Инфляция мәні


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

Бөлім 1. Инфляция теориясы.
1.1.Инфляцияның мәні және факторлары ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Инфляцияның себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.3. Инфляцияның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
Бөлім 2. Инфляцияның экономикалық әлеуметтік салдары.
2.1. Инфляцияның альтернативті көздері ... ... ... ... ... ...14
2.2.Инфляцияның тежеу шаралары мен әдістері ... ... ...18 2.3.Филипстің қисық сызығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
Бөлім 3. Инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат.
3.1. Инфляцияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
3.2. Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері ... ... ..27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Курстық жұмысымда инфляция, инфляцияға қарсы саясаттың мәнін алуға жұмыстандым.
Инфляция (лат «желбуаз»), ақшаның құнсыздануы-ақша айналысы арналарының тауар айналымы қасиеттерінен артық мөлшерде толуы. Мұның өзі ақша өлшемінің құнсыздануын туғызып, тиісінше бағаның өсуіне апарып соқтырады. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік зардаптары сан алуан. Инфляция қарқынының артуына қарай өндірістің дамуына нақты кедергі жасайды, қоғамдағы экономикалық және әлеуметтік шиеленісті ушықтырыды. Инфляция өндірісті қожыратып, елеулі экономикалық зиян келтіреді, экономикалық саясаттың жүргізілуін қиындатады.
Курстық жұмысымды 3 бөлімге бөлдім. Бірінші бөлімде инфляцияның мәнін, себептерін түрлерін қарастырдым, яғни инфляция теориясына көңіл аудардым.
Екінші бөлімде, инфляцияның экономикалық, әлеуметтік салдары, альтернативті көздері, тежеу шаралары мен әдістері, жұмыссыздық деңгейінің түсуі баға мен жалақы өсіміне әкеледі деген қорытындыға келген филлипс қисығы туралы қарастырдым.
Соңғы бөлімде, инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат туралы, инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктеріне анықтама беріп, мысалдарымен түсіндірдім.
1. Н. Ә.Назарбаев Қазақстан-2030. Алматы: 1997.
2. Современная экономика. Учебник Ростов-на-Дону: 1998.
3. Экономикалық теория. Оқу құралы. Алматы: 1999.
4. Курс экономической теории.Под ред. Чепурина М.Н. Москва: 1995.
5. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. Алматы: 1998
6. Мақыш С.Б Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. Алматы: 2000
7. Финансы. Денежные обращение.Под ред. Дробозиной Л.А. Москва:1997.
8. Антонов А. Г. Денежное обращение, кредиты банки. Москва 1995.
9. Жуков С.Ф. Деньги, Кредит, Банки. Москва: 2001.
10. Баймухаммедова «Роль банковской системы в регулировании инфляционных процессов» Вестник КазНУ. Экономическая серия 98 – 5
11. Борисов Е «Экономическая теория» М – 94
12. Брю С. Макконелл К «Экономикс»
13. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстанның егеменді мемлекет болып қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» Қазақстан – 2030 А. 1992 ж
14. Самуэльсон П. Экономикс 1995 1-2 т М.1992
15. Саясат 99 – 5 «Возможные пути улучшения экономической ситуации в РК»

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Мазмұны.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... 3

Бөлім 1. Инфляция теориясы.
1.1.Инфляцияның мәні және факторлары ... ... ... ... ... ... . 4
1.2. Инфляцияның
себептері ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ...7
1.3. Инфляцияның
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
Бөлім 2. Инфляцияның экономикалық әлеуметтік салдары.
2.1. Инфляцияның альтернативті көздері ... ... ... ... ... ...14
2.2.Инфляцияның тежеу шаралары мен әдістері ... ... ...18
2.3.Филипстің қисық
сызығы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ..21
Бөлім 3. Инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат.
3.1. Инфляцияға қарсы
саясат ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ...24
3.2. Инфляцияның Қазақстандағы ерекшеліктері ... ... ..27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ..30

Әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ..32

Кіріспе

Курстық жұмысымда инфляция, инфляцияға қарсы саясаттың мәнін алуға
жұмыстандым.
Инфляция (лат желбуаз), ақшаның құнсыздануы-ақша айналысы арналарының
тауар айналымы қасиеттерінен артық мөлшерде толуы. Мұның өзі ақша өлшемінің
құнсыздануын туғызып, тиісінше бағаның өсуіне апарып соқтырады. Инфляцияның
экономикалық және әлеуметтік зардаптары сан алуан. Инфляция қарқынының
артуына қарай өндірістің дамуына нақты кедергі жасайды, қоғамдағы
экономикалық және әлеуметтік шиеленісті ушықтырыды. Инфляция өндірісті
қожыратып, елеулі экономикалық зиян келтіреді, экономикалық саясаттың
жүргізілуін қиындатады.
Курстық жұмысымды 3 бөлімге бөлдім. Бірінші бөлімде инфляцияның мәнін,
себептерін түрлерін қарастырдым, яғни инфляция теориясына көңіл аудардым.
Екінші бөлімде, инфляцияның экономикалық, әлеуметтік салдары,
альтернативті көздері, тежеу шаралары мен әдістері, жұмыссыздық деңгейінің
түсуі баға мен жалақы өсіміне әкеледі деген қорытындыға келген филлипс
қисығы туралы қарастырдым.
Соңғы бөлімде, инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат туралы, инфляцияның
Қазақстандағы ерекшеліктеріне анықтама беріп, мысалдарымен түсіндірдім.

Бөлім I. Инфляция теориясы.
1.1.Инфляцияның мәні және факторлары.
Инфляцияның мәні – ол тауарлар мен көрсетілген қызметтердің бағасының
өсуі және тауар тапшылығы мен қызмет сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның
құнсыздануы, оның сатып алуы мүмкіндігінің құлдырауы. Инфляция - қоғамдық
ұдайы өндірістегі диспропорцияның көрінісі . Ол мемелекеттің табысы мен
шығынның үйлеспеуі салдарынан кездесетін кез келген экономикалық формацияға
тән құбылыс. Инфляция ұлттық табысты экономиканың салалары арасында,
коммерциялық құрылымдар, халықтың топтары мен мемлекеттің және шаруашылық
субъектілері арасында қайта бөлуге тірейді.
Инфляция - желбуаз көтерілу, ісу деген мағынаны білдіретін латын
сөзі. Шындығында да, қауырт жағдайларда (мысалы, соғыс, революция және
кездейсоқ жағдайларда экономиканы дамыту үшін) мемлекеттік шығындарды қағаз
ақша шығарумен қарсыландыру ақша айналымының күрт көтеріліп, қағаз
ақшаның құнсыздануына әкеп соқтырады. Ақшаның құнсыздануы - ақша айналысы
арналарының тауар айналымы қажеттерінен артық мөлшерде толуы. Мұның өзі
ақша өлшемінің құнсыздануын туғызып, тиісінше бағаның өсуіне апарып
соқтырады. Оны әр елдерден соғыс жылдарындағы ақша айналысынан байқауға
болады. Мысалы АҚШ- тың бостандық үшін 1775-1783ж.ж. соғысы және 1861-
1865ж.ж. Азамат соғысы (оның соңғы екі жылында доллардың сатып алу
мүмкіндігі 60% дейін төмендеген); XIX Ғ бас кезіндегі Англияның Наполеонға
қарсы соғысы; 1789-1791ж.ж. Француз революциясы әсіресе, бірінші
дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда инфляция жоғары қарқынға жетті. 1923
ж. Күзінде айналымдағы ақша массасы 496 квинтиллион (құрамында он бес нөлі
бар сан) рейхсмаркаға жеттп, ол ақша өлшемі триллион есе құнсызданды. Осы
келтірілген тарихи мәліметтер. Инфляция бұрыннан келе жатқан феномен
(айырықша құбылыс) екенін дәлелдейді.
Инфляция дүние жүзіндегі көптеген елдердің экономикалық өміріндегі ең
өткір проблемлардың бірі.
Бағаның кез келген өсуін инфляциялық өсу деп есептеуге болмайды. Баға
өсуінің инфляциялық себептерінің арасында мемлекеттік шығыстар мен
кірістердің тенденстірілмеуі, яғни мемлекеттік бюджеттің тапшылығы неғұрлым
елеулі себепке жатады. Көбінесе бұл тапшылық ақша шығару жолымен жабылады,
мұның өзі ақша көлемінің көбейіп, соның салдарынан инфляцияға әкеліп
соғады, яғни айналыстағы қағаз ақша құнсызданып, валютаны сатып алуға
жарамдылығы құлдырайды. Инфляция кезінде шығарылған ақша көлемі өзгермеген
жағдайда айналыстағы тауар көлемінің қысқаруы, өнімнің баламалы көлемімен
қамтамасыз етілместен ақшаның көп мөлшерде шығарылуы, тауарлар мен
көрсетілетін қызметтер бағасының өсуі, нақты жалақының құлдырауы салдарынан
қымбатшылық өршиді. Инфляциялық қауіпті инвестициялар көбінесе,
экономиканы милиторландыруға байланысты, яғни негізсіз жоғары әскери
шығындар бюджетті ұдайы дағдарысқа ұшыратады: оның тапшылығы ұлғайып,
ізінше баға өседі.
Жаңа қоғамда инфляцияда көрінетін байланыс қиындады: қағаз ақшаның
алтынға тәуелділігі мүлдем үзілген, ақша айналымының дәстүрлі заңы бұзылған
және инфляция жаңа халықаралық сипатта қалыптасуда. Бұның бір себебі
мынада, көп елдер инвестицияны ынталандыру және экономиканы емдеу құралы
ретінде ақша шығару қарқынын мемлекеттің қағаз ақшаны шектен көп шығаруымен
байланысты бұл эммиссия ішкі айналым қасиеттілігінен де алып кетті.
Нәтижесінде ақша құнсызданады, баға өседі, сосын барлық шаруашылық
пропорциялар бұзылады.
Инфляцияға әсер ететін факторлар, біріншіден, мемлекеттік бюджеттен
бұрыннан келе жатқан тапшылығы негізінде қаржыландыру мәселелерінде
анықталады; екіншіден, құрылым факторлары, мысылы, тез қайтарылып болмайтын
ауыр өнеркәсіпке салынатын инвестицияның қауырт өсуі; үшіншіден, . баға
қайшысы деп аталатын ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасымен
салыстырғандағы өнеркәсіп өнімдері бағасының қарқынды өсуінің арасындағы
үйлесімсіздік. Құрылым факторлары тек бағаны қауырт көтеріп шығын
инфляциясына жағдай жасап қана қоймай, сонымен иқатар сұраныс инфляциясының
өсуіне әсерін тигізеді.
Қазіргі заманғы инфляция- бұл ұсыныспен сұраныс арасындағы диебаланыс
және бағаның өсуіне байланысты басқа да ұлттық шаруашылық пропорциялар
бұзылуы нәтижесі.

1.2. Инфляцияның себептері.
Ақша тауарларды сатып алу қабілеті күшті валютамен салыстырғанда
құнсызданады. Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша сияқты жалпылама эквивалент деп
қарастыруда жатыр. Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың оның
ұсынысынан артық болуымен байланысты.Белгілі тауар рыногында сұраныс пен
ұсыныстың сәйкестілігінің бұзылуы әлі инфляция емес. Инфляция елдегі баға
деңгейінің өсуі. Бағаның көтерілуіне нақты экономикалық жағдайлар да әсер
етеді. Мысалы, 70жылдардағы энергетикалық дағдарыс тек мұнай бағасының
өсуінен (мұнай бағасы 20есе өсті ) емес, басқада тауар мен қызмет көрсету
бағаларының өсуімен байланысты. 1973жылы жалпы бағаның деңгейі 7%-ке, 1979ж
9%-ке артты. Ақша әсерінен тыс, тауар бағаларының өзгеруі еңбек
өнімділігінің артуына, циклдық және маусымдық толқуларға, ұдайы өндірістегі
құрылымдық өзгерістерге, бағаның монополиялануы мен экономиканы мемлекеттік
реттеуге, салықтың жаңа ставкаларын енгізуге, ақша өлшемінің
девальвациялануы мен ревальвациялануына, рынок байланыстардың ықпалына және
т.б. байланысты. Демек, бағаның өсуіне көптеген неше түлрі себептердің
әсері болады
Коньюктураның циклдық толқуынан болатын бағаның өскін инфляцияға
жатқызуға болмайды. Циклдың түрлі фазаларынан өту барысында(әсіресе XIX-XX
ғасырдың бас кезіне тән классикалық түрі) бағалардың динамикасы өзгеріп
отырады. Аласапыранның бас кезіндегі оның өсуі дағдарыс пен деприссия
фазасында төмендеп, жандану кезінде баға тағы да көтеріледі. Еңбек
өнімділігін арттыру бағаның төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдық толқулардың
тағы бір көрінісі жалақының өсуі еңбек өнімділігінен артып кетуінде. Мұндай
құбылыс шығынның инфляциясы деп аталады. Ол өз кезегінде баға деңгейінің
жалпы өсуіне алып келеді. Кездейсоқ аппараттар да бағаның инфляциялық
өсуіне көп әсер етпейді. Айталық су басып кеткен аймақтардағы құрылыс
материалдарының бағалары өседі. Бұл құрылыс материалдарын шығаратын
өндірісті ұлғайтады, ал олар рынокты толықтыру барысында, баға төмендеуі
тиіс.
Сонымен инфляция көп сәйкессіздіктермен байланысты екенін еске ұстап,
оның ішіндегі ең бастылары:біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен кірістердің
тепе теңдігінің бұзылуы байланыстың болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің
тапшылығынан көрінеді. Егер дефицит орталық эмиссия банкісінен заем арқылы
қаржыландырылса басқаша айтқанда, ақша ұстаногы белсенді пайдаланылса, онда
айналыста ақша массасы көбейеді. Айырбастың сандық теңдігін MV= PОеске
түсірсең, М мен Р көрсеткіштері өсуінің байланысы анық.
Екіншіден, осындай жолмен, әдіспен инвестицияның қаржыландыру
жүгізілген жағдайда да бағаның инфляцияның өсуі болады. Әсіресе экономиканы
милитариландырумен байланысты инвестиция инфляцияны өршітеді. Ұлттық
табысты әскери мақсатқа пайдалану, өндірістік емес шығындар олар қоғамдық
байлықты текке рәсуә етеді. Әскери ассикнациялар бір сәтке ғана қосымша
төлем қабілеті бар сұраныс туғызып, тауар мен қамтамасыз етілмеген ақша
массасының өсуіне әкеледі. Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджетті
тұрақты тапшылық жағдайына және мемлекеттік қарыздың ұдайы өсуіне
ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі рыноктық экономиканың
ерекшелігіне байланысты. Бұл кезең жетілген бәсеке кезінднгі рынокта
көптеген өндірушілер болып, өнімдердің түрі аз, капитал ауысуы оңай уақытқа
мүлдем ұқсамайды. Қазіргі рынок белгілі дәрежеде олигаполиялық рынок. Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір дәрежеде бағаны
билейді.Олигополиялар бағаны өсіруді бірінші болып бастамасада, олар оны
қолдауға ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның жоғары деңгейін ұстап тұру
үшін өндіріс пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады.
Өздері билік жүргізетін рынокта бағаның төмендеуін болдырмау үшін
олигополия мен монополия икемді тауар ұсынысынан қарсы болады. Салаға жаңа
өндірушілердің келуін тежеу үшін олигополистерге жиынтық сұраныс пен
ұсыныстың сәйкес келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден елдің экономикасының ашық болуы оның бірте-бірте әлемдік
шаруашылық байланыстарға тартылуы барысында импортық инфляцияның қаупі
туады. Жоғарыда аталған жылғы энергияға бағаның шарықтауы(энергетикалық
дағдарыс) сырттан әкелетін мұнайға бағаны өсіріп, технологиялық тізбек
бойынша басқа тауарлар бағасының қымбаттауына әкелді. импорттық
инфляциямен күресу мүмкіндігі шектеулі. Әрине өз валютасын ревальвациялау
ұлттық валютаның құнын жоғарлату арқылы мұнай импортын арзандатуға болады.
Бірақ ревальвация отандық тауарлардың экспорттық бағасын да қымбаттатады,
ал бұл дүниежүзілік рынокта бәсекелестік қабілетті төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алады, ол инфляцияны
күту нәтижесінде орын алады. Батыс елдерінің көптеген экономистері және
біздің елімізде де осы факторларды ерекше көрсетуде. Халық пен
өндірушілердің инфляцияны күту себептерін жою инфляцияға қарсы саясаттың ең
басты міндеті.
Инфляцияның күту жағдайындағы экономикаға ықпал етудің механизмі
қандай? Баға деңгейінің жалпы өсуі жағдайында өмір сүруге үйренген халық,
бағаның одан әрі өсуін күтеді. Мұндай жағдайда еңбекшілер жалақыны
көбейтуді талап етеді. Халық тауарларды көптен алады, өйткені олардың
бағасы ертең тағыда өсуі мүмкін ғой. Өндірушілер өз өнімдеріне өте жоғары
баға белгілейді, сөйтіп қысқа мерзімде шикізат, материал, қосалқы бөлшектер
қымбаттайды. Мысалы Ресей экономикасындағы (Қаңтар-көкек жылы) инфляцияның
жоғары қарқыны тұсында өндірушілер өздерін жабдықтаушылардың бағаны көтеру
мүмкіндігінен сақтанып, алдын ала өз өнімдерінің бағасын жоғарлатып.
Нәтижесінде Ресей экономикасындағы басқа да ТМД елдеріндегі бағалар бұрынғы
төлем қабілеті бар сұраныс деңгейінен ғана емес, инфляцияны күткен
деңгейден де алып түсті.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляция өршуінің сан
түрлі себептері бар. Алайда бұл құбылысты қоздыратын факторлардың
комбинациясы жекелеген елдің нақты экономикалық жағдайына байланысты.
Айталық Батыс Еуропада IIдүниежүзілік cоғыс біткеннен соң инфляция көптеген
тауарлардың тапшылығынан пайда болады. Одан кейінгі жылдарда инфляциялық
құбылыстық күшеюіне мемлекеттік шығыстар, баға менн жалақының арақатысы,
инфляцияның басқа елдерден келуі және т.б. факторлар себепші болды. Бұрынғы
КСРО-ны алсақ жалпы заңдылықтармен қатар, соңғы жылдардағы инфляцияның
себептеріне экономикадағы ерекше тепе-теңсіздік (диспропорция) жатады, ол
әміршілдік-әкімшілдік жүйе салдары еді. Кеңес экономикасына тән жағдай ЖҰО-
дегі әскери шығындар үлесінің көптігі, өндіру, бөлу және қаржы-несие
жүйесін монополияландырудың жоғары деңгеиі, ұлттық табыстағы жалақы
үлесінің аздығы және т.б. ерекшеліктері.

1.3.Инфляцияның түрлері.
Соңғы кездерге дейін дүниежүзілік шаруашылықта инфляция, әдетте төтенше
жағдайларға байланысты пайда болатын еді. Мысалы, соғыс жылдарында
мемлекеттер әскери шығындарын жабу үшін көп көлемде қағаз ақшаларды
шығаруға мәжбүр болды. Соңғы жылдары бірқатар елдердің экономикасы үшін ол
айықпас ауруға, ұдайы өндірістің тұрақты факторына айналды.
Инфляция қарқынының жәй, орташа күрделі кезінде бағаның өсуі 10%-тен
аспайды. Экономикалық теория, мысалы, киіншілер, мұндай инфляцияны
экономикалық дамуы үшін оңды жағдай деп, ал мемлекетті тиімді экономикалық
саясат жургізуші субъекті деп есептейді. Мүндай инфляция өндіріс пен
сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік
береді.
Жоғары қаркынды инфляция тұсында бағаның өсуі 20-дан 200%-ке жетеді. Ал
бұл экономика үшін үлкен салмақ.Бірақ көптеген контракт, келісімдер бағаның
мұндай өсу қарқынын есептей алады.
Аса зор, шексіз инфляция айналымдағы ақша мөлшері мен тауар бағасының
деңгейінің тым шарықтап, шектен тыс өсуін білдіреді. Мысалы, Никарагуада,
азамат соғысы жылдарында бағаның жылдық өсуі 3300%-ке дейін жетті.Мұндай
Жағдайда халық үлкен зиян шегеді,тіпті қоғамның ауқатты тобына да қиын
болады. Ұлттық шаруашылық бүлінеді. Инеринфляцияны басынан өткізген
бірқатар елдерде бағалардың өсу қарқыны айналымдағы ақша мөлшерінің өсу
қарқынынан әлде қайда жоғары болды. Мұндай құбылыс, мысалы, 1945-1946
жылдары Венгрияда байқалды. Шаруашылық субъектілері ұлттық валютаға деген
секілі жоғалған кезде, қолдағы құнсызданған ақшадан құтылуға тырысып
бағады. Нәтижесінде айналымдағы ақша айтарлықтай өсіп, ол оның санының
көбеюіне тең болады. Салдарында баға қауіпті шектерге дейін шарықтайды.
Интеринфляцияның басталуына инфляциялық күтудіңде үлкен әсері болатындығын
атап өту орынды. Басыңқы (кридавленная) инфляция кезінде бағаның өсуі
байқалмай қалады.
50-60-жылдарында көптеген елдерде инфляция орташа, бірқалыпты қарқынмен
журді. Ал 70-жылдары ол бақылаудан шыға бастады, ұдайы өндірістің қалыпты
жүрісін бұзды, қоғамдық өндірістің бірінші жауына айналды.Инфляциялық
процестің ең қызғаншағы 70-жылдардың екінші жартысы.Мысалы, бөлшек сауда
бағасының жылдық орташа өсуі АҚШ-та 1956-1965 жылдары 1,7%, 1966-1974
жылдары-5,1%, 1975-1980 жылдары-9,3% болды. Англияда осы кезде ол 3,1; 6,0
және 17,9%, францияда 5,0; 5.9 және 10,9%. 80-жылдардың соңына қарай
бағаның өсу қарқыны төмендеп, жылына 4%-ке тең болды, 1987 жылы-3,7%-ке
төмендеп орташа инфляцияның үлгісіне сәйкес келді.Мұны көптеген себептермен
түсіндіруге болады, олардың ішіндегі негізгілері: мұнайға әлемдік бағаның
төмендеуі, баға бәсекесінің артуы, жалақы өсуін тежеу шаралары.
Инфляция балонеталған, тепе-теңдікті болуы мүмкін, яғни бағаның өсуі
баяу және ол барлық тауарлар мен қызметтерге бірдей өседі. Мұндай жағдайда
бағаның жылдық өсуіне сәйкес ставка проценті көбейеді, бұл бағалардың
тұрақтануы кезеңіндегі экономикалық акуалды білдіреді.
Болисамды, күткен инфляцияны кенеттен өршитін инфляциядан ажырата білу
керек. Күткен инфляцияның мерзімін анықтауға болады, үкімет оны
“жоспарлайды”, мысал ретінде Ресей федерациясының, Қазақстанның 1991 жылы
бағаны ырықтандыру алдында жасаған бағаны жоғарылату қарқынының
бағдарламасын келтіруге болады.
Кенеттен болатын инфляция бағаның күтпеген кезде өсуімен сипатталады,
ол ақша айналымына, салық салу жүйесіне теріс жер етеді. Егер экономикалық
инфляция күтілген болса, халық өз табысының құнсыздануынан қауіптеніп артық
тауарлар сатып алуға ұмтылады, қызмет көрсету шығындарын шамадан тыс
көбейтеді, сөйтіп экономикаға қиындық келтіреді. Қоғамдағы шын қасиеттілік
бүркемеленеді, шаруашылықтың қалыпты жайы бұзылады. Бағаның тұтқиылдан
шарықтауы инфляцияны күтуді одан әрі арандатып, бағаның өсуін өршітеді.
Егер бағаның тұтқиылдан өсуі “инфляцияны күту” басталмаған экономикада
орын алса, онда халықтың бағаның өсуіне көзқарасы өзгеше болады. Бағаның
күрт өсуі қысқа мерзімде құбылыс, ол төмендейді деген үмітпен, тұтынушылар
рынокқа сатып алу қабілеті бар сұрамыс ретінде ғана ақша жұмсайды, көбірек
сақтап, жинауға тырысады. Сұраныстың көлемі азайған шақта бағаның өзіне оны
төмендету мақсатында қысым жасалады. Экономика тағы да өзінің тепе-теңдік
жағдайына келеді. Біз рыноктық шаруашылық қызметінің әсерін, оңды нәтижесін
көрсеттік. Мұны Пигу эффектісі деп атайды.

Бөлім 2. Инфляцияның экономикалық әлеуметтік салдары.
2.1 Инфляцияның альтернативті көздері.
Батыс экономистері жасаған теорияларды инфляцияның альтернативті қайнар
көздері ретінде сұраныс инфляциясы мен шығындар инфляциясын көрсетеді. Бұл
консепциялар инфляция болуының әртүрлі себептерін атайды.
Сұраныс инфляциясы. Сұраныс пен ұсыныстың арақатынасының бұзылуы
сұраныстан көрінеді. Мұндағы негізгі себептер: мемлекеттік тапсырыстардың
ұлғаюы (әскери, әлеуметтік шығындар), толық жұмыс пен қамтылған кездегі
өндіріс құрал жабдықтарына сұраныстың өсуі, өндірістік қуаттардың толық
жұмыс істеуі, кәсіподақтар әрекетінің нәтижесінде еңбекшілердің сатып алу
қабілетінің жоғарылауы (жалақының өсуі) т.б. Осының салдарынан айналымға
тауар көлемінен артық ақша түсіп, бағалар өседі. Мұндай жағдайда өндірісте
жұмыспен қамту толық болғанымен өндірушілер ұлғайған сұранысқа тауар
ұсынысымен жауап бере алмай қалады. Басқаша айтқанда айналымдағы төлем
қаржыларының көбеюі шектелген тауар ұсынысына тап болады, сөитіп бағаның
жалпы деңгейі өседі.
Сұраныс инфляциясы ақшалы факторларға байланысты туындайды, яғни
айналыстағы ақша массасы “көтеріліп”, соның салдарынан төлем қабілеті бар
сұраныста жоғары болады. Ал сол кездегі бір қалыпты баға жағдайында
өндірістің оралымсыздығы сұранысты қанағаттандыра алмайды. Сөйтіп жиынтық
сұраныс экономиканың өндірістік мүмкіндікте,рінен жоғарылып, бағаның
көтерілуіне соқтырады.
Ақша массасының “көтерілуі” себептерінің ең негізгісі-әскери
шығындардың өсуі, яғни шығарылған әскери техника күнбе-күнге өмірде
қолдануға жарамай сондықтан оның ақшалы эквивалентті бюджеттің тапшылығын
тудырады. Тапшылықты, немесе ақша нарығына мемлекеттік заеымдар
орналастырылады. Бюджет тапшылығын жоюдың бірінші жолы өркендеген
мемлекеттерге тән. Айналысқа қосымша ақша массасын шығарудың алғашқы
сатысында өндірістің дамуы, жұмыссыздықтың азаюы және бағаның төмендеуі
сияқты жазымды көріністер байқалып, ал қорытындысында тепе-теңдік орнайды.
Сондықтан таз мөлшерлі инфляция пайдалы деген қорытынды шығады, себебі
ондай инфляция артық өндіру дағдарысынан және жұмыс орындарының қысқаруынан
сақтандырады. Одан әрі бүкіл экономикада бос жұмыс орны болмаған және
дамыған сұранысқа өнімді қосымша шығара алмаған жағдайда баға өседі. Осыдан
кейін өндірістің құлдырауына оның тиімділігінің төмендеуіне және
инфляцияның қарқындауына себепші факторлар әсер ете бастайды.
Сөйтіп, сұраныс инфляциясы кезінде шектеуі ұсыныспен салыстырғанда
айналыста артық ақша массасының болуы бағаларды жоғарылатады және ақшаны
құнсыздандырады.
Шығындар инфляциясы бағалардың өсуін, өндіріс шығындардың ұлғаюымен
түсіндіреді. Шығындардың көбеюі баға белгілеудің олигополиялық және
финанстық саясатынан, шикізат бағасының өсуінен, кәсіподақтың жалақыны
көтеру талабынан және т.б. болады. Тәжірибеде инфляцияның бір түрін
екіншісінен айыру оңай емес, олар бір-бірімен тығыз байланыста, сондықтан
жалақының өсуі, мысалы, сұраныс инфляциясы немесе шығындар инфляциясы
ретінде де көрінуі мүмкін.
Тауар бағасының өсуі халықтың табысын төмендетіп, жалақыны қайта
индекстеу қажеттігін талап етеді. Жалақының өсуі өз кезегінде өнімді өндіру
шығындарының өсуіне, пайданың төмендеуіне, қолданып жүрген баға бойынша
шығаратын өнім көлемінің қысқаруына әкеп соқтырады. Пайданы сақтап қалу
мақсатында өндірушілер тауар бағасын көтеруге мәжбүр болады.
Нәтижесінде инфляциялық серіппе (спираль) пайда болады: бағаның
көтерілуі жалақының өсуін талап етсе, жалақының өсуі бағаны көтереді. Бұл
жалақы мен бағаның “инфляциялық серіппе” теориясы деп аталады.
Шығын инфляциясы өнімнің әр бір өлшемінің шығыны көтеріліп, соған
байланысты баға өскенде ғана пайда болады. Алайда жалақы бағаны құрайтын
элементтердің біреуі ғана . Сонымен қатар, тауар өндірісі шикізат, энергия
көздерін алу, транспорт қызметін төлеу шығындары көтерілуіне байланысты да
қымбаттайды. Шикізат пен энергия ресурстарының және оларды тасымалдаудың
қымбаттауы, яғни материалдық шығындардың өсуі –бүкіл әлемде болатын
процесс. Оған қарсы тұратын фактор-өнімнің әрбір өлшемінің шығындарын
төмендететін жаңа технологияны пайдалану.
Өнеркәсібі дамыған елдерге жылжымалы инфляция тән, яғни жылдан жылға
ауысатын бір қалыпты ақшаның құнсыздануы. Батыс экономистерінің жобалауынша
инфляцияның бұл түрі өндіріс пен жалып ұлттық өнімнің өсуін ынталандыруы
мүмкін. Ал дамушы мемлекеттерле қарқымды және ұшқыр инфляция басымдау
болады. Инфляцияға әсер ететін факторлар, оның түрлері және инфляцияның
әлеуметтік экономикалық зардаптарын жою шаралары да әр елдің экономикалық
өсуінің ерекшіліктерінің байланысты болады.
Дамушы елдерді инфляцияның даму жағдайлары мен оған әсер ететін
факторларға байланысты төмендегідей жіктеуге болады.
Бірінші топтағы елдерге Латын Америкасының дамушы мемлекеттері оларда
80-жылдардың аяғы 90-жылдардың бас кезінде экономикалық тепе-теңдіктің
жоқтығы, мемлекет бюджетінің тұрақты тапшылығы, ішкі саясатта ақша шығару
станогымен үнемі индекстеу механизмнің қолдануы байқалып, ал сыртқы
экономикалық ортада жүйелі түрде ұлттық валютаның курсы төмендеді.
Никарагуада, мысалы, 1999 жылы ақшаның құнсыздануы 8500%, Перуде 8291,5%
жетті.
Екінші топқа Колумбия, Эквадор, Венесуэла, Бирма, Иран, Египет, Сирия,
Чили елдері кіреді.Оларда да экономикалық тепе-теңдіктің жоқтығы байқалып,
ал қаржы саясатында аз қаржыландыруға және несиелік экспансияға (несиені
ұлғайту) ерекше көңіл бөлінді. Бұл елдерде қарқынды инфляция (бағаның
жылдық орташа өсуі 20-40% шамасында) сақталып, бірен-сараң индекстеу
жүргілізуде жұмыссыздықтың жоғары деңгейі сақталуда.
Үшінші топқа жатады елдер-Сингапур, Малазия, Оңтүстік Корея, т.б.
жеткілікті деңгейде экономикалық тепе-теңдігі бар мемлекеттер.Оларда
жылжымалы инфляция (1-5%) сақталуда, бағаға қатаң бақылау
жүргізілген.Экономикасы дамыған нарық жағдайында жұмыс істеуде. Инфляцияға
қарсы шаралар ретінде тауарды сыртқа шығару және шетел валютасының құйылуы
зор роль атқаруда, жұмыссыздық бір қалыпты деңгейде жүруде.
Төртінші топқа дамушы мемлекеттер әлеміне теңгерілген бұрынғы
социалистік мемлекеттер кіреді (ТМД елдері, Қытай, Польша-Вьетнам және
т.б.). Бұл мемлекеттердегі инфляция жоспарлы-бөлу жүйесінен нарыққа өту
барысында туындайтын объективті процестерге байланысты болады.Бұл
мемлекеттер өндірістің өсуімен ішкі нарықтың аз сұранысы арасындағы
қайшылықтарды, бір жағынан, зиянды қаржыландыру жолымен, яғни ақша мақсатын
басып шығарумен, екінші жағынан шетел заемдарын көптеген ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Инфляция мәні және түрлері
Инфляция және оның экономикалық мәні
Инфляция және инфляция теориялары
Инфляция; мәні, себептері және әлеуметтік жағдайы
Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік-экономиклық зардаптары
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік экономикалық салдарлары
Инфляция
Инфляция процесі
Экономикадағы инфляция
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь