Адамның сезімдік сферасының дамуы

І. Кіріспе
Эмоция жөнінде түсінік.
ІІ. Негізгі бөлім
а) сезім түрлері
б) сезім қызметтері
в) сезім негіздері
ІІІ. Қорытынды
Сезім ерекшеліктері мен оның адам жөнідегі маңызы
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Қазіргі кезде психологияда эмоция жайындағытипке оның теориялық дамуы жалпы психологияның өзге тақырыптарымен салыстырып қарағанда сезімдік сипаты бар күрделі мәселелер қатарына жатады. Эмоцияға арналған тақырыптар , психологияның өзге тақырыптарында арнайы мәселе ретіде сөз болмаған, таза натурализм үстемдігі туралы мәселеге тоқталамыз. Бұл тақырып эмоцияға натуралистік теорияның енуімен , психологиядағы бихевеаризм және мінез-құлық туралы бағыттардың пайда болуымен сабақтас. Осы тұрғыдан іздестірсек бұрынғы психологиядағы эмоция тақырыбы методологиялық жағынан белгілі бір жғдайда бихевеаризммен типтес. Өйткені психологидағы бихевеаристік бағыт бұрынғы спиртуалистік интроспекциялық психологияға тікелей қарсы шығады. Соған орай эмоция тақырыбы негізінен натуралистік бағытта баяндалып, өзге тақырыптармен салыстырғанда өз алдына ерекшеленіп, арпа дәнідегі бидай дәніндей болып көрінеді.
Бұлай деп анықтаудың көптеген себептері бар. Осы ретте біз Дарвин іліміне арқа сүйейміз. Ол өзінің «Адамның жарасындағы қозғалғыштың пайда болуы деген» еңбегінде бұрынғы биология ғылымының дәстүрін одан әрі дамыта отырып, адамның сезімі мен эмоциясы Хайуаннаттар дүниесінің соқыр сезімі мен аффектік серпілістермен тығыз түрде дамып жетті дейді. Оның жақында орыс тілінде аударылған мақаласында адам бойындағы жарасымды қимыл-қозғалыстарының бәрі эволюциялық даму нәтижесі екендігін баяндай отырып, адамның жан дүниесінің ішкі «қасиетті сыры» болып табылатын сезімнің пайда болуы адамның өзі сияқты, жануар дүниесінің қылығымен төркіні бір деп жазды. Мәселен, шындығына үңілетін болсақ , Дарвиннің бұл пікірі адамға ұқсас жоғары сатыдағы жануарлар мінез-құлқындағы ұқсастықтардың бар екендігі ешқандай күмән тудырмайды.
1. Қ.Жарықбаев «Психология»
2. Қ.Жарықбаев «Жантану негіздері»
3. Ә.Алдамұратов «Жалпы психология»
4. Сәбит Бап-Баба «Жантану негіздері»
5. Итбаев М. «Психология»
6. И.В.Выготский
        
        Адамның сезімдік сферасының дамуы
Жоспар
І. Кіріспе
Эмоция жөнінде түсінік.
ІІ. Негізгі бөлім
а) сезім түрлері
б) сезім ... ... ... ... ерекшеліктері мен оның адам жөнідегі маңызы
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Қазіргі кезде психологияда эмоция жайындағытипке оның ... ... ... өзге ... ... қарағанда сезімдік
сипаты бар күрделі мәселелер қатарына жатады. Эмоцияға арналған тақырыптар
, психологияның өзге тақырыптарында арнайы ... ... сөз ... ... ... ... ... тоқталамыз. Бұл тақырып эмоцияға
натуралистік теорияның ... , ... ... және мінез-
құлық туралы бағыттардың пайда болуымен сабақтас. Осы тұрғыдан іздестірсек
бұрынғы психологиядағы эмоция тақырыбы методологиялық ... ... ... ... типтес. Өйткені психологидағы бихевеаристік бағыт
бұрынғы спиртуалистік интроспекциялық психологияға тікелей ... ... орай ... ... ... натуралистік бағытта баяндалып, өзге
тақырыптармен салыстырғанда өз алдына ерекшеленіп, арпа ... ... ... ... деп ... ... себептері бар. Осы ретте біз ... арқа ... Ол ... ... ... қозғалғыштың пайда
болуы деген» еңбегінде бұрынғы биология ғылымының дәстүрін одан әрі ... ... ... мен ... ... дүниесінің соқыр сезімі
мен аффектік серпілістермен тығыз түрде дамып жетті ... Оның ... ... аударылған мақаласында адам бойындағы жарасымды қимыл-
қозғалыстарының бәрі эволюциялық даму нәтижесі ... ... ... жан ... ішкі «қасиетті сыры» болып табылатын сезімнің
пайда болуы адамның өзі ... ... ... ... ... бір ... ... шындығына үңілетін болсақ , Дарвиннің бұл пікірі адамға
ұқсас жоғары сатыдағы ... ... ... бар
екендігі ешқандай күмән тудырмайды.
Бір ... ... ... ... ... ... арыла қоймаған ағылымның бір ... ... ... аса ... ... көзқарасын бетіне перде етіп ... ... ... ... ... ... ... Дарвин адам тіршілігіне тән
адам мақсат-мүддесін және оған құмарлығын жануарларға тән ... күй ... ... ... ... ... ... эмоцияны биологиялық жағынан іздестіріп, оның психикалық
тіршіліктің тұтас бір сапасы ретінде жайылып бара ... көз ... онда ... ... ... ... онан ... зерттеулер, мұндай ойдың құрғақ сандырақ екенін әшекерлейді.
Н.Н. Ланге мен ... ... ... ... ... ... ... мақсатсыз-ақ , Джемстің айтуынша адам организмі
ретінде эмоцияның недей негіздері ... ... ... ... етіп ... Сонымен бірге , адам ... ... ... сырын ашуды көздеді. Ланге мен Джемс адам эмоциясының пайда
болу себептерін органикалық реакцияларға ... деп ... ... ... ... мамандарға кеңінен мәтінде және оқулықтарда
толық баяндалған. Сондықтан бұл ... ... ... қажеті бола
қоймас деймін. Бұл теориядағы бетбұрыс болып саналатын ... ... ... ... ... дәстүрлі көзқарастарда өзгертуге
айтарлықтай ықпал ететінін ескерте кететін. ... пен ... ... ... ... түсініктері мынандай сипатта болған ... ... ... сыртқы не ішкі оқиға , қауіпті жағдайда туғанда оны
қабылдап, эмоция тудырады, ... ... бұл ... ... ... ... ... Бұрын мұндай нүктелерді психологтар
мынандай ретпен көрсететін еді: қабылдау, ... оның ... ... ... пен ... мұндай сезім нүктелерін бастан кешіруді өзгеше ... ... бір ... ... ... оған әсерлену
рефлекторлық түрде органикалық өзгерістерге ұшыратады. Адам ... ... ... ... оларды қабылдауда біздің басталымызда
эмоция пайда болады. дейді.
Джемстің эмоцияның ... ... ... ілімі қауырт кезде түрлі
өзгерістерге ұшырап, әрқашан қайшылықтар тудырады, ... ... бұл ... ... сол ... әсерлегуі. Бұрын мұндай
нүктелерді психологтар мынандай ретпен ... еді; ... ... ... ... Ал Джемс пен Ланге мұндай сезім ... ... ... ... ... ... бір ... оқиғаны
қабылдағанда оған әсерлену рефлекторлық түрде органикалық ... Адам ... ... ... әсерінен жанданып , оларды
қабылдауда біздің басымызда эмоция пайда ... ... ... ... ... ... ... кезде
өзгерістерге ұшырап, әрқашан қайшылықтар тцдырып отырғаны мәлім. Джемстің
түсінігі бойынша біз сыртқы шыққан ... ... ... ол ... ... біз ... , ... күйге бөлінсек , оның артынша-ақ
эмоция пайда болып ... ... ... қалыптасып орнығуына мынандай екі ... ... ... бірі ... ... эмоцияны және ... ... деп ... ... ... ... ... шығу тегін
хайуанаттар дүниесінің тітіркендіргіштігімен ұшастырылған ... етіп ... ... эмоция жеке басқа тән қасиет ... ... ... ... ... бәрі оның ішкі ... және оның жеке ... тән ... ... ... пен ... ... осыдан кейін біріктіріліп жалпы теориялық
сипат алды. Бұл жәйті сіздерге мәлім. Алайда бұл теорияны көп ... ... ... ... «материалданған теория « деп кінәлай бастады.
Мұндай пікір Джемс пен ... ... ... ... ... ... болды.
Онымен Джемс эмоцияны жоғары және төменгі топтарға бөліп қарастырды.
Сондай-ақ бұрыннан ескерусіз болып қалған , бірақ соңғы ... ... ... ... ... отырған мәселе –ақыл ойға қатысты
эмоциялар да жоғары топтағы эмоцияға ... деп ... ... ойлау
процесімізде тікелей бейнеленетін барлық эмоция түрлері мен адам басынан
кешіретін әсерлі сезімдердің бәрі пікірдің құрамды ... ... да ... ... негізгі органикалық құбылыстардан басқа ... ... ... ... шек ... бұл ... бір ... алғанда психологиядағы дуалистік
көзқарасқа келіп тіреледі. Осындай ... ... ... ... білген
нағыз седалист Бергсан эмоция жайындағы Джемстің эмоция жайындағы теориялық
психологиядағы материалистік көзқарастармен үш ... ... ... ... ... ... ... анықтамалары материалистік т үсініктен
қашықтап, ал ... ... ... ... , бұл ... ... ... метафизикалық көзқарастардың
жандануына себепші болады. Осы ... ... пен ... ... ... өздері бастау алған Дарвин ілімімен салыстырғанда бір қадам
кейін шегінетін ... ... Осы ... өжелес пен лангестік эмоция
исатындағы көзқарастары сөздері бастау алған ... ... бір ... келетін шиеленген теория болды. Сондай-ақ Джемс
эмоция туралы өз ... ... ішкі ... ... деп ... оны ... ... бөліп тастады. Соның
салдарынан бұл теорияда, бұрынғы идеалистік көзқарастар сияқты, тоқырып
қалды. ... мен ... ... ... ... мазмұны
негізінен мынандай екі түрлі ой ... ... ... ... ... адамның физиологиялық
жай-күйінің санадағы бейнесі болып табылады;
2. Мұндай жай-күйдің әр түрлі эмоция арқылы кһөріісі ... ... ... ... ... бәрі ... ... деген қандай да бағамдау
қатынасы мен сезімдер пайда етеді. ... бірі ұнап ...... ...... , ... тудырады. Сезім түрі сан – алуан.
Төңіректегі нысандардың жеке қасиеттері мен сапаларының өзі де адамның
белгілі сезіміне себепші болады, мысалы түсі ... ... ... ... ж. т. с. өмір ... мен тұрмыс оқиғалары күрделі
сезімдерге себепші келеді . Сезім ауқалы өте кең өкініш пен қанағаттану,
қуаныш пен қорқыныш , ... мен ...... ... ... ... болады. Сезім бұл адамның қоршаған болмыс заттары және құбылыстар
мен қатынас жасауынан туындаған әр қилы ... ... ... ... Адам ... ... үшін керекті де пайдалы қасиет .
Толдғаныссыз өмір - өшкен өқмір. Ұлы әулама А. Нау – ан ... ... ... ... адам ... - деген екен. Көп сезімдерге адамның өзі
құштар . Егер сол сезімдер ... да ... ... ... адам
«эмоциялық ашарқасуға» келіп , оның орнын толтру үшке ... ... ... ... , не ... ... ... оқиды.
Психологтар көп заманнан бері осы сезім мәселесінің ... ... ... ғасырларда бұл сұрақ төңірегінде ортақ ... ... ... ... ... кең өріс ... Бұл
бағыт мәні –адамдағы барша органикалық көріністің негізгі психикалық
құбылыстардан ... ... ... ... психологы Гербарттың
ұйғарымы бойынша барша сезімдік дүниенің іргетасы ... деп ... ... орай ... ... арасындағы бейтаныстарға сай қарама-
қайшылықтарға жауап ретінде жүзеге келеді. Мысалы, дүниеден өткен ... ... ... ... ... ... Өз негізінде бұл
кейін ырықсыз көз жасын төгуге не жалпы ... күй ... ... ... болады.
Неміс ғалымы В.Вунт та осы бағытты қолдады, бірақ оның тұжырымдары
эклектілікті , яғни ... ... ... ... ... солай қосуға негізделген еді. Оның пікірінше эмоция –бұл алдымен
сезімнің емес ... ... ... ... ... ... ... , ал кей жағдайда, ішкі өзгерістердің сезімге әсері , ... ...... ... ғана.
Эмоцияның қазіргі заман тарихы У.Джеймстің 1884 ж ... ... не» атты ... ... ... және ... Ланге пайымдаған теория бойынша: сезімнің туындау себебі
–сыртқы ырықты ... , ... ... ішкі ... ... болатын адамның кейіп өзгерістерінен. Осы өзгерістерден
туындайтын адам ... бәрі ... ... ... ... ... қуанғанымыз-күлгенімізден» Сонымен ... ... дене ... ... ... , ... ойынша
сезімдер себебіне ауысады. Осыдан эмоцияларының ырықты реттелуінің
қарадүрсін түсініктемелері беріледі. ... ... ... тән ... жасаумен қажет болмаған қасірет сезімін басуға болады.
Джемс –Ланге тұжырымы ... ... ... ... Мысалы қазақ
кептсу сезіміне орай басын изейді, ал болғар –шайқайды, африканың бір тайпа
елдері сүйген адамның бетін ... ... ал ... ... ... бірге, , адамның әдейі істеген жасанды әрекеттері ... ... бере ... ... ... жағдайға орай «молдамсыз» шығып
соңына шыдай алмай , күліп жіберетініміз осыдан.
Психологтардың ... тобы ... жай ... қалып аймағынан
шығып, дененің әсер еткен жағдайға , ... ... ... әрекеті деп
танығанды жөн көреді. Мұндай түсінік Ч.Дарвин еңбектерінде де берілген.
Эмоциялық ... көбі ... ... ... ... . ... ... жауын қорқыту үшін керек, және олардың кейбірі өткен
эволюциялық тдамудың бір ... қа жет ... ... әрекеттердің
дәстүрден дәстүрге ауысып келе жатқан қалдығы. Мысалы, ... ... бір ... ... ... ... балаларымызға
қауіп қатер төнгенде ағаш бұтақшаларын берік ұстануға жәрдемін тигізген.
Келетін бұл ... Э. ... ... Ол «қандай да бір сезімнің
туындауы - ... ... ... ... алмауынан егер адам қашып,
құтыла алатын болса , ешқандай қорқыныш сезіміне түспейді»- деп жазды.
Ендігі бір ... ... тобы ... табиғатын адамның ақыл ой
мүмкіндіктермен байланыстырады. Олар ішінде Л. Фестингердің ... ... аз ... . Бұл ... мәні: адам бір нысан
жөнінде біріне бірі психологиялық қарсы екі ... ... ... ... күйзеліс эмосиясына түседі , яғни ... ... ... ... ... ... Ал іс әрекеттің нақты
нәтижесі мен көздеген ниет ... ... ... адамда жағымды сезім туады.
Ақыл – ой үйлесімсімсздігінен құтылудың екі жолы бар: 1) өз ... ... ... 2) ... сай ... әрекеттің жаңа жолдарын
іздестіру. Сонымен, ногнитивтория
Жоғары ... ... жан ... ... ... ... қана ... оның
құпияларын танып білуге ұмтвлувнда. Мұндай әрекет адам сезімнің жоғары
денгейдегі саналы әрекетін, ... ... мен ...
моральдық қасиеттерін сезіне білетін көңіл – күйіне байланысты. ... ... ақыл – ой, ... ж/е ... адамгершілік
түрлері бар.
Ақыл – ой сезімі адамның таным әрекетімен байланысты. ... ... - ... ... ... оның әрекет, қылықтарының негізгі
себепшісі ретінде қарастырады,.
Адам сезімнің ... ... ... да ұзаққа созылған ,
созылыңқы, бірақ әлсіз, күшті бірақ қысқа мерзімді болуы ... ... , ... ... саналылығы, тектілігі пайда болу және сөну
шарттары, денеге әсері , даму желісі, ... ... және т.б. ... сипатты келді. Сезімің ішкі жайылу аймағы мен ... ... ... ... талғаныстарға байланысты сезімдер екі топқа бөлінеді:
тіршілік қажеттіктерді қанағаттандырып, ... ... ... ... ... орындалмауынан қанағаттанбау кейпіне түсетін
жағымсыз ... ... ... ... ... түсіретін жағымсыз сезімдер. Орындалып жатқан адам қажеттіліктердің
деңгейіне орай сезімдер қарапайым күрделі келеді. Қарапайымдары-моральдық
, эстетикалық және отан ... ... орай ... эмоциялық қалыптар келесідей түрлерге
жіктеледі: көңіл-күй, кейіп, эмоция, стресс, ... ... , ... ... қандай да эмоциальды реңкті сақтап қалуға не жоюға
ықпал жасаушы психикалық процестің ерекше ... ... ... ... ... ... негізгі мәніне байланысты біздің есімізге
түсуден жағымды не жағымсыз ... ... ... ... ән, ... өзі де ... қалуы мүмкін. Мұның бәрі біздің сол сәттегі
көңілімізге байланысты. Егер көңіл тұрақты ... ... ... сырқатының белгісі.
Көңілді қоршаған ортадағы заттар мен ... жиі ... не ... ... ... бейнесі қалыптасады. Осының
арқасында көңіл ... әсер ... оны ... ... ... ... күні ... шешім қабылдауға кқмек тигізеді. Көңіл
көбіне субъективтік сипатқа ие: ... ... ... бір ... ... ... екінші тұлғаны тіпті жақпай қалуы әдеттегі құбылыс. Көңіл
сипаты іс-әрекет ке де ... ... ... ... іс, ... ұзаққа созылғандығынан адамды жалықтырып, көңілсіз күйге түсіретіні
белгілі. Сырттай байқала ... адам ... ... оны ... жеке не , ... еңбек оқу желісінің нәтжесін береді.
Кейіп –біраз уақыт басты адамның көңілін билеп, мінез-құлыққа әсер
ететін жалпы эмоциялық күй. Өмір ... ... ... бір ... оған ... не күйзеледі. , біреуді сүйеді, не бір нәрседен
шошиды. Мысалы ұнамсыз хабар ... ... ... түсіңкі болып ,
оның бойын ... ... ... ... сәтті болып, ретеле басталса оның
көңіл-күйі тасиды, шаттық езімі ұзаққа созылады.
Адам кейпі тіршілік ... ... ... ... ... адам ... шалдығып, ауырып жүрсе, оның кейпісолғын болады. Ал дені
сау, ұйқысы ... , ... ... ... , адам мәз ... жадырай түседі.
Рухани байлығы мол , мақсат –міндеті айқын ауыр жағдайларға да ... , өмір ... ... істей алады., өз кейпін меңгеріп, оған ... ... ... ... қатынастағы уақытша көрінісі. Мысалы,
сахнадағы ... ... бір ауыз ... ... ... ... ... дүрілдете қол слғып, қошемет айқай салады.
Іс-әрекетке ықпал жасау тұрғысынан ... ... ... ... ... Стеникалық эмоциялар адамға қуат юберіп , іс-
әрекетке ынталандырады. Бұл ... адам «тау ... ... ... ... ... ... аяқ алысы байланады,енжарлық басады-
бұл астеникалық эмоция көрінісі. Мысалы, қорқыныш сезімінің саналы болуынан
адам өзіне жинақтап қтерге қарсы ... ... Ал сол ... адамды
итермелеп, тізесі қалтырайтын дәрежеге де келтіреді.
Қуаныш-орындалуы күмәнді болып ... ... ... ... ... ... ... күй.
Таңдану – күтілмеген оқиғаға байланысты пайда болатын ... ... ... бар ... ... ... зейін толығымен
таңдануға себеп болған, нысанаға ауыасды, кейін ол қызығушылық ниетке жол
ашады.
Қасірет-алғашында азда ... ... ... маңызды өмір
қажетілігінің орындалмауы не ... ... ... ... жағымсыз эмоциялық күй.
Қаһар-субъектісіне өте маңцызды қажеттіліктің ... ... , ... ... кенеттен жайылуына байланысты ... ... ... ... ұнамсыз эмоциялық қабілет.
Жеркену-тікелейқатынаста болған объектілердің жеке адам идеологиясына
адамгершіліктік ... ... ... ... ұнамсыз сезім түрі.
Жек көру-адам аралық қатынастарды субъектінің көзқарас салты ... ... ... ... ... келмеуінен жүз беретін
ұнамсыз көңіл-күй.
Қорқыныш-субъектте өз тіршіліктеріне шын және болуы мүмкін ... ... ... ... пайда болатын сезімдік құбылыс.
Ұят-субъектің өз қылық әрекеттері, ниеттері және сырт ... ... не өз ... ... күткендей не өз
принциптеріне орайлас болмағынын түсінуден ... ... ... ... ... бір ... болмайды. Бір объектінің өзі біріне-
бірі қайшы келген әрқилы сезімдік күйді пайда етеді.
Өте күшті эмоциялық әрекет күші – ... ... да ... ... Бұл ... ... субъект үшін өте қажеті болған өмір
ьжағдайларының кенкеттен өзгеріске түсуінен ... ... ... әректтері ұстамсыз күйге келдіп ішкі ағзалар қызметі күйзеліске
ұшырайды. Бұл ... да , ... ... да ... сау адам бойын аффект кернеген кезде ақыл-есінен танбайды. Адам
бойындағы қаншалықты ашу-ыза болғанымен, аффектіні ауыздықтан , епік ... ... ... ... ... ... бірі психологияда
фрустрациядеп аталады. Жоспарланған ісі мен мүдделі мақсаты түрлі ... ... ... адам оған ... көңілі құлазып күйзеледі, ашуға
булығады.
Эмоция-қайғы қасіреті жағдайлар мен ... ... ... ... ... ауыр халі өз ... түскендей сезіну.
Құмарлық-құмарлық көрінісі анық , ұзақ уақытқа созылады. Ол ... бір ... ... Құмарлық адамның белсенді іс-әрекетін
оятатын күшті сезім. Оның ұнамды және ұнамсыз жақтары бар. ... ... ... адам ... ... ... дамытып, өмірдің
мақсат-мүддесін жеткізеді. Ал ұнамсыз құқмарлық адамның еркін нашарлатады,
жан дүниесін аздырып, бей-берекетсіздікке ұшыратады.
Жоғары деңгейдегі сезімдер.
Адам жан ... ... ... әсерленіп қана қоймай, оның
құпияларын ... ... ... ... ... адам сезімнің жоғары
денгейдегі саналы әрекетін, эстетикалық талғамы мен ... ... ... ... ... көңіл – күйіне байланысты. Жоғары
денгейдегі сезімдердің ақыл – ой, эстетикалық ж/е ... ... ... – ой ... ... ... әрекетімен байланысты. Сезімнің бұл
түрі – ... оқып ... ... ... өз қызыметіне,
шығармашылық пен өнерге деген көңіл – күй қатынасы. ... ... ... ақыл – ой ... ең алдымен таңданудан басталады. Таңдану кісіні
әрбір нәрсенің, құбылыстың, оқиғаның мән – мағынасын жан – ... ... ... ... ... оның ізденімпаздық әрекетін тудырады.
Іздену барысында адам ... ... ... ... ... ... ... тәжірбие жетістіктерме,н салыстыра отырып
тексереді. Болжамдарды анықтау барысында ... ... ... ... ... ... сезімі пайда болады. Сенім оған күш - қуат
беріп , ... ... Ақыл – ой ... ... кез – клген іс -
әрекетіндегі руқтандырушылық маңызы зор ...... ...... ... ... оның ... мен
сұлулығын , жарасымдымдылығы мен сенімділігін қабылдап, оған әсерленудегі
көңіл – күй. Әсемдікті қабылдап, оған ... ... ... ... сезімі – адамның өмір тіршілігінде біртіндеп қалыптасатын ... ... туа ... ... ... ... адамға өзінің
сұлулығымен , табиғи жарасымдылығымен ж/ е ... ... ... адамның мақсаты – мүддесіне, рухани қажеттілігіне лайықты дамиды.
Эстетикалық сезім – мазмұны мен ... түрі ... ... ... ... Психология эстетикалық сезімді табиғат пен адакм қоғамындағы
әсемдіктің ... жан ... ... оның есту ... ... етіп отыратын жағымды құбылыс, сонымен қатар көңіл ... ... іс ... ... ықпал ретінде қарастырады. Өнер
мен музика , ән – күй мен ... ... ... жан ... ... ... ... болуына әсер етеді, оны шабыттандыра түседі.
Мектеп пен оқу ... ... ... ... оған ... сұлулығынан ләззаттанып, өз дүние ... ... ... эстетика пәні арқылы жүзеге асырады.
Адамгершілікт – ... ... ... ... орай адамның өз
сезімінің лайық не лайық ... ... ... – күйін білдіреді.
Адамгершілік сезімі ... ... деп те ... ... ... ... ... – адамгершілік сезім ... ... ... ... ... жағдайы, саяси – идеалық бағдары,
ондағы ... мен ... ... жағдайы – мұның бәрі адамгершілік
сезім көрінісімен байқалып тұрады.
Адамгершілік сезімнің принципі мен жалпы ... - ... ...... сатыларда әлеумет мүшесінде ... ...... көріністерді. Гуманистікң ж/е демократия үстемдік ететін
қоғамдағы адамгершілік сезімдер – ... ... ... өз халқы
алдындағы азаматтық қасиеттерін сылау, үлкенге құрмет, кішіге сыйластық ж/е
әр түрлі ... мен ... ... өкілдеріне деген жалпы
гуманистік қарым – қатынас. Адамгершілік сезім кісінің ... ... ... – міндеттерін жүзеге асыруы мен идеаларына ж/е дүние
танымдық көзқарасы мен қоғамдық іс - ... ... ... ... ... ... сезімдерінің қалыптасып, дамып отыруы ең
алдымен өзінің жеке басына деген ... ... ... ол ... тағылым – тәрбиеге, мектеп пен қоғамдық
ұйымдардың қамқорлығына орай ... ... ... ... ... даму ... көптеген ерекше сипаттағы қызметтерді атқаратын болды.
Сезімнің бейнелеу қызметі оқиғаларға жалпыланған баға ... ...... ... ағзаны биленуіне сезім арқылы біз қандай да
әсердің пайдалы не ... оның ... ... ... бір таңба түсірмей
тұрып – ақ ... ... не ... ... ... Мысалы, жолды
кесіп, өтіп бара жатқан жолаушы ... ... ... ... әр ... ... ... болуы мүмкін . Сезімнің
бейнелеу қызыметіне орай адам қоршаған ортада ...... ... мен ... ... қарй баға береді. Бұл тұрғыдан сезім
ақпарат алуды немесе хабар жеткізу міндетін атқарады. ... ... ... не ... – күй жайсыздығы адам қажеттіктерінің қанатынша
қанағаттандырылып жатқаны , ... ... ... ... ... неге назар аударылуы қажет екендігі ... ... ... не ... мүмкіндігі ниеттеу немесе ынталандыру
қызыцметімен тікелей байланысты. Мысалы, жолаушы ... ... ... ... ... ... ... жеделдете түседі.
Затқа не одан кері бағытталған құмарлық, тілек ұмтылыс ... тән одан ... ... ... ( С. Л. ... ). ... мәселенің шешілу жолына бағыт беретін де осы сезімдер. Эмоционалды
толғаныс мазмұнында ... ... үшін ... заттың
белгісі көрініп, содан заттың өзіне деген әуесқойлық ... ... ол ... ... ... ... ниеттейді, ынталандырады.
Оқу процесіне тікелей қатысына байланысты сезім қуаттау, ... де ... ... ... көңіл – күйге себепші болған
оқиғалар ... ... жиі ... ұзақ ... есте сақталады. Табыс
не сәтсіздік сезімдерін баланың оқуға болған ынтасына күш, қуат беретін ... ... ... ... ... ... ... қажетінде таңдау барысында сол қажеттілікке
негіз болар көп сеп – түрткілердің таласы туындайды. Осы жағдайда сезімнің
ауысу қызметі іске ... ... ... ... талғамға бағыттайды.
Мысалы адам өзінең тумасынан, сақтау ниеті мен ... ... ... ... қарнама – қарсылықты жеңе ... ... ... яғни ... да ... істейін десе, - өз
тіршілігіе зиян , ... ұят, ... ... ... Осындай
қорқыныш және борыш , қорқыныш және ұят тайталысында сезім мәнін, оның өз
талғам талабына сай келу ... ... адам ... ... сол ... ... ... ауыстырады.
Жоғарыда аталған сезім қызметімен сыбайлас эмоцияның ... де атап ... жөн. ... ... ... тіршілік
иелерінің өз қажеттіліктеріне орай келген жағдайларды анықтау ... ... ... Дер кезінде орнанизмде пайда болған эмоциядан жануар
қоршаған ортаға икемделу орталықтарына келген.
Сезімнің коммуникативтік қызметі де адам ... ... ... ие,
дене қозғалыстары, сезімдік ... ... ... өз ... ... орта , заттар мен ... өз ... ... ... тизізетіні белгілі. Ым-ишара , қас-қабақ ... ... ... ... адам ... ... оның ... кейпін айқындай
танытады. Зерттеулер дәлелденгендей, сезімдердің бәрі бірдей анық таныла
бермейді. Мысалы, өте ... ... ... адам кейін жеркеніш , одан соң
таңдану.
Комуникативтік қызмет айтылғанда сезім арқылы адам ... ... ... не ішкі жан дүиесіне ықпал жасау қабілетіне ие. Мысалы, әлі
есейе қоймаған сәби ... ... ... өз ... сезе қояды да, бұдан былай осы ... жиі ... ... ... әдетке айналдырады.
Сезімдер организмде жүріп жататын ерекше процестерімен байланысқан.
Бұл процестердің көзі ... ... ... ... олар ... ... әсер ... Осыдан , мысалы , көңіл-күй қандай ... ... , қан ... ... ... ... ... не
бәсеңдейді, қан қысымы ауысады, қантамырларыныңм күш қуаты артады, не
кемиді және ... , адам ... ... ... ... ... Осы ... қозуынан бүйректен адреналин сұйықтығы
бөлінеді.
Ағзалары әрекетіне өзгеріс ендіріп, оларды ... тыс тән ... ... : қауіп қатер төнгенде бұлшық еттерге қан жеткізу ... ... ... ... ... ішкі органдардан қан сыртқа тебеді ,
Бұлшық еттерге қароқынды ... ... үшін көп ... ... ... қант – ... ет қуатының негізі .
Сезімнің негізгі болған физиологиялық ... ... ми ... ... , ... ... асты ... тарайды. Экспирменттер
кезінде мидың кеибір аймақтарын қоздырса, жағымды эмоция туып, жануар сол
әсердің қайталанғанын қалау сощалтын ... Бұл ми ... ... ... . Ал ... бір ми ... әсер түскенде, жануар
тынымсызданып қиналған күй көрсеткен, осыданмұндай жүйке ... ... ... . Осы ... ... сол ... ... жағымды шарында жайсыз
сезімдер өріс алатыны дәлелденіп отыр.
Адамның эмоционалдың өрісіне қуат беруші жүйке – ретикулярлы формация
деп ... ... ... ... ... ықпалдарын ала отырып,
ретикулярлы формация оларды өңдеп, бас ... ... ... шараларына
жеткізеді. Қуат жинақтағышы ретінде бұл жүйке ми белсенділігін көтереді не
төмендетеді, сыртқы тітіркіндіргіштерге жауап ... ... ... ... ... болмысында екінші синалдық жүйенің маңызы ... тек ... ... ... ... ол үшін сөз бен ... күшті. Осыдан, Адам кітап оқудан не ақпарат естуден ... ... ... ... ... ...... эстетикалық – физилогиялық негізі осы екінші сигнал жүйесінде.
Екінші сигналдық жүйенің бірінші сигналдық ... ... Адам өз ... мен ... ... ... тысқы көріністерге
саналы реттеп отырады.
Басқа тұлғалардың сезімдік ... ... ... ...
қимылдарынан, ым – ишарасынан мойын ... ... ... ... тануға
болады. Әрбір сезімнің өзіне сай әрекет түрі бар.
Сезім, әрине, біздің тек атымыз ғана ... сол ойға ... да ... ... бен ... мәнерімізде анық көрінеді.
Мұнда дауыс ырғағының да ролі ... ... біз ... де ... тілде
айтылып, жатқанды тыңдай отырып, айтушының қандай күйде екенін қалтқысыз
тануымыз мүмкін. ... ... ... орай ... қарқыны
өзгереді сөйлем құрылымы бұзылады.
Сезім әлпеті сол сезімдердің өздері ... ... ... ие.
Әрқандай қауымның өзі қабылдап, ... ... ... ... ... әртүрлі. Сезімдік әрекет қимылдардың
шектен тыс ... кей ... тобы ... ... деп ... ... – бұл жағдай жалғандықпен ... ... ... , ... сезімдік әреккеттер болды, бір түрлі бірігіп , сан –
алуан эмоция рецептерін жеткізудің жалпыланған ... ... ... ... формалары мен олардың қолданымы нақты ... ... ... ... обьектін құрайды.
Адам сезімі дара тұлғалық қасиет. Осыған орай әр адам нақты жағдайда
бір зат не құбылысқа өзінше баға ... ... бір, ... адамдағыға
ұқсамайтын көңіл кеғйіпке беріледі.
Сезімдер адамның қоршаған дүниеге қатынасын ғана білдіріп қоймастан,
ол жөніндегі ... көзі де ... ... Бұл ... нысан
бейнесіэмоцияның танымдық тараны болады да , ал сол мезеттегі Адам кемісі
сезімнің субьектив элементін танысады.
Сезімдер адамның ... ... ... субь ект ... сол ... қанағаттандыруға бағытталған ерекше қызметіне ... екі ірі ... ... ... ... объектив мазмұнына жаңа айырықга мән ... ... ... себеп түрткісіне айналдырушы сезімдер.
Мұндай толғаныстардың пайда болуы үшін аса ... және оған сай ... ... ... ... ... ... үйлесе келсе, іс-
әрекеттің бастауын береді, оған ынталандырады және бағыт ... ... ... ... ... ... ... эмоциялар психологияда жетекші ниеттер деп аталады. Екінші эмоциялық
құбылыстар тобына жетекші ниет, яғни ... ішкі не ... ... ... ... ... ... сол әрекеттердің орындалуына
тиімді не кедергі болған жағдайларға жетіскен ... ... не ... ... ... субекттің қатынасын сипаттайды.
Бұндай сезімді толғаныстар жетекші ниеттерге негізқделгендіктен ... ... деп ... ... мақсатқа жетуде алда шыққан кедергі
бір түрлі туындаса егер сол ... ... ... ... ... бір ... пайда етеді. Яғни ырықты сезімдер нақты жағдайға сол
сәтте де өмірлік маңыздылықа орай мән ... ... екі ... ... ... ... ... объекткке
қатынасын айқындайтын қажеттіліктер, екіншісі адамның осы нысанның тиісті
қасиеттерін түсініп оны сынады бейнелеу қабілеті объектив және ... ... ... ... ... дүниеге саналы бағы
берумен ... жеке ... ... жеке ... ... өзіндік ерекшеліктері олардың қарама-қарсы сипатынан
көрінеді.
Сезімдерге ғана тән аса ... ... ... ... ... және бір ... ... –олардың денедегі тіршілік
әрекеттерімен тікелей байланыста болуы. Сезім ықпалынан адамның ішкі ... ... ... Қан ... ... асқорыту, ішкі және
сыртқы секреция бездері . Сезімдер тарихи -әлеуметтік негізгі ие. Олар әр
түрлі халықтарда, әртүрлі кезеңдерде ... мен ... ... ... ... дамуымен сезімдер де өзгеріп барады. Түрлі
дәуірде өмір сүрген ... ... ... бір ... ... ... ... бірін-бірі қайталамайды. Сезім ұдайы қозғалыстан болып
тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан бір ізді қысқа мерзімді толғаныстар
құрылымын: пайда болу ... ... жету ... ... ... әр ... ... түзілген.
Егер сүйсіну не жек көру сезімі көп ... ... ... ... адамөміріндегі маңызына немесе нақты бір
ситуация ... орай ... одан ... ... дәрежесі сол сезімнің
өзімен шарттас келеді. Мысалы, қаһар- дүлей қызбалық формасында көрініс
берсе, ... , ... ... ... ... ... түрлілігі мен күрделі болуынан сезімдерді жете танып , қалтқалсыз
басқару мүмкін емес. Бұл ... өз ... ... ... беру ... ... алмау байқалады. Қолданған сөздердің бұлыңғыр , ... ... ... ... ... ... «Психология»
2. Қ.Жарықбаев «Жантану негіздері»
3. Ә.Алдамұратов «Жалпы психология»
4. Сәбит Бап-Баба «Жантану негіздері»
5. Итбаев М. ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Студенттердің психологиялық ерекшеліктері7 бет
Діни психология40 бет
Жоғарғы оқу орындарындағы оқу процесiнде әлеуметтiк педагог тұлғасын қалыптастыру мәселелерi4 бет
Меншік ұғымы,түрлері және меншік қатынастарының дамуы. Экономикалық жүйелер ,ұғымы,типтері және салыстырмалы сипаттамасы. Сұраныс және ұсыныс икемділігі оның түрлері. Ақша жүйесінің даму кезеңдері. Бәсеке модельдері,жетілген және жетілмеген бәсеке сипаттамасы17 бет
Нарықтық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары13 бет
Ойын терапиясы7 бет
Сезікті мен айыпталушының алдын-ала тергеу стадиясындағы конституциялық құқықтары мен бостандықтарының іс жүргізу кепілдіктері27 бет
Стандарттаудың экономикалық мәселелері жайында5 бет
Тұтынушы мінез-құлқы теориясы18 бет
Эмоция туралы қазіргі шет ел концепциялары38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь