Қазақ мемлекетін құру идеясын көтерген тұңғыш азамат

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
1. Қазақ мемлекетін құру идеясын көтерген тұңғыш азамат ... ... 3
2. Қазақ елі заңнамасының кешегі мен бүгіні ... ... ... ... ... ... ... .. 12
3. Барлыбек Сыртанов һәм Қазақ елі Конституциясы ... ... ... ... .17
4. Қазақ елінің уставы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Алда «Қазақ мемлекетінің қалыптасуының 550 жылдығы», «Ата заңымызға 20 жыл» мерейтойлары келе жатыр. 30 тамыз күні ел болып ҚР Конституциясының 20 жылдығын қарсы аламыз. Соның ішінде мемлекетті заманның мүмкіндіктері мен талаптарына түрлі ереже, заңнамалық уставтар, құқықтық шешімдер арқылы реттеп отыратын Атазаңымыздың алар орны ерекше.
Тарихқа кері шегінер болсақ, тәуелсіздікке ие болған Қазақстанның ең басты қадамы Конституцияны қабылдаумен тұтастай байланысты. Бұл туралы: «Тәуелсіздігімізді алғаннан кейін бізге бүгінгі өмір шындығымен және алдағы уақытпен бірге қадам басып, өткен ұрпақтың іс-тәжірибесі мен жарқын болашаққа деген сенімді жинақтаған Негізгі Заң қажет болды. Тәуелсіз Қазақстанның Конституциясы ашық және демократиялық қоғам орнатудың негізгі принциптерін баянды етуге тиіс болатын», – деп жазады Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Қазақстан жолы» атты кітабында.
Осылайша, ел егемендігінен кейінгі 1993 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының алғашқы Конституциясы егемендік тарихындағы ең демократияшыл құжат болып табылған еді. Еліміздің Конституциясы 1995 жылы 30 тамыз күні республикалық референдумда қабылданып, сол жылдың 5 қыркүйегінде күшіне енгені белгілі. Алайда, Қазақстанның Конституциялық тарихы қазақ хандығы тұсында қалыптасқан заңнамалық құжаттармен де өлшенеді. Ендеше назарларыңызға Атазаңымыздың қалыптасу тарихынан біраз қызықты деректер бөліссек.
1. Н. Назарбаев. Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ
2. Егемен Қазақстан. 18 қаңтар 2014 жыл. 2. Сыртанов Б. Қазақ елінің Уставы //Б.Сыртанов мұрағаты. 1-т. 7-34-35 бб. 3. “Айқап”.
3. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 1995. -27 б. 4. Әбдіманов Ө. Қазақ газеті. – Алматы, 1996. 395б. 5. Дулатов М.
4. Шығармалары. 1- т. - Алматы, 1996. -113б. 6. Бөкейхан Ә. Таңдамалы. - Алматы, 1995. 414б. 7. Байтұрсынов А.
5. Шығармалары. – Астана, 2012. 8.Жұмабаев М. Шығармалары. Алматы, 1989. - 27б. 9. Қамзабекұлы Д. Қошке Кемеңгерұлы.
6. Үш томдық шығармалар жинағы.1-т. - Алматы: Алаш, 2005. -5-31 бб. 10.
7. Назарбаев Н.Ә. Елдіктің белгісі - Елорда. Астана қаласының 10 жылдық мерейтойында сөйлеген сөзі.
8. Егемен Қазақстан. 14 шілде 2008 жыл. 11. Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан – 2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы// Қазақ әдебиеті. 2012 жыл 28 желтоқсан.
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................................................2
* Қазақ мемлекетін құру идеясын көтерген тұңғыш азамат ........3
* Қазақ елі заңнамасының кешегі мен бүгіні.............................. 12
* Барлыбек Сыртанов һәм Қазақ елі ... ... ... ... ... ... , мерейтойлары келе жатыр. 30 тамыз күні ел болып ҚР Конституциясының 20 ... ... ... ... ... ... заманның мүмкіндіктері мен талаптарына түрлі ереже, заңнамалық уставтар, құқықтық шешімдер арқылы реттеп отыратын Атазаңымыздың алар орны ... ... кері ... ... ... ие ... ... ең басты қадамы Конституцияны қабылдаумен тұтастай байланысты. Бұл туралы: , - деп жазады Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің атты ... ... ел ... ... 1993 жылы ... ... Республикасының алғашқы Конституциясы егемендік тарихындағы ең демократияшыл құжат болып табылған еді. ... ... 1995 жылы 30 ... күні ... ... ... сол жылдың 5 қыркүйегінде күшіне енгені белгілі. Алайда, Қазақстанның Конституциялық тарихы қазақ хандығы тұсында қалыптасқан заңнамалық құжаттармен де өлшенеді. Ендеше ... ... ... ... біраз қызықты деректер бөліссек.
Қазақ мемлекетін құру идеясын көтерген тұңғыш азамат
Алғаш Қазақ елі ... ... Алаш ... ... - ... елінің небір белді тұлғалары шыққан өлке. Осындай тұлғалардың бірегей даралары тек, Жетісу өлкесіне ғана емес бүткіл Қазақ-Қырғызға, Барлыбек, Тұрлыбек деген ... ... ... ел ... қалған Барлыбек пен Тұрлыбек Сырттановтар. Екеуі ең алғашқылар қатарында Қапал станицасындағы жаңа ... ... ... одан ... қаласындағы оқып, үздік бітіреді.
Кейіннен Барлыбек дүние жүзіне әйгілі императорлық Санкт-Петербург ... ... тану ... ... ... арап-парсы, түрік-татар дәрежесіне 1886 жылы оқуға түседі. Университет қабырғасында, Барлыбек араб тілін В. ... ... ... В. ... түрік-татар тілін И. Березиннен, шығыс тарихын Н. Веселовскийден, қытай тілін факультет деканы А. Васильевтен оқып ... ... ... ... ... алған алғыр да, өжет Барлыбектің көптің бірі болып қалуы тіптен мүмкін емес еді. Сонымен қатар, озық ... ... ... ... қаласының саяси өмірінен тыс қалмай, көптеген оқиғаларды көріп, санасын ұштай түседі.
Сана-сезімнің өсіп жетілуіне курсист-студент Н. Ветрованың зорлық пен зомбылыққа ... ... ... ... ... ... ... себеп болды. Сондай-ақ, В. Ульяновтың(Ленин) жазған прокламациясынан патша үкіметінің демократияны тұншықтыруға арналған әрекеттерін ұғады.
Университет қабырғасында жүріп, Барлыбек қазақ елінің ... ... оның ... ... көкейтесті мәселерді жиі көтереді. Негізгі күш екенін ... ... ... ... ... ... Мәметәлі Сердалин, Бақытжан Қаратаев, Абдолла Теміров, Бақтыгерей Құлманов сияқты жігіттермен бірігіп үйірмесін құрып, кейіннен ол үйірме айналады, оның ... саны 1500 - дей ... ... жылы ... ... университетті 1-ші дәрежелі дипломмен үздік бітіріп шығады.
1891-1894 жылдар аралығында Ташкент қаласында Түркістан генерал-губернаторының қазыналық палатасында қызметіне қабылданып, ... шен ... 1894 жылы 29 ... ... ... губернаторының бұйрығымен облыстық басқарманың іс жүргізу бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалады. Кейінірек ерекше тапсырмалардың кіші шенеунігі қызметін атқарады. ... сол ... қан ... ... ... ... ... жүрген кездің өзінде, қолынан келгенінше шенеуніктерінен, орыс казактарынан жәбір ... ... және де ... ... халықты қорғауға көп еңбек сіңіреді. Осы қызметте жүргенде қазақ еліне ағартушылықты таратуға аянбай тер төгеді. ... ... ... тұрмысы хақында газетінде деп аталатын арнайы айдар аштырып, өзі сонда арнайы мақалалар ... ... ... ... ... 1905 жылы ... II патшаның суретін міндетті түрде ілуге қажет деген ... ... ... ... ... түсініп, оны әшкерелейді.
1903-1907 жылдары Ресей мен Қытай шекарасының межесін тексеру ісіне белсенді түрде араласып, жұмыс нәтижесін картаға түсіруге көп ... ... ... және ... облыстарының Қытаймен шектес шекарасы Барлыбек Сырттанов белгілеуімен ... ол ... осы ... дейін өзгеріске онша ұшыраған жоқ.
1908 жылға дейін денсаулығына байланысты қызметтен босағанға дейін, Жетісу облыстық басқармасының жаупты қызметкері - ... ... ... ... Бұл ... патша тыңшы-жендеттеріде көзі ашық көкрегі ойау қара хылықтың сөзін сөлеп, жоғын жоқтап жүрген Барлыбек Сырттановтың соңына шам алып түсе ... кезі еді. ... ... ... қаласының тау жақ бетіндегі, күнгейіне қарай ойыса беретін, деп аталатын тұсында тұратын Барлыбектің үйі тау алқабына жақын, ... ... ... да ... жайлы, салқын мекен болған көрінеді.
1909 жылы Қарағашта, Есенқұл Мамановқа қазақ балаларына арналған жаңа үлгідегі мектебін салуға ықпал етіп, оған ... ... ... ... беруге алдыртады. Шет елде оқитын студенттерге қазақтың қаражатты деген байларынан қаржы ұйымдастырып, ... де ... ... ... Ауыл ... ... мектеп салуға ақылдасып, Қапал купесіШаяхмет Атбасаровқа, Матай-Жалайыр ұл-қыз балаларына арналған 2 мектеп салуға көмектесуін сұрап хат ... ... ... ... талан-таражға салып жатқан қимыл-әрекеттерін тоқтату үшін 1910 жылы 21 қазанда Ұзынағашта Жетісу болысының қазақтарын жинап, арнайы кеңес өткізеді. ... өзі ... ... ... халқының өз жерінде отырып, жер тарлығынан зардап көріп отырғандығын батыл айтып, ортаға салады. - деді.
Осы ... іске ... іс ... асыру мақсатымен 1911 жылы ауру-науқасына қарамастан Жетісу қазақтары мен қырғыздары, сарт, ноғайлары және басқа да тұратын ... ... ... ... ... ... Талай патша шенеуніктерінің қабылдауында болады, халық мүдесінен алшақ тұрған Ресей бюрократиялық аппараты сөзіне құлақ аспаған соң Жетісуға оралып, патша өкіметінің ... ... ... ... ... ... шұғылданады. Петроградтта бір қыс тұрып науқасы дендеп қатты ауырып, артынан жіберілетін ішіп-жем, жол қаражаты жіберілмей, ақыры әрең ... елге ... ... ... ... деп һәм өзге сондай сөздерді айтып, маған хат жазды деп еске ... ... ... Осы жолы ... ... арасында ел болашағы, жер мәселесі жөнінде үлкен келелі әңгімелер жүреді. Әлихан ... ... ... ... ... ... ... білімділігіне, парасаттылығы мен қарапайымдылығына қайран қалады.
1910-1914 жылдары ... ... ... ... озық ойлы ... ... тұрған. Ал осының бірден-бір айғағы ретінде 1910-1913 жылдар аралығында құпия түрде қазақ өлкесін ... ішкі ... ... тәуелсіз Республика мәртебесі бар мемлекет құрудың бас құжаты ретінде жазады, жарғының соңында, 13 июнь, 1911 жыл С. ... С. Б. ... деп қолы ... ... ... С. Б. ... деген лақап аты Алаш деген сөзден алынған болу керек).
Жалпы төрт бөлімнен және 28 баптан тұрады:
Қазақ елі ... жеке ... ... ... хұқы ... Қазақ жері турасында
Сот турасында
Осындағы I.- бөлімнің 1 - ... ... елі ... ... һәм ... ерекшеліктері бар ел деп басталса, 2 - бапта, Қазақ елініңжеке туы бар, уставта оның түсі толық айтылып, ... ... ... ... 3 - ... ... елі ... достастық, яғни доминион дәрежесіндегі қарым-қатынаста болып тұрады делінген. 4 - бабында, Қазақ елінің ең басшы ... - Ұлт ... Оған ... ... Ал ... ... басшысы Президентті төрт жылға сайлайды десе, 5 - бапта, Бір ... екі ... асып ел ... хұқы жоқ ... бөлімдегі Адам баласының хұқы турасында 10-бабында, Қазақ елінде адам ... бәрі тең ... ... ... ... ... ... адамды қорлауға жол жоқ.. Адам тек закон һәм ... ... ... ... ... осы ... ... Қазақ елінде адам балалары бостандықта, теңдікте, һәм бақытты өмір сүруге хұқы бар ... ... ... ... ... әйел теңдігі, адам баласының еркін сөйлеуге, ұйым ... һәм ... ... тыйым жоқ, екені сол сияқты нәсілдерді бір-біріне қарсы итертетін ұйымның, партияның, адам баласының істеріне тыйым ... ... ... ... ... және ... басқа баптар қаралған.
III. - бөлімде, Қазақ жері оның меншігі деп басталып, Қазақ елінің жері саудаға түспейді, ... оны адам ... ... үшін жаратты, Жердің кені, орман, су, көлі һәм таулары ... ... ... Мал жаю, егін ... үй салу, жерді өңдеу һәм жерді пайдалы іс мақсатында қазынаға қайтару ... ... ... ... IV. - ... Сот ... Сот ... өз еркімен іске асады деп басталып, соттың ... ... һәм сот ... ... ... дау ... ... яки адам баласына бағынбай, закон һәм сот ережелері негізімен хүкім шығарулары шарт. Судьяларға әсер жасағандарға соттың хүкімі ... Тағы бір ... сол ... өзінде Судьялар қазақ тілін білуі шарт. Басқа нәсілдердің сотта өз тілдерінде сөйлеуге хұқы бар десе, соңғы 28 - ... Сот ... ... ... ... Судьялар партияға кіру хұқынан айрылады. Жасырын мүше болса, орнынан алынады, деп ... ... ең ... ... - ... елін ... отарынан шығару және дербес, тәуелсіз мемлекет құру. Мұндай қоғамдық-саяси ... ... ... ... тек ... Сырттанов еді.
Барлыбек Сырттанов әлеуметтік үрдіске де айырықша мән ... ... үшін ... Бәрі бір халық, өз халқын өзі бөтен санаған жалғыз-ақ біздің қазақ жұртында болар деп, налыған. Бір ру ... ... ... ... ... болса, оған күн жоқ, теңдік жоқ. Осылай бірін-бірі жау ... соң, ... ... ... ... Бір ... ... бір атаның баласын талап, әлі келсе қылмағаны болмайды. Себебі ... ... ... ... басқа, міне біздің бұзылып баратынымыз>> Қандай көрегендік ... ... ... ... ... ... ... жеке мемлект болып тәуелсіздік алған уақытта рушылдық пен жүзге бөліну ... ... ... ... саяси аренаға шығуына кедергі болып тұрғанын жасыра алмаймыз. Керісінше, білім ... ... ... шала сауатты адамдардың тек, руына байланысты лаузымға ие болуын көргенде, әлеуметтік прогрестің дамуы қаншама жылға тежелетіні даусыз болса керек. Ұлы ... Төле ... ... ... ... Сырттановтың ойларынан да үндестік тапқаны бұл ауырудың ... ... көзі ... ... ояу дана адамның сол кездерде жанына батқанын көрсетеді. ... ... орыс ... ... енгізген, шала саутты елді бірін-бірі лаузымға таластыру арқылы халықты әлсіретіп, бірін біріне ... ... ... ... зардаптарын көре білді. Қазақ қоғамының әлеуметтік прогреске жетудің ... ... ... ... ... терең, білімді тұлғалардың ел басқару ісіне араласуы деп білді. Міне осындай әділетсіpдіктерді көре білген, жаман мен жақсыны айыра білген Барлыбек ... ел ... ... ... ... байлық пен надан билікті сынаған. Қазақ халқының білімге кіріспегендігін құптамаған. деп ... ... ... ... оқуға аттандырып тұрып: , деп өсиетін айтады. Мына бір сәт соның айғағы болса керек, 1902 жылы туған қызы Қанифа апайдың ... ... ... ... ... өзі жинаған 2000-ға жеткен кітаптан тұратын кітапханасы қалған. 1914 жылы қарашаның 26-сында 48 ... ... ... ... Бәкеңнің жесірі деп барлық кітаптарды Қапал маңында орналасқан Қайнар мешітіне тапсырған екен. 1917-1919 жылдар аралығында бұл кітаптарды болашақ ... ақын ... ... ... ... ... ... ой-өрісін кеңейткен.Ілияс Жансүгіровтіңәріптесі болған Мәрзия Ильдарова былай деп естелік айтады: . (автордан, осы жерде Ілияс Жансүгіровтің бір ... ... болу ... жүзден аса емдік дала шөбінің аты аталады деп айтылуы тегін болмаса керек, өйткені Архивтен Барлыбек Сырттановтың өз қолымен ... ... ... қатар, ал қазақтың дүлдүл ақыны ... ... ... ... ... қолжазбадан керекті жерлерін қолданбауы мүмкін емес. Бұл өзі ... ... ... ... бір ... әгіме).
Мұхамеджан Тынышбаев өзінің естелігінде: Бәкең, (Барлыбек Сырттанов) балаларға деп ... ... ... еді, - деп атап ... ... ... ... ... Сырттанов деп ел арасындағы шараларды белгілеген. Ел арасында, Бәкеңнің деп аталып кеткен, ереже небары 15 баптан тұрады, мазмұнына ... ... ... ... ... ел ... ісін ... салт-санамен, әдеттік-құқық нормаларымен реттеуді негізге алған. Ереженің талаптары бойынша ел арасындағы болып жатқан дау дамайларды шешу, ... ... ... ... ... жүктелді. Оның айтқан сөзі, жүргізген іс-әрекеті барлық қауым мүшелеріне міндетті болуы тиіс. Ереже бүгінгі күнгі сай десе болады. Қазақ ... ... бойы ... ... ... ... ие болған әдеттік құқықтың , , , , , сияқты көптеген инистутарын жаңа мағанада, жаңа сипатта ... ... . ... ... осы ... , , , , және тағы ... ... жазалар қаралған. Бұл нағыз тәрбие беретін, үлгілі ереже болыпты. Қазір де, сол ... ... ала ... әкімшіліктер мен мәслихаттар жергілікті жерлерде қолданса болар ... жылы ... ... ... ... ... өлеңінде
....Сендей қазақ аз шығар,
Үміт қылған баладан.
Екі балаң жетілсе,
Құтыларсың табадан.... Осындағы Жәкеңнің деп ... ... пен ... ... ... дисертация қорғарда, деген мәселені ұсынып тұрып, ұлағатты ұстазым академик, есімі шет елдерге таныс ... ірі ... ... ... деуі ... емес екенін 15 жыл жариясыз, астыртын ізденіс пен зерттеудің нәтижесінде анық ... деп ... ... ... ... еске алады.
Барлыбек Сырттанов сол кезде төрт құбыласы ... бір ... ... ... ... бола ... ... өмірін халық игілігіне, ұлт тәуелсіздігіне жұмсап, тікелей себептерін тигізгені ақиқат. Бұған ... ірі ... ... ... заңгер, ағартушы демократБақытжан Қаратаев ... Один ты ... ... С. У.) ... заслужил расположение народа. Один ты имеешь право сказать, что работал за ... Кто же ... Все ... - сытые подлецы на казенных жалованьях - лишь умеют зло завидовать и змейным образом шипеть ... тех, кто ... ... как они сами ... не ... за ... - дей келе сол ... оқыған қазақтардың ішінде ең білімдісі, беделдісі Барлыбек ... ... егер ол ... ... ... өз қолына алатын болса, оның соңынан қазақ халқы еретінін ... оны өте ... ... ... - ... бостандығы мен ұлттық тәуелсіздігі, оның жарқын болашағы үшін аянбай тер төккен асқан білімпаз, елді аузына қаратқан, Қазан төңкерісіне дейінгі ... ... ... ... ... үн ... ірі ... қайраткерлерінің бірі. Заман өткен сайын, мына бір заманның қыңырлығын азғындығын, тозғандығын көрген сайын осы бірАлатау баласы (өзі ... ... ... аты) ... ... ... ... ірілене, ұлыналаберетінін, қазағым, халқым деп жүріп, сол кезде білмегені анық..
Тұңғыш ... ... ... ... ... мемлекетін құру идеясын көтерген, тұңғышҚазақ елінің Жарғысын жазған, тұңғыш ... ... ... ... ... ... жазған, сонымен қатар әлеуметтік үрдіске, медицина саласына да үлкен мән ... ... ... із ... ұлы ... - ... ... қайтыс болғанына биыл 2015 жылы - 101 жыл. Ал 2016 жылы туғанына 150 жыл толады. Тарих қойнауында ... ... ... ... ... бара ... осынау елім, жерім деп, бүкіл өмірін халық игілігіне, ұлт тәуелсіздігіне жұмсаған ірі тұлғаның ізгі істерін Алатау баласы, ... ... үшін ... ... ... ұлықтау мақсатында, жоғарыда аталған айтулы даталарға байланысты, мына төмендегідей игі істер атқарылса, бүгінгі және келер ұрпақ алдындағы, аға ... ... ... ... ... оқу ... ірі ... жетекшілігімен, студенттер арасында Барлыбек Сырттанов жазған , және басқа да еңбектеріне арналған кіші ғылыми академиялық жұмыстар жасалып қорғалса.
Барлыбек Сырттанов ... ... ... ... ... тарихшылардың қатысуымен зерттеу жұмыстары жүргізіліп, бәйге жарияланып, кітап шығарылса.
Сәкен Өзбекұлының көпшілік қауымға арналған Барлыбек Сырттанов атты ... тың ... ... көп ... қайта басып шығарылса.
Облыстық газеттерде Барлыбек Сырттанов тұрғысында шығармашылық деген айдармен рубрика ашылып, Сырттановтарға байланысты танымдық материалдар жарияланып, ... ... 150 жыл ... орай облыс орталығында Облыстық Әдлет басқармасының алдына не бір көрнекті жерге Барлыбек Сырттановтың бюсті тапсырыспен жасалып орнатылса, бір заң ... не ... ... ... ... атымен аталса.
Талдықорған қаласындағы І. Жансүгіров атындағы орталық музейдегі Барлыбек Сырттанов туралы бар материалдарды пайдалана отырып және оны толықтыру ... бір жеке ... ... ... жеке музей болатындай.
С. Батырханов. Т. К. ... ... ... елі ... ... мен ... ... кез келген мемлекет өзінің алғашқы қадамын тәуелсіздігімен қатар, Конституциясын қабылдаудан бастайды. Бұл сол ... ... ... ғасырлардан жинақталған өзіне тән ұстанымының, заңдарының, жүрген жолдарының өзегінен шығып, келешегіне бағдар жасайтын басты белгі. Ұлы даланы мекендеген алты ... да өз дала ... ... ... болғаны анық. Орта ғасырдағы түркі бабаларымыздың бітік жазуына бармағанның өзінде, қазақ ... ... ... мәліметті болып жеткен , , Тәуке ханның секілді заң жүйелері қазақ елі ... ... ... ... ... Қазақ хандары жолға қойған осы жарғыларды дала конституциясы санасақ, оның сөз ... ... ... ... ... абыз ... ... таратып, жөнге салғанына тарихтан көп мысал тартуға болады. Ал кейінгі ХХ ... ... ... ... ту етіп ұстаған Алаш қайраткерлері дербес Конституция әзірлегені де тарихтан белгілі. Әуел сөзді осы тұстан бастағанды жөн ... ... ... ... Ата заң ... ... ... екі мәселені алға тартады. Оның бірі Әлихан Бөкейханның тапсыруымен заңгер Барлыбек Сырттановтың жазып шыққан деген ... ... - ... ... ... ... Сырттановтың жаңа заманға лайықтандырылып жазылған, кіріспе мен төрт бөлімнен тұрады. Оның кіріспесінде қазақ елін көне ұлттардың бірі ретінде атай ... оның ... көз ... ... , - ... мемлекет құрылымын, адам құқығын, қазақ жерін, сот тәртібін қамтыған төрт бөлімнен құралған еңбектен тұрады.
Ал екінші ... ... ... ... партиясының бағдарламасы ретінде таниды. Мұны кейбір сарапшылар дегеннен гөрі дегенге келтіреді. Шындығында, алаш ... ... ... ұшқындаған тұстан-ақ ұлттық-демократиялық сипаттағы мемлекет құруды мақсат еткен. Тарихқа жүгінсек, Алаш ұмтылысынан кейін республикамызда бірнеше Конституциялар өмірге ... ... ... 1926 жылы 18 ... Қазақ АССР-і Орталық атқару комитетімен тұңғыш Конституция жазылып, РСФСР Орталық атқару комитеті бекітпегеннен кейін ... ... ... 1937 жылы 26 ... Жалпықазақ кеңестерінің X төтенше съезі қабылдап, бекіткен Конституция бар. Қырық жылдық ғұмыры болған осы құжаттың орнын 1978 жылы 20 ... ... ... Конституциясы басқан болатын. Міне, осы құжат Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында жазылып қабылданған, 1993 жылғы 28 қаңтардағы ... төл Ата Заңы ... ... дейін өмір сүрді. Елдің егемендігін танытатын 1993 жылғы тұңғыш Конституция мемлекетіміздің тәуелсіздігін ең ... заң ... ... ... ... бекіткен құжат еді.Алғашқы Конституцияның мәні мен маңызына келетін болсақ, бұл құжат төрт басты мәселеге жауап ... және ... ... ... тиіс ... Оның біріншісі - мемлекеттік билікті басқарудың барлық жүйесін нығайту, екіншіден - экономикалық реформаны жүргізе отырып, елді сол ... ... ... ... ... - жас ... сыртқы саясатын қалыптастыру, төртіншіден - ішкі саяси тұрақтылықты қамтамасыз ететін заңдық негіздерді Ата ... ... ... ... ... төрт ... шешіп беретін баптар әуелгі тұңғыш Конституцияның жобасында барынша қамтылмады. Сөйтіп, уақыт өте келе, заман ... мен ... ... Бас заңымыздың кейбір тұстары нарықтық қоғамдағы өзгерістерге сәйкес болмай шыққаны байқалды. Мәселен, сол кездегі оқиғаларға зер ... ... ... ... билікті бөлу қағидаты тұрғысынан республикада біртұтас мемлекеттік органдардың жүйесін ... ... ... ... Сол ... ... ... депутаттыққа үміткерлердің бірі шағым жасап, соның негізінде XIII шақырылған Жоғарғы Кеңеске сайлау бойынша Орталық сайлау комиссиясының кейбір ... ... cот 1995 ... 6 ... Ата Заңға кереғар деп таныды. Оның ақыры Жоғарғы Кеңес қызметінің тоқтауына әкеліп соқты. Осындай олқылықтар жаңа Негізгі Құжаттың ... ... ... ... да ... екі жыл ... 1995 жылы қазіргі Негізгі заң - Конституция қабылданды. Осылайша, тәуелсіздік жылдары Қазақстанның мемлекеттігін ... Ата заң екі ... ... - деп жазады Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы.
1995 жылы 30 тамызда елдің жаңа ... ... ... ... ... өтіп, оған сайлаушылардың 90,58 пайызы қатысты. Олардың 89,14 пайызы жаңа Конституцияның қабылдануын қолдады. ... ... ... ... ... ала ... жасалған құқықтық-саяси құжат болды. Өйткені, Конституцияны қалыптастыруға қалың қазақстандық жұртшылық тікелей қатыса отырып, республикалық референдумда қабылданды. Бұл ... Ата ... ... ... күш беріп, оның әлеуетін арттырады. Осылайша, дүниеге келген Конституция тәуелсіз мемлекет ретінде дамуымызға даңғыл болып, елдің ... ... ... ... бөлігін қамтып отыр десе де болады. Қазіргі һәм өмір ... ... ... - ... ... тірегіне айналған Конституцияны қатаң ұстану. Яғни, басты талап - Ата Заңымыз, Конституцияны ... ... ал оның ... жоғалтпай сақтау республикамыздың әрбір азаматының міндеті мен парызы болуы тиіс.
Екіншіден, қолданыстағы Конституция республика өмірінде экономикалық қана ... ... ... де жол ... Қос ... кәсіби Парламенттің жасақталуы да соның жарқын айғағы. Түйіндей айтсақ, 1995 жылы қабылданған Ата Заң мемлекеттің шұғыл ... ... ... ... ... жеткен жетістіктерінің бірден-бір кепілі бола алды. Оны дәлелдеп жатудың өзі де ... ... ... ... еліміздің тарихындағы орны бөлек. Биыл ел болып жиырма жылдығын атап өтіп отырған біздің Ата Заңымыз өз ... ... ... ... ... ... ... жолмен даму бағыты айқындалды. Құқықтық мемлекет қалыптастыру қағидалары қоғамда және азаматтардың санасында түпкілікті бекітіліп, өз жемісін беруде.
Барлыбек Сыртанов һәм ... елі ... ... атасы Қадірәлі XVIII ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырдың басында Жетісу өлкесіне танымал от тісті, орақ ауызды ... ... ... екі ауыз сөзбен шешкен атақты би болған (С.Өзбекұлы. Барлыбек ... ... 1996. 16 б). Өз ... ... да ... ... жазбаларына қарағанда ел ішінде турашылдығымен, өткірлігімен көзге түскен батыр адам болған екен ( газеті, 1915, №95).
Замана ағысын дөп ... ... дәл ... ... Сырттан батыр ұлдарының ішіндегі оқуға зерек Тұрлыбек пен Барлыбекті 1877 жылы ... ... ... ... ... оқуға береді. Тұрлыбек сырқатына байланысты гимназияның 4 класын бітірісімен Алматыдан кетіп, Ресейдің ... ... ... ... ... атқарады. Ал, Барлыбек негізінен шенділер мен ақсүйектердің балалары оқитын гимназияда өзінің білімге деген құштарлығының арқасында озат оқушы атанады. Ол алғырлығының ... ... 1886 жылы ... бітіріп шығады. Мектеп директоры Д.Новак шәкіртінің оқуға деген таудай талабын байқап, Жетісу облысының губернаторына Барлыбектің оқуды университетте жалғастыруы үшін қаражат ... ... ... ... ... ... ... алып, Барлыбек Сыртановқа арнайы стипендия тағайындайды (ҚР ОМА, 64-қор, І-тізім, 2911-іс, 4-бет). Санк-Петербург университетінде оқығысы келген Барлыбекті бүкіл ел ақсарбас ... ... ... ... ... ақ ... беріп, ұзақ сапарға шығарып салады. Барлыбектің бұл сапары туралы М.Тынышбаев: ( газеті, 1915, №95), - деп ... ... ... 1886 жылы ... ... шығыстану факультетіне оқуға түседі. Ол осында жүріп араб тілінен В.Р.Розен, парсы тілінен В.А Жуковский, түрік-татар ... И.Н ... ... ... ... Н.И ... секілді ірі мамандардан дәріс алады. Жетісудан ілім-білімге сусап келген ... ... ... ... ... сынақ-емтихандардан өте жақсы деген бағамен сүрінбей өтіп отырады. Барлыбектің тұсында Санк-Петербургте оқитын Мәмбетәлі Сердалин, Бақытжан Қаратаев, Абдолла Теміров, ... ... ... ... ... атты ұйым ... Олар кейінгі келген қазақ студенттеріне қол ұшын ... ... ... бас қосып, сол кездегі революциялық мазмұндағы еңбектер мен астыртын әрекеттерді талқылайды. Қазақ даласында мәдени-ағартушылық ісін ... алу ... ... пікір алмасады. Санкт-Петербургте білімін молайтып, ұйымдастырушылық қабілетін баптаған Барлыбек 1890 жылы университетті бірінші дәрежелі дипломмен үздік ... ... ... ... ... Алматы 1996. 26 б).
Oқуын үздік аяқтаған Барлыбек ... 1891 жылы ... ... ... ... ... палатасында столоначальник болып қызметке қабылданады. Жетісу әскери губернаторлығының облыстық басқармасында 1994 жылы іс жүргізу бөлімімінің меңгерушісі, кейін ... ... кіші ... ... ... (ҚР ОМА 44-қор, І-тізім, 55425-іс, 1-3 беттер, 55418-іс, 9-бет).
Барлыбек Сыртанов Ресей патшалығының билік жүйесінде қызмет еткенімен орыс чиновниктерінен және ... ... ... ... ... мүддесін қызғыштай қорғайды. Заңның мүмкіндігін, қала берді өзінің беделін салып жүріп талай қазақ-қырғыздың кеткен ақысын қайтарып береді. Бұл ... ... ( ... 1915, №95), - деп ... ... туған елінің көзін ашу үшін Ахметкәрім Зейнулин деген азаматпен бірігіп, Қазан қаласынан 3 пұтқа жуық араб әрпін ... ... атты ... ... Бұл ... ... ... елінің аянышты тұрмысы, жердің тарылуы, отарлық саясаттың зардабы хақында мәселелер көтереді. Патша өкіметі тарапынан шыққан 1905 жылы ... ... ... ІІ ... ... ... керек деген нұсқау іс жүзінде іске аса ... ... ... бұл ... қасқайып қарсы тұрады. Мұсылмандар толқуының басында ел алдында зор беделге ие ... ... ... одан ... ... губернатор нұсқауды лажсыз тоқтатады. Ресей мен Қытай билігі 1903-1907 жылдар аралығында шекара межесін қайта қарағанда Барлыбек Сыртанов бұл іске ... ... ... ... облысының Қытаймен шекарасы Барлыбек Сыртанов белгілеуімен анықталады.
Шенеунік қызмет атқарып жүріп халқына ... ... ... Сыртанов Жетісу өлкесінде зор абыройға ие болады. Оның айтқанына қараша түгілі орыс ұлықтарының өзі бас ... ... ... ... ие ... ... айтысқа түскен Шашубайдың: Арқада мен айтайын салдығымды, Мұнда келсе айтайын бек, ... ... ... ... ... ... Сен де ... қимылда барлығыңды. Барлыбек, Тұрлыбекпен аман болса, Жандарал да бұзбайды жарлығымды (С.Өзбекұлы. Барлыбек Сыртанов. Алматы 1996. 26 б), - ... жыр ... да ... ... Сыртанов Қазақ халқының мұсылманшылықпен қатар еуропалық біліммен қаруланбайынша болашағы бұлыңғыр екеніне көз жеткізіп, Жетісудағы ағарту ісіне де ... ... Атап ... болсақ, Қапалдағы өзінің ауқатты жерлестері Маман құттың балалары салдырған медресенің жадидтік бағытта білім беруіне ықпал ... ... ... медресесіне оқымысты азаматтарды тартады. Сондай-ақ, Верный гимназиясының үлгісінде мектептер ашуға Матай мен ... ... ... ... ... ... (Барлыбек Сыртанов архиві, 1 том, 31-бет. С.Өзбекұлының жеке ... ... ... ... ... ... тартып, соның арқасында Мұхаммеджан Тынышбаев, Салық Аманжолов, Базарбай Мәмбетов, ... ... ... ... Ораз ... ... Бөрібаев, Ысқақ Дүйсенбаев секілді азаматтар оқу бітіріп шығады.
Столыпиннің жер реформасы кезінде Қазақтың шұрайлы, сулы-нулы жерлері күшпен тартып алынып, орыс қара ... ... ... ... ... бұл басқыншылыққа үзілді-кесілді қарсы тұрады. Қазақ зиялылары бас қосқан 1905 жылғы Қарқаралыдағы Қоянды жәрмеңкесінде Ахмет Байтұрсынов, Әлихан Бөкейханов, Жақып ... ... ... ... та ... ... жерге қатысты және өзгеде құқықтарын талап етіп Патшаға петиция жазады (Н.Байгелова. С.Өзбекұлы. Қарқаралы петициясы және Қазақстан конституционализмнің дамуы. Алматы, 2007. ... Ол 1910 жылы ... ... ... ... ... қосып, кеңесте: , (Барлыбек Сыртанов архиві, 1 том, 13-бет. С.Өзбекұлының жеке мұрағатынан) деп халқына үндеу тастайды. ... ... жер және ... ... талап етіп 1911 жылы Санк-Петербургке барып, ұлықтарға шағым түсіреді (Прошение Б.Сыртанова. Барлыбек Сыртанов архиві. 1 том, 1-ші, 4-ші ... Сол жылы ... ... ... осындағы бай кітапхананың мүмкіндігін пайдалана отырып, Әлихан Бөкейхановтың өтініш айтуымен С.Б.Алашинский деген бүркеншік атпен Қазақ ... ... ... () ... ... (С.Өзбекұлы. Барлыбек Сыртанов. Алматы 1996. 36 б).
Елге оралғаннан кейін Барлыбек Сыртанов қарап жатпай журналына публицистикалық мақалалар жазып, Қазақ ... ... ... ... ... ол атты мақаласында кәрі-құртаң 70-80-ге келген шалдардың өрімдей балиғатқа жаңа толған қыздарға үйленуін сынап фельетон жазады ... 1912, №13). ... иек ... ұлы ... ... сезіп, оған тыңғылықты дайындық жүргізу үшін жалпықазақ сеьзін өткізу туралы ойларын ... ... ... жеткізеді (Айқап, 1913. №16). Ауылдардың өзін-өзі басқаруына қатысты жазып, ... ... бұл ... тәжірибеде іске асырады. Науқасына байланысты Қапалға қымызбен емделуге келгенінде Жетісудағы минералды су ... бар ... , ... ашылуына мұрындық болады.
Алайда, төсегінен түңіліп, тыным таппастан ... ... ... ... ... ... күте ... қан түкіріп ауыра бастайды. Науқасы меңдеп, көк жөтелі күшейіп, ақыры ол 1914 жылы Қапалда бақилық болады. Бұл туралы М.Тынышабаев ... ... ... - деп ... ... ... досы, қоғам қайраткері Б.Қаратаев: (Е.Федоров. Очерки национального-освободительного движение в Средней ... ... 1925, с 25), - деп, ... ел үшін ... ... сіңіргенін көзі тірісінде-ақ мойындаған еді. Барлыбек дүниеден өткенде С.Ғиясов: (Айқап, 1914, №24), - деп қазанама жазды. Иә, ... ... елі үшін ... ет ... ... даяр шаһбаз, алты Алаштың жүгін арқалаған қаранар ... еді. Исі ... ... ... ... бір ... ... жүз жылдықты нақ аңғарып, сол үшін елеулі еңбектер жазып ... - сөз жоқ ... ... ... ... ... һәм ... болғанын әйгілейді.
ҚАЗАҚ ЕЛІНІҢ УСТАВЫ
Кіріспе сөз
Қазақ елі көне ұлттардың бірі. Оның тарихының тамыры тереңге жайылған. Жеке ел болып өмір сүрді, ... ... ... ... 7 миллионға жетті. Санымен Россияда үшінші орында. , жылдарда қалмақтардың күшті һәм көп әскеріне ауызбірлік жоқтығынан қарсы тұра алмады. ... Үш ... ... ... бір байрақтың астында жиналуға уәде беріп, бас қосып, қалмақтарды күл-талқан жасады. Әбілхайыр хан асығыстық жасаумен Кіші жүздің қазақтарын Россияға бағынышты ... Орыс ... ... ... ... ... жеріне бекіністер орнатты, жаулап алуды күштіледі, қара ... ... ... ... ... ... ішкен суын тартып алды. Байғұс қазақтар өз ... ие ... ... һәм ... ... ... заманда атыссыз, соғыссыз, қан төкпей бейбіт жолмен жерімізде хүкмет өз ... ел болу ... ... ... ... болу үшін жеке ... елі республикасын құрамыз. Қазақ елі республикасында жоғары билік жүргізуді ... ... және ... ... өкілдері дауыс беру арқылы іске асырады. Сайланатындар ... ең ... ... ел үшін ... беретін адамдар.
Өз алдына ел болуды көздеумен дүниеде өзін-өзі билеген нәсілдер сияқты жеке ел болу мақсатында һәм елді бақытты, теңдік, ... ... ... үшін осы ... кіргізеді.
Қазақ елінің Уставы
І. Қазақ елі республикасының жеке болуы турасында
1. Қазақ елі халық билейтін һәм қазақи ерекшеліктері бар ... ... ... жеке туы бар. Туы жасыл, қызыл һәм сары ... ... ... ... ... ай һәм жұлдыздың суреті бар. Жасыл түс - елдің исламға берілгендігінің белгісі, қызыл - ел ... ... қан, сары ... кең ... ... ... Бұдан былай Қазақ елі Россиямен достастық, яғни доминион ... ... ... ... ... ... ең ... орыны - Ұлт мәжілісі. Оған дауыспен өткендер Қазақ ... ... ... төрт ... ... Бір Президент екі реттен асып ел билеуге хұқы жоқ.
6. Президент Қазақ елін министрлер арқылы басқарады. Министрлерді Президент өзі таңдайды, ... Ұлт ... ... ... ... ... ... жұмыстарымен Президенттің һәм Ұлт мәжілісінің алдында есеп беріп тұрады.
8. Қазақ елі Президентінің орынбасары - Вице-президент. Ол Президент жоқ ... ... ... бар ... оның ... ... ... Қазақ елінде билік жүргізу закон шығаратын (парламент), орындайтын (үкімет) һәм сот болып тұрады. Үш ... ... ... ... жол ... ... ... тұрады.
ІІ. Адам баласының хұқы турасында
10. Қазақ елінде адам баласының бәрі тең хұқылы. Дініне, қанына, тегіне, нәсіліне қарап адамды қорлауға жол жоқ. Адам тек ... һәм ... ... ... береді.
11. Қазақ елінде адам балалары бостандықта, теңдікте һәм бақытты өмір сүруге хұқы бар.
12. Қазақ елінде ер адам мен әйел ... ... ... ... ... әйел ... іске ... Қазақ елінде адам баласының еркін сөйлеуге, ұйым құруына һәм партияларға ... ... ... ... ... ... ... партияның, адам баласының істеріне тыйым салынады. Кінәлілер законға жауапты.
15. Қазақ елінде соттың рұқсатынсыз адам баласы ұсталмайды, абақтыға қамалмайды. ... сот 24 ... ... ... шарт, болмаса қамаудан босатылады. Законды бұзумен қамаған сот алдында сазайын тартады.
16. Қазақ елінде адам баласының ... ... ... жоқ. Рұқсат беру - соттың мойнында.
17. Адам баласының мүліктің барлық түріне ие ... хұқы бар. ... ие ... ... һәм ... адам ... зиян ... шарт. Мүлік хұқынан айыру законмен, құнын төлеу арқылы болады.
ІІІ. Қазақ жері турасында
18. Қазақ жері оның меншігінде ... ... ... жері ... ... ... оны адам ... пайдалану үшін жаратты.
20. Жердің кені, орман, су, көлі һәм таулары ... ... ... Мал жаю, егін ... үй ... ... өңдеу һәм жерді пайдалы іс мақсатында қазынаға қайтару хүкмет рұқсатымен болады.
IV. Сот турасында
21. Сот билігі өз еркімен іске ... ... ... ... һәм сот ... ... Суьялар дау шешкенде хүкметке яки адам баласына бағынбай, закон һәм сот ережелері негізімен хүкім шығарулары шарт. Судьяларға әсер ... ... ... ... ... ... бар ... Ұлт мәжілісіне өмір бойы сайланады. Законды бұзған һәм ... ... ... ... ... алуды адам баласының арызының негізінде һәм Қазақ елі ... ... ... Ұлт ... көп дауыспен растайды. Олай болмаса, судья өз атына қайтарылады.
26. Судьялар қазақ тілін білуі шарт. Басқа нәсілдердің сотта өз тілдерінде сөйлеуге хұқы ... ... соты ауыр ... ... шешуге хұқылы. Присяжный саны 7 адам.
28. Сот орнында партиялар болмауы шарт. Судьялар партияға кіру хұқынан айырылады. ... мүше ... ... ... әдебиеттер
* Н. Назарбаев. Қазақстан жолы - 2050: бір ... бір ... бір ... Егемен Қазақстан. 18 қаңтар 2014 жыл. 2. Сыртанов Б. Қазақ елінің Уставы //Б.Сыртанов мұрағаты. 1-т. 7-34-35 бб. 3. ...
* ... , 1995. -27 б. 4. ... Ө. Қазақ газеті. - Алматы, 1996. 395б. 5. Дулатов М.
* Шығармалары. 1- т. - ... 1996. -113б. 6. ... Ә. ... - ... 1995. 414б. 7. ... А.
* ... - ... 2012. 8.Жұмабаев М. Шығармалары. Алматы, 1989. - 27б. 9. ... Д. ... ...
* Үш ... ... жинағы.1-т. - Алматы: Алаш, 2005. -5-31 бб. 10.
* Назарбаев Н.Ә. Елдіктің ... - ... ... ... 10 жылдық мерейтойында сөйлеген сөзі.
* Егемен Қазақстан. 14 ... 2008 жыл. 11. ... ... Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың стратегиясы - қалыптасқан мемлекеттің жаңа ... ... атты ... ... ... ... әдебиеті. 2012 жыл 28 желтоқсан.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Алаш идеясы4 бет
1917-1920 ж.ж Кеңес мемлекетіндегі мәдени құрылыс48 бет
1924-1925 жж. ұлттық-мемлекеттік межелеу. Қазақстанның тұңғыш шекарасының белгіленуі18 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы7 бет
«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы13 бет
Арабтар мемлекетінің құрылуының алғы шарттары47 бет
Афина мемлекетінің пайда болуының алғышарттары. Реформалары22 бет
Ақ Орда мемлекетінің саяси тарихы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь