық тән, ол маркетингтің
сараптамалық және әрекеттік ... ... Осы екі ... ... ... және жедел деген екі түрін бөліп
көрсетуге болады. Стратегиялық маркетинг - тұтынушылардың ... ... бар және ... (потенциалды) нарықтарды айқындап,
олардың тартымдылығын анықтау арқылы бәсеке қабілеттілігіне жету.
Қазақстандық бірқатар ... ... ... ... ... ... жедел мар-кетингті қолданатынын
көрсетті. Бұл - нақты нарықтық жағ-дайда ... ... ... ... ... ... қатар коммуникация саясатын ұйымдастыру.32
4 Маркетинг
Сондықтан, біздің мамандардың түсінігінше, маркетинг тео-риялық және
тәжірибелік жағынан ... ... ғана ... Бұл ... оны ... пайда алуға бағыт-талған, көбінесе жарнама-өткізу ... ... ... ретінде қарастырып отыр. Мұндай бір ... ... ... ... қамтымаған-дықтан, оның ұзақ
мерзімді бәсекеге қабілеттілігін қамтама-сыз етпейді.
Жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... деген түрлері бар.
Әр мемлекеттің экономикасының даму ... ... - ... ішкі және ... ... ... Ішкі ... екі
аспектіде қарастырылады: ұлттық ... ... ... және ... ... ... маркетинг. Соңғысы фирманың клиенттерін және ... ... ... ... ... бейімдеуін көздёйді.
Қазақстандық кәсіпорындарда өз қыз-меткерлері ішкі маркетинг ... ... ... ... ... экономиканың ғаламдану жағдайында халық-аралық маркетинттің
әдістері мен қағидаларын пайдалану ... ... ... Ішкі ... ... маркетингтің әр елдің ұлттық, ... ... ... ... ... ... өзгешелігі бар. Отандық
кәсіпорындардың сыртқы нарыққа ... ... ... және ... ... олардағы заңдарды, мемлекеттік
стандарттарды, әлемдік ... ... ... ... мен ... тереңнен білуді талап етеді.
Әлемдік экономикадағы ғаламдану тенденциялары, ресурстарды теңдей етіп
бөліп ... ... ... ... ... ... және әр ел ... өзара байла-
нысы халықаралық нарықтағы маркетингтің ... мен ... ... ... ... ... ықпалын тигізіп отыр.
Әлемдік кеңістік ауқымында жүзеге асырылатын ғаламды маркетинг ... ... ... ... ... компа-нияларда
ғаламдық маркілер жоқ, сондықтан олардың қыз-меті экспорттық ... ... ... ... біздің нарықта қызмет ететін ТҮК-
лар ... ... ... ... ғаламды маркетинг
шараларынан әсер алуда.
Халықаралық және ғаламды маркетингтің дамуы отандық кәсіпорындар үшін
маңызды, өйткені әлемдік ... ... және ... капиталды
жұмылдыруға оның ықпа-лы зор. Ұлттық және халықаралық маркетинг арасында
аса қатты өзгешелік болмаса да, ... ... әр ... ... мен ... ... мәдениеті, эконо-микасының өзгешелігіне
байланысты бірқатар ерекшеліктері бар. ... ... ... көптеген елдердегі экономикалық және ... ... заң ... ... шетелдік бизнеске қа-
тысты қатаң үкіметтік талаптар, тарифтік және тарифтік емес ... әр ... ... ... валютаның айырбас бағамының
тұрақсыздығы, отандық өнімді шетелдік нарықтарға бейімдеу ... ... ... ... ... - ... бәрі ... маркетиштің дамуына кедергі жасайды.
Түлғалық немесе эго-маркетинг - нақты түлғаға қоғам-ның оң көзқарасын
тудыру және оны демеуге бағытталған қызмет. Саяси ... ... ... және ... ... ... және имиджін
көтеру мақсатында маркетинг әдістерін қолданады.
Қазіргі кездегі маркетингтің маңызды түрі — ... ... ... идея ... ретінде қараетыры-лады және «әлеуметтік
маркетинг» түсінігімен тығыз байла-нысты ... ... ... маркетингтің қарама-қайшы анықтамалары кездеседі. Кейбір
мамандар оны ... ... ... емес ... ... қолдану десе, ал басқалары - ... ... ... қызмет .деп атайды. Біздің ойымызша, әлеуметтік маркетинг
қоғам мүддесін ескере отырып жүзеге асырылатын және ... ... ... зерттеуге, сонымен қоса қа-нағаттандыруға
бағытталған. Мысалы, Қытайдағы отбасыны ... ... ... қаржылық көмек пен материалдық ынталандыру жасау. Әлеуметтік
мар~ кетинг негізінде жұмыс істейтін компания, егер оның ... ... ... ... өз ... бас ... «Филип Моррис
Қазақстан» ААҚ ... ... ... ... ... ... жарнама компаниясы және насихаттауы, әлеуметтік маркетинг логи-касына
сәйкес келеді.
Өндірушінің тұтынушымен ... ... ... және желілік сияқты
маркетингтің екі түрін айқындаймыз.
Соңғы жылдары Қазақстанда тікелей маркетингтің сан ... ... ... ол ... ... ... ... желісі және
БАҚ-тың басқа түрлері, жаңа технологиялар көмегімен, сонымен қатар таратып
сату және ... сату ... ... ... ... ... жылжытудың ең бір тараған түрі - ... ... - MLM) ... ... ... ол негізінен дамыған
елдерге, әсіресе АҚШ-қа тән, өйткені ондағы ... ... ішкі ... ... сыйымдылығынан көп асып түседі және оларды өткізуде мәселелер
туындайды. Оның мәні ... ... ... табылатын
тұтынушыларды ең көп ... ... ... ... ол өз
тауарларын жарнамаламайды және арнайы сату ... ... ... ... ... табылатын дистрибью-терлер жүзеге асырады. Олар өз
кірісін өткізу арнасының тұтынушылық ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі мүшелеріне төлем
төлеуге жіберіледі. Желілі маркетинг тауарларды жылжытудың ең ... ... ... ... ... ... ... бақылайтын фирмалар-дың
нарыққа енуге жасаған кедергілерін айналып өтуге мүмкіндік береді.
Маркетингтің бұл түрін Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Ба-тыс кәсіпкерлері оңтайлы қолданған, ол
косметика, медици-налық препараттар, түрмыстық химия тауарларын ... ... ... ... ... болатын.
Жіктеу белгілерінің бірі - ол тауарлар мен қызметтерге ... Оған ... ... ... түрі бар, ... мақсаты -
нарықтағы сұраныс жағдайын зерттеу және оларды басқару шараларын әзірлеу.
Жағымсыз ... егер ... бәрі ... көбі бұл ... ... ... Мысалы, кейбір тауарларға жағымсыз сұраныс
вегетариандықтарда, шылым ... ... Бұл ... ... ... оның ... - тауарға деген дүрыс сұранысты ... оның ... ... ... ... жылжытудың неғүрлым
тиімді түрін қолдану.
Ынталаңдырушы (креативный) маркетинг- тауарға сұраныс жоқ немесе
сұраныс ... ... ... Мүңцай жағдай тұтынушы тауарды
білмегенде немесе оның қасиеттерін ... деп ... ... ... құралдары - бағаны күрт төмендету, ... ... ... ... ... ... ~ ол ... (болуы ықтимал) сұра-ныс, тұтынушылар
ңарықта бар тауарлармен қанағаттанбаған ... ... ... міндеті - ықтимал сұранысты нақты сұранысқа айналдыратын ... ... ... құралдары - тұтынушылардың қажеттілігі мен
үмітіне сәйкес өнімдерді шығару, тиімді жарнама ... және ... ... ... ... қолданылады. Оның төмендеуі нарықтың
осы тауар түріне ... ... ... ... ... ... міндеті тауарға қосымша жаңа қасиеттер қосу және жаңа ... табу ... ... ... ... ретінде, шылым шегуге қарсы
белсенді күрес кезіндегі американдық те-мекі компанияларының ... ... Бұл ... ... ... сұраныс күрт төмендеді, ол
құрамында зиян-ды заттары аз арнайы маркалардың пайда болуына әкелді.
Синхромаркетинг - ... ... ... ... ... ... ... Синхромаркетинг еүраныстың маусымдық және
басқалай құбылуынан пайда болады. Мысалы, қызмет ... ... ... ... ... ... циклдік өзгерістер.
Сұранысты тұрақтандыру үшін шығарылатьш өнімнің ... ... ... мен жылжытудың тиімді әдістерін пайдалану қажет.
Толық құнды немесе оңтайлы сұраныста қолдаушы маркетинг қолданылады,
оның міндеті - ... ... ... ... ... ... қолдау.
Шектен тыс сұраныс кезінде, оның ... ... ... мен тауарлық ресурстарынан асып түссе, ... ... ... ... өте ... ... ол ... жоғары
бағамен сатуға, өндірісті ұлғайтуға мүмкіндік береді. Бірақ тауар нарықта
аз ... ... ... ... ... теріс болуы мүмкін.
Сондықтан демаркетингтің мақсаты -шектен тыс сұранысты уақытша төмендету.
Мұндай жағдай-да бағаны жоғарылату, жарнаманы қысқарту, ... ... ... ... ... ... ... құралдарын
қолдану қажет.
Иррационалды сұраныс денсаулыққа зиян, ... ... ... ... ұтымсыз өнімдерде бо-лады (наша, алкоголь, шылым,
порнография). Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... - бағаны күрт жоғарылату, насихатқа сүйеніп, ... ... ... ... ... ... тұтынудан бас тартуға
сендіру.
Міне осылайша, Қазақстан экономикасында нарықтық экономикаға ... ... түрі ... ... ... ... ... марке-тинг, стратегиялыкқа ... ... ... ... ... кең ... ... Маркетингтің қағидалары және қызметтері
2.1. Маркетингтің негізгі мақсаттары
Фирманың өндіру-өткізу қызметін басқару жүйесі ретінде маркетинг ... ... ... ... ... ... ... фирма
басшыларына тұты-нушының сұранысын өз уақытында айқындап, тауарларыи
олардың қажеттіліктері мен ... ... ... береді.
Қағида-теория мен ғылымнан шығатын ұйғарымдардың негізі немесе ... ... ... ... ... ... тұрақты заңдылық.
Маркетингтің қағидалары - маркетинг дамуының тұрақты заңдылығын сипаттайтын
негізгі ережелер.
Маркетингтің мынадай қағидаларын бөліп көрсетуіміз керек:
1. ... ... және ... ... зерттеу. Бұл
қағида кәсіпорынның өндірістік бағдарламасын қалыптастырудың негізі болып
табылатын ... ... мен ... ... және ... ... жүйелі түрде жүр-гізуді
көздейді.
2. Сұраныс пен ... ... ... ... ... өндірістің тұтынушылық сұра-нысқа бейімделуі.
Өндірістің қызмет етуі сұранысқа байла-нысты, сондықтан ол ... ... ... ... алушылардың қажеттіліктері
мен олардың даму тенденциялары туралы нақты білімге сүйеніп, жүзеге
асырылуы ... Бұл ... ... ... ... сөз ... ... сөздермен бей-нелейді: «Өндірілген затты сату шарт емес, сатылатын
затты өндіру керек». Бұл қағиданы жүзеге асыру ... ... ... мен тұтынушы сұранысын, сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... мен ... ... ... ... және ынталандыру. Тауарды жасай отырып,
белсенді түрде тұтынушылық сұранысты ... ... ... әсер ету ... Нарықта жаңа тауарлардың сәтті өтуі маңызды
проблема бо-лып табылады. Мұны әлуетті сатып алушыларды ... ... ... мен ... ... ... ету негізінде шешу
керек.
4. ... ... ... ... Бұл ... ... еткен
жағдайда пайда алуға жетелейтін фирма мақсаттары ... ... ... ... ... ... басқару арқылы жүзеге асырылады.
Маркетингтік бөлімнің ... ... ... және ... ... болжамды бағалауға негізделген, оның даму
саясатын және стратегиясын ... ... ... ... ... тиімді қабылданған стратегиялық және ... ... ... ... ... ... ... маркетинг қызмеітерін талдаушы, өндірістік,
өткізушілік лсәне ... ... ... ... қызметке
нарықты және тауарды зерттеу, стратегиялық және оперативтік ... ал ... - ... ... ... және олардың сапасын
жоғарылату; өткізушілікке - өнімді жылжыту және сату қызметі жатады.
Маркетингке жоспарлау, ұйымдастыру, үйлестіру мен ... ... ... ... ... да ... Олар маркетингтің мынадай өзіндік
ерекшелік функцияларымен толықтырылып, нақтыланып отырады:
- ... ... ... ... ... жоспарлау;
- Кәсіпорынның маркетиштік қызметін ұйымдастыру;
- Тауарлық саясаттың жүзеге асуы;
- Баға саясатының қалыптасуы;
- Кәсіпорынның сату ... ... ... мен ... ... ... ... қызметін бақылау. ... ... ... ... фирмалардың және компаниялардың
маңызды бағыттарында жүргізіледі. ... ... ... және оперативтік жоспарлар құрылады. Бұл ... ... мен ... ... ... және мықты жақтары,
тауар, баға, сату коммуникациялық саясаттары және ... ... ... ... ... ... ... арналған
маркетиштік зерттеулермен, өнімнің бәсекеге төтеп бере алатындай ... осы ... ... және ... ... ... арқылы тауар
өткізудің оңтай-лы жүйесін қалыптастырумен байланысты мәселелердің ... ... ... ... әрекет тек арнайы құрылған маркетинг
қызметімен ғана іске асырылмайды, бұл ... ... ... ... ... ... қатысады.
Тауар саясаты тауардың ассортименттік тұжырым-дамасын, олардың сапасын
және бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатуды, өнімнің өмірлік циклын талдауды,
жаңа және ескі ... ... ... ... ... стратегиясын айкындауды, ораманы жасау және сервисті ұйымдастыруды
басқаруды қамтиды.
Баға кәсіпорынның маркетингтік әрекетінің басты ... ... ... ... ... ... ... қүру нарықта
бәсекелік күрестің күшті қаруы болып табылады. Баға ... баға ... ... қамтиды. Оларға шығындарға, сұранысқа, ... және ... ... ... ... жатады.
Өткізу саясаты тауар өткізу формалары мен арналарының тиімді жүйелерін
ұйымдастыруды көздейді, бүған көтерме және бөлшек ... ... ... ... ... ... жүйесі және түпкі
тұтынушыларға өнімді жеткізу жатады.
Өнімді жылжыту жарнама, паблик рилейшнз (көпшілікпен ... ... және ... ... ынталандыру арқылы іске асырылады.
Маркетинг әрекетін бақылау оны ... ... ... және ... ... ... ... енгізуге жағдай жасайды, сөйтіи фирманың
маркетингтік қызметінің жемісті болуына мүмкіндік береді.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қысқа, орта және ұзақ мерзімді маркетинг мақсаттары маңызды
орын алады. Бұл мәселенің маңыздылығын баса атай отырып, ... ... ... ... ... ... жел де жоқ» деген сөздерін
келтіруге болады.
Менеджменттің негізін салушылардың бірі Г. ... ... он екі ... атты ... ең ... қағида ретінде
нақты қойылған мақсаттарды келтіреді (25, 27- ... ... ... И. ... ... -менеджментке
фирманың жұмысын бағыттап отыруға және оның нәтижесін қадағалап ... ... ... ... ... ... ... тура келеді.
Көптеген фирмалардың мақсаттары ресурстарды пайдалану-ды оңтайландыруға
бағытталған экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... фирманың өз мақсатына жетуін қамтамасыз етеді.
Бұл мақсаттар сан арқылы көрсетіледі және нақты, ... ... ... ... әр ... жағдайларға қарай түзетуге келетін мақсаттар болуы
мүмкін.
Мақсаттар ... ... ... орын фирманың табиғи мақсаты болып
саналатын - үнемі пайда түсіру және оны көп шамалау ... ... ... ... ... ... және ... фирмалар
пайданы өзінің қызметінің негізгі мақсаты ретінде қарастырады. Германия
маркетинг ассоциациясы мәліметтері бойынша, неміс ... ... мақ~ саты жаңа ... ... ... оны жаңғыртып, жетілдіру
(модификациясын) болып табылады. Әйгілі жапондық фирмалардың стратегиялық
мақсаты тауардың сапасын ... «Sony» ... ... А. ... ... ... атты ... «Біздің
компанияның басты мақсаты - сапа» деп жазған (26, ... ... ... ... ... - адам ... бизнес
әлемінде табысты дамып келе жатқан компаниялардың басшылары оны ... - ... мен ... ... жету үшін ... ... деп ... (27, 17-6).
И. Ансофф, П. Друкердіц ойынша, компанияның ... ... ... бір ғана ... негізделуге болмайды, ол
мақсаттарды жүзеге ... ... және ... ... кедергі болады.
Олардың айтуынша, пайда алушы ұйымның бір ғана ... ... ... оның
бір бүтағы фирманың пайдасы ... ... ... пайдалану
керек (28, 91). Мақсаттар баламасы ретінде олар ... таза ... ... ... ... ... ... (максимилизациялауды)
ұсынды.
Пайда алу фирманың қысқа мерзімде табысқа жетудің өлшемі ... және ол ұзақ ... ... іске асыруда жарамсыз. Жаңа
технологиялық шешімдердің ... ... ... капиталындағы
қажеттіліктердің өсуі, ұйымның бағдарлық құндылықтарын қайта бағалауы фирма
мақсаттары тұжырымдамаларының ... ... ұзақ ... ... алға ... Сондықтан ұйымдағы әр түрлі топтардың
(менеджерлер, ... ... ... бір-біріне сәйкес
келмейтін мақсаттарды топтастыратын және олардың арасында тепе-теңдік
қүратын «мүдделі ... ... атты ... ... болды. Бұл
жағдайда фирма әрбір ... ... ... өзара ықпалы бар мақсатын
алға қоюы керек.
Әр түрлі компаниялардың мақсаттары бірдей бола ... ... ... арасынан ең негізгісін ... ... ... ... ... болып табылатын екінші деңгейдегі мақсаттардың бәрін
бір тізімде біріктіруге болады. Кейіннен сыртқы ортаны маркетингтік талдау
нәтижесінде және ... ... ... ... ол ... жолдарын анықтағанда, бұл мақсаттар түзетілуі мүмкін.
Нарықтық ... ... ... ... ... маркетингінің басты мақсаты - компанияны сақтау болды (2
кесте).
2-кесте
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... сапасын |Сауда |
| |алу ... ... У ... н |
| | ... | |жылжыту ... ... |+ |++ | |+++ ... және К°» |+++ | |-н- |+ ... Ай» |+++ |++ |+ | ... |+++ |+ |++ | ... |+-Н- |+ |++ | ... ... |+-Н- |+-) |+ | ... ... |++ |һ | |+++ ... ... |+-Н- |++ | |+ ... ... |+++ | |+ |++ ... сүлу» |+++ |+ |++ | ... |+++ |+ |++ | |
* ... ... ... ... ... негізінде
әзірленген.
+++ -маркетинггің басты мақсаты; ++ және + - аралас мақсаттар.
Кестеден көріп тұрғанымыздай, қазіргі кездегі жағдай ... ... ... ... ... ... ал ... үлесін ұлғайту, өнім
сапасын жоғарылату арадағы мақсат болып табылады.
Осылайша, отандық компаниялар өзінің нақты орын-далатын ... және ... ... ... ... жазбаша түрде
сәйкес жос-парларда көрсетуі қажет.
Нақты мақсаттарды фирманың өндірістік-ресурстық мүмкіндіктерін талдау
және барлық басқару ... ... ... ... ... ... Мұндай әдістемелік тәсіл отандық компаниялардың
нақты мақсатты анықтау үдерісін басқаруға және оларды ... ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктері
Нарықтық қатынастардың дамуына орай, экономикалық субъектілердің
қызметін басқарудың нарықтық ... ... ... ... ... ... ... қағидаларын терең пайдалану
үшін, оның теориясы мен әлемдік ... ... ... ... ... және ... ... ескере
отырып, қайта пайымдау қажет.
Әкімшілдік-жоспарлы экономика кезеңінде отандық ғалымдар маркетингті
өнімді мөлшерден көп өндіріп, оны өткізумен ғана ... ... ғана тән ... ... ... ... ... елемеу, көптеген өнімнің өткізу нарықтарының
және тұтынушылардың төлем ... ... ... ... ... өнімнің ірі қорларының ... ... ... ... ... ... ... алғашқы
кезеңіне тән. Егер 1998 жылдың 1 ... ҚР ... ... ... республика мыздың өндіруші кәсіпорындарында дайын өнім
қорлары 10 млрд теңгеден астам ... ал 2000 ... 1 ... - 5 ... ... (29). ... жағдайдың басты себеп терінің бірі ... ... ... ... сұранысына маркетингтік
зерттеулер жүргізбеуі болып табылады.
Қазақстан экономикасында маркетингті ... ... ... және экономикалық субъектілердің қоршаған орта факторларының
қағидаларын пайда-лану барысына ... ету ... ... ... ... орай ... жоспарлы-директивті байланыстың үзілуі өтпелі кезең
қиыншылықтарын арттырды және ... ... ... ... ... ... ... отандық маркетингтің
қалыптасу және даму үдерісіне ықпалын тигізіп, оның экономикасының әр түрлі
саласында қалыптасу өзгешелігін анықтады. ... ... ... ... бір ... яғни ... алушы нарығы» жағдайында,
бәсекелестік дамығанда және нағыз бабындағы нарықтық қатынастар ... ... ... АҚШ-та маркетинг даму шартына катысты әр түрлі
көзқарасты ұстанатын түтас мектептер бар. Мәселен, ... ... Т. ... ... ... маркетинг мектебі нарықта
бәсекелестік болмаған күннің өзінде маркетинг өз ... ... ... ... штатындағы Экономика универсйтетінің профессоры
Скиннер басқарған ... ... ... ... тек ... ... және дамыған бәсекелестер жағдайында ғана орын алады.
Маркетинг дамуының маңызды ... - ... ... ... ... ... жүргізетіндей, ұсыныс сұраныс-тан жоғары болатындай жағдай
жасау.
1994 жылға дейін Қазақстанға тауарлық ассортименті ... ... орын ... «сатушы нарығы» жағдайы тән еді. ... ... ... мен ... нарықтардың тауарларға үнемі ... ... ... ... ... ... бастады, бұл
негізінен бағасы әлемдік бағадан әлдеқайда ... ... ... ... бере алмауынан және йм-порт есебінен болды. 1998
жылдың тамызында ішкі нарық-тағы қант бағасы әлемдік ... екі есе, ... май 1,7 есе ... ... Егер ... ... ... жылдары тұтыну нарығының ... ... ... ... ... ... ... (челно-ки) әсер етсе, қазір ол өнімді отандық ... ... ... келе жатыр.
Тұтыну тауарлары мен қызметтері нарығының жай-күйіи талдау ... ... ... ... жағ ... ... бастағанын
көрсетті.
Маркетинг үшін қолайлы шарттар тек дамыған бәсеке-лестік қатынастар
жағдайында ғана ... іске ... ... ... ... ... Монополия маркетиштің нарықтық мүмкіндіктерін біршама
төмендетеді. Қазақстанда нарыққа өту кезінде шоғырландыру және ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан моно-полияланған өнеркәсіп орныққан.
Кейіннен бәсекелестік ор-таны қүру жөнінде ... ... ... ... және ... ... қайта маман-дандыру және
әртараптандыру (диверсификациялау), шағын және орта кәсіпорындар ... ... ... ... ... және тұтыну тауарлары бойынша
құрылған нарықтар олигополистік болып табылады.
Экономиканы басқару жүйесінің ... ... ... ... ... сала-сының белсенді дамуы және
басқадай жаңадан жасалған нарықтық өзгерістер маркетинг ... ... ... ... де, ... ... нарықтағы еркін іс-
әрекеттерін қарастыратын нағыз бабындағы нарық-тық қатынастар, ... ... қор ... ... тауар биржалары, нарық инфрақұрылымы әлі де
болса қа-лыптаспаған.
Қазақстандағы маркетингтің ... ... ... ... ... жоспарлау, сұранысты зерттеу және ... ... ... ... да қолданылғанын атап өту ... ... ... ... 70-жылдары пайда ... оның ... ... ... ... қызметінде
пайдаланылды, ол отандық өнімнің шетелдік нарықтарға шығуына жол ашты.
Маркетингтің негізі 1976 жылдан ... ... ... ... ... ... тұтынушы талап-тарын ескере отырып, өнімді өндірудің
әдістемелік тәсілі ретінде КСРО-да, кейіннен Ресейде қаланды (16, 7-6). ... ... ... ... ... және ... маркетинг бөлімдері құрылды, осы кезеңде маркетингтің мәскеулік
мектебі қалыптаса бастады.
Қазақстанда маркетинг ғылым бағыты, ... ... ... ... ... ... жүйесі ретінде республиканың нарықтық
қатынастарға өтуінен бастап қалыптасты. 1991 жылдан ... ... ... ... ... ... оған ... мамандардың
қызметі енгізіле бастады. Республика ГІрезиденті Н. Назарбаев 1994 ... ... ... ... ... алып шығатын бағдарламасы
бар, маркетингті және өндірісті жаңғыртып, жетілдіруге қаржы табу жолын
білетін ... ... ... деп атап өтті (30, ... ... ... ... құралы болып табылады, сондықтан
отандық экономикада ол неғұрлым бәсекеге қабілеті күшті ... ... ... ... мен ... алғашында коммерциялық
құрылымдарға, саудаға, ауыл шаруашылығында, қаржылық-банктік жүйеде, ал
кейінірек - өнеркәсіптік кәсіпорындарға, ... ... ... ең ... ... емес ... ... дамыды.
Қазіргі жағдайда көптеген ірі және орта ... ... ... ... ал олардың кейбіреуінде департаменттер іс-
әрекет ... ... ... бөлімдерін ұйымдастырудың нақты схемалары
мен түрлері әр түрлі болуы мүмкін, бірак ... ... ... ... жағдайын, тауарлық, өткізу, баға және коммуникацияны
ұйымдастыру сияқты ... ... ... ... қызметі кәсіпорынның негізгі мақсаттарын
жүзеге асыруға және ... ... оның ... қызмет етуіне әсер
етеді.
Олардың көпшілігінің маркетинг қызметі құрылымдары кезінде директивті
(жоғарғылардың ... ... ... ... ... да,
қазіргі күні нарық талаптарына сай түзетілуде. 2001 жылы маркетингтік
тәжірибені ... ... ... ауыр ... ... ... «Харрикейн
Қүмкөл Мұнай», «Беккер және К°» және басқа да Қазақстанның ірі және орта
кәсіпорындарының маркетинг жөніндегі директорлары мен ... ... ... ... ... маркетинг және жарнама бөлімдері бар
екендігін, ал респонденттердің 17%-інде ... ... әлі ... ... ... күнге дейін маркетинг бөлімдері құрылмаған кәсіпорындарға
«Қазақмыс» «Қүйма-механикалық зауыты», «ХаррикейнҚүмкөлМұнай» БК ЖШС ... ... ... ... ... тау-кен металлургиялық кешен
кәсіпорындарының алғашқы бөлімшелерінде және мұнай өндіруші ... ... көбі ... ... ... ... ... Бұл қазіргі кезде Қазақстанда шетелдік компаниялар қызмет ете бас-
тауымен, ... ... ... жаңа ... ... тұтыну нарығында бәсекеге қабілеттіліктің шиеленісе түсуімен
түсіндіріледі, осының бәрі ... ... ... ... ... ... ... нарықтық зерттеулер, нарық коньюнктурасын
болжау, маркетингтік баға саясатын ... ... ... ... және т.б. ... маркетинг бөлімінің басқару құрылымының
қарқынды түрде қалыптасуы 1996-1997 ж.ж. ... ... ... қолдану саласының өсу қарқынын
талдау шартты түрде екіге бөлуге бола-тын кезеңдерді анықтауға мүмкіндік
берді ... ... ... ... ... жөне оның даму
кезеңдері
Бірінші кезең шамамен 1991 жылы дами ... оған ... ... және ... ... ... ... жекелеген элементтері мен қағидаларын пайдалану тән болды. Бұл
кезеңде кәсіп орындар ... ... ... ... бейімделді,
сондықтан да маркетингтің өндірісті басқарудағы ролі қо-салқы ғана ... ... өту ... ... ... кедергі
болған негізгі себептерге: ... ... ... ... ... ... ... төленбеген
төлемдерді, импорт тауарының интервенциясын және дәстүрлі өткізу арналарын
жоғалтуды, ... ... ... ... ... істеу
тәжірибесінің болмауын жатқызамыз. Осының бәрі ... ... ... келді.
Осы кезең ішівде, маркетинг жөніндегі және маркетинітік зерттеулер
жүргізетін агенттіктер мен оргалықтар, ... ... ... ... осындай кафедралар, маркетингтің инфрақұрылымы қалыптаса
бастады. 1991 жылы ... және ... ... ... ... ... ... құрылды. 1993 жыльг Қазақ Басқару академиясы ... ... ... ... ... университеті) қазақстандық оқу
орындарының ішівде бірінші болып маркетинг бойынша мамандарды дайындайтын
маман -дықты және ... ... ... ... ... ... ... қальштасуы басталды.
Қазақстандағы нарықтық қатынастардың қалыптасуының объективті және
субъективті жағдайлары, ішкі нарықтың ... тыс ... ... ... ... ... ету сипаты, басшылықтың
маркетинг рөлін бағаламауы, оның қазіргі тұжырымдаларының дамуы мен жүзеге
асырылуын ынталандырмады. Сондықтан республикамызда ... ... ... ... ... ... болды.
2000 жылдан бастап маркетинг дамуының екінші кезеңі басталады, оған
көптеген отандық ... ... ... тән. ... әсіресе оның бағалық емес тәсілдерінің шиеленісуіне ... ... ... саналы түрде жете ұғъшып, ... ... бола ... Маркетинг нашар да-мыған кэсіпорындар
негізінен өз өнімдерін өткізу проблема-ларымен айналысады және маркетингтің
ролін жете бағала-май ... ... ... ... ... ... қалаушы ретінде қабылдадыңыздар ма?» деген сауалға
«ФудМастер», ... ... ... «РЯО ... ... ... мар-кетинг бөлімінің басшылары оң жауап берді. Оларда марке-
тинг жүйесі қальштасқан және олар енді жетілдіру бағытында дамып келеді.
«Алматы шайы», «Қарағанды конфеттері», ... ... ... ... ... ... ... мамандары, олардың басшылары бұл
тұжырымдаманы әлі толық мақүлдамаған. Міне ... осы ... ... ... ... ... маркетинг қалыптасу
кезеңінде. Көптеген жағдайда мұндай тәсіл ... ... оны ... және ... бейнесі ретінде қабылдау ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда маркетинг бөлімдері әлі жоқ.
Мысалы, ... ААҚ, ... ... зауыты, «Қарағанды конфеттері»
компанияларында маркетинг бөлімі жоқ, оның ... ... ... ету ... бір ... ... бойынша, нарыққа өту кезінде маркетиш бөлімін қүруға сапалы
тәсілдер болмады, сондықтан, олар дың ... ... ... ... сол ... ... ... жағдайында болды. Кейбір кәсіпорын-дарда
тек бөлім атауларының ауысуы ғана болды. Қаржылық жағдай, мамандардың ... ... ... тәжірибесінің аздығы, басқару ... ... ... жете ... жеке ... бөлімін құруға бөгет болды. Сон-дықтан маркетингтің кейбір
элементтері компаниялар меи ... әр ... ... бөлімшелері
арасында шашыраңқы түрде бей-берекет атқарылып жүрді.
Сонымен бірге маркетингтің қалыптасуы ... оның ... ... ... қажет. Нарықтың дамуының алғашқы
кезеңінде ... ең ... ... ... ... етпейтін, нақ сол
уақытта нәтиже беруге мүмкіндігі бар элементі баға болды. Ал, ... ... ... ... ... ... жарнама болды.
Қазіргі кезде маркетингтің ең жиі қолданылатын элементі жарнама және
«за1е8 рготоііоп» (өткізуді ынталандыру) ак циялары.
Салыстыру ... ... ... кешенінде басты орынды жарнама және
өткізуді ынталандыру ... ... ... - ... ... ал
Жапонияда - өнімдік сая-саттағы инновацияға басым көңіл бөлінеді.
Маркетингтің маңыздылығына көзі жеткен компаниялар ... ... ... кеңейтіп, өзіндік мар-кетинг бөлімдерін қүрды (4-кесте).
4-кесте мәліметтерінен көрініп тұрғандай, нарыққа ... ... ... өз күшімен және маманданған ұйымдарды
тарту арқылы жүргізіліп, маркетингтік жоспарлар құрылады.
4-кесте
Қазақстандық компаниялардың маркетинг жағдайының сипаттамасы
| ... ... ... |
| ... | |
| ... ... |«Қарағанды конфеттері», «Қазақмыс» |
| |жоқ компаниялар | |
|2 ... ... ... ... |
| |бөлімдеріндегі адамдар саны 5 |орталығы», «Алматы шайы», «Баян |
| ... ... ... «РК.0 ... ... және |
| |5 пен 10 ... ... 20-дан |К°» «Рахат», «Филип Моррис» |
| ... | |
|3 ... ... ... ... ... ... Моррис», |
| |Қосымша ... ... ... |
| | ... ... ... ... | ... ... |
|4 ... ... ... және К», «Алма-ты |
| |зерттеулерді ... ... ... ... ... ... ... «ФудМастер», «Әсем-Ай», |
| |ездері жәңе ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
|5 ... - ұзак ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |- ... ... ... ай|«Алматы шайы», «Баян-сұлу»,|
| |нал ысаты н дар ... ... ... |
|6 ... колеміне %-пек ... ... ... Моррис» |
| ... ... 8-ге ... ... «Әсем-Ай» «Алматы |
| |2-ге ... I -ге ... ... ... «Баян |
| | ... |
* ... ... ... бойынша автор әзірлеген
Пепси-кола және шырын өндіретін "РЯО ... ком~ ... үлгі ... ... на-рығында 2000 жылдан бері ... келе ... ... ... ... ... қағидаларына
не-гізделген. Компанияның франчайзинг жүйесін тиімді пайдалануы, оның жаңа
озық технологияны «ноу-хауды», басқару ... және жеке ... пен ... ... ... үшін тиімді оқытуды қамтамасыз
етуге, шетелдік инвестицияларды ұлғайту мен нарыққа жоғары са-палы ... ... ... ... ... ... алушылық сұранысын
қанағаттандыруға бағьпталған. Менеджменттің американдық тәжірибесі, соның
ішінде логистика және ... ... ... пайдаланылады.
Маркетингтің рөлі қосымша болатын компанияларда тиісті қызметкерлер
саны бір немесе екі адам. Олар марке-тингтік зерттеулерді өз ... ... ... айналыспайды.
Қазақстан кәсіпорындарының маркетинг жағдайын си-паттаушы ... ... ... ... кеткен шығындар. «РКО ВоШегз», «Филип
Моррис», «Қант ор талығы» ... ... ... оиың ... 8 ... тұрады. Бұл көрсеткіш компанияньш ... ... ... ... тұжырымдаманы жүзеге асырудың тиімділігі, кәсіпорын
мақсаттары, ұйымдастыру оңтайлылығы, ре-сурстарға, шығарылатын тауарлар ... ... ... орта және ... ... сияқты фактор-
лар әсер ететін, ... ... ... ... нысанына
байланысты.
Нарыққа өтудің бастапқы жылдары маркетинг ... ... ... құрылған, бірақ кейіннен оның көптеген компаниялар үшін тиімсіздігі
анықталды. Сондық-тан бұл құрылымдарды функционалды ... ... қүру ... пайда бола бастады. Мұндай шешімге «Фуд Мастер»,
«Әсем-Ай», «Беккер және К°» ... ... және ... ... ... ... ішінде нарық талаптарына ... ... ААҚ ... ... ... ай-туға болады, оның
ұйымдық құрылымы үш бөлімнен тұрады. Олар маркетингті ... (5 ... ... және ... (6 адам), өткізу (5 адам) бөлімдері. Бұл
кәсіп орынның біріктірілген ... және ... ... оны ... ... саланың лидеріне айналдырды.
Өндірістің өсуіне және де маркетингтің жүйелі тәсілдерін пайдалануға
кедергі фактор - ... ... ... ... ... ... ... тауарлар негізінен орташа төлем қабілеті ... ... ... ... алушы сұранысына тәуелділік өндіріс
шығындарын азайтуға және ... орай ... ... ... ... ... қызметін басқару жүйесі ретінде
қазір әлі ... ... ... ... ... ... компанияларда ол мақсатты іс-әрекет ретінде дамиды және
жетіледі. Бұл негізінен ... ... БК және ... бейімделген
кәсіпорындар.
Маркетингтің даму деңгейін сипаттайтын ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... пайдалану ауқымы өте кең. АҚШ халқының 70%-ы экономиканың ... ... ... ... бұл елдегі жарнамаға кететін шығын
шамамен 1 млрд. ... ... Ал, ... ... 2
миллиардқа жуық доллар инвестициялана-ды (31, 22-23 6).
Қоғамдық пікірді зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... (ИМФ), Америка маркетинг
ассоциациясы (ААМ) сияқты ... ... ... ... ... ... рөлді атқарады. Америка маркетинг
ассоциациясының құрамына іскер адам-дар, жоғары оқу орындарының ... ... ... ... Бұл ... маркетинг және маркетингтік
зерттеулер жөнінде ... да ... ... ... 2000 жылы құрылды.
90-жылдардың басында «маркетинг сапасы» деген түсінік пайда болды.
Киль университетінің профессоры ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтық, ұйымдық,
әлеуметтік аспектілерден, ... ... ... ... ету және
түтьшушыларды саралау (дифференциациялау) қағидасынан тұрады [8, 19-6.].
5-кесте
«Маркетинг сапасы» ... ... ... ... ... ... | ... ... ... сұранысын қанағаттандыру, үнемі |
| ... ... ... мерзімді ойлауға қарағанда|
| ... ... ... ... ... ... ... бейімделу, нарықтың моиділігіне |
| ... ол ... ... ақпаратты |
| ... ... ... негізінде тұжырым-|
| ... ... ... ... ... ... бейнесі мен енімі туралы |
| ... ... ... ... емес, сезіммен |
| ... ... ... ... меи ... лайда орталықта-рын|
| ... ... ... және ... ... |
|Әлеуметтік ... ... ... ... және |
| ... ... ... ... ... ету ... |Маркетингтің жеке функцияларын біржақты бөліп |
| ... ... ... ... ... қолдану|
|Тұтынушыларды саралау |Иарықтык тауаша саясатын қалыптастыру, |
|(дифференциациялау) ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... келтірілген мәліметтер «Пфанни», «Даймлер-Бенц», «Никсдорф»,
«ИКЕА», «Эрко», «Нивеа», «Отто Фер-занд», ... ... ... ... ... ... негізінде алынған. Олар тиімді маркетинг
жүргізгендері үшін «Дойчер маркетинг прайз» сыйлығъшен марапатталған.
Қорытынды
Маркетингтің біздің бәріміздің ... ... бар. Бұл ... ... ... ... және ... беріліп, оларды пайдалану
нәтижесінде бірқатар өмір ... ... ... аса көп ... ... түрлері кіреді, оның ішінде:
маркетингілік зерттеулер, тауарды дайындау, оны ... ... ... ... және жеке ... т.б. ... адамдар
маркетингті өткізу туралы ... ... ... ал ол ... ... ... тұрған мақсаттарды шешуге
қажетті тұтыныс мұқтаждықтарын ... ... ... ... қажетті бірнеше жұмыс түрлерін үйлестіреді. Маркетинг ... ... көп ... ... және одан ... көп уақытқа созылады.
Маркетинг – мұқтаждық және тұтыныс қажеттерін алмастыру арқылы
орындауға арналған адамзат әрекетінің ... ... ... ... ... жатады: мұқтаждықтар, тұтыныстар, мүдделер, тауар,
алмастыру, келісім және нарық.
Маркетингті басқару – бұл мекеменің ... ... ... ... ... ... ... мен пайдалы алмастыруларды белгілеу, нығайту
және қолдау шараларын талдау, жоспарлау және оларды жүзеге асыруды
бақылау. ... ... ... ... уақытына және
сипаттамасына ықпал етуді жақсы ... ... ... бар ... ... сұранымға сәйкес болмауы мүмкін.
Маркетингті басқару бес түрлі жол ұстанынымында орындалуы мүмкін.
Өндірісті жетілдіру ұстанымы бойынша – тұтынушының қазіргі тұтыныста ... әрі баға ... да ... тауарлар болғандықтан, тұтынушылардың
оларға деген мейірбанды көзқарастарын ескере ... ... ... ... ... және тарату жүйесінің тиімділігін
жоғарлатуға шоғырландыру керектігін пайымдау. Тауарды жетілдіру ұстанымы
бойынша, тұтынушылар жоғары ... ... ... және сондықтан
тауарды өткізуді үлкен ынталандырудың онша қажеті болмайды. Коммерциялық
әрекеттерді интенсификациялау тұжырымдамасы, егер фирма өткізу өрісіндегі
ынталандыруда ... ... ... ... тұтынушылар оның тауарын
қажетті көлемде сатып алмайды деген пайымдауға ... ... ... алға ... мақсатты нарықтар мұқтажы ... ... ... ... түрде қанағаттандыруды
бәсекелестерге қарағанда тиімді және өнімді тәсілдерді ... ... ... ... ... мақсатына жету кепілдігі,
оның тұтынысты қанағаттандыруды қамтамасыз етуді орындаумен қатар,
тұтынушылардың және жалпы ... ... ... деп ... жұмыстың тәжірибелері сатып алушы, сатушы және жай
азамат қатарындағы адамдарға ... ... ... Оның ... ретінде
мынадай мәселелер алға шығады: мүмкіншілігінше максимальды жоғары
тұтынысқа қол жеткізу; максимальды тұтыныс – ... қол ... ... кең таңдауды ұйымдастыру; өмір сапасын
максимальды түрде жақсарту. Көп адамдар ... ... ... ... деп ... оған қол ... құралы әлеуметтік-этикалық
маркетинг тұжырымдамасын пайдалану деп санайды.
Бұл жұмыстарға деген ... ... ... ... және ... емес өрістегі нарықта табыстырақ
жұмыс атқаруына маркетингтің ықпалын тигізетінін түсінушілердің ... ... ... ... ... Ф. ... маркетингом. М. Изд. Прогресс, 1990
2. Эванс Дж., Берман Б. Маркетинг. М. Экономика, 1990
3. Современный маркетинг //Под ред. ... В.Е. М., ... ... ... Шеденов Ө.К., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И. Жалпы
экономикалық теория. Алматы-Ақтөбе, 2002
5. Экономикалық теория негіздері. Я.Ә.Әубәкіров, ... ... ... ... ... ... ... Т.Қожамқұлов Алматы «Қайнар» 1991
7. Нарықтық экономика негіздері. Б.Жүнісов, Е.Мәмбетов, Е.Байжомартов
Алматы 1994
8. Маркетинг ... ... ... ... ... университеті, Алматы
2000
9. Қолданбалы экономика. Алматы 1997
10. Саяси экономия. Алматы 1990
11. Экономикалық теория негіздері. ... А. ... ... ... экономия негіздері. Ғасыров М.А. Алматы 1996
13. Экономикалық теория. Оқулық. Алматы 2000
14. Нарықтық экономика әліппесі. Алматы ... ... ... ... ... Ю.М.
16. Өндірісті интенсификациялау және нарықтық қатынастар. Чалбаев К. 1990 .
17. Экономика. С.Фишер, Р.Дорнбуш, Р.Шмалензи. М.,1993
18. Авдокушин Е.Ф. ... ... ... М., ... ... Нарықтық экономика теориясына кіріспе. Б.Мәдешев. «Экономика» Алматы
1996 ж.
20. П.Кругман, М.Обстфельд. Международная экономика. М., 1997 ЮНИТИ
21. ... ... и ... М., Изд. ... 1993

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын басқару жүйесіндегі маркетингтің ролі30 бет
Туризм нарығын маркетингтік талдау67 бет
Аспан әлеміндегі ең көп таралған объектілер - жұлдыздардың эволюциясы10 бет
Жалпы биология9 бет
Магнитті дауылдар және олардың биосфераға әсері3 бет
Өндірістің даму қарқыны және қоршаған ортаға түсетін салмақ4 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«омыртқалылардың эндокриндік және жүйке жүйесінің эволюциясы» тақырыбы бойынша тесттік бақылау3 бет
Аграрлық қатынастар олардың мазмұны мен эволюциясы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь