Соғыстан кейінгі жылдары очерктерден құрастырылған жинақ

1. Соғыстан кейінгі жылдардағы әдебиетке жалпы шолу.
2. Соғыстың соңғы жылдардағы қазақ әдебиеті
XX ғасырдың 41-56 жылдары қазақ халқының қоғамдық өмірінде өткен ең үлкен тарихи кезеңді қамтиды. Ол – Ұлы Отан соғысы мен соғыстан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдері.
Кеңес Одағының құрамында болған, Қазақстан халқы да 1941-1945 жылдардағы фашистік Германия мен оның одақтастарына қарсы соғысқа белсене қатысты. Бұл соғыс жалпы одақ және оның бодандығындағы халықтар үшін де ауыр кезең болды. Большевиктер өзінің тәуелсіздігінен айырылып қалмас үшін өзіне қарасты барлық халықтарды соғысқа жұмылдырды. Солардың қатарында қазақтар да соғысқа көптеп алынып, Қазақстан елі тұтас күйінде соғыс мүддесіне қызмет етті. Кеңес Одағының Еуропалық бөлігінен көптеген зауыттар мен оқу орындары, сол өңірдің соғысқа жарамайтын кәрі-құртаң, бала-шағалары Қазақстанға көшірілді. Оның үстіне өкіметке сенімсіздік көрсеткен біраз халықтар (шешен, неміс, кавказдық мұсылмандар, т.б.) жер ауып, осында келді. Бұлардың барлығы елдегі жағдайды ауырлатып, тұрғылықты халықтың күн көрісіне кері әсер етті. Ерлер майданға кетіп, жұмыстың ауыртпалығын әйелдер мен жас балалар көтерді. Соған қарамастан, коммунистік партияның үгітінің күштілігімен, одан бұрын да жылдар бойы адам санасына сіңірілген социалистік Отанды қорғау идеясы елді тік көтеріп, соғыста жеңіп шығу жолындағы іске жұмылдырды. Халықтық құлшыныстың күштілігі сондай, көп жерлерде (әсіресе, ауылдарда) жұмыс еңбек ақы төленбей атқарылды. Халық уақытпен де есептескен жоқ. Бейбіт құрылыс ісі тоқтап, елдің бүкіл экономикасы соғыс қажетіне ыңғайланып қайта құрылды. Соғыс кезіндегі қазақ әдебиетінің мазмұнын да осы жағдайлар белгіледі.
Жауынгерлік тақырыбы қазақ әдебиетіне бұрыннан да жат емес еді. Қаһармандық эпос пен әр қилы жаулаушылық кезінде туған халықтық лириканың үлгілері де болған. Отызыншы жылдарда Отан қорғау тақырыбының кең қойылуы да қазақ әдебиетінде жаңа ізденістерге жол ашқан. Еуропада фашизмнің бас көтеруі, оның жаулаушылық әрекеттері кеңес елін сақтыққа үйретті. Шекараны берік күзету, ондағы сақшылардың ерлігі бүкіл кеңес әдебиетінде көтерілген. Қазақ әдебиетінде де шекара тақырыбына біраз шығармалар жазылды. Бірақ таныс емес өмірдің қыры мен сырын жетік білмеу қазақ қаламгерлерін онша биік табысқа көтере алған жоқ-ты. Алайда мынандай төтен соғысты қазақ халқы басынан кешірмеген-ді. Сондықтан жаңа дүниежүзілік соғыс жағдайында әдебиетті дамыту оған жаңа мазмұн, жаңа сапа беру бағытында жүруі керек болды.
1. Мүсірепов Ғ. «Суреткер парызы» - Алматы. Жазушы, 1970ж.
2. Сатыбалдин Қ. «Таңдамалы шығармалар». 4-том. – Алматы: Жазушы, 1975.
3. Мұстафин Ғ. «Ой әуендері» (Очерктер мен әңгімелер). 5-том. –Алматы: Жазушы, 1984ж.
4. Шәймерденов С. Қуаныш. «Әдебиет және искусство». 1953ж.
        
        Қазақстан Республикасы Ғылым және Білім министірлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіРефератТақырыбы: Соғыстан кейінгі жылдары очерктерден құрастырылған жинақТексерген:  Тоқсамбаева ... ... ... ... ... жылдары очерктерден құрастырылған жинақ Жоспар:1. Соғыстан кейінгі жылдардағы әдебиетке жалпы шолу.2. Соғыстың соңғы жылдардағы қазақ әдебиетіXX ... 41-56 ... ... халқының қоғамдық өмірінде өткен ең үлкен тарихи кезеңді қамтиды. Ол  -  Ұлы Отан ... мен ... ... ... шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдері.Кеңес Одағының құрамында болған, Қазақстан халқы да 1941-1945 жылдардағы фашистік Германия мен оның одақтастарына қарсы соғысқа белсене ... Бұл ... ... одақ және оның ... ... үшін де ауыр ... ... Большевиктер өзінің тәуелсіздігінен айырылып қалмас үшін өзіне қарасты барлық халықтарды соғысқа ... ... ... ... да соғысқа көптеп алынып, Қазақстан елі тұтас күйінде соғыс мүддесіне қызмет етті. Кеңес Одағының Еуропалық бөлігінен көптеген зауыттар мен оқу ... сол ... ... ... ... бала-шағалары Қазақстанға көшірілді. Оның үстіне өкіметке сенімсіздік көрсеткен біраз халықтар (шешен, неміс, кавказдық мұсылмандар, т.б.) жер ... ... ... Бұлардың барлығы елдегі жағдайды ауырлатып, тұрғылықты халықтың күн көрісіне кері әсер етті. Ерлер майданға кетіп, жұмыстың ... ... мен жас ... ... ... ... коммунистік партияның үгітінің күштілігімен, одан бұрын да жылдар бойы адам санасына сіңірілген ... ... ... ... елді тік көтеріп, соғыста жеңіп шығу жолындағы іске жұмылдырды. Халықтық құлшыныстың күштілігі сондай, көп жерлерде (әсіресе, ауылдарда) жұмыс ... ақы ... ... ... ... де ... жоқ. Бейбіт құрылыс ісі тоқтап, елдің бүкіл экономикасы ... ... ... ... құрылды. Соғыс кезіндегі қазақ әдебиетінің мазмұнын да осы жағдайлар белгіледі.Жауынгерлік тақырыбы қазақ әдебиетіне бұрыннан да жат емес еді. ... эпос пен әр қилы ... ... туған халықтық лириканың үлгілері де болған. Отызыншы ... Отан ... ... кең ... да ... ... жаңа ізденістерге жол ашқан. Еуропада фашизмнің бас көтеруі, оның ... ... ... елін ... үйретті. Шекараны берік күзету, ондағы сақшылардың ерлігі ... ... ... көтерілген. Қазақ әдебиетінде де шекара тақырыбына біраз шығармалар жазылды. ... ... емес ... қыры мен ... ... ... қазақ қаламгерлерін онша биік табысқа көтере алған жоқ-ты. ... ... ... ... ... ... ... кешірмеген-ді. Сондықтан жаңа дүниежүзілік соғыс жағдайында әдебиетті дамыту оған жаңа мазмұн, жаңа сапа беру бағытында жүруі керек болды.Соғыс ... ... ... ... ... ... ... қатысты. Бұл кезде елде С.Мұқанов, М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, ... ... ... ... ... М.Хакімжанова әдебиет саласында құлшына еңбек етті. Т.Жароков, Ж.Саин, Ә.Сәрсенбаев, Д.Әбілев, А.Жұмағалиев, Қ.Аманжолов, Қ.Әбдіқадыров, ... ... ... С.Омаров сынды ақын-жазушылар қолына қару алып, майданға аттанды. Бұлардың қатарына майдан газеттерінің беттерінде жарияланған жауынгер жырларымен ... жаңа ... ... ... Х.Ерғалиев, Ж.Молдағалиев, С.Сейітов сияқты ақындар келіп қосылды. Халық поэзиясының өкілдері Жамбыл, Нұрпейіс Байғанин, Кенен Әзірбаев, Шашубай Қошқарбаев, Нұрлыбек ... ... ... ... Әлімбаев, тағы басқалары өздерінің отаншылдық рухтағы жыр-толғауларын шығарды. Қазақ әдебиетінің осы секілді әр ... ... ... ... бір ... жұмылып, әдебиеттің алдына соғыс шындығы қойған міндетті атқаруға кірісті.Соғыс мерзімі бес ... жуық ... ... Оның ... ... ... өткені болмаса, тарих үшін бұл ұзақ мерзім емес. Оның сыры мен шындығын зерттеп, жаңа көркем туындылар жасау тұрғысында да ол ... ... ... да ... бес жылы ... қазақ әдебиеті іргелі үлкен шығармалар туғыза алған жоқ. Онда соғыстың ... ... ... ... ... публицистика, очерк сияқты шағын жанрлар өрістеді. Соғыс пен оның адам басына түсірген қасіреті жайлы ойлану, оны ерлікпен көтерген адамның жігер-қайратын ... ... ... ... шындығын ой елегінен өткізгеннен соң ғана жүзеге асты. 1950-1960 жылдары бұл тақырыпқа үлкен романдар мен поэмалар, жаңа лирикалық туындылар ... ... ... ... ... ... әдебиеттің шағын жанрларының да өз алдына қойған міндеттері бар еді. Олар тұтқиылдан ... ... ... ... ... көрсеткен зұлымдығын әшкерелеп, елді оларға қарсы бүкіл халықтық күреске ... үн ... ... ... халықтар бірлігі мен ынтымағын, майдандағы күрес пен тылдағы жанқиярлық еңбекті жырлады. Мазмұны жағынан үгіттік сипатта жазылған ондай туындылардың халықты ... ... ... ... зор ... ... ... қазақ өлеңі азаматтық лириканың жаңа үлгілеріне бет бұрды. Ол ... ... ... ... ... ... майдандағы ерлікті нақты материалдар негізінде жырлау саласында жаңа ... ... Бұл ... ... ... әрине, әдебиеттің көркемдік міндеті мен талабы сақтала берген жоқ. Қаламгердің көбі бұрын әбден зерттеп, жазып жүрген етене ... ... ... ... ден ... мәжбүр болды. Алайда мұның өзі де үлкен ... ... ... еді. ... қоғам мен дәуір алға тартқан осы міндеттер ... ... ... жаңа ... ... жасады.Қазақ жауынгерлерінің майдандағы ерлігі, әсіресе, Мәскеуді қорғау кезінде 1941 ... ... ... тас жолы ... ... қазақстандық Панфиловшылар дивизиясының ерекше көзге түсуі қазақ ... ... ... ... тың, мол мәліметтер берді. Қазақ ақындары Бауыржан Момышұлының, Мәлік Ғабдуллиннің, Төлеген Тоқтаровтың, Мартбек Мамраевтың, Әлия Молдағұлованың, ... ... тағы ... ... 28 ... ... ... деректерге сүйене жырлауға тырысты. Мұның өзі соғыс тақырыбын жалпылама жазбай, жеке ... ... ой ... жеке басының сезім күйі арқылы көрсетуге бетбұрыс болды. Майдан өмірінің шындығын терең бейнелеуі, солдаттың ішкі ... ... ... де ... ... алуы жағынан соғыстың ауыртпалығын бастан кешкен майдангер ақындардың шығармалары ерекше бағалы.Әдебиеттің шағын жанрларының қатарында дәстүрлі өлеңге ... ... ... ... ... М.Әуезовтің, С.Мұқановтың, Ғ.Мүсіреповтің, Ә.Әбішевтің мақала түріндегі толғаныстары, әңгімелері мен очерктері халықты ... ... ... ... жауынгерлерінің батырлық істері мен тыл еңбеккерлерінің тыныс-тіршілігін жедел суреттеуде көрнекті қызмет атқарды. Майдангер жас жазушы Баубек ... ... ... (, , , , т.б.) жас ... ... тебіренісін бейнеледі. Туған елі мен жерін мейлінше беріле сүйген жас азаматтың отаншылдық сезімі де, ... ... кегі де, ... ... өмір туралы сыр толғаныстары да осы мақалаларда кең қойылды.Әскери тақырыптың әр алуан жағдайын драманың шағын үлгілері арқылы бейнелеуге Ш.Хұсайынов, Ә.Әбішев, ... ... ... ... ... ... актілі пьесалары колхоз, совхоз театрларында, көркемөнер үйірмелерінің сахналарында қойылып, елді қ72. Соғыстың соңғы жылдары қазақ әдебиеті біртіндеп көлемді жанрларға ... бет ... ... ... ... ... туды. Олардың көбінде соғыс шындығы жеке адамның ерлігі туралы әңгімелерге негізделіп көрсетілді, үлкен жинақтаушылық сипатқа ие бола ... ... ... ...  ... ғана ... ... қуатымен үздік орынға ие болды. Қасым онда заман батырының бейнесін, оның ... ... отты ... тың ... бейнеледі. Осы кезеңнің аяғын ала М.Әуезовтің  (төрт ... ... ... ... Ғ.Мүсіреповтің , Ғ.Мұстафиннің , Ә.Әбішевтің , Ғ.Слановтың  атты романдары жарық көрді. М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтің, С. Мұқановтың, Ә.Әбішевтің, Ә.Тәжібаевтың, ... ... көп ... ... ... сахналарына шықты. Оларда әскери өмірмен бірге, қазақ халқының өткен өміріне, жаңа қоғам құру жолындағы күресіне арналған шығармалар да ... ... ... ... сәйкес халықтық ерлікті фольклорлық сюжеттер арқылы танытуға ұмтылыс та байқалды.Халық шаруашылығы экономикасының соғыс жағдайына лайық қайта құрылуы рухани, мәдени өмірдің кең ... ... ... бермеді. Қазақстанда кітап басу ісі шағындалды, баспалар жабылып, бұл ... ... бір ... ... ... ... баспасы) қолына жинақталды. , , т.б. жастар ...  ... ... ,  ... ... форматпен сиректеу ғана шығып тұрды. Бұл жағдайлар ... ... ... ... ... ... қарамастан, қазақ әдебиеті дәуір талабына үн қосып, жаңа тәжірибе жинақтады. Қаламгерлер тобы азаматтық жағынан шыңдалып, дүниежүзілік ... ... ... ... ... әдебиеттерімен бірге соғыс философиясын зерттеп, оған өз қатынасын білдіруге мүмкіндік алды. Бұл  -  басқыншылық соғысқа қарсылық, соғыс ... ... айту ... еді.Соғыс тоқтасымен-ақ Кеңес елі бейбіт құрылыс ісіне кірісті. Соғыс бұзып талқандап кеткен халық шаруашьлығын қалпына келтіру елдің ... ... ... ... ... Жаңа бесжылдық жоспар жасалды. Оның салмағын сұрапыл соғыстың өткелінен өткен азаматтар ... тиіс ... ... ... ... ... де осы ... істермен байланысты белгіледі. Соғыс ауыртпалығын өз бастарынан өткеріп келіп, бейбіт еңбекке араласқан адамның өмірі мен еңбегін көркемдікпен суреттеу талабы ... ... ... ... ішкі сыры мен қалыптасу жолы да күрделі еді. Соғыста ұтып ... оның ... да, ... да соғыс салған жарақаттың зардабы аз емес-ті. Ол соғыста құрбан болған жас тағдырлар мен жетім-жесір қалған жандардың, ... қала мен ... ... қоса ... ... бәрі ... елі ... ішкі сезім дүниесін байытты, оны өмірдің үлкен мектебінен ... Өмір мен ... ... ... ... ... ... зерттеу жазушылардан әлеуметтік және философиялық көрегендікті, ой-пікір батылдығы мен суреткердің нәзік сезімталдығын талап етті.Жазушыларды осы міндеттерді орындауға  мақсатымен ... ... ... ... ... ... қатайтып, соғыс кезіндегі әдебиет пен өнердің барлық саласындағы  ... ... ... Осы ... ... ... ...  және  журналдары туралы>>, ,  кинофильмі туралы>>,  (1958) деген қаулы қабылдап, алдыңғы қаулылардың қатаң тәртібін жұмсартты. Бұл да, ... ... ... ... ... ... ... жақсы көрінуге тырысуынан еді. Қазақстандағы  ол да көріп, оны  Орталықтан басшылар (П.К.Пономаренко, Л.И.Брежнев) жіберіп, Қазақстан тыңын көтеру үшін ... ... ... тағы ... жерлерден халықты жаппай көшіруді ұйымдастырды. Бұл республикада ... ... ... ... ... ... әкеліп соқты.Еліміздің саяси-қоғамдық өміріндегі осындай қиындықтарға қарамастан қазақ қаламгерлері өзінің шығармашылық қызметін жалғастыра берді. Бұл ... ... ... майданнан қайтқан, өмір тәжірибесін өтіп келген ақын-жазушылармен қатар, бірсыпыра жас таланттар есебінен толықты. С.Шаймерденов, А.Шамкенов, ... ... ... М.Әлімбаев, Т.Бердияров, Қ.Шаңғытбаев, Ғ.Қайырбеков, Ә.Мәмбетов, т.б. осы кезде әдебиетке келіп, өздерінің болашағын таныта білді. 1954 жылы ... ... ... ... үшінші съезін өткізді. Онда 1939-1954 жылдар аралығындағы әдебиеттің тәжірибесі, көркемдік табысы мен кемшіліктері талқыланды. ... ... 1955 ... ... ... ... ... тоқтап қалған  газеті қайтадан шыға бастады. Қазақ әдебиеті дамуының кейінгі ... бұл ... де, одан ... (1954, ... ... Одақ жазушыларының екінші съезі де пайдалы ықпал жасады. Оларда өмірді тереңірек зерттеу, көркемдікке ... ... түр мен ... ... ... көңіл бөлінді.Отызыншы жылдардан басталған қазақ әдебиетінің қарқынды бет алысы бұл кезде бірсыпыра есейіп, идеялық-көркемдік мектебінен өткен еді. Әдебиеттің ... ... аға ... ... ... ... шығармашылық ізденісі арқасында қырқыншы жылдардың екінші жартысында-ақ ұлттық әдебиетіміз үлкен-үлкен шығармалар туғызды. М.Әуезовтің  романының екінші кітабы (1947), С.Мұқановтың  ... ... ... ... ... () мен  (1948), Ғ.Мүсіреповтің  (1949), Ғ.Мұстафиннің  (1948) ... ... ... кеңейтіп, оны одақ оқырмандарына, сол арқылы дүние жүзі көлеміне ... 1948 жылы ... КСРО ... ... ... ... ... жағдайы талқыланып, сонда А.Фадеев оны   -  деп бағалады. Одақтық әдебиеттің басшысы , ,  ... өте ... ... айтты.1949 жылы  романына бірінші дәрежелі Мемлекеттік сыйлық берілді. Аталған шығармалар арқылы осы дәуірден бастап проза ... ... ... ... алға ... ... қатар, прозаның шағын жанрлары өрістеді. Тың игеру ісіне байланысты очерктер көптеп туды.Қазақ поэзиясы бұл дәуірде өзінің заман ... ... ... ... соғыстан кейінгі бейбіт еңбек тақырыбын жырлауға белсенді қызмет етті. Қазақ өлеңі ... ... ... ... еңбектің қоғамдағы рөлін, еңбек адамының бейнесін, сол арқылы жаңарып жатқан өмірдің жарқын ... ... ... ... ... ... ... да өсіп жетілгені осы тұс. Шағын лирикада қазақ ақындары отансүйгіш сезімді, адамның ішкі байлығын, ... ... ... ... ... ... Бұл ... Ғ.Ормановтың, Қ.Аманжоловтың, Ж.Саинның, С.Мәуленовтің, М.Әлімбаевтың табыстары әжептәуір. Поэзияда ... ... ... өлең ... ... ... да жаңа ... байқалды.Бұл жылдары поэма жанры да өркен жайды. Соғыс салған жараны еске алу, бейбіт еңбекке көшудің проблемалары, ... ... ... мен жаңа ... ... ... ... поэмасының тақырыптық ауқымын кеңейте түсті. Сюжетті лирика-публицистикалық поэмалардың жаңа үлгілері туды. ... ... ... өмір ... кең ... өлеңді романдар жазылды.Қазақ драматургиясы саласындағы ізденістердің бағыт-бағдары да сол ... ... ... ... өмірі мен адам тағдырындағы қайшылықты күйлерді дәл ... ... ... есебінде пайдалану, сол тартыста жеңіп шыққан еңбек адамының биік рухың бейнелеу ... ... ... ... Оның ... ... бас кезінде  теориясының сыналуы, өмірде тартыстың барлығын мойындау сол тартыстың әлеуметтік сипатын тану ... ... ... ... драматургияда өнімді жұмыс істеген Ә.Әбішев, Ш.Хұсайынов, Ә.Тәжібаев сияқты ... ... бұл ... ... ... ... сыны мен ... зерттеу ғылымы үшін бұл дәуір аса бір қиын әрі күрделі кезең болды. Партияның ... ... ... ... ... күрес, ең алдымен әдебиет пен өнердегі  бәрін сын мен ғылымнан ... ... ...  ... ... да сын мен ғылым боп шықты. Сондықтан да ... ... ... ...  ... ... сын мен ... төкті. Институт директоры, белгілі сыншы-ғалым Е.Ысмайылов орнынан алынып, партиядан ... ... ... ... Мәдени мұраға сын көзімен қарамағаны, Шортанбай, Мұрат, Дулат, Нарманбет, Мәшһүр-Жүсіп, Сұлтанмахмұт ... ,  ... ... үшін ... ... мен әдебиетшілер сынға ұшырады. Бұл жағдай  газетінің  (1950) деген мақаласына ... Онда ... ... ... ... деп ... ... Е.Бекмахановтың көзқарасы сынға алынды. Көтеріліс Кенесары қозғалысын өз мансабы үшін күрескен монархистік қозғалыс деп жарияланды. Тарихшыларға қоса, ... ... ... жырларды зерттеушілерге кінә артылды. Абай мектебі  есебінде жоққа шығарылды. Мектеп оқулықтарындағы қателіктер туралы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... қаулылар қабылданды. Осылардың нәтижесінде қазақтың аңыз әдебиеті тарихының көп шығармалары ескішіл деп жарияланып, оларды оқуға ... ... ... мен эпос ... ... ... қарай жіктелді. Қобыланды, Алпамыс  -  байдың балалары, байларды қорғаған батырлар, ...  -  бай ... Қыз ...  -  хан қызы ... бағаланды. Қазақтың бай эпосынан кедейдің ішінен шыққан Қамбар батыр мен тазша бала жайлы ертегілер ғана ... деп ... Осы ... ... ... ... Е.Ысмайыловпен бірге, тарихшылар Е.Бекмаханов, Б.Сүлейменов, әдебиет-зерттеушілер Қ.Жұмалиев, Қ.Мұхамедқанов тұтқынға алынып, ұзақ мерзімге сотталды. Қ.Сәтбаев Ғылым академиясының президенті ... ... ... ... ... ... Қызылордаға жер аударылды. М.Әуезов Ғылым академиясы мен университеттегі профессорлық қызметінен қуылып, бой тасалап Мәскеуге ... ... ... А.Жұбанов, Ә.Марғұлан, Б.Кенжебаев, Т.Нұртазин, Ә.Мәметов, Ә.Қоңыратбаев жұмыстарынан босап қалды. Жазушылар одағы жүйесіндегі  үшін одақтың төрағасы С.Мұқанов ... ... ... ... ... сияқты ақындар партиялық жазаға тартылды. Осындай жағдайда әдебиет сыны мен әдебиет зерттеу саласынан ғылымдық пікір күтудің өзі де қиын еді. ... ... ... ... мен ... ... құрылды. Олар көрнекті қаламгерлер мен ұлттық мұраға қарсы қоғамдық пікір туғызды. 1953 жылы  ... ... ... ... 1937 ... ... ... қайталануы ғажап емес еді. И.В.Сталиннен кейін Н.С.Хрущев жеке ... ... ... заңсыздықтарды сынап, демократияға жол ашуға тырысты, әдебиетте  ... ... ... ... жұмсарту науқаны туды. Қазақстанға жіберілген П.К.Пономаренко, Л.И.Брежнев мұндағы идеологиялық асыра ... ... ... ... ... ... тарихшы ғалымдар қайтып оралды. Қ.Сәтбаев Қазақ ССР Ғылым академиясының президенті болып қайта сайланды. Академия мүшелері А.Жұбанов, Ә.Марғұлан, Қ.Жұмалиев, Е.Ысмайылов, тағы ... ... ... қалыпқа келтіріліп, өз қызметтеріне кірісті. Әдебиет сыны мен зерттеу саласында жаңа ... туа ... ... ... ... осындай қиындықтарға қарамастан, барлық жанрда ізденіп, кемелденуге аяқ басқан әдебиет болғаны дау тудырмайды. Қазақ ... ... ... ... ... мен ... тақырыпты қатар жырлауда едәуір табыстарға жетті. Олар одақтық оқушылар сынына толып, шетелге ... бола ... Бұл ... аға буын ... таланты мен тәжірибесі жетекші рөл атқарды. Оларға ерген ұрпақ та байсалды ізденіс танытты. Мұның бәрі қазақ әдебиетінің әлемдік ... ... жаңа ... ... алғашқы адымы болатын. Әдебиеттің бұл саладағы ізденістері мен ... ... ... анық ... ... ... жанрдың өзіндік қасиет, сипаттары болатыны белгілі. Осы жанрлық өзгешеліктер көркем очеркте де бар. Ол қашан да нақтылы құжаттарға, ... ... ... ... ... ... ... өмір шындығы басқа жанрлардағыдай  сол қалпында берілетіндігімен ерекшеленеді. Ақын, жазушы көркем шығармаларында өмір құбылысын, адам образын өмірде көрген ... ... еш ... ... ... ... Ойланып, толғанып шығармашылық фантазиясынан өткізіп, өмір шындығын бір идеяға бағыңдырып барып жазады. Ал көркем очеркте өмір ... ... сол ... ... ... ой түйіп екшеп шығаруға тырысады.Соғыстан кейінгі жылдардағы көркем очерк табиғи шапшандығымен, оралымдылығымен, өмірге тікелей араласатын белсенділігімен көрінді. ... ... ... ... ... ... жаңа ... үздіксіз суретке түсіп жоғары дәрежеге көтерілді.Соғыстан нығайып, есейіп шыққан ақын-жазушылар көркем очерктің негізгі нысанасы етіп ... ... алға ... адамдар туралы жазды. Ол кездегі көркем очерктердің негізгі тақырыбы еңбек адамдарының қалыптасу процессі, ... ... ... иесі деп ... ... әр ... адамдардың образын бейнеледі. Баспасөз беттерінде өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, сол кездегі идеологиялық жұмысқа мәдениет мәселелері, ғылым, бесжылдық жоспарларының ... ... ... төл ... ... Бұл кезеңде көркем очерк едәуір адым жасап, дәстүр тұтуға тұрарлық көркемдік табыстарға қол жеткізді.Республикалық, ... ... ... ... ардагерлері туралы портрет очерктері жиі көріне бастады. Мысалы, 1946-1950 жылдар аралығында  журналында елуге жуық көркем очерктер басылып шыққан.Соғыстан ... ... ... ерен ... еленген Ыбырай Жақаев, Мұхтар Кітапбаев, Нәйла Базанова, Бәшіп Нұрмағамбетов, Түсіп Күзембаев, Қартабай Атшабаров, тағы ... ... ... ... ... ... ... еңбек әуені мадақталды.Жұмағали Саинның  очеркінің кейіпкері Түсіп Күзембаев - Қарағандының әйгілі шахтері, Социалистік Еңбек Ері атағына ие ... ... ... ... ... болған қаһарманды жазушының өмір тарихының кезендерінің салыстыру арқылы бере ... ... мен ... айырмашылығын ажыратып берген тұстары ұтымды шыққан.Қапан Сатыбалдиннің  очеркі де тәуір, ... ... ... ... ... өскен Қашақбай Пірімовтің еңбек, өсу жолдарын сатылап, сабақтастыра баяндаған. Жазушы Қашақбай бейнесін:  [5,109 б], -деп сомдайды. Осы тұстан жан-жақты ... ... ... ... ... тылдағы ауыр-еңбек дәмін татқан, талай сәтсіздік, қиыншылықтарды бастан өткізген адам келе-келе барлық жағынан өскен кейіпкер бейнесімен әдемі түйін ... ... ... ... очерктердің идеясы кеңес адамдарының ержеткен, өзін-өзі өмір, дүниенің иесі деп таныған қаһармандар ретінде көрсетеді. Қарапайым адамдар өздерінің совхоз, ... ... ... ... ... ... отырған. Қазыбек Сүлейменовтің  атты очерк қаһарманы қарт ... ... ... ,  деп сөйлейді. Қарт кешегі мен бүгінгісін, бары мен ... ... келе ... ... ... араласып отырады. Шермет қарт жаңа салынып жатқан ауыл үйлеріне өз үлесін қосып, ... ... ... ... ... жай-жапсарын біліп, барлық жағдай жақсы болса деген үлкен тілек үстінде көрінеді. Бұл ... ... ... әрбір адам өз үйінің маңайынан, өмір ағымынан тыс қалмайды, жаңа өмірді жасауға, үздіксіз өсіп ... ... ... басып келе жатқан ауыл адамдары жан-жақты көрсетіледі. Осы жаңа адамдардың бейнесі соғыстан кейінгі очерктердің көбінен көрініп, дәуір ... ... ...  атты ... ... ...  колхозы председателі Әкімжан Назаровтың нақты образы жасалған. Жазушы колхоз председателін ... ... ... ... ... Назаров автор берген сұрақтарға тек бірге істейтін ауылдастарымен жауап беретінін айтады. ... ... ... қонысында, егіншілер арасында, мал ішінде басшымен жазушы еріп жүріп сол колхоздың өміріне қанығады. Колхоз председателі ... ... ... ... ... ... жасаған автор бас кейіпкердің өмірге көзқарасы, түсінігін сәтті ... ... ... ... ... ... оқиғаларға араласушы қаһарман өз істеріндегі жетістік-кемшіліктерін осы Әкімжан атынан баяндайды.Ғабиден Мұстафиннің  очеркі 1946 жылы жазылған, бірнеше ... ... ... ... ... ... ерте кездердегі Жезқазғанға ағылшын Нобель келіп, ақ шатырын құрып, әр жерден бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Қылшылдаған жиырма бесінде Кешекбайдың ағылшын алпауыты Нобельдің қарауында өксіген өмір кешкенін, сол өмірдің бір ... ... ... ... ... ... ... болмысын былай суреттейді:  - деп күнкөріс үшін жанталасқан, аласұрған қазақ жұмысшыларының өлмегеннің күнін көргені барынша әділ сипат тапқан.Очерктің ... ... ... ... ... ... шахталардың жайы туралы. Жазушы өзі шахтаға түсіп, Өмірхан сияқты инженерлер, Зейнолла, Балмұқан сияқты кеншілермен танысып, еңбектегі ... ... сыр ... ... ... сол ... ... инженер Әнуар мен Өмірханның алға ұмтылысы, мыс өндірудің жаңа әдістерін меңгеруге талпыныстары, өмір, ... де ... ғана ... ... ... екендігі туралы былай дейді: , - деп кейбір романдардан монологтарды да жатқа соғатынын айтады. ... ... ... ... көрнекті ғалымы, геолог Қаныш Сәтбаевтың есімімен байланыстырған жазушы Жезқазғанның өткен-кеткен тарихын, жарқын болашағын да осы ғұлама ғалыммен ... ... ... ... ... ... ұлт кадрларының сол кездегі жетістіктерін терең дәріптейді.1945-1950 жылдардағы очерктік шығармалар туралы ф.ғ.д., профессор Ш.Сәтбаева былай ... , - ... ... да ... ... құжаттық нақтылығымен, публицистикалық сипаттарымен -ерекшеленеді, сол кездегі кеңес адамдарының соғыстан кейінгі ерлігінің елесі, сол ерлікті насихаттаудағы мәнін қарапайым жұртшылыққа түсіндіруде ... рөл ... ... ... ... оқиға, фактілер, адамдар образдары, олардың сипаттары отызыншы жылдардағы очерктерден мүлдем басқаша. Отызыншы жылдардағы шығармаларда қазақ тұрмысына енген ... ... жаңа ... ... социалистік қарым-қатынастар өткен өмірмен салыстырылып беріледі. Ал соғыстан кейінгі жылдардағы публицистикада сол күнгі шындықты, адамдардың рухани және материалдық ... ... жағы ... ... ... ... ... алдыңғы материалдық тұрмыс жағдайы ғана емес, рухани жан дүниесіде ашылады. Очерк жанрының ... ... бір адым ... ... ... ... болады.Соғыстан кейінгі бесжылдықтың алғашқы жылдарында қазақ очеркшілері соғыс кезінде, ... ... да ерен ... ... ... ... мен ... осы шағын жанр шығармалары арқылы суреттелді. Негізінен, Ы.Тныкиннің , , , ...  ... ... ... ...  ... темір жолда істейтін таңдаулы адамдарға арнап, олардың еңбектірінің ерекшеліктерін жан-жақты ашқан. Орденді теміржолшы Ғаббас Смағұловтың ... үш күн бойы ... ... ... жол қозғалысын қамтамасыз еткен теміржолшылар ерлігі мен істеріне тәуір-ақ түсінік береді.1950-інші жылдардың басында ... ... ... , ... , Ғ.Ормановтың  атты очерктік туындылары сол кезеңдегі ауыл шаруашылығы адамдарының қажырлы ... мен ... ... Шаймерденовтің  очеркі Алматы облысы, Ұзынағаш селосыңда ашылған ауыл шаруашылығы турасында. Очерктің көркемдік бояуы оның идеясының тереңдігіне сай болып шыққан. ... ... ... мен кейіпкерлердің іс-әркеттері өзара қабыса байланысқан. Ұзынағаш ... ... ... жасампаздығы, егіншілік шаруашылығындағы қиыншылықтары шынайы суреттелген. Очерктегі Сәкен Тәнекеев, Николай Чукуров, Бейсекбаев, тағы басқа образдар ауыл ... ... зор ... күресте өсіп, шынығады. , - деп өмірге жаңа ... жас ... тән ... ... ... ... үңілуге тырысатын мінезін суреттеген очеркші қайнаған ортада алуан түрлі адамдармен араласуда шынығып, ... ... ... ... ... талпынысын дұрыс қорытындылаған.С.Шәймерденов Тәнекеев бейнесінде соғыстан кейінгі кезеңдегі партия қызметкерлеріне тән сипаттарды ... ... ... ... адалдық, отанға сүйіспеншілік, берілген қызметке жауапкершілік, моральдық тазалық  -  Сәкеннің бейнесінде көрініс ... және ... ... ... да ... осы сипаттар көрінеді. Сәкен образын жазушы жеткілікті дәрежеде даралай алған, демек оны реалистік образ қатарына жатқызуға болады. Бұл ... ... ... еңбек сүйгіштігімен, жайдары мінезімен, парасаттылығымен, үлгілі тұрмысымен тәуір дараланған.Соғыстан кейінгі жылдары тек ... ... ... ... ... жолға қойылды. Бұған 1950-жылдардың басында шыққан.С. Мұқановтың , Ә.Нұршайықовтың , Ғ.Слановтың   
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Соғыстан кейінгі жылдары очерктерден құрастырылған жинақтар12 бет
Соғыстан кейінгі жылдары очерктерден құрастырылған жинақтар жайлы16 бет
«АТФ Банк» АҚ27 бет
«Нюрнберг қайшысы» типті жүк көтергіш механиздердің тиімділігін талдау20 бет
Құрастырылған сызба3 бет
1848-1849 жылдардан кейінгі германия18 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь