Құқықтық сана - қоғамдық сананың бір түрі

Кіріспе
1. Қоғамдық және құқықтық сананың түсінігі мен мазмұны
2. Қазақстанда құқықтық сананы жақсарту бағыттары
3. Құқықтық сана құқықтық ықпал етуді қамтамасыз ететін құрал ретінде
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Сана – объективті шындықты идеалды түрде бейнелеудің адамға ғана тән ең жоғары нысаны. Сана адамның өз болмысы мен объективті дүниенің мән-жайын, мазмұнын, ұғымын білуінде белсенді қызмет атқаратын психикалық процестердің (түйсіну, сезіну, қабылдау, ойлау т.б.) заңды нәтижесі болып табылады. Сана – шындықты бейнелеудің механизмі мен нысандарын тарихи дамудың сатыларына сәйкес айқындайтын философия, социология мен психологияның және жалпы танымның ең басты категорияларының, бірі. Сана негізінен жеке адам санасы және қоғамдық сана болып екіге бөлінеді. Сана адамдардың қоғамдық-өндірістік іс-әрекетімен еңбек процесінде пайда болып, тілдің шығуымен тығыз байланыста қалыптасады. Қай дәуірде болмасын адам туғаннан бастап алдыңғы ұрпақ жасап кеткен заттық дүниеге тап болады да, тек сол заттық дүниені белгілі мақсатта пайдаланып үйренгенде ғана ол саналы адам болып қалыптасады.
Адам тарихи қалыптасқан іс-әрекеттер, дағды мен тәсілдерді игеріп, әсіресе тілді үйрену нәтижесінде айналадағы заттар мен құбылыстардың объективті заңдылықтары мен қасиеттерін танып біледі. Адам айналадағы дүниеге өзін қарама-қарсы қойып, белгілі мақсатта іс-әрекетпен шұғылданғанда сол объективті шындық туралы өзінің білетін түсінігі мен біліміне сүйенеді. Бүкіл адамзат тарихының барысында қалыптасып жинақталған рухани қазына, мәдениет, мораль, дін, қоғамдық психология, өнер құрал-жабдық адамның шығармашылығынан туып, оның қолымен жасалған бүкіл заттық дүние түгелімен адамзаттың қоғамдық санасы болып табылады. Сана тарихи тәжірибені, білім мен ойлау тәсілдерін бойына сіңіріп, шындықты, рухани идеалды игеріп, алда тұрған мақсат, міндеттерді белгілеп, адамзат қоғамының бүкіл практикалық іс-әрекетін бағыттайды. Адамдар өзінің шығармашылық ойларын жүзеге асырып, табиғатты, қоғамды дамытумен бірге, өздерін де жетілдіреді.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі.
3. Бейсенова А., Біржанова К. Қазақстан Республикасы мемлекет және құқық негіздерін оқып үйренушілерге көмек. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
4. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права Казахстана. Алматы, 1994.
5. Сапаргалиев Г.С. Заң терминдерінің сөздігі. Алматы: Жеті Жарғы, 1996.
6. Ибраева А.С. Заң терминдерінің қазақша-орысша және орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Алматы: Жеті Жарғы, 1996.
7. Теория государства и права. /Под ред. Профессора М.Н.Марченко. МГУ, 1996.
8. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
9. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права. Учебное пособие. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
10. Спиридонов Л.И. Теория государства и права. М., 1995.
11. Общая теория и права./Под ред. А.С. Пиголкина. М., 1996.
12. Теория государства и права./Под ред. М.Н. Марченко М., 1998.
13. Теория государства и права в схемах и определениях. В.К. Бабаев, В.М. Баранов, В.А. Толстик М.,1998.
14. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет пен құқық теориясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Қоғамдық және құқықтық сананың түсінігі мен мазмұны
2. Қазақстанда құқықтық сананы жақсарту бағыттары
3. Құқықтық сана құқықтық ықпал ... ... ... ... ... ... – объективті шындықты идеалды түрде бейнелеудің адамға ғана тән ... ... Сана ... өз ... мен ... ... ... ұғымын білуінде белсенді қызмет атқаратын психикалық процестердің
(түйсіну, сезіну, қабылдау, ойлау т.б.) заңды ... ... ... ... ... ... механизмі мен нысандарын тарихи дамудың сатыларына
сәйкес айқындайтын философия, социология мен психологияның және ... ең ... ... бірі. Сана негізінен жеке адам санасы
және ... сана ... ... ... Сана ... ... ... еңбек процесінде пайда болып, тілдің шығуымен
тығыз байланыста қалыптасады. Қай ... ... адам ... ... ... ... кеткен заттық дүниеге тап болады да, тек сол ... ... ... ... ... ғана ол ... адам болып
қалыптасады.
1. Қоғамдық және құқықтық сананың түсінігі мен мазмұны
Адам тарихи қалыптасқан іс-әрекеттер, ... мен ... ... ... ... нәтижесінде айналадағы заттар мен құбылыстардың
объективті заңдылықтары мен ... ... ... Адам ... өзін ... ... белгілі мақсатта ... сол ... ... ... ... ... түсінігі мен
біліміне сүйенеді. Бүкіл адамзат тарихының барысында қалыптасып жинақталған
рухани қазына, мәдениет, мораль, дін, ... ... өнер ... ... ... ... оның ... жасалған бүкіл заттық
дүние түгелімен адамзаттың қоғамдық ... ... ... Сана ... ... мен ... ... бойына сіңіріп, шындықты, рухани
идеалды ... алда ... ... ... ... ... ... практикалық іс-әрекетін бағыттайды. Адамдар өзінің шығармашылық
ойларын жүзеге асырып, ... ... ... ... ... ... сана – қоғамдық сананың бір түрі. Саяси және моралдық санамен
тығыз байланысты. ... ... ... ... қолданылып отырған
құқық нормалары, заңдылық пен құқықтық тәртібі, қылмыс және оны ... ... ... мен ... жатады. Антагонистік қоғамда
таптардың өзіне тән ... ... ... Оның ... әр таптың қоғамның
экономикалық, саяси, мәдени өмірінде алатын орнына ... сана – ... ... мен қоғамдық болмыстың адам санасында
бейнеленуі. Қоғамдық сана адамның тәжірибелік іс-әрекеттерінен байқалады.
Сана қоғамның рухани ... ... ... ... табылады. Қоғамдық
сананың түрлері: саясат, құқық, философия, мораль, өнер, дін, ... ... ... оған ... ... етеді. Қоғамдық сананың
түрлерінің әрқайсысының өз объектісі мен бейнелеу ... ... ... пен адам ... өзіндік әсерін тигізеді. Идеологияның
саяси құқыклық нысандары қоғамның экономи-калық қатынасын ... ... ... ал ... ... ... – адамдардың мінез-
құлқының белгілі қағидалары мен ережелері түрінде бейнелейді.
Қоғамдық сананың түрлері қоғамның экономикалық базисымен байланыс жасау
сипатына қарай әр ... ... ... ... ... және құқықтық
түрлері басқа нысандарына ... ... ... ... ... ... өндірістік, шаруашылық қатынастарын тура, тікелей бейнелеп,
олардың төте ықпал жасауымен ... ... ... ... ... түсіп, белгілі тарихи кезінде осы нысандардың бірі қоғамның
рухани өмірінде үстем ... ... ... ... етеді. Мысалы,
феодализм дәуірінде дін үстемдік етті. Капиталистік қоғамда құқық ... ... ... ... өнер ... мен ... ... зор ықпалын
тигізді.
Құқықтық нормаларды жүзеге асыру – ... ... ... ... ... ... заң белгіленген мүмкіндікті пайдалану үшін
азамат белгілі бағытта әрекет жасап, белсенділігін көрсетуі ... ... ... жағы ... сана ... ... Құқықтық сана-
сезім белгілері мыналар:
- Құқықты белгілеу.
- Құқықты түсіну.
- Құқықты құрметтеу.
- Құқықтың дұрыстығына және әділдігіне сену.
- Құқықты сақтауға дағдылану.
- ... ... ... ... сана – ... ... азаматтарының жүзеге асырылып
жүрген заңдарға, оларды қолдануға, ... ... ... және қалауына, құқыққа басқа да ... ... ... ... ... пікірлерінің,
бағаларының жүйесі.
Құқықтық сана қоғамның құқықтық өмірін жандандыру және ... ... ... ... сана – құқық нормаларының қалыптастырудың қажетті шарты.
Олай дейтін себебіміз, құқықтық нормалар заң ... ... ... ... ... ... ... келеді. Адамдардың белгілі бір мүдделері мен
қажеттіліктері заң ... ... ... ол ... ... ... ... өтеді. Сондықтан да құқық нормаларының
сапасы олардың қоғамдық даму қажеттілігіне сәйкес ... ол ... ... құқық көзқарасы, құқық санасының деңгейімен тығыз
байланыста болады.
2. Құқықтық сана ... ... ... және ... іске
асырылуының ең басты шарты. Құқықтық ... ... ... ... Бұл ... олардың саналы түрдегі ерікті
әрекеттері арқылы орындалады. Яғни неғұрлым құқықтық сананын деңгейі ... ... ... ... ережелері нақтырақ орындалады.
Қоғамдық мәдениет саласында құқық мәдениетінің жетістіктерін ғана
басқарып, реттеп отырады. Мәдениет ... даму ... ... ... ... сана ... дамытып, жоғары дәрежеге көтереді. Құқықта
өз кезегінде мәдениетгі қорғап, реттеп отырады. Осыдан келіп ... ... Ол ... ... ... арқылы көрініс табады.
- қоғамдағы құқықтық сананың жағдайы, ... ... ... талаптарын орындау қажеттігін түсіну.
- заңдылықты сақтау;
- заң шығарудың ... оның ... мен ... ... бөлу;
- Сот, прокуратура басқа да заң органдарының жұмыс атқару сипаты.
Сонымен сана – объективті шындықты идеалды түрде бейнелеудің ... ... ... нысаны. Сана адамның өз болмысы мен ... ... ... мазмұнын, ұғымын білуінде белсенді қызмет атқаратын ... ... ... ... ... т.б.) ... ... болып
табылады. Сана негізінен жеке адам санасы және қоғамдық сана болып екіге
бөлінеді.
Құқықтық сана-сезімнің ... ... ...... ... ... ... – сана-сезімді дұрыс дамыту үшін тәжірибелік
жұмысты жақсарту; үшінші – ... ... ... ... үшін ... ... ... Құқықтық сана-сезім
нормативтік актілердің негізгі, қоғамдағы қатынастарды дұрыс реттеуші,
басқарушы күш. Ол ... ... ... ... ... ... оның ... дүрыс болжауға ете зор әсер етеді.
Құқықтық сана-сезімнің ерекшеліктері:
- құқықтық ... ... тек ... актілер мен
құбылыстарды, қатынастарды бейнелейді. Ол жаңа нормалардың қабылдану және
олардың процесін ... ... ... ... т.б. ... сана-сезімге әсер етіп, құқықтық нормалардың дұрыс дамуына,
орындалуына ықпал етеді;
- қоғамның даму ... ... ... ... тұрғыдан
сезініп, сол позициядан қорытынды тұжырымдар жасап, баға ... ... ... ... ... ... тәртіп т.б.
Қоғамдағы құқықты дамыту үшін, заңдылықты, тәртіпті қатаң сақтау ... ... ... өте зор. Бұл ... қоғам көлемінде
дамыту керек, әсіресе заңгерлердің, органда қызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... Сонда ғана қоғамда
заңдылық, құқықтық тәртіп болады.
Халықтың, әсіресе, ... ... үш ... үш ... біріншісі – құқықтың субъектілері өзара ... тек ... ... ... – сылбыр, енжар деңгейі; екіншісі ... ...... ... жаңалыққа талпынып, мәселені
шешудің жаңа жолдарын табу; үшіншісі – ... ...... ... болмауы, жоғары дәрежеде белсенділікті ... ... екі түрі ... ... дамуына өте зор әсер
етеді.
Құқықтық сананың ... әр ... ... ... ... ... алатын орнына байланысты. Құқықтық сана ... ... ... ... ... өздерінің заңдарда көрсетілген
құқығы мен ... адал ... ... ... және ... ... сақтауға зор үлес қосады.
Қоғамдық сана-сезімнің басқа нысандарына қарағанда құқықтық ... ... ... ойлану процесіне өте зор әсер етеді. Себебі
құықтық қатынаста адамдар нормативтік актілерді ... ... екі ... құқық пен міндет бар, дұрыс орындалмаса жауапкершілік бар.
Сондықтан құқықтық қатынастардың субъектілеріне ... ... ... ... ... ... ... екі түрге бөлінеді:
Құқықтық идеология және ... ... ... ...... құбылыстарды, қатынастарды
құқық тұрғысынан ғылыми жүйеге келтіру. Құқық ... ... ... ... бір ... түсіріліп, ғылыми негізде дәлелденген күйде
болады. Бұл идеологияны қалыптастыруға заңгерлер, саясатшылар, ... ... т.б. ... қатынасады. Құқықтық идеология
қоғамдағы әр ... әр ... ... ... ... психология дегеніміз – қоғамның құқықтық сезімін, ақыл-ойын,
әдет-ғұрып, дәстүрін біріктіру. Жеке адамдардың, қоғам мүшелерінің әр түрлі
топтарының санасында – ... ... ... ... ... ... және сезімдер жатады. Қоғамдық көлемде осы ... ... ... ... ... ... ... мемлекет қалыптастыру.
Құқықтық сана-сезімнің жүйелері мен түрлері:
1). Қатынастың субъектілеріне қарай құқықтық сана-сезім үшке бөлінеді:
жекелік, ... ... ... Бұл ... бір-бірімен тығыз
байланысты. Сонымен бірге олардың өз дербестігі болады. Әр жеке ... әр ... ... өте ... ... ... ... нашар
дәрежеде. Егерде топтың, басым көпшілігінің сана-сезімі өте ... ... онда бұл ... ... ... ... Топтың көпшілігінің,
керісінше, сана-сезімі нашар болса, ол топтан жақсылық күтуге ... ... ... ... ... ... ... Сол арқылы қоғамның қай саласында, адамдардың қандай тобына жұмыс
жасау ... ... ... ... ... ... реттеп,
басқарып отыруға болады.
2). Мазмұнының тереңдігіне қарай құқықтық ... тағы да ... ... ... ... кәсіпқойлық құқық саналығы, теориялық
құқық саналығы. Адамдардың күнделікті құқықтық сана-сезімі олардың рухани,
парасаттылық, инабаттылық, өмір тәжірибесі арқылы ... ... ... ... әр ... ... істейтін
заңгерлердің тәжірибесі арқылы қалыптасады. Олардың құқықтық білімі де,
тәжірибесі де мол ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар дұрыс орындалып, заңдылық, құқықтық
тәртіп жақсы дамиды.
Теориялық құқық саналығы ... заң ... ... жақсы дамуы
арқылы қалыптасады. Жақсы дамыған заң ... ... ... ... ... сол ... ... жақсы дамуына зор әсер
етеді.
Құқықтық сана-сезімнің бұл жүйелері мен түрлерінің ... ... өте зор. Олар бәрі ... құқықтық нормаларды өмірге әкеледі,
оны дамытады, олардың дұрыс орындалуына жан-жақты үлес қосады. Қоғамдағы
құқықтық ... ... ... ... ... соғұрлым заңдылық та,
құқықтық тәртіп те жақсы дамиды.
Құқықтық сананың субъектілері, әлеуметтік ... ... ... жеке ... ... ... есін білгеннен қалыптаса бастайды;
- ұжымдық құқықтық сана. Әр ... ... ... ... ... ... қоғамдық құқықтық сана. Адамдар жасына, жынысына, ұлтына, әлеуметтік
жағдайына, байланысты сан ... ... ... Әр ... ... ... ой-санасы, көзқарасы қалыптасады.
- Халықтың құқықтық санасы. Қазақстан халқы ... ... ... қайнар бұлағы. Демек, халықтың да құқыққа өз көзқарасы,
сана-сезімі бар.
Құқықтық сананың тарихи даму кезеңдері мен ... ... ... бөлуге болады: көне дәуір, орта ғасырлар, жаңа ... және ... ... ... ... сана деген жеке заңды ұғым болған жоқ.
Орта ғасырларда да құқықтық сана ... ... жоқ, ... бұл туралы
пікірлер, зерттеулер болды.
XVI-XVIII ғасырларда көптеген пікірлер, ғылыми зерттеулер өмірге келді.
Қоғамдық ... ... көп ... қойылды: демократияны дамыту,
абсолюттік монархияны жою, мемлекеттік билікті бөлу, адамдардың ... ... ... жол ... ... заманда құқықтық сана өмірде де, ғылымда да жан-жақты зерттеліп
қоғамның, мемлекеттің ... зор үлес ... ... аппарат күрделі
дамуда, заң шығармашылық процесс сапалы жұмыс жасап, қоғамдағы барлық ... ... ... ... сана – ... ... құбылыстарға адамдардың,
сезімдерінің, әсерлерінің, көзқарастарының, пікірлерінің, ... ол заң ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі шешуші механизмі деуге болады.
Құқықтық сана-сезім
2. Қазақстанда құқықтық сананы жақсарту бағыттары
Қоғамды, мемлекетті дамытуда, оның құқығын ... ... ...... ... ... заң жобаларын талқылауға, құқықтық
нормалардың дұрыс қолданылып, мүлтіксіз орындалуын бақылауға олар ... ... ... ... ... деп те ... Бұл ... нұсқауларына сәйкес келетін жеке тұлғаның ... ... ... заң ... жүзеге асырылады. Егер адамдардың мінез-
құлықтары құқық нормаларының талаптарына сәйкес келсе, онда құқықтық тәртіп
нығаяды.
Құқықтық сана-сезім ... ... ... оның ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары жүзеге
асырылады. Мұны азаматтардың көбі, ... ... ... ... ... ... мінез-құлық негізінде құрылады.
Азаматтар құқықтың талабын белсенділікпен немесе енжарлықпен орындайды.
Соған ... ... ... ... ... ... ... және
бәсең (енжар) заңды мінез-құлық.
Белсенді заңды мінез-құлық – лауазымды тұлғалардың, азаматтардың өз
бастамасы мен ... ... ... ... ... Бұл мінез-
құлықтың түрлері сан алуан. Ол – субъектілердің өз ... ... ... ... ... ... жүктелген міндеттерін
қалтықсыз, саналы түрде орындауы, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың жұмысына белсене қатысып, әлінше
көмектесу заңдардың жобаларын ... бет ... өз ... ... – міне ... белсенділікке осындай әрекеттер жатады.
Енжар заңды сана-сезімнің көрінісі де сан ... ... ... жүктелген
міндеттерді салақтықпен орындайды, нормативтік актілерді жүзеге асыруға
енжарлықпен, немқұрайлықпен ... ... ... екі ... ... болады. Мысалы, шартты қатынаста субъектілердің екеуі де немесе
біреуі міндеттерін дұрыс орындамаса, екі жағы да ... ... ... ... ... ... ... болса, мемлекетке де зиян келеді.
Қоғамның экономикалық, әлеуметтік, мәдениеттік дамуы жақсы деңгейде
болса, адамдардың ... де сол ... ... ... ... ... да жақсы дамып, қатынастарды жақсы реттеп, басқарып
отырады.
Егерде ... ... ... ... ... ... ... сапасы төмендеп, құқықтық нигилизм, немқұрайдылық етек ... ... саны күрт ... ... ... пен Құқықтық тәртіп
нашарлайды. Оның себептері:
1). Азаматтардың көпшілігінде демократиялық мәдениеттің ... ... ... ... ұзақ уақыт өмір сүруі.
3). Ескі мемлекеттің ыдырауы, жаңа ... ... ... ... ... ... ... нашарлауы.
Қазіргі өтпелі кезеңде Қазақстан Республикасының алдында тұрған мүдде-
мақсаттар өте көп. Солардың бірі – ... ... ... оның ... бағыттары:
- елімізде құқықтық тәрбие жұмысын жақсарту. Бұл іске қоғам болып
кірісу керек;
- тәрбие ... ... ... ... ... ... инабаттылық,
парасаттылық, патриоттық, тәртіпшілік, еңбекшілдік, діни т.б. бағыттарда;
- халықтың рухани сана-сезімін, білімін жақсарту;
- мемлекеттің заң шығару, құқықтық нормаларды орындау ... ... ... ... ... ... сапасын көтеру;
- заңдылыққа, құқықтық тәртіпке қатаң бақылау жүргізу. Осы көрсетілген
бағыттар арқылы құқықтық тәрбиені жақсарту тек аппараттың ғана жұмысы ... ... және өте ... іске қоғамдағы барлық бірлестіктер, одақтар,
ұжымдар, ... ... мен ... ... ... ... керек.
Құқықтық тәрбиені жақсарту үшін қоғамның экономикалық, әлеуметтік
жағдайын, жақсарту, демократияны, бостандықты, теңдікті дамыту керек, ... іс ... ... ... ... сапасын жақсартып, қоғамдағы маңызын көтеруге
зор үлес қосатын құқықтық психология мен құқықтық ... Бұл ... ... ... ... ... болады. Өйткені психология
адамдардың санасында заңдарға олардың қолданылуына ... ... ... көңіл-күйін, сезімдерін ғана көрсетеді. Ал, идеологияның қоғамға
әсерінің ... де, ... де өте кең, ... да анағұрлым жоғары.
Идеология құқық жөніндегі пікірлер мен көзқарастарды белгілі бір ... ... ... ... қызмет атқарады.
Мұндай тұрақты қалыптасқан демократиялық, мәдени әлеуметтік құқықтық
идеология әр ... өте ... ... ... ... ... дами ... біздің еліміздің 10 жыл тәуелсіз дамыған тарихымыз дәлелдеп отыр.
Кеңестік дәуірде 60 жыл ... ... ... коммунистік саясат
идеологияға нигилистік көзқарасты қалыптастырып, еліміз ... ... ... ... кешіп отыр. «Тәуелсіздікке қол
жетті, Ата Заң қабылдадық, дүниежүзілік ұйымдарға тең құқылы мүше ... 7-8 ... асса да, нені ... нені ... ... тағы бар. Мұның аты – ұлттық немесе мемлекеттік идеологияның
жоқтығы. Идеология дегеніміз – мемлекеттің ... ... ... ... жоқ адамның дара тұлға еместігі кімге құпия? Өзіндік идеологиялық
бағыт-бағдары, ұлттық бітімі жоқ мемлекет ше? Ол ... ... ... бізге
қажеті жоқ. Бірақ сырттағы біреулерге ол ұнайды. Өйткені мұндай мемлекетті
бодандықта ұстау оңай.
Тәуелсіз жас мемлекеттің іргесін ... ... ... ... ... ... ... Ондай ұлттық идеологияның негіздері бізде
жоқ емес. Тек оны нақтылай, дәлелдей түсу керек. ... ... ... ... ... ... бар ... құрамыз, оған керегі жалпы
адамзаттық идея деп ... та, ... ... лайық идеологиясы болуын
ешкім жоққа шығармас.
Қорыта айтсақ, құқықтық идеологияны жаңғырту, озық өркениет жетістігін
қабылдау, ... пен ... ... ... ... тәрбиелеу,
мемлекетімізде қаржы-қаражат, заң, ... ... күш, ... ... сақтау мен бұқаралық ақпараттың үйлесімін тауып үндестіретін
құрал – ... ... ... ... ... ... ... мәселе – Кеңестік дәуірде заң ғылымын марксизм
теориясына ... ... ... ... ... мамандарды
дайындауды осы бағытта жүргізіп келдік. Дүниежүзілік заң ... ... қасы ... ... ... және ... теориясының
жаңалықтары мен жетістіктерін біз қолданбадық, пайдаланбадық. Сөйтіп,
Кеңестік заң ... ... ... көп ... әкеп ... кезеңде ТМД (тәуелсіз мемлекеттерінің достастығы) елдерінде заң
ғылымы бір идеологияның ... ... ... ... дүниежүзілік
ғылыммен қауышып, мемлекет және ... ... ... ... ... ... жіберілген қателіктерді, кемшіліктерді
түзетуде.
Марксизм XX ғасырда қоғамның объективтік даму ... ... ... ... ... тұжырымдар жасады. Оны ... ... ... саласы пайдаланып отыр. Сондықтан марксизм өзінің
классикалық теория маңызын – ешқашан жоймайды.
Қазақстанда құқық жүйесінің болашақта даму бағыттары:
1. ... ... ... ... барлық саяси,
әлеуметтік күштер, ұйымдар бәрі бірігіп, үлес қосуы қажет. Әрбір одақ ... ... ... ... ... те, сапалы құқықтық идеология да
болмайды. Мұндай қоғамның болашағы жоқ ... ... ... ... ... ... ... ашық,
демократиялық түрде жүргізіліп, барлық халықты, олардың құрған ... ... ... беру ... ... ... қалыптастыру процесінде халықтың көпшілігінің
мүддесін іс жүзіне асырамыз деп, азшылықтың, жеке ... ... ... қажет. Өйткені демократиялық қоғамда жеке адамдардың
бостандығы мен құқықтарына шектеу жасауға ... ... салу ... ... ... ... сан қырлы мүдде-мақсаттың ең
күрделісі, ең маңыздысы: ... ... және ... қорғанысын күшейту. Міне осы мәселелерге ... ... ... ... ... саяси партиялар бірігіп іс-әрекет
жасаулары өте кажет. Мемлекетіміздің тәуелсіздігі мен ... ... ... ... ... ғой деп сену – жай қиял.
1. Құқықтық сана - қоғамдық сананың формасы. ... ... ... ... — сана ... ... ... идеялар мен
көзқарастардың материалдық қатынастардың жемісі. Сонымен қатар ... ... ... ... тигізіп оны дамытуға үлесін қосады.
Ал, қоғамдық сана құрамдық ... алып ... ... түрлерге
бөлінеді: саяси, көркем, теориялық, кәдімгі, эстетикалық, діни, ... т.б. ... сана ... ... бір түрі, бөлігі болып саналады.
Басқа саналардың түрлеріне қарағанда ... ... ... ғана ... бар:
1 . Құқықтық сана мемлекетте қалыптасқан құқықтық жүйе әділ сот
қызметтерінің айнасы ... ... ... ... ... адамдар
құқықтың әділеттілігін немесе оны қолдану барысындағы заңсыздық пен
бассыздықтан ... ... мен ... ... сана арқылы ой-
елегінен өткізіп баға береді. Соның ... ... ... ... ... қалыптасады.
2. Құқықтық сана қоғам тапқа бөлініп, мемлекет пен құқық пайда болғанда
қалыптасады және әр түрлі мағындағы ... ие ... ... ... мемлекетінде құл иеленушілердің құқықтық саналары негізінде
құлдарды қанау, ... ... баю ... ... ... ... ... құқықтық санасының негізгі өзегі — азаттық, теңдіқ,
бостандық. (Мысалы, б.ғ. дейінгі I ... ... ... б.ғ. ... — II ... ... «Сары тартқандар» және «Қызыл қастар»
көтерілістері және т.б. сондай қарулы көтерілістер.) Таптық қоғамда сана ... ... ... Құқықтық сана саяси мазмұнға, сипатқа ие болады. Мемлекеттегі саяси
процестер мен ... ... ... санаға өзінің әсерін тигізеді.
Заңның өзі ... ... ... ... ... Мысалы, сталинизм
кезінде саясат тоталитарлық жүйені және жеке ... ... ... ... ... болса, қоғамдық құқықтық сана сол саясаттың
тікелей әсерінен халықтың құқықтық ... ... ... ... жаппай
қабылдатты, заңды екенін сіңірді. Фашизм де сондай сана қалыптасты.
4. Құқықтық сана қоғамның қондырмасынан орын тебеді, оның ... ... ... ... ... діни, этикалық саналардың
түрлерімен тығыз байланыста қалыптасады және дамиды. Бірақ, бір сананың
түрі құқықтық ... мол әсер етуі ... ... жағдайда индивидтің
құқықтық санасы не прогрессивтік, не регрессивтік, не конформистік, ... және ... ... мен ... ... мүмкін.
Құқықтық сана дегеніміз қоғамдық сананың формасы ретінде қабылданған
адамдардың мемлекеттегі заңдарға, құқыққа олардың ... мен ... және ... ... ... ... ... және
сезімдердің жүйелік жиынтығы.
Құқықтық сананың экономикалық негізін жеке адамдардың ... ... ... Сонымен қатар құқықтық сана құқықтың өзімен, құқықтық
мекемелермен толыққанды дәрежеде әрекеттестікте ... Атап ... пен ... бұзылған жағдайда бүкіл құқықтық реттеу
дағдарысқа ұшырауы әбден мүмкін. Құқықтық сананың қоғам өміріне ... ... ... сана ... ... процесіне белсенді түрде өзінің әсерін
тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары болған сайын сапалы ... ... мен ... ... ... ұлттық мүддені жеке
топтық, таптық, партиялық мүддеден жоғары қояды.
2. Құқықтық сана мемлекет қабылдаған ... ... ... ... ... ... құқықтық сананың деңгейі ... ... ... рөл ... ... пен ... ... барометрі. Мысалы, мемлекеттік қызметтегі лауазымды тұлғаның ... пара ... ... жол ... ақпараттық араластықтың
нәтижесінде бүкіл халықтың құқықтық санасын дағдарысқа ұшыратып, ... ... ... сана құқық бұзушылықпен күресудің, оның ... ... ... ... сана ... жоғары болған сайын
мемлекеттегі қоғамдық тәртіп те нығая түседі.
2. Құқықтық сананың құрылымы
Құқықтық сана мемлекет және ... ... ... ... және ... ең ... институты болғандықтан өзіне тән құрылымға
ие. Заң әдебиетінде құқықтық сана ... ... ... екі ... құқықтық идеология және құқықтық психология.
Құқықтық идеология деп қоғамда жоғарғы деңгейде ... ... ... және ... ғылыми негізде жүйеленген жиынтығын
айтады. Құқықтық идеологияның өзіне тән мынандай ерекшеліктері ... ... ... ... мемлекеттің жүргізген саясатының
негізінде қалыптасып билікке ие болған ... ... ... ... ... болып қалыптасады. Мысалы, Кеңес
мемлекетінің жеке ... ... ... бір ғана ... ... ... ... ... ... пікір,
плюрализмге жол бермеу, жаппай репрессия қолдану сияқты саясаты ... ... да ... ... ... ... ... Кеңес
өкіметінің алғашқы жылдары оның жүргізген саясатының әсерінен «пролетарлық
құқықтық сана» құқықтың қайнар көзіне ... ... ... ... ... жанама болса да қоғамдық және жеке
адамның санасынан орын тебеді.
3. Құқықтық идеология мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... діни ұстаным,
бағыттарды міндеттеуі мүмкін. Сондықтан саяси процестер мен кақтығыс,
шиеленістер әрқашан құқықтық ... ... ... ... отырады.
Кұқықтық психология дегеніміз әлеуметтік топтардың, страттардың, жеке
адамдардық құқық пен ... ... ... ... хал-
ахуалдарының негізінде стихиялық түрде пайда болатын жиынтығы. Құқықтық
психология ... ... ... ... психология жеке адамдардың, топтардың, страттардың
күнделікті өмірлері мен қызметтерімен сырттан қабылдаған ... ... және ... ... ... өздерінің пікірлерін
мінез-құлық арқылы білдіріп отырады. Мысалы, нарықтық қатынастарда бағаның
күрт өсуі ... ... ... ... табады, наразылық
білдіріледі. Немесе ... ... ... ... пара ... ... әрекет шәкірттердің құқықтық психологиясына кері әсерін тигізеді.
2. Құқықтық психология ... ... даму ... ... идеологияға жанасу бағытын көздейді. Себебі құқықтық идеология
кең, ... ... ... әсер ... Құқықтық психология әр адамның санасының ажырамас бөлігі, тыныс-
тіршілігінің көрінісі болса, ... ... ... ... ... Құқықтық сана құқықтық ықпал етуді қамтамасыз ететін құрал ретінде
Құқықтық сана субъектілері бойынша бірнеше түрлерге бөлінеді:
1. Дербес Құқықтық сана — жеке ... ішкі ... ... және оның ... ... ... мен қатынастары.
2. Топтық (корпоративтік) құқықтық сана — қоғамдық қатынастарға түскен
субъектілердің кызметтері мен мүдделеріне ... ... ... ... ... адамдардың мамандықтарына байланысты қалыптасады. Мысалы,
мұғалімдер, фермерлер, бір партияның мүшелері, қозғалыстар және т.б. ... ... ... ... ... сана — ... бір мемлекетте немесе жалпы қоғамда
бастапқылық дәрежеде бүкіл социум ... ... ... түрі:
қоғамдық құқықтық сана өз дәрежесінде билікті тұрақтылықта қамтамасыз етуі
мүмкін. Сонымен ... ... сана ... ... ... мен ... қалыптастыруы әбден мүмкін. Қоғамдық құқық
сананың ... ... көп ... ... ... ... байланысты.
4. Жасөспірімдердің құқықтық санасы — жас ерекшеліктеріне, ... ... ... ... бар ... Бұл сана
жасөспірімнің организмі қалыптасып, жетілу ... ... ... ... ... осы ... міндетті түрде
ескеріледі.
5. Студенттердің құқықтық санасы — жоғарғы білім алу ... ... Бұл ... ... тән ... ... бар:
а) Болашақта құқықтық белсенділікті қалыптастырудың іргетасы қаланады,
азаматтық ұстаным және ... рухы ... ... ... ... сана болмысы шыңдалады. Бұл көрініс
негізінде ірі қалаларда (Алматы, ... ... алу ... іс ... Құқықтық сана білім алу сапасының төмен деңгейіне, ... ... ... ... ... ... қоюы мүмкін. Бұл сана
формасын ұялаған субъектілер Американың ... ... ... ... өзін ғана құрметтеуші, сезімтал, ... ... ... ... ... ... сана — негізінде отбасы, ошақ қасында некелік
қатынастардан туындайтын және бір ... ... ... ... не ... ... соны ... «Әке көрген оқ жонар,
шеше көрген тон пішер», ... ... ұл ... ... ... қыз ... ... бесіктен», «Мейірімділікті анадан үйрен, әділдікті данадан
үйрен» және т.б.
7. Әйелдердің құқықтық санасы - әйел заты ... ... ... ... ... сана ... ... тән ерекшеліктері бар, психологиялық әдебиеттерде көп жазылған.
Сонымен қатар ... сана ... ... бойынша эмпирикалық,
(кәдімгі) кәсіби және доктриналдық (ғылыми) болып саналады.
Эмпирикалық сана адамға ... ... ... ... ... ... шалдықпай бағаланады. Сондықтан көп
жағдайда бұл сана формасы дұрыс қорытынды жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... әбден мүмкін. Мысалы, сот отырысының
залында отырған адамдар судьяның шығарған ... ... ... ... ... үкім әділетті және ... ... ... адам ... ... ... таныс болмағандықтан
қызуқандылық негізінде әділетсіз деп бағалады.
Кәсіби сана — ... ... бар ... ... ... ... мамандардың кәсіби қызметтеріне байланысты құқыққа деген көзқарастары
мен ... сана ... ... ... ... ... сана — юриспруденция саласында ғылыми ... заң ... ... ... ... ... еңбектер жазған
заңгерлердің санасы. Доктриналдық сана құқықтық сананың ең биік шыңы және
қоғамның ... ... баға ... ... құқықтық дамудың
теориялық негізін ... ... озық ... ... ...... сананың ең негізгі мақсаты.
4. Құқықтық сана және құқық қолдану
Құқықтық сана құқық қолданумен тікелей байланыста және ара ... ... ... ... ... ... ... тұлға құқықтық
сана деңгейін пайдалана отырып өз ... ... ... ... ... шешімдер, үкімдер, бұйрықтар шығарады. Бірақ, құқықтық
сананың негізгі идеялары қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... құқық салаларында көрсетілген
қағидалар құқықтық сананың негізгі талаптары болып саналады. ... ... ... іс ... ... 16-бабы: «Судья
істе бар дәлелдемелерді олардың жиынтығымен әділ, жан-жақты және толық
қарауға ... ... ішкі ... ... бағалайды, бұл орайда ол заң
мен ар-ұятты басшылыққа алады». Бұл норма судьяны істі «жан-жақты», «толық»
қарауға міндеттеп тұр және заң ... ... ... ішкі сенімі
бойынша» бағалауға, бұл күрделі жағдайда тек «Заң мен ар-ұятты басшылыққа
алуды» міндеттеп тұр. Құқық ... ... да, яғни әділ ... ... судья заңға бағынып, ар-ұяттың негізінде шешім шығару тиістігі
көрсетілген. Ал, әділеттілік ... ... ... ... құқықтық
сананың қалыптасуын талап етеді.
Сонымен катар құқықтық сана құқықтың өзіне де тікелей әсер етеді. Оның
мұндай қасиеттері саналық әсер ... ... ... ... сана ... ... ... тікелей қамтамасыз
етеді. Құқықтық сана неғұрлым жоғары болған ... ... ... ... ... Қоғамда азаматтардың құқықтары міндеттерімен тікелей ... мен ... ... еш ... ... қарауға болмайды.
Құқықтық сана әрқашан азаматтардың конституциялық міндеттерін бұлжытпай
орындауды талап ... ... ... ... ... азаматы
Конституцияны сақтауға, салық төлеуге, отанды және табиғатты қорғауға
міндетті. Сондықтан барлық жағынан алып ... ... сана ... ... ... ретінде танылады.
3. Құқықтық сана құқық нормаларының ... ... ... мүмкіндік
береді. Құқық қолданатын субъект құқықтық сана ... ... ... нормасының мәнін ұғынады, содан кейін ғана оның ... ... ... ие ... ... тергеуші, судья нақтылы іс
бойынша жасалған қылмысты дәлелдемелер арқылы анықтап, Қылмыстык кодекстің
нормасын қолданады. Бұл ... және ... ... ... ... ... ... сананың іс бойынша жиналған дәлелдемелерді
бағалаудағы рөл өте зор. Сондықтан ... ... ... іс
жүргізу кодексінің 25-бабы мынандай норманы бекітеді: «Судья, прокурор,
тергеуші, ... ... ... ... ... ... ішкі ... бойынша бағалайды, бұл орайда заң мен ар-
ожданды басшылыққа ... ... сана ... ... ... қажеттілігін анықтайтын, талап
ететін негізгі көрсеткіштердің бірі, әлеуметтік барометрі. Себебі, қоғамның
дамуы барысында нормативтік-құқықтық кесімдер ... ... ... ... Даму — соның айғағы. Жаңа заң қабылдау, немесе оған
өзгерістер енгізу қажеттілігі туындайды. Осы кезеңде құқықтық ... ... зор ... Сана идея ұсынады, оның қызметі реттеуді қажет ... ... ... ... бекітеді. Бұл үзіліссіз дами беретін
үрдіс, қозғалыс.
5. Құқықтық сана және оның деформацияға ұшырауы
Қоғамның дамуы тіке жол ... ... ада. ... ... әр ... дара ... ие болғандықтан қоғамдық қатынастар да
қайшылықтар мен қақтығыстарға толы. Мемлекет құқықтық жүйе ... ... бір ... ... тиімді реттеу мақсатын көздейді. Бірақ,
ондай нәтижеге жету мақсаты әрқашан бола ... Оның ... бірі ... сананың деформацияға ұшырауы болып табылады.
Оның мынандай түрлері бар:
1. Құқықтық нигилизм (латын сөзі — nihil- еш ... ...... ... ... ... қағидалар мен заңнаманың
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... бассыздығына көз жұмып ... ... ... жалпы
қоғамдық нигилизмнің құрамының бөлігі болып саналады. Саяси-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығарып, әсіресе Батыс Еуропаның, ... ... ... ... әлі де ... Ресейде славянофилдер орыс халқына Конституция, тіпті ... ... деп ... Бұл ... ірі өкілдерінің бірі И.С.Аксаков: «Батысқа
қараңдаршы. Халықтары менменшілдікке ниет білдіруге ... ... ... ... ... ... жасап тастады,
конституцияларды құрды және рақымшылдықсызға ... әр ... ... ... ... ілімінің ірі өкілдерінің бірі М.А.Бакунин мемлекеттің
болуына, оның басқару, билік ... ... ... ... ... нигилистік көзқарас танытты. Белгілі ... ... ... «Бакунинше мемлекет — зорлықшыл, қылмыскер, ол оның
пікірінше құқықтық сыңардан айырылған. Осы мағанада ол ... ... жат. Оған ... өзінің мәнісі жағынан құқықтық емес
институт».
Құқықтық нигилизм орыстың ұлы жазушысы, ойшылы ... да ... ... ол ... ... ... ... пен мемлекетке
сенімсіздікпен қараған, жоққа шығаруды көп пайдаланған. ... ... хат» ... ... ... «жексұрын алдаушы» деп бағаласа, заң
ғылымын саяси экономиядан да асқан өтірікші деген пікір білдірген.
Құқықтық нигилизмнің ең ... ... бірі ... үш ... ... және ... кең қанат жаюы болып табылады.
Соттың шығарған әділетсіз үкімі (мысалы, бір тауық ... ... бір ... бас ... айыруға жазаласа, түйені түгімен жұтқан адамды
бір жылға соттау). Атқарушы биліктегі коррупция ... пара беру ... және т.б.) ... ... деген сенімсіздігін арттыра түседі,
Құқықтың мүмкіндіктерін жоққа шығарады. Сайлау барысында халықтың дауыс
беруден саналы түрде бас ... да ... ... көрінісі.
2. Құқықтық инфантилизм — латын сөзі — infanteles — ...... ... ақпараттың жетіспегендігінен қалыптасып,
жеке адамның өз сезімі бойынша ... ... ... болып көрінуі, соның
салдарынан құқықтық сананың бұрмалануы. ... сана ... ... ... оның ... көптеген түсінбеушіліктерді туғызуы мүмкін. Адам
білмейтін нәрсені «білемін» деп, заңсыз әрекеттерге барады.
3. Құқықтық идеализм — құқықтың ... ... ... ... ... асырып бағалау. Негізінде сананың негізгі идеясы
халықтың «әділетті ... ... ... ... ... мол екендігіне үлкен үміт арту. Заңның мүмкіндігі өте ... адам ... одан да ... ... ... ... ... құқық нормасымен реттеу, қалыпқа салу мүмкін ... ... ... ... тәжірибе мен халық психологиясын жетік, ғылыми деңгейде
танып, меңгеру қажет. Құқық қоғамдық ... ... бір ... ... ... — саналы түрде алдау, жалған мәліметтер тарату
мен өтірік уәде беру арқылы халықты, әлеуметтік топтарды қоғамдағы ... өз ... жету үшін ... ... және насихаттау.
Мысалы, халықты жалған ақпарат арқылы сайлауда ... ... сот ... деп аштық жариялауға шақыру және т.б. ... ... ... ... ... құқы арқылы іс жүзіне асады.
6. Құқықтық мәдениет және құқықтық тәрбие
Құқықтық сана құқықтық мәдениетпен тығыз байланысты. Құқықтық мәдениет
жалпы ... ... ... бөлігі ретінде бірге дамып отырады.
Кейбір ... ... ... ... ... ... ... анықтамасы бар. Ал құқықтық мәдениеттің анықтамасы ... әр ... ... ... ... ... ... қалыптасқан қоғамдық қатынастардағы жеке
адамдардың, әлеуметтік топтардың, халықтың құқықты ... ... ... оны ... ... туындайтын құқықтық сана
деңгейі ... ... ... ... ... мынандай
факторларға байланысты қалыптасады:
1. Құқықты білу, ... ... ... ... мінез-құлықты
қалыптастыру;
2. Құлықтылық (моральдық) және діни тәрбиенің ... ... ... Бұл жерде жалпы адамзат қабылдаған, тәрбиелік мәні зор
құндылықтарды бұлжытпай орындау. (Мысалы, өлтірме, ... ... ... ... ... ... ... бойынша тәрбиелену. Қазақтың дәстүрлі
тәрбиесі ғасырлар бойы әдепсіз қылықтарға ... ... ... және ... ... ... жас кезден бастап ... ... Сол ... мен ... ... ... жағдайда
құқықтық мәдениетті қалыптастырған. Мысалы, ... ... ... ... әкенді ренжітпе, бейітке қарап түзге отырма, боқтампаз болма,
жаманға ерме, зорлықшыл болма, ... үйге ... ... ... ... ... күш көрсетпе, құдайға тілінді тигізбе, қабірді ... ... ... қол ... ... ... үлкенге орын бер, ұрлық қылма және
тағы басқа көптеген осындай тыйым салатын нормалар ... ... ... ... жоғары деңгейде қалыптастырды. Бірақ, отарлық ... ... жүйе ... ... құндылықтарын жоққа
шығарады, әдет-ғұрып, салт-дәстүрді «ескінің қалдығы» деген ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың
негізгі кепілі, құқыққа сәйкес мінез-құлықты қалыптастырудың іргетасы.
1. ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... заң ... ... талап етеді.
2. Құқықтық мәдениет құқықтық тәрбие арқылы қалыптасады. Құқықтық
тәрбие дегеніміз мемлекетте барлық ... ... ... ... отырып, субъектілердің құқықты құрметтеуге деген құқықтық
саналарын қалыптастыру. ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын жетік білу арқылы ... ... ... пен ... адам ... ... ... жол бермеу
және күресу.
б) Құқық бұзушылықтың қандай түрі ... ... ... күресу,
алдын алуға құқықтық шеңбер аясында ат салысу.
Қорытынды
Құқықтық сана халықтың, ... ... және ... ... ... ... көрсетілген құқықтары мен міндеттерін адал
орындап отыруына, ... және ... ... қатаң сақтауға зор үлес
қосады.
Сана адамдардың өзара іс-әрекеттерінің нәтижесінде өмірге келіп, дамып,
ескеріп, жаңарып жатады. Бұл ... өте ... ... ... жүйеге бөлініп қоғамның сана-сезімін топтастырып қалыптастырады.
Оның негізгі ... ... ... ... ... діни,
құқықтық т.б. сана-сезімдер. Бұлар бір-бірімен тығыз байланыста дамып
отырады.
Мемлекет және ... ... ... сана-сезімнің объективтік даму
процесіне сәйкес құқық ... ... ... ... ... ... ... төрт жүйедегі қарым-қатынастарды қамтиды:
қоғамдағы нормативтік актілердің даму, ... ... ... ... ... сана-сезімінің әсерін, көзқарасын, іс-әрекетін біріктіреді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме сөздігі.
3. Бейсенова А., ... К. ... ... ... және
құқық негіздерін оқып үйренушілерге көмек. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.
4. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и ... ... ... ... Г.С. Заң ... ... ... Жеті Жарғы,
1996.
6. Ибраева А.С. Заң терминдерінің қазақша-орысша және орысша-қазақша
түсіндірме сөздігі. ... Жеті ... ... Теория государства и права. /Под ред. Профессора М.Н.Марченко. МГУ,
1996.
8. Сапаргалиев Г.С., Ибраева А.С. ... және ... ... Алматы:
Жеті Жарғы, 1997.
9. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права. ... ... Жеті ... 1997.
10. Спиридонов Л.И. Теория государства и права. М., ... ... ... и ... ред. А.С. ... М., ... ... государства и права./Под ред. М.Н. Марченко М., 1998.
13. Теория государства и права в схемах и ... В.К. ... ... В.А. ... ... ... Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет пен құқық теориясы. Алматы:
Жеті Жарғы, 1998.
-----------------------
Құқықтық нормадағы адамдардың құқығын, ... және ... ... сана-сезім дегеніміз – адамның
құқықтық нормалардың мазмұнын, оның бағытын,
әсерін жан-жақты түсіну, сол арқылы өзінің сана-
сезімін дамыту-нығайту
Адамдардың ... ... ... ... ... ... жұмыстың жақсаруына, норма-лардың мазмұнының жоғарғы деңгейде
болуына көп әсер ... ... ... ... ... ... ... құқықтық білімін
көтеруге көмек етеді
Адамдардың құқықтық білімін жақсартуға, сол
арқылы қоғамдағы заңдылықты, құқықтық тәртіпті нығайтуға мүмкіншілік береді

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Туристік бизнестің отандық шетелдік тәжірибесіне салыстырмалы экономикалық талдау диплом жұмысы25 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Cана3 бет
Адам санасы4 бет
Адамның психикалық дамуы6 бет
Гегельдің тарих философиясы4 бет
Дағдарыстық күйлер мен посттравмалық бұзылыстар жайлы6 бет
Көркем эстетикалық тәрбиенің түрлері және типтері3 бет
Мораль мен этикаға түсінік5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь