Мемлекеттік бюджеттің қаржы жүйесінде алатын орны

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 Бөлім. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАДА АЛАТЫН ОРНЫ

1.1 Мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы
1.2 Мемлекеттік бюджеттің құрамы мен құрылымы
1.3 Мемлекеттік бюджеттік жоспарлауды жетілдіру

2. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНДЕ АЛАТЫН ОРНЫ

2.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері және шығыстары
2.2 Мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары

3. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ БАЗАСЫН ЖЕТІЛДІРУ

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Әр аймақтың экономикалық - әлеуметтік жағдайы жіті көзқараспен, байыпты бағдар ұстап қарауды қажет ететін дүние. Оны өзгерту, көтеру жолында талпынған сол аймақ ерекшеліктеріне қарап шешім қабылдамаса болмайды. Өйткені, республика былай тұрсын, облыс аудандарының, тіпті аудан ішіндегі әр шаруашылықтың өзіне тән ерекшелігі, қалыптасқан еңбек ету дәстүрі болады.
Қазақстан Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық экономиканың даму мен құрылу жолын қабылдауы оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы жаңа деңгейін анықтайды. Ондағы басты орын мемлекеттік бюджетке тиесілі.
Мемлекеттік бюджет –бұл мемлекеттік аппаратты, қарулы күштерді қаржыландыруға, қажетті әлеуметтік-экономикалық қызметтер атқаруға бағытталған ел үкіметінің қарамағында болатын ақша ресурстарының орталықтанған қоры болып табылады. Бюджет сонымен қатар, экономиканы мемлекеттік реттеудің, шаруашылық конъюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа қарсы шараларды жүзеге асырудың қуатты құралы болып табылады.
Қазақстанның қаржы органдарының тарихы 1920 жылдың қазан айынан басталады, ал бақылау – тексеру қызметі 1923 жылдың соңында қаржы халық комиссариаты жанынан ұйымдастырылды.
Бақылау басқармасының негізгі қызметтеріне бюджетті толықтыру және мемлекеттік қаражаттың шығыс есебіне тексерулер жүргізу кірді. Қаржы бақылау органдарының құзіреті бүгінгі күні өзгерген жоқ.
Органдардың әр кездегі әртүрлі дәрежесі тек қана қаржы – экономикалық жағдайының нақты қажеттілігінен ғана туындаған жоқ, бақылау жұмысының көлеміне және сипатына шектен тыс қарама – қайшы көзқарастардан туындайды.
Экономиканың ырықтандырылуы, нарық қатынастарының дамуы мемлекет үшін ақшалай ресурстардың ағымына қатаң бақылау жүргізу қажеттілігін нақты көрсетеді.
Қаржының айқындылығы – нақты демократияның бірден бір мәнді көрсеткіші. Бюджет, қаржы саласындағы заң, тәртіп бұзушылықтар мен зиянкестіктер небір хронологиялық байланысқа, ұлттық тамырларға ие емес, себебі:
- біріншіден, әр мемлекеттің қажеттілігі оның қаржылық мүмкіндіктерінен асады, сондықтан шенеуніктер тез арада, заңды және Парламентті айналып өтіп, қаржыны «тығыз» қажеттіліктерге бөлістіруге ұмтылады;
- екіншіден, әр қоғамда әртүрлі дәрежедегі түрлі компаниялардың , топтардың саяси және коммерциялық мүдделері айқындалады, аталған мүдделерді экономика саласында қорғау, түрлі жеңілдіктер алу көзделеді.
Адамзат өзін - өзі ұйымдастырылған қоғам ретінде тани бастағаннан бастап қазіргі күнге дейін әр мемлекет үшін «мемлекет қалтасы» жағдайына жалпы, ашық бақылау жүргізу, бюджет қаражатының пайдалануына бақылау жүйесін құру және жетілдіру мәселесі маңызды.
Курстық жұмыс жалпы үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда мемлекеттік бюджеттің экономикада алатын орны, мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы, мемлекеттік бюджет құрамы мен құрылымы, яғни республикалық және жергілікті бюджеттердің маңызы, мемлекеттік бюджеттің материалдық өндіріс саласындағы рөлі және т.б. қарастырылған. Екінші тарау бойынша бюджеттің қаржы жүйесінде алатын орны, мемлекеттік бюджеттердің кірістері мен шығыстары, мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары, мемлекеттік қарыз, мемлекеттік борыш және де бюджеттен тыс қорлар туралы қарастырылған. Үшінші тарауда мемлекеттік бюджеттік қаржыландыру қорлары, нысандары қарастырылған.
Осы курстық жұмыстың негізгі мақсаты болып – мемлекеттік бюджеттің экономикадағы маңызы, оның қаржы жүйесіндегі рөлі, қоғамдық өндірістегі өмір сүруі және т.б. табылады.
Курстық жұмыс жазу барысында басты назар келесі мән – жайларға аударылды:
- мемлекеттік бюджеттің экономидағы алатын орны;
- мемлекеттік бюджеттің құрамы және құрылымы;
- мемлекеттік бюджет кірістері мен шығыстары;
- мемлекеттік бюджет тапшылығы және жою жолдары;
- мемлекеттік бюджеттік қаржыландыру қорлары және нысандары.
Бұл курстық жұмыста мемлекеттік бюджеттің мәнін, оның экономикадағы рөлін, құрылымы мен құрамын және оның қоғам өміріндегі маңыздылығын толықтай және де көбірек қамтыдым және де бұл курстық жұмыстың әдістемелік нұсқамасы болып, жетекші мамандардың монографиялары, газет – журналдар, әдебиеттер, нормативтік – құқықтық актілер және т.б. табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы: 1995ж.
2. Салық Кодексі. Алматы 2004ж.
3. «Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. – 2002ж 29 қаңтар.
4. Аубакиров Я. «Экономикалық теория негіздері» Алматы
5. Әкімбеков С. «Экономикалық теория» Астана 2002ж.
6. Әкішев К. «Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек». Орталық Қазақстан 25 желтоқсан 2003ж.
7. Баянов Е. «Мемлекет және құқық негіздері» Алматы 2002ж.
8. Белгібаева Қ.Қ. Мұханбетова Е.С. «Қаржы және банк системасы бойынша» Алматы 1999ж.
9. Дорнбуш Р. Фишер С. «Макроэкономика» Алматы 1997ж.
10. Жүнісов Б.А. «Нарықтық экономика негіздері» Ақтөбе 2001ж.
11. Жұмаев Б.А. «Экономиканың мемлекеттік реттелінуі» Алматы 2001ж.
12. Иктанов. Орманбеков. «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері» Алматы 2002ж.
13. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Расходы Государственного бюджета» Алматы 2003г.
14. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Государственный бюджет» Алматы 1994г.
15. Қабдиев. Оралтаев. Ескендіров. «Экономикалық саясат» Алматы 2002ж
16. Кеулімжаев Қ.К. «Қаржылық есеп» Алматы 2001ж.
17. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Қаржы» Алматы 1994ж.
18. Осипова Г.М. «Экономикалық теория негіздері» Алматы 2002ж.
19. Ахметов Д. «Бюджетті толықтыру – экономиканы көтерудің бір жолы» Қаржы – Қаражат 2000 №3.
20. Есенгелдин Б. Орманбаев А. «Бюджеттік жоспарлауды жетілдірудің жолдары» Қаржы – Қаражат 1998 №8.
21. Тлеужанова. «Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін реттеуші салықтар көмегімен оңтайландыру». Қаржы - Қаражат 2003 №3.
22. Статистический бюллетень №10 (58) 2003ж.
23. Транзитная экономика №5 2003ж
24. Экономическое обозрение Национального Банка №3 2003г.
25. Шайынғазы С. «Бюджет қаржысының жұмсалуындағы олқылықтар». Егемен Қазақстан №40 ақпан 2004ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. Бөлім. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАДА АЛАТЫН ОРНЫ
1. Мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы
1.2 ... ... ... мен ... ... ... ... жетілдіру
2. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНДЕ АЛАТЫН ОРНЫ
2.1 Мемлекеттік бюджеттің ... және ... ... ... ... және оны жою жолдары
3. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ БАЗАСЫН ЖЕТІЛДІРУ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Әр аймақтың экономикалық - әлеуметтік ... жіті ... ... ұстап қарауды қажет ететін дүние. Оны өзгерту, көтеру
жолында ... сол ... ... ... ... қабылдамаса
болмайды. Өйткені, республика былай тұрсын, облыс аудандарының, тіпті аудан
ішіндегі әр шаруашылықтың ... тән ... ... ... ... ... Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық
экономиканың даму мен құрылу ... ... оның ... жаңа ... анықтайды. Ондағы басты орын мемлекеттік бюджетке
тиесілі.
Мемлекеттік бюджет –бұл мемлекеттік ... ... ... қажетті әлеуметтік-экономикалық ... ... ел ... ... болатын ақша ресурстарының
орталықтанған қоры болып ... ... ... қатар, экономиканы
мемлекеттік реттеудің, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қуатты құралы болып табылады.
Қазақстанның қаржы ... ... 1920 ... ... ... ал ... – тексеру қызметі 1923 жылдың соңында қаржы халық
комиссариаты жанынан ұйымдастырылды.
Бақылау басқармасының негізгі ... ... ... ... ... ... ... тексерулер жүргізу кірді. Қаржы
бақылау органдарының құзіреті бүгінгі күні өзгерген жоқ.
Органдардың әр ... ... ... тек қана ...... нақты қажеттілігінен ғана туындаған жоқ, ... ... және ... шектен тыс қарама – қайшы көзқарастардан туындайды.
Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... ағымына қатаң бақылау жүргізу қажеттілігін нақты
көрсетеді.
Қаржының айқындылығы – ... ... ... бір ... ... қаржы саласындағы заң, тәртіп бұзушылықтар ... ... ... ... ... тамырларға ие емес,
себебі:
- біріншіден, әр мемлекеттің ... оның ... ... ... ... тез ... және ... айналып өтіп, қаржыны «тығыз»
қажеттіліктерге бөлістіруге ұмтылады;
- екіншіден, әр қоғамда әртүрлі дәрежедегі ... ... ... ... және ... мүдделері айқындалады,
аталған мүдделерді экономика саласында қорғау, түрлі
жеңілдіктер алу ... өзін - өзі ... ... ретінде тани бастағаннан
бастап қазіргі күнге дейін әр ... үшін ... ... ... ашық ... ... ... қаражатының пайдалануына бақылау
жүйесін құру және жетілдіру мәселесі маңызды.
Курстық жұмыс ... үш ... ... ... ... ... экономикада алатын орны, мемлекеттік бюджет ұғымы және ... ... ... мен ... яғни ... және ... ... мемлекеттік бюджеттің материалдық өндіріс саласындағы
рөлі және т.б. қарастырылған. Екінші тарау бойынша ... ... ... ... ... бюджеттердің кірістері мен шығыстары,
мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою ... ... ... борыш және де бюджеттен тыс қорлар ... ... ... ... бюджеттік қаржыландыру қорлары, ... ... ... негізгі мақсаты болып – мемлекеттік бюджеттің
экономикадағы маңызы, оның қаржы жүйесіндегі ... ... ... ... және т.б. табылады.
Курстық жұмыс жазу барысында басты ... ... мән – ... ... ... ... алатын орны;
- мемлекеттік бюджеттің құрамы және құрылымы;
- мемлекеттік бюджет кірістері мен шығыстары;
- мемлекеттік бюджет тапшылығы және жою жолдары;
- мемлекеттік бюджеттік ... ... және ... ... ... ... бюджеттің мәнін, оның экономикадағы
рөлін, құрылымы мен құрамын және оның ... ... ... және де ... ... және де бұл курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... – журналдар,
әдебиеттер, нормативтік – құқықтық актілер және т.б. табылады.
1. МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... ... ... ... және маңызы
Сан алуан қаржы байланыстарында жекелеген ерекшеліктері бедерленетін
айрықша салалар бар. Мемлекеттің кәсіпорындармен, ... ... ... қалыптасатын қаржы қатынастары қоғамдық өнімді құндық бөлудің
айрықша саласын құрайды. Бұл қатынастарға бөлу процесінде туындайтын ортақ
белгілер тән және олар ... ... ... ... ... ... қорын құрып, пайдалануға байланысты. Бұл процесс
мемлекеттің тікелей қатысуымен жүзеге асырылып ... ... бұл ... ... ... деп ... ұғымның
экономикалық мазмұнын құрайды[1].
Мемлекеттік бюджет экономикалық қатынастардың ... ... ... ие. Оны ... дербес саласы ретінде өмір ... ... өзі ... Оны ... ... орталықтандырылған
ресурстарды қажет етеді. Қаражатты орталықтандыру бүкіл халық ... ... ... ... ... ... жалпы экономика
жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қажет. Арнайы бюджет саласының ... ... ... мен ... туындайды. Мемлекет
қаржыландыруға бүкіл қоғам ауқымында ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың жалпы шығындарын жабуға
орталықтандырылған қаржыны қажет етеді[2].
Сөйтіп мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... қажеттілік туындайтын болып табылады.
Экономика қазіргі жағдайда орталықтандырылған қаржы ... ... ... ... қамтамасыз ететін салалық және
аумақтық құрылымдар құрып, ірі әлеуметтік өзгерістер ... ... ... ... ... ... қаражат экономиканың
басты учаскелерінде шоғырландырылып, мемлекеттің ... ... ... ... ... жағдай жасайды. Сөйтіп құндық бөліністің
айрықша бөлігі ретінде мемлекеттік бюджет айрықша қоғамдық арналымды жалпы
мемлекеттік қажеттерді қанағаттандыруға қызмет ... ... ... қатынастардың формасы болғандықтан айрықша
қоғамдық арналымды орындай отырып, ... ... ... ... көрінеді.
Қаржы қатынастарының жиынтығы ретінде ... ... ... тән ... бар: ... қатынастары бөлістік сипатта
мақсатты ақша қорларын ... ... ... жүреді.Сонымен қатар
бюджеттік қатынастардың белгілі бір ерекшелігі болады. Бірақ ол ... тән ... ... ... ... бюджет құн бөлінісінің
айрықша саласы ретінде мыналармен сипатталады:
жиынтық қоғамдық өнімнің мемлекеттің қолында ... ... ... байланысты бөліс қатынастарының айрықша экономикалық
формасы болып табылады;
құнды жасап, оны тұтыну ... ... ... өндіріс
қаржысы мен құнды тұтынуға қызмет ететін өндірістен тыс сала ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қызмет салалары арасында құнды қайта бөліске салуға
арналған;
қоғамдық ... ... ... қозғалысымен тікелей байланысы жоқ
құнды бөлісіп, одан алшақтау жүзеге асырылады, ал материалдық өндірістен
тыс ... ... ... тауар-ақша қатынастарымен астасып жатады.
Кез келген басқа экономикалық категория сияқты ... ... ... ... ... ... ... көрініс
табады. Бюджет қатынастары ... ... ... ...... ... ... Нәтижесінде қоғамда
жүріп жатқан нақты ... ... ... ... ... ... тасқынынан көрінеді. Бюджет қоры- қоғамдық өнім мен
ұлттық табыстың құндық бөлінісінің тиісті ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету, қорғаныс,
басқару жөнінде қажеттерді ... үшін ... ... ... ... ... бар ... формасы. Бюджет қорын
қалыптастыру мен пайдалану, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... категория ретінде мемлекеттік бюджет қоғамдық өнім
құнының мемлекеттің орталықтандырылған қаражат қорын құру ... ... ... ... бөлу процесінде және оны ұдайы өндірісті ұлғайту,
қоғамдық қажеттерді қанағаттандыруға пайдалану ... ... ... ... ... да ... ... қалыптасқан ақша
қатынастарын бейнелейді[3].
Бюджет экономикаға бюджет механизмі арқылы ықпал ... ... ... экономикаға ықпал құралы ретіндегі рөлі көрінеді. Бюджет
механизмі- мемлекеттің ақшалай қаражаттарының орталықтандырылған ... ... ... ... мен ... ... Экономиканы реттеу
орталықтандырылған қаражат қорының көлемін белгілеу, оны құру, пайдалану
формалары мен әдістерін ... ... құру және ... ... ... қайта бөліске салу жолымен жүзеге асырылады.
Өндіріс құрал-жабдықтарына мемлекеттік меншіктің әзірше, басым болуы
шаруашылықты ... ... ... ... Мұның өзі ... ... ... ... ... алдын ала айқындайды.
Бюджет байланыстарының мақсатты сипаты, мемлекеттің ақшалай қаражаттарының
орталықтандырылған қоры ... ... ... ... ... ... ... құжаты- елдің негізгі қаржы жоспарында
бейнеленетіндігіне жеткізеді. Онда бюджеттің экономикалық мазмұнын ... ... ... ... мен ... баптары
мемлекеттің ақшалай қатынастарының орталықтандырылған ... ... мен ... ... ... ... ... жоспары-
мемлекеттің жоспарлы қызметінің нәтижесі; онда қоғамның ... ... ... ... еркі ... ... негізгі қаржы
жоспарының көрсеткіштері республика үкіметінің ... ... ... сәйкес міндетті түрде орындалуы тиіс.
Қоғамдық ұдайы өндірістегі мемлекеттік бюджеттің рөлі ең алдымен,
өндірілген ... ... ... қоғамдық өнімнің бөлу және қайта бөлуінен
көрінеді. Ол қаражатты елдің халық шаруашылығы салалары, қоғамдық ... ... ... ... аудандары мен аумақтары арасында
бөледі. Бүкіл халық ... ... ... ... ... тұтас ықпал жасайды.
Мемлекеттік бюджет материалдық өндіріс саласында оның өсуінің
стимуляторы ... зор рөл ... ... ... жеке ... шеңберінде/ және қоғамдық /бүкіл халық шаруашылығы ауқымында/
қорлар қозғалысын ... ету үшін ... ... жұмсалымдар мен ... ... ... ... және ... ... жабу бюджетке жеке кәсіпорындардың
өзіндік айналым қорларына ... оның ... ... ... ... тыс ... бюджет қаржысы олардың қызметінің одан әрі
дамуының басты ... Бұл ... ... мен ... ... өздерінің табыс көздері жоқ болғандықтан, мемлекеттік бюджеттен
қаржыландырылады. ... ... ... ... ... ... ... ғылым, мәдениет, әдебиет және өнер салаларындағы
мемлекеттің шығындары- жалпы мемлекеттік ауқымдағы ... ... ... ... ... ... ... Өндірістік емес
салалар құрылымын ұтымды құрауда бюджеттің маңызы ... зор. ... ... қызметін қаржы ресурстары мен қамтамасыз ете отырып,
мемлекет бюджет арқылы ... ... ... ... ... ... ... пропорцияға әсер етуі мүмкін.
Мемлекеттік бюджет –бұл мемлекеттік аппаратты, ... ... ... ... ... ... ел ... қарамағында болатын ақша ресурстарының
орталықтанған қоры болып ... ... ... ... экономиканы
мемлекеттік реттеудің, шаруашылық конъюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа
қарсы шараларды ... ... ... ... болып табылады.
Бүгінгі мемлекеттердің бюджеттері олардың ... ... ... деуге болады. Ол мемлекеттік шығындардың және оларды
өтейтін қаржы көздерінің ... ... ... ... жыл ... ... ... талқыланады және елдің, штаттың парламентінде немесе
муниципалдық жиналыста ... ... жыл ... ... ... ... өкілдері, алдыңғы жылғы бюджет туралы ... ... ... ... ... ... және ... шығындар туралы
есеп береді
Орталық үкіметтің бюджеті мен жергілікті бюджеттердің арасында бюджет
табыстарының көзін бөлу туралы, ел ... ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттерді қаржыландыру туралы
жеңіл емес ... ... ... Сондықтан мемлекеттік бюджет тек
орталық үкіметтің бюджеті емес, ол ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бюджеттен тыс қорлар мақсатты міндет атқаратын және ... ... ... ... ұштасып жатады. Бюджеттен тыс
қаражаттар орталық және ... ... ... ... және ... ... ... үшін құрылған арнаулы ... ... ... ҚР ... ... атап ... ... Бюджеттен тыс қорлар
арнаулы (мақсатты) салықтар, заемдар, бюджеттік субсидиялар ... тыс ... ... сондықтан парламенттік бақылауды
айналып үкіметтің экономикаға кірісуінің ... ... ... ... ... нақтылық, жариялылық
принциптеріне негізделеді.
Біртұтастық принципі бюджет ... ... ... ... Бұл принцип бұрынғы КСРО-ның бюджет
жүйесінде неғұрлым айқын аңғарылатын. ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын пайдалану жөнінде
біршама құқықтар берілуіне байланысты әлсіреп отыр.
Біртұтастық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік табыстардың жалпы ... өмір ... ... біркелкілігінде, қаржы құжаттарының, бюджет
жіктемесінің бірлігінде ... Бұл ... ... жоспарлаудың
әдістері мен ұйымдастырылуының бірыңғайлығын, оның әлеуметтік экономикалық
болжаммен өзара байланысын қамтамасыз ... ... ... міндеті парламент тарапынан бюджет қаржысы қозғалысына пәрменді
бақылау орнату.
Толықтық ... ... ... ... ... ... ... мен жұмсалатын шығындардың бюджетте ... ... ... мен ... әрбір бапта ескерілетінін
білдіреді. Қазіргі ... бұл ... іс ... ... ... арнайы шығыстармен былықтыру жөнсіз деп саналады, сондықтан соңғы
кезде ... ... ... ... ... ... ... шығарылады.
Қаржының едәуір бөлігі арнайы бюджеттен тыс қорлар бойынша жүреді
/зейнетақы, жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, жол, ... ... ... ... ... «ҚР бюджет жүйесі туралы» заңына сәйкес бюджетте
қарастырылмаған аса маңызды ... ... үшін ... белгілі бір
мақсаттарға қаржы жетпесе, ағымдағы бюджеттің орындалуы ... ... ... Оны мемлекеттік үкімет пен басқарудың жоғары органдары
қарап, бекітеді.
Нақтылық принципі ... ... ... ... ... ол ... мемлекеттің қаржы операцияларының нақты көрінуін,
бекітілген сомалардың сәйкес ... ... ... ... ... бағдарламалары көрсеткіштеріне негізделіп, бюджет резервтерімен
нығайтылған барлық кірістер көздері мен шығыстар бағыттары есептеулерінің
негіздемелеріне қарай анықталады.
Жариялылық ... ... ... мен ... туралы
мәліметтерді жұртшылыққа бюджеттің құрамы және құрылымы мен, ... және ... ... /шығындарды қысқарту, кірістерді
көбейту, заемдар және басқалар/ таныстыру үшін баспасөзде жариялау ... ... ... ... ең ... ... ... және тиімді де икемді жұмсай білу экономикадағы көптеген мәселелерді
шешуге ... Ол ... ... ... қажеттіліктерді
қанағаттандыруға болады. Сонымен қатар бюджет, шаруашылық ... ... ... ... ... жүзеге асырудың қуатты ... ... ... ... ... мен құрылымы
Мемлекеттік бюджет құрылымы, алдымен сол елдің мемлекеттік құрылымынан
тәуелді болады. ... ... ... ... екі ... тұратын
құрылым түрін алады – ... және ... ... ... ... бар елдерге (АҚШ, ФРГ) арабуын болады - штаттардың,
жерлердің және осыларға сәйкес келетін әкімшіл құрылымдардың ... ... ... ... құрамына мыналар кіреді:
республикалық бюджет;
жергілікті бюджеттер: облыстық, қалалық, ... ... ... ... және ... ... бюджет жалпы мемлекеттік ... ... және ... ... Үкіметі өзіне
Конституциямен, заңдармен және Қазақстан ... ... ... міндеттерді жүзеге асыру үшін белгілейтін жалпы
мемлекеттік бағдарламалар мен ... ... ... ақша ... қоры ... ... ... түсетін түсімдер мыналарды қамтиды:
1. Республикалық бюджеттің кірістері мыналардан тұрады:
- жергілікті ... ... ... ... ... тастағаннан кейінгі, жалпы мемлекеттік салықтар мен ... ... ... ... ... және ... заңдарымен белгіленген
салық және кеден түсімдері, бұл орайда жалпы ... ... ... ... мен ... ... және ... маңызы бар
қалалар бойынша алғандағы жоғары шегі ... ... ... ... ... және ... ... өкілеттік шеңберінде Қазақстан
Республикасының Үкіметі белгілейтін салықтық емес ... ... ... ... операциялардан түсетін кірістер;
- Қазақтсан Республикасының ... ... ... өзге ... ... ... трансферттер (гранттар), олар мыналардан тұрады:
- ішкі ... ... ... атқарушы органдардан алынатын
трансферттер;
- халықаралық ұйымдармен шет мемлекеттерден ... ... ... ... ... ... жабуға қажетті ішкі және сыртқы
көздерден бюджетке түсетін түсімдерден тұратын Үкімет қарыздары;
4. Бұрын республикалық бюджеттен берілген ... ... ... ... ... өтеу үшін ... меншік
акцияларының мемлекеттік бумасын сатудан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Үкіметі мақұлдаған жобасы Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ... және ... ... ... арналған
жергілікті бюджеттің жалпы мемлекеттік салықтар мен алымдардан, жергілікті
бюджеттерге қаржы аудару ... және ... ... ... басқа да өзара қатынастардың шамасын айқындау кезінде
негізіне алынатын іріктірілген ... ... үшін ... ... ... ... ... Республикасының Қаржы
министрлігі бекітетін бюджеттік жіктеуге сәйкес әзірленеді.
Республикалық бюджет туралы заң жобасында түсімдердің ... ... ... ... ... ... салықтарды бөлу нормативтері,
сондай-ақ бюджетте жіктеуге сәйкес, бюджет тапшылығының мөлшері, оны жабу
көздері атала ... ... ... ... кіші ... ... бойынша шығыстардың шекті мөлшері, ... ... ... ... ... ... ... жергілікті бағдарламалар мен ... ... ... ... ... ... ... ақша
формасындағы бір бөлігін жергілікті басқару органдары өздеріне жүктелген
міндеттеріне сәйкес жинайды, ... және ... ... ... ... ... ... буыны. Жергілікті қаржының құрылымы
мен бағыттарын жергілікті басқару органдары өздеріне жүктелген қызметтеріне
сәйкес анықтайды.
Жергілікті ... ... ... ... ... Жергілікті бюджеттің кірістері мыналардан тұрады:
- аймақтық әлеуметтік-экономикалық даму деңгейін ескере ... ... ... ... ... мемлекеттік салықтардан
бөлінетін қаржы сомалары;
- ... ... ... заң актілерімен белгіленген
салықтық емес түсімдер;
2. Алынған ресми трансферттер, олар ... ... ... ... органдар өз ... ... ету ... жоғары тұрған бюджеттен алатын ішкі ресми
трансферттер;
3. Тоқсан сайынғы кассалық ... жабу үшін ... ... ... ... түсімдері.
4. Бұрын берілген несиелерді өтеуден түсетін түсімдер.
Қазіргі уақытта, нарықтық қатынастың қалыптасу жағдайында жергілікті
органдардың ... ... ... олар ... ... ... мәселерді шешуде дербестікке ие болды.
Жергілікті басқару органдары ... ... ... ... ... маңызды міндеттер орындайды, халыққа қызмет көрсету
шараларын қаржыландыру ... ... ... ... есебінен
жүзеге асырылады, әлеуметтік-тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетеді, олар негізінен
бюджет ... ... ... ... ... қаржысында жергілікті бюджеттер
маңызды рөл атқарады, ол жергілікті әкімшіліктер мен ... ... ... қаржы базасы болып табылады.
Бюджет жобасын әзірлеу бюджетті атқаруды жергілікті әкімшілік ... ... ... ... бюджетті әзірлеу, бекіту және атқару
процесіне араласуына жол берілмейді. Мәслихат пен ... ... ... ... үшін өз құзіреті шегінде жауаптылықты
мойнына алады. Бекітілген бюджеттер жоғары органдарға тиісті ... мен ... ... ... қосу үшін ақпарат ретінде
жіберіледі.
Жергілікті бюджеттердің кірістері ... ... ... ... және ... ... ... мен кірістер аударымдары
есебінен қалыптасады.
Жергілікті (облыс, қала, аудан) бюджеттердің ... ... ... – ақ ... ... ... ... бюджеттерден
алынған демеу қаржы, субвенсиялар есебінен жүзеге ... ... ... ... ... шығыстар
бөлігінде мынадай құқықтарға ие:
қаржыны өз беттерімен ... ... бар ... ... ... ... ... денсаулық сақтау,
әлеуметтік қамсыздандыру, ... және ... ... қорғау,
мекемелерді ұстауға шығындар мөлшерін көбейтіп, халықтың жеке ... ... ... жәрдемақы төлеу;
меншікті табыс есебінен және кірістердің шығыстардан асқан бөлігінен
резерв қорларын ... үшін ... ... реттеу өте көкейтесті және
күрделі проблемаға айналып отыр. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық мәселелері өршуде. ... ... ... ... деңгейлер бюджеттері арасында қарсы қаржылық
ағындардың ... ... ... меншікті кірістері деңгейінің
төмендігі – осылардың барлығы жергілікті билік органдарын халықтың өмірлік
маңызды проблемаларын шешу ... ... ... ... ... тиімді салықтық – бюджеттік саясатты жүргізуге кедергі жасайды.
Бюджеттік жүйе деңгейлері бойынша ... ... ... ... сияқты
бюджетаралық қатынастардың маңызды сұрағы әлі шешілген жоқ[6].
Аймақаралық деңгейде, бюджетаралық реттеудің тиімсіз ... ... ... ... ... жоғарлатуға
мүддесіздігімен шартталады. Салықтардың жиналу деңгейінің ... ... ... қажеттілігін жоғарылатады және оның
тапшылығының өсуіне әкеледі. Аймақтардың өз ... ... ... меншікті кіріс жетіспеушілігі мен сипатталады. Осы жерде
бюджеттік жүйенің тігінен баланстану деңгейі туралы сұрақ ... Егер ... ... шығыс өкілеттіліктері жалпы бюджеттік ресурстарға
жауап берсе, бюджеттік жүйе тігінен баланстандырылған ... ... ... ... ... ... ... бар. Үлестік
негізде бюджеттік жүйе деңгейлері арасында кірістерді тарату функциясын
және трансферттерді таратуды саяси ... және ... ... ... ... берген жөн.
Кейбір аумақтардың реттеуші салықтарының салық әлеуеті ол бюджеттерге
бөлулер нормативін шамалы жоғарылату ... ... ... ... ... сұрамауға мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. 1998 жылдың
күзінде енгізілген субвенциялар және бюджеттік алып қоюлар ... ... ... ... ... ... Бірақ қабылданған
шара аяғына дейін жеткізілмеді. Нормативтер ұзақ ... ... ... және алып ... бойынша бұл жасалмады. Нәтижесінде жергілікті
бюджеттердің тұрақтылығы өзгермейді. ... ... ... ... 1992-1998 ... ... ... ... ... ... ... «Республикалық бюджет туралы» заңында жыл
сайын ... 1999 жылы ... ... ... ол ... ... ... шешіліп, «Бюджет жүйесі туралы» заңмен
бекітілді. Жеке тұлғалардан табыс салығы және ... ... ... ... ... ... ... ретінде 50%
республикалық , 50% жергілікті бюджетке түсетін заңды ... ... және 50% ... 50% ... ... ... арақ
өнімдері бойынша акциздер пайдаланылды. Ойын бизнесіне ... ... ... ... ал ... қалған түрлері бойынша түсімдер
республикалық бюджетке түсті.
Әлемдік ... ... ... ... ... деңгейлерінің
ұзақ мерзімді баланстануын және дербестігін жоғарғы бюджеттерден субсидия,
субвенция, трансферттер және қаражат бөлудің ... ... ... ... деңгейдегі бюджеттерге қаржылық көмек көрсету негізінде
емес, ең бірінші ... ... ... ... ету ... Қазақстан Республикасында салықтарды және кірістердің басқа
түрлерін бюджеттер арасында таратудың ... ... жоқ. ... ... 50:50 жүйесіне жалған келтірілген. Мұндай тарату сәйкес ... ... ... ... ... да экономикалық
негізделмеген. Осыған байланысты Германия тәжірибесіне көңіл ... ... ... ... ... кірістерін теңестіру процесі,
жерлердегі тұрғындар санына байланысты қосылған құнға салық бөлігін ... ... ... ... ... ... Бұл белгілі
деңгейде сол немесе басқа ... ... ... ... Нәтижесінде, әрбір жерде бөлінген қосылған құн сомасы мен ... ... ... таратуға жатқызылатын салықтың жалпы көлемі
арасындағы қатынасты қарастырса, онда алынған ... ... ... үшін ... ... дифференциалды болады. Ресейде 1998 жылға ... ... ... да бір есептеулерсіз барлық аймақтарда
қосылған құнға ... ... ... нормативтер бекітілген. Басқа
реттеуші салықтарға қатысты жағдай осындай болған. Әрине мұндай нормативтер
әрбір аумақтың ерекшеліктерін ... ... және ... қалушы аймақтар
бойынша жанбасылық салықтық ресурстарды минималды қажетті деңгейге ... әсер ете ... ... ... нормативтерді барлық
аймақтар үшін бірдей төменгі деңгейді анықтайтын – минималды міндетті
деңгей, яғни ... ... ... ... ... тұрақты нормативтерді бекіту аймақтар бюджеттерін
негізді жоспарлаудың мәселелерін шешпеді. Осыған орай, 2001 жылдың аяғында
«Бюджет жүйесі ... ... ... ... ... Заң ... және ... арасындағы бюджеттік қатынастардың ... ... ... ... ... алып ... және ... қайта қарастыру жолымен түзетулер жасауға ... ... ... кірістерді дұрыс дифференциалдап, жергілікті бюджет
тұрақтылығына әкелетін, биліктерді орталықтандырмау ... ... ... 2002 жылы ... ... ... үкімет бюджет жүйесіне
өзгерістер енгізген: корпоративтік табыс салығы толығымен республикалық
бюджетке беріліп, ішкі ... және ... ... ... ... ... жергілікті бюджет көзі болды. Өзгеріс енгізудің негізгі
себебі, әртүрлі ... ... ... ... ... салығы
облыстық деңгейдегі салықтық түсімдерге ... ... ... ... деңгейге беру жолымен салықтық ... ... ... ... Ал ... сияқты проблемалы
салықты әкімшіліктендіру жергілікті деңгейде ... ... ... ... ... қалдыру қажеттілігі туады[7].
Енгізілген ... ... ... ... ... қарастыра келе, келесідей орынды қайшылықтар
туады:
1) өзгеріс орталықтандырмауды жүзеге ... ... ... ... ... деңгейлері арасында функцияларды нақты шектеу,
жергілікті бюджеттің тұрақты кірістерін қамтамасыз ету, бюджеттің қаржылық
дербестігі сияқты ... ... ... ... ... ... салығынан бөлулерден жеткілікті бюджетке
түсімдер ... ... ... 1/3 ... құрады. Бұл түсімдер
республикалық деңгейге берілсе, ... ... ... ... болады, сәйкесінше дербестікке қол жеткізу мүмкін болмайды;
3) толық дербестікке реттеуші салықтардан неғұрлым көп ... ... және ... ... ... тапшылығына бақылау
жасамай олардың табыстарына түзету енгізгенде қол жеткізуге болады;
4) ... ... ... ... акциздер жергілікті
бюджеттердің кіріс ... ... ... ... бұл ... ... ... мен акциздер арасындағы айырмашылықтың орнын
толтыра алмайды.
Жалпы 2002 ... ... ... ... ... ... өткен
өзгерістер енгізілді, ал оның ... ... ... ... ... мәліметтері негізінде талдау жасалған.
Кесте 1.
Мемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдерінің құрылымы
| |2001 жыл |2002 жыл |
| ... ... % ... ... % |
| ... | ... | |
| |рес ... |рес |жер |рес |жерг |рес |жер ... |78366 |53.6 |46.4 ... |100 |- ... ... | | | | | | | | ... табыс | |68574 |- |100 |- |77381 |- |100 ... | | | | | | | | ... |- |124284 |- |100 |- |133662 |- |100 ... | | | | | | | | ... құн ... |94.3 |6.7 |166371|9522 |94.6 |5.4 |
|салығы | | | | | | | | ... |17572 |4258 |80.5 |19.5 |4089 |21354 |16.1 |83.9 ... |54354 |37789 |59.0 |41.0 |78405 |52449 |60.0 |40.0 ... | | | | | | | | ... 1де ... ... мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... айқын бейнеленген. 2002 жылғы
бюджет жүйесіндегі өзгерістерге ... ... ... ... ... үлесі күрт төмендеген. Әрине, бұл ... ... ... бюджеттердің меншікті кірістерінің төмендеуі
субвенцияланатын аумақтардың санының ... ... ... ... ... жергілікті бюджетке түсетін салықтық
түсімдер 39,2%-ды ғана құрады. Бұл негізінен ... ... ... ... бюджетке берілуінен болған. Ал жоғарыда ... ... ... бюджетке берілуі бұл айырмашылықтың орнын
толтырмады.
Республикалық бюджеттің ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі жанындағы
қазынашылық ... ... ... ... мақсаттарға сәйкес
шығыстар жұмсайды. Қазақстан Республикасының Қаржы ... ... ... ... ... ... тапсырмаған және бөлінген
қаржыларды мақсатқа сай емес ... ... ... ... ... ... қайтарып алуға және оларды жұмсауға тыйым салуға
құқылы.
Барлық мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... ... туралы есеп әзірлеуге
қажетті ақпаратты оларға белгіленген мерзімде табыс етуге міндетті.
Бюджеттің атқарылуы ... ... ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асыруға байланысты
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... сәйкес) өзгерістер енгізуге құқығы бар.
Республикалық бюджет есебінен ұсталатын ұйымдар Қазақстан Республикасы
Қаржы министрлігінің келісімімен бір бағдарламадан , кіші ... ... ... ... аударуы мүмкін.
Жергілікті бюджеттердің және бюджеттен тыс мақсатты қорлардың есебінен
ұсталатын ұйымдарға, ... және ... ... мен ... ... ... үлесінсіз шаруашылық жүргізуші субъектілерге
республикалық бюджеттен қаржы бөлуге жол берілмеуі керек.
Егер бюджеттің ... ... ... ... орталық
мемлекеттік органдарының нормативтік актілер қабылдаса, яғни құқықтық
актілер, ... ... ... мен ... ... бар ... ... ұлғайса немесе кірістері азайса, олардың шығындары
республикалық бюджет ... ... ... және ... ... ... немесе кірістері ... ... ... ал ... емес ... ... олар ... есеп айырысуға
жатқызылады.
Өткен жылғы кірістерді артығымен орындау нәтижесінде қаржы ... ... ... ... бос ... ... ағымдағы
жылдың бюджетін атқару барысында өткен кезең ішіндегі кірістерді артығымен
орындау сомаларын Қазақстан Республикасының Үкіметі бюджетті атқару үстінде
пайда ... ... ... ... ... ... бюджетте алдағы қаржы жылының басындағы республикалық
бюджет бойынша қаражат қалдығының есебінен қолма – қол ... ... ... оны Қазақстан Республикасының Үкіметі қаржы жылы ішінде
өтімділікті басқару үшін пайдаланады.
Жергілікті ... ... ... ...... ... ... бюджет қаржыларының тиімді әрі мақсатты жұмсалуын
ұйымдастырады. Жергілікті ... ... ... ... ... құралатын облыстық бюджеттердің, республикалық және
облыстық маңызы бар ... ... ... ... тоқсанға
бөлінген кірістері мен шығыстарының ... ... ... ... ... органдарының бөлінген бюджеттік қаржылар мақсатқа сай емес
немесе тиімсіз пайдаланылған жағдайда қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... есебінен ұсталатын ұйымдар жергілікті қаржы
органдарының келісімімен қаржыларды, бекітілген ... ... ... бір ... кіші ... және ... ... аударуы мүмкін.
Республиканың әлемдік экономикалық қауымдастығына тез арада кіру
мақсатында, ... ... ... белгіленген ережелерін
қабылдау үшін бұл бағытта алғашқы қадамдар атқарылды, соның ... ... 2002 ... 19 ... ... және ... бюджеттердің
атқарылуын бақылау туралы» ҚР заңы қабылданды.
Қазіргі кезеңде қызмет атқаратын республикалық және ... ... ... ... ... екі түрі ... ішкі
және сыртқы.
Сыртқы бақылау – Қазақстан Республикасының Үкіметі бюджетті орындауына
бақылауды және жергілікті атқарушы ...... ... ... ... ... комиссиялары, тәуелсіз мемлекеттік
органдар жүргізеді.
Ішкі бақылау – республикалық және жергілікті бюджеттердің орындалуын
бақылау, ... ҚР ... және ... ... ... жүргізеді.
Қазіргі кезеңде Заң бойынша республикалық және жергілікті бюджеттердің
орындалуына бақылау жүргізетін 5 құрылым белгіленген:
- ... ... ... ... ... Есеп ... ҚР Үкіметі уәкілеттік берген мемлекеттік орган – ҚР ҚМ ... ... және оның ... ... ... ... комиссиялары;
- әкімдер уәкілеттік берген мемлекеттік органдар;
- мемлекеттік органдардың ішкі бақылау қызметтері.
Қазақстан Республикасының қаржы бақылау жүйесі дамуына ... ... ... атқарылуына ұлттық бақылау стандарттары
қабылданғаны ... ... ... ... «Республикалық және жергілікті бюджеттердің орындалуын бақылау»
Заңының талаптарына сәйкес республикалық және ... ... ... және ішкі бақылау жүргізу стандарттары бақылау ... ... ... ... құжат болып табылады[8].
Қорытындылай келе мемлекетіміздегі бюджет жүйесі республикалық ... ... ... бөлінеді, сондай-ақ осы бюджеттер ... ... ... ... ... және ... өте мол ... түрінде көрініс табады.
1.3 Мемлекеттік бюджеттік жоспарлауды жетілдіру
Бюджеттік жоспарлау – қаржылық жоспарлаудың құрамдас бөлігі. Бюджеттік
жоспарлаудың негізі ... ...... ... мен болжамдары және оның мақсатты бағдарламаларының
көрсеткіштері мен ... ... ... оның кең ... тек ... ғана емес, сонымен қатар оның атқарылуы да жатады. Өйткені
бюджеттің құрылуы мен орындалуы бір ... ... ...
бірі толықтырады, белгілі бір процестің өзара ... екі ... ... ... ... құрау ағымдағы жылдағы орындалу барысына қарай
және шаруашылық органдарға ... ... ... мен нормативтері
негізінде жүргізіледі.
Бюджеттік жоспарлауды бюджет процесінен ... ... жөн. ...... сан ... ... кезеңінде құрылып, орындалу
тәртібі, бұл жұмыстың орталық пен жергілікті жерлерде ... ... ... республиканың бүкіл аумағындағы мемлекеттің
шаруашылық, басқару ... ...... ... банкілері,
бірлестіктер, кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер арасында бюджетті құрау мен
барлық қаржы жоспарларының ... және ... ... ... ... ... екі ... бар:
1. Жиынтық бюджеттік жоспарлау. Оның барысында жоспарлы жұмыстың
негізгі бағыттары, қаржы ... ... ... ... анықталып, мемлекеттің алдағы жылдағы белгіленген
кірістері мен ... ... ... Оның ... жиынтық қаржы балансы жасалады.
Негізінен жиынтық бюджеттік жоспарлау мемлекеттік бюджет
жобасын алдын ала әзірлеу кезеңінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Екінші кезеңде бюджеттік жоспарлау нақтыланады, яғни халық
шаруашылығындағы барлық ... ... ... нақты
байланыстары орнатылады. Содан соң қаржы ... ... ... мынадай принциптермен жүзеге асырылады:
- бюджеттік және халық шаруашылықтық жоспарлаудың бірлігі;
- ресурстарды салалық, ведомстволық, аумақтық жоспарлауды ұштастыру;
- ... ... және ... ... шаруашылық – мәдени
құрылысының барлық учаскелерінде пайдалану кезінде үнем тәртібін сақтау;
- халық шаруашылығы, ...... ... басқару шараларын
қаржыландыру тәртібімен бюджет қаржысын мақсатты жұмсау.
Бюджеттік жоспарлауда оның кіріс және ... ... ... ... ... ... ... кең қолданылады.
Бюджеттік жоспарлаудың міндеттері;
- өндіріс өсімі мен ... ... ... ... ескеріп,
әрбір көзі бойынша бюджет кірістері көлемін айқындау;
- жалпы мемлекеттік мүдделерге сәйкес үнем тәртібін сақтап салалар,
ведомстволар, ... ... ... бюджет шығындары көлемін айқындау;
- қарастырылған шараларды уақтылы қаржыландыру мақсатымен әрбір жеке
бюджетті ... ... мен ... бөлу;
- мемлекеттік бюджет жиынтығын құрау және оны ... ... ... ... ... байланыстыру;
- материалдық және ақшалай – мемлекеттік резервтер құру;
- бюджет ... ... ... және ... ресурстарын
мақсатты, ұтымды пайдалануға қаржы бақылауын жүзеге асыру[9].
Жиынтық бюджеттік жоспарлау – бюджеттік жоспарлаудың құрамдас бөлігі,
мемлекеттің экономиканы басқарудағы қызметінің ... ... ... ... ... ... және ... ресурстарының
жиынтығы анықталып, халық шаруашылығындағы бөлу және қайта бөлу процестерін
реттеу, экономиканың теңдестіріле дамуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ұғым ... ... және ... процесін білдіреді. Ол
жоспарлаудың екі ... ... ... ... ... ... екіншісінде бюджет құрылып, орындау белгіленеді. Мұнда ... ... ... ... ... ... бюджетке көшудің үздік
процесі ретінде экономиканы басқарудың барлық деңгейіне тән.
Жиынтық қаржы балансы халық ... ... және ... ... қаржы ресурстарын ескеріп, әлеуметтік – экономикалық даму
бағдарламасының ақшалай ... ... бұл ... ... Бұл ... ... ... бір – бірін толықтыратын бір процестің екі қыры.
Жиынтық қаржы балансында ақпарат мол. ... ... ... және оның ... ... ұйымдардың қаржы
ресурстарын, сондай-ақ бюджетке түсетін халықтың қаражаттарын қамтиды.
Жиынтық қаржы баланстың сызбасы ... ... және ... бірлестерде кең таралып, дамуы тиіс. ... ... ... ... жоспарлаудың алдында қосымша
міндет пайда болады. ... ... ... ... теңдестіру, халықты әлеуметтік қорғау барысын қаржымен
қамтамасыз ету, басқарудың экономикалық ... ... ... ... мақсаттарымен тиісті аумақта қаржы шығындарының көлемін
анықтау.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік жоспарлау үшін экономикалық талдау мақсатымен
жинақталады. ... ... ... ... шынайы дербес сипат
алады.
Бюджеттік жоспарлаудың теориялық жағынан жеткіліксіз зерттелуі
еліміздің ... ... ... ... ... ... ... әсерлерінің бірі – бюджеттік жоспарлауды жүргізудің тиімді
әдістерінің ғылыми ... ... ... ... ... ... барлық тәсілдері ашылмай, тек онда ... ... ... ... ақиқаттығы арнайы әдістерді қолдануды ... ... ... ... әдістер құбылмалы болып келеді,
өйткені ол нарықтық экономикада тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... құн заңына, сұраныс пен ұсыныс
заңына тәуелді.
Нарықтық экономика заңдарына сәйкес ... ... ... қолдаған жөн:
1) экономикалық талдау;
2) нормативтік;
3) баланстық;
4) экономика – ... ... бір ... ... ... - бірі толықтырып
отырады. Енді осы әдістердің әрқайсысына жеке-жеке ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл әдісті есеп беру нәтижелері мен жоспардың
арасындағы ауытқуларды ... деп ... ... ... ... ақша ... ... шоғырланып, бөлінген
бюджеттік қаржыландырулардың үнемді қолданудың шектері тағайындалады.
Экономикалық әдебиеттерде экономикалық талдау әдісін бюджетті
жоспарлаудың әдісі емес, оның сатысы деп ... ... ... ... ... ... кезендері, олардың әрқайсысында әр
түрлі әдістер қолданылады. Бюджеттік ... ... ... ... ... құру үшін оның бастапқы жобасын анықтау керек
(экономикалық талдау ... ... ... мен ... ... керек
(нормативтік әдіс), ал содан кейін жеке тапсырмалар мен ... ... ... ... ... әдіс).
Сонымен, экономикалық талдау жоспарлаудың әдісі болып табылып,
оның негізінде жоспардың алғашқы жобалары ескеріліп, ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
Нормативтік әдіс арнайы нормалар мен нормативтерді қолдануға
негізделген. Бюджеттік нормалар ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... дұрыс нормалау,
бюджеттік қаржыландырудың көлемін анықтап қана ... ... ... және ... ... ... тигізеді. Көбінесе,
нормативтік әдіс бюджеттік кірістердің көздерін жоспарлауға ... ... ... ... барлық түрлері мен алым – салымдар және т.б.
жатады. Нормативтік ... ... ... ... ... көтеріп, қаржы қызметкерлерінің жұмысына экономика – математикалық
әдістер және автоматтандырылған басқару жүйесін қолдануға жағдай жасайды.
Бюджеттік жоспарлау процесіне баланстық әдіс кеңінен ... ... ...... ... кірістері мен шығыстарын теңестіру оның
негізгі мәні болып табылады. Баланастық әдіс ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының дұрыс бөлінуі
қамтамасыз етіледі. Бюджеттің кірістері мен ... ... ... ... ... ... ... бюджетінің табысты
орындалуына алғы шарт жасайды.
Сонымен, бюджеттік жоспарлауды жетілдіру үшін мына шараларды ескерген
жөн:
- біріншіден, кәсіпкерлікпен ... ... ... ... жол ... ... ... жетілдіру. Өйткені, патентте
салықтардың тұрақты сомасы ... бұл ... ... ... ғана ... бюджет кірісін жоспарлауға да оңай;
- екіншіден, салық Кодексіне түзетулер мен өзгертулер енгізуді салық
жылының ортасында жүзеге ... ... Бұл ... бюджеттің
орындалуына кедергілерін келтіреді;
- үшіншіден, бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, мемлекет өзі бөлген қаражатының төлем
көзінен табыс салығын ұстап, салық жүгін ауырлата түседі;
- төртіншіден, ... ... ... және ... ... «Алашақтың да берешегі бар» демекші, инвестицияны өз орнына жұмсамау
мемлекеттік борыштың өсуіне әкеледі;
- бесіншіден, бюджеттік жоспарлауды әрі ... ... ... ... ...... әдістерді қолдануға және
автоматтандырылған басқару ... ... ... ... ... ... жоспарлауда қолдану, бюджеттік көрсеткіштерге әсер
ететін факторларға қарамастан ... ... ... жол ... Ал
есептеуіш машиналарды қолдану қабылданған ... ... ... ... есептік жобаларын дайындауға мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Осы курстық жұмысты қорытындылай келе мемлекеттік бюджет ... ең ... ... ... ... ... емес. Оны тиімді де,
икемді жұмсау білу көптеген қиын ... ... Ол ... ... ... ... ... беру, ғылым, мәдениет, өнер,
денсаулық сақтау, қорғаныс пен басқару шығындары қаржыландырылады.
Мемлекеттік бюджетте ... ... ... қажетті негіздері
берілген. Ол кез келген қаржы жоспары сияқты кіріс және шығыс бөліктерінен
тұрады. Ондағы ... ... ... ... ... нақты
көздеріне, ал шығыстары (ақша қаражаттары қорларының) нақты бағыттары ... орай ... ... щоғырланып, шығыстарының бағытталуы Қазақстан
Республикасы Президентінің Заң күшіне ... ... және ... ... ... ... ... жарлығына және Қазақстан Республикасының «Бюджет
жүйесі туралы» Заңына сәйкес іске асады.
Үкіметтің жоспарланатын жыл ішінде ... ... мен ... ... ... ... ... бұл шығындардың
жиынтығын қандай салық ... ... ... ... ... ... ... таңда салық түсімдері шығындарды толығымен
жаппауда. Егер ... ... ... ... асып ... болса, онда
тапшылығына тап боламыз.
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабу үшін ақша қаражаттары қажет. Бұл
ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... болады.
Егер де экономикада мемлекеттік бюджеттің тапшылығы немесе профициті
(бюджетке келіп түсетін кірістер мен ... ... ... ... ... ... ... және қайтарымды негізде бөлінетін
несиелерден асып түсуі) болғанда, ... ... мен ... тең
болмайды. Мысалы үшін, бюджет тапшылығы болғанда, ... ... ... ... осы ... ... жұмсайды, яғни жинақ ақша сомасы
инвестициялардан асып ... ... орын ... байланысты мемлекет қарамағындағы
қаржылық ресурстардың бір бөлігін бюджеттен тыс қорлар ретінде қалыптастыру
бір жағынан бюджеттен жұмсалатын ... ... ... ... ... бюджет тапшылығын жоюға ат ... ... ... ... ... сипаттамасы өтпелі кезеңде мемлекеттің қаржыларын
тиімді және мақсатқа сай пайдалану болып табылады. ... тыс ... ... ... ... ... мемлекеттегі әлеуметтік
– экономикалық инфрақұрылымға тигізер ықпалына қарай ... ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы азайып отыруы тиіс. Тапшылық ... ... ... Ал мұның өзі бұрынғыдан да бетер қымбат ... ... ... маңызы бар мемлекеттік активтерімізді сатуға алып
келеді. Мұның екеуі де ... ... ... шабу ... ... да
түсінікті.
Республика екі қалаудың қасында тұр: қатаң бюджеттік шектеу саясатын
жүргізіп, болашағымызды қорғап қалу керек ... ... ... ... астымен жүріп өтіп, еліміздің ертеңін ... ету ... ... шешу үшін ... ... бөлігін қысқартуға емес, кіріс бөлігін
көбейтуге күш салу керек. Осыған орай, ... ... ... мен жауапкершілігі күшейіп отыр.
Экономикалық категория ретінде ... ... ... ... ... орталықтандырылған қаражат қорын құру жолымен жоспарлы
түрде бөлу, қайта бөлу процесінде және оны ... ... ... ... қанағаттандыруға пайдалану барысында мемлекет ... ... ... да қатысушылардың арасында қалыптасқан ақша
қатынастарын бейнелейді.
Ал қаржы қатынастарының жиынтығы ретінде мемлекеттік ... ... ... сипатта мақсатты ақша қорларын құрып, пайдалану арқылы
жүреді.
Қоғамдық ұдайы өндірістегі мемлекеттік бюджеттің рөлі ең ... ... ... жалпы қоғамдық өнімнің бөлу және қайта бөлуінен
көрінеді. Ол қаражатты елдің халық ... ... ... қызмет
саласы, өндіріс секторлары, экономикалық аудандары мен аумақтары арасында
бөледі. Бүкіл халық шаруашылығының бюджеті болғандықтан, мемлекеттік бюджет
экономикаға ... ... ... ... ... ... ... ақшалай
қаражаттарының орталықтандырылған қоры қозғалысының осыған ... ... ... ... қаржы құжаты - елдің негізгі қаржы жоспарында
бейнеленетіндігіне жеткізеді. Онда бюджеттің экономикалық ... ... ... ... Кірістер мен шығыстардың ... ... ... ... ... қалыптастыру
көздері мен жұмсалу бағыттарын көрсетеді. Негізгі қаржы жоспары ... ... ... ... онда қоғамның барлық мүшелерінің
мүдделерін бейнелейтін мемлекет еркі көрінеді.
Мемлекеттік ... бөлу мен ... ... ... бюджеттік процесті жетілдіру жөнінен бірқатар ... Атап ... ... ... мен бюджеттің бірлігі
жасалынды, мемлекеттік бюджетті қалыптастырудың бағдарламалық ... ... ... ... саны ... және ... бюджеттер арасындағы өзара қатынастар
түзетілді, есептеу – ... ... ... бюджеттік қаражаттардың
жұмсалуын бақылау әдістері жетілдірілді.
Мемлекеттік бюджет жобасын ... ... ... ... ... ... даму және халықты әлеуметтік қорғау, заңдылық және азаматтардың
құқығын қорғау, ... ... ... ... ... ... және ... жөніндегі тұрақты комиссиялардың ұсыныстары мен сын
ескертпелері назарға алынды. Мұның өзі нашақорлықпен күрес, қоршаған ортаны
қорғау және селолық ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Бүгінгі мемлекеттердің бюджеттері олардың көпсалалы қызметтерін
бейнелейтін ... ... ... Ол ... ... және ... ... көздерінің жылдық жоспары. Бюджеттің жобасы жыл сайын заң
шығаратын органда талқыланады және ... ... ... ... ... қабылданады. Қаржылық жыл біткеннен кейін атқару
үкіметінің өкілетті өкілдері, алдыңғы жылғы ... ... ... ... өздерінің табыстарын жинақтау туралы және жасалған шығындар ... ... ... ... ... ... Конституциясы. - Алматы: 1995ж.
2. Салық Кодексі. ... ... ... және ... бюджеттердің атқарылуын бақылау туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы. – 2002ж 29 қаңтар.
4. Аубакиров Я. ... ... ... ... ... С. ... ... Астана 2002ж.
6. Әкішев К. «Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек». Орталық Қазақстан 25
желтоқсан ... ... Е. ... және ... негіздері» Алматы 2002ж.
8. Белгібаева Қ.Қ. Мұханбетова Е.С. «Қаржы және банк системасы ... ... ... Р. ... С. ... Алматы 1997ж.
10. Жүнісов Б.А. «Нарықтық экономика негіздері» Ақтөбе 2001ж.
11. Жұмаев Б.А. «Экономиканың мемлекеттік реттелінуі» Алматы 2001ж.
12. ... ... ... ... реттеудің өзекті
мәселелері» Алматы 2002ж.
13. Ильясов К.К. ... Г.Б. ... ... ... ... ... К.К. ... Г.Б. «Государственный бюджет» Алматы 1994г.
15. ... ... ... ... ... ... ... Қ.К. «Қаржылық есеп» Алматы 2001ж.
17. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Қаржы» Алматы ... ... Г.М. ... ... ... Алматы 2002ж.
19. Ахметов Д. «Бюджетті толықтыру – экономиканы көтерудің бір жолы» ... ... 2000 ... ... Б. ... А. ... ... жетілдірудің
жолдары» Қаржы – Қаражат 1998 №8.
21. ... ... ... тұжырымдамалық негіздерін
реттеуші салықтар көмегімен оңтайландыру». ... ... 2003 ... ... ... №10 (58) ... Транзитная экономика №5 2003ж
24. Экономическое обозрение Национального Банка №3 ... ... С. ... ... ... ... Егемен
Қазақстан №40 ақпан 2004ж.
-----------------------
[1] Ахметов Д. ... ... ... бір ... \\ Қаржы
Қаражат 1998ж №6 \\
[2] Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері. Алматы 2002ж.
[3] Мельников В.Д. Ильясов К.К. Қаржы. Алматы ... ... Я. ... ... негіздері. Алматы 1997ж.
[5] Әкішев К. Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек. ... ... 2003ж ... ... ... Д. Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін
реттеуші салықтар
көмегімен оңтайландыру.\\ Қаржы Қаражат 1998 №2 ... ... С. ... нақтылау маңызды іс. \\ Қаржы Қаражат 1998 №8 \\
[8] Әкішев К. Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек.\\ Орталық Қазақстан 2003 ... ... ... В.Д. ... К.К ... ... 1994ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджеттің экономикада алатын орны44 бет
«Махмұд Қашқари» тіліндегі етістіктер10 бет
Агро өнеркәсіп кешенінің қазіргі даму жолдарына жалпы сипаттама51 бет
Бухгалтерлік есеп және оның әдістемелік негіздері23 бет
Жекелеме пәндерді оқытудағы ақпараттық технологиялар 50 бет
Жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салық43 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері136 бет
Ипотекалық несие және оның Қазақстан Республикасындағы дамуы63 бет
Кәсіпорынның қаржылық айналымдары мен қаржылық ағымдарының экономикалық сипаттамасы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь