Жүсіпбек Аймауытұлының «Психология» оқулығы

§1.Жүсіпбек Аймауытұлының « Психология» оқулығының теориялық мәні.
1.1. Жүсіпбек Аймауытұлының өмірі мен қызметі.
1.2. « Психология» оқулығының 20.30жылдардағы мәні.
1.3. « Психология және өнер таңдау» еңбегінің жалпы мазмұны.
Қорытынды.

§2. Жүсіпбек Аймауытұлының « Психология» оқулығының іс.тәжірибедегі мәні.
2.1. Адамның қылығын қалай зерттеудің анализі.
2.2. Қазіргі заман психологиясындағы зерттеу әдістері.
Қорытынды.
Қазахалхының рухани өміріне үлкен үлес қосқан Жүсіпбек Аймауытұлының алар орны айрықша. Ақиқатын айту керек, көрнекі қаламгердің өмірбаяны хақында қазірдің өзінде түрлі пікірлер бар. С.Мұқанов « XX ғасырдағы қазақ әдебиеті» еңбегінде (1932) 1893 жылы туды , Ә.Тәжібаев: Жүсіпбек-баянауылдық, 1896 жылы туған» десе, С.Сәдуақасовтың сұрақтарына қайтарған жауабында қаламгердің өзі сиыр жылының аяғында (1890)… тусам керек» дейді.
Жан-жақты өнер иесі, сегіз қырлы, бір сыр лы дарын, романшы, драмашы, ақын, аудармашы, зерттеуші Жүсіпбек Аймауытұлы 1889 жылы, қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Қызылту атрабында туған. Ә кесі Аймауыт кедей болғанымен, арғы аталары Дәндебай, Қуандар-текті, дәулет, абырой біткен, ел арасындағы білікті кісілер. Жасге туған бауырлары Ахмет, Жақыпбектер секілді арабша хат тану, оқу үстіне, ағаш шеберлігі, темір ұсталығы өнерлерін қатар үйренеді. Он бес-он алты жасында өзі ұмтылып, үй ішінің рұқсатынсыз Павлодарға қашып барып, орысша-қазақша екі класты мектепке түседі, бір жағынан бала оқытып, қаражат таба жүріп, оқуын 1914 жылы бітір еді де, Семейдегі оқытушылар семинариясына оқуға түседі, оны 1918 жылы аяқтаған. Халық ағарту комиссариатының коллегия мүшесі болу, « Қазақ тілі» газетін редакциялау, «Ақ жол» газетінде істеу, Шымкенттегі педагогика техникумының директорлығы-мұның бәрі Жүсіпбек Айауытұлының жаңа өмірді орнықтыру жолындағы күрес жолын,Өмір белестерін көрсетеді.
        
        Мазмұны.
§1.Жүсіпбек Аймауытұлының « Психология» оқулығының теориялық мәні.
1.1. Жүсіпбек Аймауытұлының өмірі мен ... « ... ... ... ... « ... және өнер таңдау» еңбегінің жалпы мазмұны.
Қорытынды.
§2. Жүсіпбек Аймауытұлының « Психология» ... ... ... Адамның қылығын қалай зерттеудің анализі.
2.2. Қазіргі заман психологиясындағы зерттеу әдістері.
Қорытынды.
-3-
Қазахалхының рухани ... ... үлес ... ... Аймауытұлының
алар орны айрықша. Ақиқатын айту керек, көрнекі қаламгердің өмірбаяны
хақында қазірдің ... ... ... бар. ... « XX ... ... еңбегінде (1932) 1893 жылы туды , ... ... 1896 жылы ... ... ... ... ... қаламгердің өзі сиыр жылының аяғында (1890)… тусам керек» дейді.
Жан-жақты өнер ... ... ... бір сыр лы ... романшы, драмашы,
ақын, аудармашы, зерттеуші Жүсіпбек Аймауытұлы 1889 ... ... ... ... ауданы, Қызылту атрабында туған. Ә кесі ... ... арғы ... Дәндебай, Қуандар-текті, дәулет, абырой біткен, ел
арасындағы ... ... ... туған бауырлары Ахмет, Жақыпбектер
секілді арабша хат тану, оқу үстіне, ағаш ... ... ... қатар үйренеді. Он бес-он алты жасында өзі ... үй ... ... ... ... ... екі класты мектепке
түседі, бір жағынан бала ... ... таба ... ... 1914 жылы ... де, ... оқытушылар семинариясына оқуға түседі, оны 1918 ... ... ... комиссариатының коллегия мүшесі болу, « Қазақ тілі»
газетін редакциялау, «Ақ жол» ... ... ... ... ... бәрі ... ... жаңа өмірді
орнықтыру жолындағы күрес жолын,Өмір белестерін көрсетеді.
-17-
Ж. Аймауытұлының «Психология» оқулығының іс-тәжірибедегі мәні.
Адамның қылығын қалай зерттеудің анализі.
2.1. Жанды зерттеудің ... ... ... ... ... тіпті таныс сияқты болып
көрінетін жәйт ... ... ... ... ... тән ... бар аса ... қасиет. Адамның
психологиялық ерекшеліктерін білу ... осы ... ... ... ... Әр ... өзіндік ерекшеліктеріне қарай дербес зерттеу
әдісі бар. Осы әдістер арқылы сол ... сан ... ... ... ... Егер ғылымда өзіне тән әдіс,яғни зерттеу
әддістері болмаса, ол нағыз ғылым ... ... ... да ғылымдар тәрізді
психология ғылымының да өзіне тән ... бар. Бұл ... осы ... жылғы даму жолында түрлі ... ... ... ... да бұл ... ... Аймауытұлының « Психология»
кітабынан жарық көрген « ... ... ... ... ... сөз
болмақ.
Аймауытұлының адамның қылығын зерттеуде бақылау әдісін және сұрау-
жауапты (анкета-әдісі) ... ... және оның ... ... фактілер мен мәліметтерді қалай жазу керек
екендігін ... ... ... ... да ... айтқандай, қандай болмысты зерттеу болса
да, ол болмысты бақылаудан тумақ деп атап өткен.
Ол, адамның қылығын бақылау ... ... ... ... ... ... ... отыру сонымен бірге ол амалдарға
әсер берген сыртқы жағдайлардың өзгешелігін және ... ... ... деп көрсеткен.
Ол алдымен бақылау жоспарды жасап алуды және нені ... ... ... ... салу ... ... ... нобайын белгілеу
кертектігін айтады.
Аймауытов өз еңбегінде балалардың қалай ойлайтынын « ... ... ... ... Мұнда ойын кезіндегі баланың
шығармашылығы, ... ... ... ... ... ... ... керектігін айтады. Осы жоспар арқылы бақылауға
кірісу керек ... ... ... ... ... Жабайы деп бөледі. Ол
тәжірибелі бақылауға былай ... ... Яғни ... ... ... түрге айналдырып, «жалпы күрделі құбылыстар шумағынан бөліп
алып», білім мақсатымен ... ... ... өзгертіп
бақылау. т.б. және тжерттеуші жәй бақылаумен тәжірибелі бақылауға мысал
келтірген. Ол жәй ... ... ... оның ... ... ... тұрғанын, тағы сондай белгілерін қарастыруды жатқызады.
Ал тәжірибелі бақылауға келтірілген ... ... ... ... ... ... ... тез не баяу құлауына ауаның қарсы
күші қандай әсер ... Ол үшін іші қуыс ... ... ... ... ауа тартатын насоспен тартып ... ... ... ... ... бос ... ... құлату керек. Көрсек ауасыз
бос көлемдікте барлық ... ... ... ... нәрсенің құлау жылдамдығы
бірдей болып шыққан.
Ал енді сол ... ... бар ... ... бірі ... баяу ... Мұнда қарандысы кішкене ауыр нәрселер жылдам құлаған, ал
көлемі үлкен ... ... ... ... түскен.
Автор тағы бір мысал келтіріп өткен. Яғни адам ойының ұшқырлығы неден
болатыны жайында. Оның ... адам ... ... ... ... шаршағандығы әсер етеді, зерттеуші бақылаушыны алып қарастырған.
Экспериментте ... ... ... де ... ... үшін осы ... бақылаушыны мүмкін болғанша түрлі құбылыстардан
босату керектігін, ондай құбылыстарды мүлде болдырпауын атап өткен.
Автор ... нені білу ... ... ... оны ... ... Яғни адамға ешқандайда сырттан құбылыстар әсер ... ... ойға ... ... ... білу ... екендігін атып
кеткен. Осындай халге келтіріп алған жан кейін, бір заттас есептер (мәселе)
беріп бақылаушының ойын ... ... ... Бір ... ... ... Ойдың бұл жұмысын әдейі шаршатқалы берген дене ... соң да болу ... ... Ол ... ... ... ... өлшеген.
Сонымен тәжірибе арқылы осындай мәселені шешкен.
Автор тәжірибелі психологияның тағы бір артықшылығының барын, жәй
бақылаудан оның ... ... ... ... Неғұрлым
бақылау көп бола берсе, соғұрлым оның ... де арта ... ... ... болған сайын, түрлі көлденең әсерлерден құтылу мүмкіндігін емес, бақылау
көп болса ондай көлденең ... ... ... ... шабандауын
тәжірибе еткенде, дененің шаршағандық салдарынан басқа тағы да бір көлденең
әсерлер қабаттала ... ... ... ... ... киліккен
әсерлердің маңызы кеміп, азайып кетеді дейді.
Автор сұрау ( анкета) әдісіне де тоқталған. Бұл бақылауда деп,- жазады
ол, өзге де ... ... көру ... ... Яғни өз бақылауын місе
тұтпай керекті ... көп ... ... ... ... екен деп
өзгелерден де өтінуіне болады. Балалардың ойнағанын, ... ... ... ... бақылап берсеңіз екен деп, тәрбиешілерден сұраймын. Оларға
бақылаудың жұмыстарын жіберемін дейді.
Мұнда зерттеуші олардың бақылағанына да ... сене ... ... ... сын ... ... қажеттігін ескертеді.
Яғни мен сұраған ... ... ... ... анықтай алды ма? Олардан жинаған мағлұматтарымнан біртектес
бағалы дерек алуыма болады ма? ... ... қоя ... ... де ... деп ... өткен.
Әдебиеттері.
1. Құбағұл Жарықбаев. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық
көзқарастары. Алматы « ... ... ... ... ... ... « Рауан» 1995.
3. Рахымжан Сағымбекұлы. Жүсіпбек. ( Жүсіпбек Аймауытұлының өмірі мен
қаламгерлік қызметі.) Алматы. « Санат» 1997.
4. Құбағұл Жарықбаев. « Бес ... ... Қ. ... Психология. Алматы 2004.
6. Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы.
7. Қ. Жарықбаев. ... ... ... ... ... ... мен қызметі
Демократиялық тағылымдарының бірі-халхымыздың тарихы мен тағдырына,
әсіресе, мәдени-рухани әлеміне ... үлес ... ... ... мен
еңбегінің қайта оралуы. Осы орайда, қазақ халхының рухани өміріне үлкен
үлес қосқан ... ... алар орны ... айту ... ... ... ... хақында қазірдің
өзінде түрлі пікірлер бар. С.Мұқанов « XX ... ... ... (1932) 1893 жылы туды , Ә.Тәжібаев: ... ... ... ... С.Сәдуақасовтың сұрақтарына қайтарған жауабында
қаламгердің өзі сиыр жылының аяғында (1890)… тусам керек» дейді.
Жан-жақты өнер ... ... ... бір сыр лы ... романшы, драмашы,
ақын, аудармашы, зерттеуші Жүсіпбек Аймауытұлы 1889 жылы, қазіргі Павлодар
облысы, Баянауыл ауданы, Қызылту ... ... Ә кесі ... ... арғы аталары Дәндебай, Қуандар-текті, дәулет, абырой біткен, ел
арасындағы білікті кісілер. Жас ... ... ... ... ... ... ... арабша хат тану, оқу үстіне, ағаш ... ... ... ... ... Он ... алты ... өзі
ұмтылып, үй ішінің рұқсатынсыз Павлодарға қашып барып, орысша-қазақша екі
класты мектепке түседі, бір жағынан бала ... ... таба ... ... жылы ... еді де, ... ... семинариясына оқуға түседі,
оны 1918 жылы аяқтаған. Халық ағарту ... ... ... ... Қазақ тілі» газетін редакциялау, «Ақ жол» газетінде істеу, Шымкенттегі
педагогика техникумының директорлығы-мұның бәрі Жүсіпбек Айауытұлының ... ... ... ... ... белестерін көрсетеді.
-4-
1.2. «Психология» оқулығының 20-30 жылдардағы мәні.
Кітап 12 тараудан, 102 ... ... ... ... ... ... бізге сол кездегі бүкіл әлемдік психологияның, сондай-ақ
орыс психологиясының белгілі өкілдерінің негізгі идеялары ... ... ... психология пәніне діннің әсері қандай, бұл жөнінде діни
түсінікпен қатар, даналық және ... ... ... ... ... ... қазақ оқырмандарының ұғым-түсініктері
деңгейін ... ... ... ... ... 80-82
беттерінде баяндалатын «Адамның айуаннан өзгешелігі» ... ... ... ... ... бір ... мәселесі қозғалған. Автор Аристотель
айтқандай, адамды жәндік деп атайды. Әрбір жәндікте деп жазды Аймауытұлы,-
болатын ... ... ... іске ... ... ... бар. ... адамның қылығы да көбінесе соқыр сезімді, ... ... Оның да ең ... ... ... ... ... бас қорғау.
Адамда жәндіктер секілді ... ... ... ... ... жиі
қолдануына қарағанда, Аристотель Аймауытұлына ерекше әсер еткен секілді.
Адамды сөйлейтін жануар деу ... ... ... келе ... ... Ж. ... өз ойын былайша жалғастырады: «Адамның
қылығы да еліктеу, қоғамға ... ... ... ... ... да
айуанның да рух ... ... ... ... ... ... әр алуан сөйлеген сөздер адамның қылығын ашуға кілт тауып ... ... ... ерекшеліктері бар, адам ... ... ... орманда, ағаштың басында жүреді, қолдарымен бұтақтан-бұтаққа
жабысып, секіріп, ... ... тік ... ... осы
тұжырымы Ф.Энгельстің «Маймылдан ... ... ... ... ... алғаны байқалып тұр. Бір ... ... ... ... тура ... деп ... Әрине, жерге түскен
соң қозғалу керек. Денесін бұрын да ... ... ... ... соң қолымен ешнәрсе ұстамай, жердің әуесіне ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер бола берген. Бірінші
денені тік ұстап, табанын жалпағынан баспақ, ағашқа өрмелеуге қызмет ететін
қолдың бірнеше ... ... ... ... соң ... ... Осылайша
Ж.Аймауытұлы еңбектің арқасында біртіндеп маймылдардың адамға айнала
бастағанын, осы ... ... ... ... құралдарын жасаудың маңызына
тоқталған Ф.Энгельс ойларына зер салып өтеді. Адамның арғы ... ... ... ... жүрудің арқасында біртіндеп, өте
сезінгіш, құбылмалы күйге түскен. ... ... ... ... ... әсіресе қасты, қабақты ашып-жабатын, мұрынды тыржитатын, ауызды
жоғары – төмен қозғайтын, тағы осы ... ... ... ... уақ
еттердің жетілуі пайда болған. Ж.Аймауытұлының осы пікірлерінің барлығы да
ғылыми шындыққа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... бұлардың бәрі қоғамдық сипат алуға зор ықпал еткен.
Адамның айуаннан тағы бір басты ... оның ... ... жүні ... Бұл жайт ... әсер ... ... тері жұқа, тәу
етек, жалаңаш болса, соғұрлым сырттан әсер ... ... ... ... әсерді миға көбірек жіберуге жағдай
-5-
жасайды. Автордың пікірінше, денеің жалаңаштығы ми ... ... ... ... миы ... ... үш-төрт есе үлкен. Басқа жүйке
салаларына қарағанда үлкен мидың салмағы ... ... ... келеді.
Әсіресе адам миының сұрғылт заттары өте ... ... Адам ... қозғаушы тетіктерде ерекше жетіле-ген. Осы тәрізді анатомиялық-
физиологиялық ... ... ... ... ... ... «Психологиясы» арқылы жеткені хақ.Психология кітабының
келесі бір көңілге ұялайтын, қазіргі ғылыми ... ... ... « ... ... ... қызметтері» туралы мәліметтер. Бұл жерде
автор жоғары жүйке саласына арнайы ... ... ... ... ... жұлын, сол екеуінен тарайтын бұтақтар. Бұлардың ішіндегі ең ... ми. Мида ... қозу ... отырмаса, жан күйі де ... әр. ... ... ... ... отырады, осыған орай жанның
ағысы да түрлі-түрлі болады. Ми кінараттанса, яғни ... жан ... ... алмайды.Барлық жан күйінің кілті де мидың қолында. Бұрынғы
психологтардың жанның ... ми ... ... Ми ... басқарып тұратын тетік. Жүйкеніңң бәрі мидан тарайды. Жүйке
сырттан алған хабарды миға жеткізеді, мидың бұйрығын ... ... ... ... ұқсатуға болады. Пәлен үйдің номерімен қос ... ... ол ... ... ... ... мидың бұдан
айырмашылығы бар. Станция тілеген жерімен өзі сөйлесе алады. Ми олай ... я ... ... ... өз ... ... бермейді. Миды ортақ
үкіметпен салыстыруға болады. Пәлен жерде бір залым молда немесе ишан ... ... ... мал жинап жатыр деп бір адам орда өкіметке хабар
берсе, орда үкі мет ол ... ... ... тарт деп, ... ... ... осынау түйіндері ми қызметін қарапайым қазаққа жеңіл
тілмен түсіндірудің ... ... ... ... ... ... ... құралатынын оның «нейрон» деп аталатынын да дұрыс көрсеткен.
Нейрондар,-дейді ол-біріне-бірі ... ... ... ... тұрады. Сол біріккен нейрондар шілтер «клетка» туғызады. Бұл жерде
клетка деген ... ... деп ... төл ... ... рет ұсынып отыр.
Шілтердің дәні (ядро) ... ... ... ... ... ұзарып
кетеді. Сонымен, жүйке дәні бар, бұтағы бар шілтерден құралады деп ... ... ... ... ... функц иясы, оның құрылысы т.б.
осы сек ілді мәселер баяндалады. Автордың түсінігінде ми сабағында жұланнан
кейін ұзынша ми, онан ... ... ми, ... ішкі құрылысындағы көру
түймесі, төрт төбешік; кішкене ми, ... ми ... ... ... ... ... негізгі түсініктерімен сәйкес келіп отырады.
Ол жұлынның ұзынша, ортаңғы, аралық ... ... ... тоқтала
келіп, адамның қарапайым психикалық тіршілігіне қатысып отыратын рефлек
стердің сыр-сипаттарын да ... ... ... ... ... ... ... тежеу процестерінің атқаратын қызметтеріне
тоқтаған.
Ж. Аймауытұлы осы ... ... ... сыртқы мінез
құлықтары туралы ғылым екенін тағы да айта ... әр ... ... терең талдау жасайды, олардың кейбір күрделі түрлеріне нақты
мысал келтіреді, адам өміріндегі ... ... ... ... ол ... ... одан соң ... шалқая бұрылуы, ежанына қисаюы, омыртқаның
тік қалпы, не алға ... ... ... екі ... қисаюы тағы
осы секілді анатомиялық-физиологиялық қызметтерге терең талдау жасаған.
Автор жүйкенің негізгі ... ... ... болатынын түсінікті тілмен
жеткізген. Оның бұл айтып отырғаны қазіргі ғылым тілінде орталық жүйке-
жүйесінің ... ... ... Ж. ... ми ... орай
айтқан пікірлері қазіргі психология мен физиологияда, кейіннен ... ... ... ... ... ... тарауда ми мен жұлынның атқаратын басқарушылық роліне ерекше мән
беріледі. Мұнда автор тағы да ... ... ... ... сол
кездегі түсінігі бойынша «рефлекс» деген ... ... »деп ... сөзін тұңғыш рет француз ғалымы Рене Декарт (1596-1650)
қолданған, ол төл ... ... ... ... ... ... жиі қолданылатын ұғым, оның орысша баламсы-«движение». Біз осы
жерде автор қолданған терминдік атаулардың шұбалаңқылығын атап ... Ал жан ... ... ешқандай дау тудырмайды. Осы мәселеде де ол
қазақ өмірінен ... ... ... ұлт ... орайлас
жағынан жақсы аңғартады. Мәселен ол рефлекс ... ... ... мысал келтіреді. Біреу жүгіріп келіп, атыңды ұры алып бара жатыр
десе, жүрегіміздің соғуы шамалы тоқтап қалады да, ... ... ... соғады.
Құлаққа естілген дауыс толқыны дереу миға ... ... ... ... ... жүре ... Бұл ... мысал өте дұрыс, яғни Декарт заманнан
келе жатқан рефлекстік доғалық принціпінің жақсы мысалы.
Ж. Аймауытұлы рефлексті доға ... ... яғни Р. ... ... ... орай ... ... рефлекстің
қандай түрі болмасын, көзді ашып-жұмғанша тез болады деп ... ... келе ... ... ... ... ... соғылып,
жараланып, мертігіп қалмас үшін екі қолымыз ... ... ... ... ... бір ... барып түссе, соны кетіргенше арпалысып,
қабағымыз еріксіз жыпылықтап, ... ... жас аға ... ... автор адамның дене қозғалыстарының, яғни көздің, дененің түрлі
қозғалысқа түсетінін дұрыс ... ... Бұл ... ... ... туындап отырады дейді ғылыми тұжырым.
-7-
Жан жүйесінің жалпы ағынымен таныс болу әр. ... өз ... ... зерттеуге пайдасы бар. Өйткені жан ... ... ... жан ... ... қатынастарын, себебін
тексеру. Бірақ жалпы адамдарға тиісті ... ... ... әр.
адамға хас, өзгеше сипттар да бар. Адам өзін және ... ... ... жол ... керек. Ондай жол басшы болуға жарайтын ғылым, жан
жүйесінің жеке ... ... ... ... Рас бұл бөлім әлі
жас., жек адамда ... ... ... ... түгел тексеріп, жан
заңдарын түгел ашты деуге ... Бұл ... ... ... ... ... ... өзгеше сипаттарын тексеруге бұл бөлімнен ... ... ... ... ... ... жіктеудің ең жабайы, қолайлы жолы
сыртқы әсерлерге әрбір адам ... ... ... ... ... Айналадағы дүниеге адамның жаңыруын немесе серпілуін жан ағыны
дейміз. Осы ... ... ... өзгеше қасиеттерін көрсетеді. Адамдардың сыртқы әсерге
серпілу ... ... екі ... ... ... ... анықталған:
тез серпілу, созалаң серпілу. Серпілудің осындай айырмасына ... ... ... айырамыз. Алдымен бұл адамның сыртқы дүниеге, сыртқы ... ... ... Тез ... адамдардың қарасында өзіндік
мінез болады. Олар ... іс ... да ... ... ... ... оның өзі істегені. Айналадағы нәрселердің өзіне қатынасы қандай
болса, маңызы сондай ... ... ... ... ... өз ... өз ... өлшейді. « Ашуын қолына ұстап отырады» деп, кейбір
ашуланшақтарды ... ғой ... Сол ... ... ... ... ... қолына ұстап отырады. «Мен» бұрын жүреді «мен» қашанда болса әзір
тұрады. ... бұл ... тез ... тез қайталайды. Өзін ұстау
оларға қиын. Бұлар өзімдік кейіпкерлер.
Енді біреулер сырттан алған әсерге жуық ... селт етіп ... ... ... ... ... ... ынтасы, ілтипаты,
көбінесе қозғалысқа, қимылға ауады. Өзгелік кейіпкерлердің ілтипаты терең
ойландырарлық әсерге ... ... егер ... ... ... ... мәселені өзі сезгенімен, өз қарасымен ... ... бір ... шейін қозғалысын тоқтата тұруға да шамасы ... ... ... ... ... ... ... Адамда жас басынан-ақ
байқалады. Жас баланың қозғалысында есйгенде болатын мінезінің өзгешелігі
көрініп тұрады. Америка ғалымы ... ... ... екі ... ... ... ұшқалақ, енді бірін ұстамды байсалды деп атайды.
Ұшқалақ бала сырттан алған ыңғайына тез құбылады. Оны ... ... ... ... пысы ... ол ... ... сол бағытта істей бастайды.
Ол ойланбай, тез істеуге икем тұрады. Оның ... ( ... өте тірі ... ... әрбір жылт еткен ұшқыны, егер ол қимыл
тілейтін болса, дереу ... ... не іске ... беретін әсерлері бұрынғы әдеттенген қызметі арқылы тез
сіңдіріп ... ... ... да оның ... ... ... ... баланың ілтипаты орнықсыз, сондықтан әрқашан тың әсерге мұқтаж
болады. Ілтипаттың орнықсыздығынан не ... Одан ... ... мынау;
ойдың
-8-
талдау (анализ) қызметіне қабілетсіз болады, тез жалпылауға икем тұрады.
Нәрсенің айырмасын байқауға, жаттауға шамалы ... бала көп ... ... ... ... мінезі қарсы. Ұшқалақ
бала қозғалысты, іске ұмтылуды, белсеніп кірісуді тілесе, байсалды бала
жадағайлықты, ... ... ... ... қозғалмауын,
алған әсерін ішінде сақтаудың, іске өрең асыруды қалайды. Бұл ... жаңа ... ... ... ... тез ... ала ... қадағалайды. Жуырда икемге көнбейді. Бұндай кеіпкерде үйірлік сезімі
кем болады яғни ... ... ... ... ... Мұндай
қорғаншықтығы, әсіресе бөгде нәрсеге жолыққанда анық байқалады. Байсалды
балада ... ... ... ету ... ... ... Бұл ... балада адырайып көрініп тұрады. Байсалды баланың ілтипаты ... ... тез көше ... ... ... ... талпынса, малтығып,
ауырлап қалады, өйткені бұл кейіпкер өте бақылампаз, байыпты келеді. Оған
ақылдың талдау жолы орайлы. Оның ... ... « ... « ... ... ... ... табылады.
Ересектерде болатын бұл екі кейіпкердің парқын Астауалд жақсы
суреттейді. Ол оқымыстыларды ( ... ... екі ... ... ... ... ... деп. Үлгішілдер ақыл қызметіне
шабан, романшылдар шапшаң. Бұл парық екі ... ... де, ... ... де реңк береді. Романшылдың көп нәрсеге ынталы болуына
тез серпілгіштігі себеп болады. Романшылдық басы ... неше ... ... ... ... ... жол ... асығып, Романшылдар басына
келген планды іске тез асыруды ... Ой ... ... жұмысты
тез бітіруге қолқабыс етеді. Романшылдар мәселені шешті-ақ, дереу орындауға
тырысады. Бұл кейіпкердің жұмысы ... ... Бір ... ... іле екінші жұмыс даяр тұрады. Қаламшылдық қызмет оған оңай
ұстанады. Ондай « жүрдім- бардым» ... ... ... ... ... Романшылдардың жазған еңбектері кейде бітпей ... ... ... ... ... ... ... қайнаған қаны, қызу жігерімен
шәкірттерді еліктіріп, мектепке жан ... Өз ... ... ... беделді де болады.
Үлгішілдер бұлай емес, олар өте ... баяу ... ... бір ... оны ... салмақтамай, күдіктісін анықтамай өзгелерге айтуға батылы
бармайды. Ол бар ынтасын, бар жұмысын бір ойдың төңірегіне ... ... ... ... ... ... ... сақтай алмайлды.
Сондықтан көлем жағынан қарағанда, оның ... ... ... ... тусе ... ... бұл оңтай жұмысты түбірлеп зерттеугет жақсы,
олардың қызметі көбінесе ... ... ... ... сөз түзету қызметі
олардың қолына оңайлықпен түспейді.
Олар мәселені ұсақ ... ... ... түрін қайта-қайта
өзгертеді. Сондықтан үлгішілердің еңбегі бас аяғы түгел, кемелденіп ... ... ... ... бір мәселенің төңірегіне жинап, біріктіріп,
өзгелерді таңқалдырғандай еңбек істейді. Үлгішілердің мінезі ... ... ... Олар өзі үшін ... ... ... ... ұнатады. Сондықтан олардың бағасы өз заианында байқалмай,
көбінесе, келешек ұрпақ қана олардың қадірін біледі. ... баға ... мен ... жұмыс парқын көрсету үшін Оствальд табиғат
ғалымдарының өмірлерін суреттеген.
Тургеневтің «Гамлеті», Болдуиннің ... ... ... « ... ... романшыл, Болдуиннің ұшқалақ кейіпкеріне
келеді.
Сонымен адамдарды мінезіне ... ... ... бір белгісі-олардың
сыртқы дүникге тез, яки созалаң қайталаумен қатар, ол қайталаудың күші ... ... Осы ... екі ... ... бар адамда негізгі төр.
түрлі мінезді туғызады.
1) Қайталауы тез-күшті холерик. 2) ... ... ... ... ... ... ... созалаң-күшті
мелагхолик.
Бұл төрт түрлі негізгі мінезді Лазурский былай деп түсіндіреді. ... ... ... тұрлаусыз, әсерленгіш, тез қызынып, тез суынғыш, жеңіл
ойлы, бір беткей ұзақ қызметке шыдамсыз. Меланхолик-табанды, ... ... ... ... Ол сангвиник тәрізді емес, оңашаны ... ... Ол ... икем тұрады. Бірақ сангвиник сықылды
іске ... ... ... ... көп ... көп қиялданады,
аз істейді немесе өзін сыртқа ... ... ... ... да,
қайратынан да сезімі басым болады.
Холерик-тез қызады, іске ... ... ... ... ... ... Кант ол кейіпкерлерді: « Құрмет сүйгіш, өзінің ... алға ... ... ... ... мен ... ой қызметіне қабілетсіз» деп суреттейді.
Флегматик-аса баяу қызады. Ондай адамды ... ... өте ... Күллі
жан ағымдарының бәрі де шабан. Шабандық оның айырықша белгісі. Іске
қабілеті ... ... адам бір ... іске ... ... сол ... ... шейін табанды қызмет етеді. Оныңкі өздігінен тауып, алғандықтан
емес, түскен бір жолында жұмыс ете беруден ... ... ... келе ... ... тыңнан жол тауып Алуға ондай адам топас болады.
Адамдардың мінезіндегі бір айырмасы: өзіне-өзі сенуі әр түрлі ... бұл ... анық ... ... өте сенгіштік немесе сенімсіздік
салған ... ... ... ... ... ... де өзгешелік береді. Бұл
сипатпен жанның басқа қабілеттерінің байланысы жоқ. Біздің ... ... ... де кез-келген жұмысты ұстай алатын, жолыққан
мәселені, анығында, білмесе де тексеруге кірісетін ... өзі ... ... да, ... ақыл ... бар. ... өзіне-өзі сондай
сенеді. Сондай білген кісі болып сөйлейді. ... ... де ... ... ... мол шығармашылық мұраларының ішінде ағартушылық
қырымен « Психология» ( ... 1926), « Жан ... мен ... ( ... 1926), бала ... ... қырлары, тәрбие жұмыстары мен
оның шарттары т. т. тақырыптар кең орын алған.
Жүсіпбек аймауытұлының ... де ... ... бірі ... . Бала ... ... бұл ... туралы автор «
Беташарда»: «… психология пәні 2*2=4 Сықылды бекілген пән ... ... ... ... пән арқылы адам мен оның жаратылысын, жан қуаттарындағы, зат
пен құбылыстардағы өзгеріс-бейнеліліктер, зейін санадағы, ой мен ... мен ... т.т. әр. ... процестер іс әрекет үстінде беріледі.
-Ұлттық топырақта психология ... ... пән, ... ... ... ... т. т. ... автор көп кедергі, қйындықтарға тап болғанын
білеміз.
-Ең негізгісі, психология пәні әлеуметтік-қоғамдық өмірде, жекелеген
ұжым-отбасыларына т. т. тағы ... әрі ел ... ... ... ... ... ... шыққан.
Жүсіпбек Аймауытұлы өзінің « Жан ... және өнер ... ... сөз ... ... өзі жүргізген тәжірибелерге, сондай-ақ шетел,
әсіресе ... ... ... ... ... ... бөлімде Ж. Аймауытұлы әр. адам белгілі бір кәсіптің түрін таңдап
алатынын, мұнда ол өзінің тумысынан ... ... ... ... ... екенін аңғара алу керектігін айтқан. Ол ... ... ... ... қалайша пайда келтіретіндігін
көрсетті.
Жүсіпбек Аймауытұлы ... ... ... ... ... жасаудан біраз хабары бар алғашқы қазақ болған. Мәселе,ол ... ... ... ... ... ... ... жүргізгенде
шәкірттердің біраз бөлігі өздері таңдаған кәсіпке немқұрайлы қарайтынын
байқатқан. « Жан ... және өнер ... ... ... жазу ... сол ... осындай тәжірибе жүргізудің нәтижесінде пайда болған.
Ол осы кітапқа материал ... ... ... ... жеке адам ... ... қоғам үшін де тигізетін пайдасын ол терең
түсінген. Және қазақ жастарына тәлім ... ... ... ... мол ... тырысқан.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ж.Аймаутов - әдебиет сыншысы13 бет
Жүсіпбек аймауытов – әдебиет сыншысы10 бет
1 сынып Ана тілі оқулығының құрылымы мен құралысы35 бет
4-сынып «Қазақ тілі» оқулығының құрылымы мен құрылысы24 бет
5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығымен оқушылардың жұмыс істеуі42 бет
HTML программасы арқылы құрылған Adobe Photoshop программасының қолдану оқулығы51 бет
I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері38 бет
Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек Аймауытов6 бет
Жазушы Жүсіпбек Аймауытовтың ‟Ақбілек” романы тіліндегі фразеологиялық ерекшелігі6 бет
Жүсіпбек Аймауытов7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь