Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық – гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу

1.Ішкі секрециялық бездер.
2.Гормондар.Гипоталамо . гипофизикалық жүйе, оның басқа ішкі секрециялық бездер қызметін реттеудегі ролі.
3. Жыныстық жетілу, жыныстық тәрбие
4. Балаларды жыныстық тәрбиелеу.
5.Балалар мен жасөспірімдер организмінің өсу және даму заңдылықтары, олардың гигиеналық маңызы
Сыртқы секрециялық (лат. секреция — сөл шығару) бездердің өзектері арқылы олардың өнімдері, яғни секреттері (лат. секрет-без өнімдері) қуыс мүшелерге құйылады (мысалы, ауыз қуысына сілекей безінің өнімі -сілекей )шемесе дененің сыртына шығады (мысалы, тер безінің өнімі - тер дененің сыртына шығады). Сондықтан оларды сыртқы секрециялық немесе экзогендік (грек. экзо - сыртқы, сыртқа гея-тек, болмыс) бездер деп атайды. Бұларға сілекей, қарын, май, тер, ішек және қарын асты бездері, бүйрек, бауыр т.б. жатады.
Ал і ш к і секрециялық немесе эндокриндік (грек. эндон - ішкі + крино –бөліп шығару) бездердің өнімі тікелей қанға құйылатын ерекше мүшелер жүйесіне жатады.
Олардың өз өнімдерін сыртқа шығаратын өзектері болмайды. Олардың өнімі тікелей қан тамырлары арқылы қанға сіңеді де, қанмен бүкіл денеге тарап, мүшелердің қызметіне әсер етеді. Ішкі секрециялық бездер зат алмасу процесіне қатысады, сөйтіп адам организмінің күллі тірлігіне өз ықпалын тигізеді.
Ішкі секрециялық бездердің гормондары, олардың қызметі.
Ішкі секрециялық бездердің өнімі г о р м о н - өте белсенді химиялық зат. Ол ішкі секрециялық безде түзіліп қанға немесе лимфаға сіңіп, мүшелер мен мүшелер жүйесіне, тіпті күллі организмге өсер етеді. Осыған байланысты ішкі секрециялық бездер қан тамырларыңа бай келеді.
Гормондардың қасиеттері: а)олар өте белсенді, тым азғантай мөлшерде (микрограмм, нанограмм, пикограмм) әсер ете алады; ә) әсері арнайы бағытталған, бір гормон жетіспегенде екінші бездің гормоны немесе басқа бір белсенді химиялық зат оның қызметін атқара алмайды; б) ұлпаларға, мүшелерге өзінің пайда болатын жерінен дистантты, яғни қашық тұрып, алыстан әсер етеді.
Химиялық құрамына қарай олар белок, полипептид, липидтер немесе стероидтарға жатады. Гормондар ішкі секрециялық бездерде, ас қорыту жолының мүшелеріңде, бүйректе, бауырда да түзіледі. Барлық гормондар денедегі зат алмасуына әсер етеді. Олар алдымен қанға сіңгенімен, тек қана клетканың мембранасымен қабысқанда ғана белсенді болады.
1) Неменко Б.А. Оспанова Г.К Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы(Оқулық).- Алматы 2002.344б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІПЕДАГОГИКА ФАКУЛЬТЕТІСӨЖ №2ТАҚЫРЫБЫ : Ішкі ... ... ... ... ... медициналық  -  гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу.Орындаған: Оразгожина Б.ОТексерген: Кунанбаева Н.ССЕМЕЙ 2015Жасөспірімдер эндокринологиясы.Жоспары:1.Ішкі секрециялық ... ...  -  ... ... оның ... ішкі ... бездер қызметін реттеудегі ролі.3. Жыныстық жетілу, жыныстық тәрбие4. Балаларды ... ...     ... мен жасөспірімдер организмінің өсу және даму заңдылықтары, олардың гигиеналық маңызыОрганизмдегі барлық бездері ш к і секрециялық немесе ... ... ... (лат. ...  --  сөл ... бездердің өзектері арқылы олардың өнімдері, яғни секреттері (лат. секрет-без өнімдері) қуыс мүшелерге ... ... ауыз ... ... безінің өнімі -сілекей )шемесе дененің сыртына шығады (мысалы, тер безінің өнімі - тер дененің сыртына шығады). Сондықтан оларды ... ... ... ... ... экзо - сыртқы, сыртқа  гея-тек, болмыс) бездер деп атайды. Бұларға сілекей, қарын, май, тер, ішек және ... асты ... ... ... т.б. ... Ал і ш к і ... ... эндокриндік (грек. эндон - ішкі + крино  - бөліп шығару) ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне жатады. Олардың өз өнімдерін сыртқа шығаратын ... ... ... ... тікелей қан тамырлары арқылы қанға сіңеді де, қанмен бүкіл ... ... ... ... әсер етеді. Ішкі секрециялық бездер зат алмасу процесіне қатысады, сөйтіп адам организмінің күллі тірлігіне өз ықпалын тигізеді.Ішкі секрециялық ... ... ... ... ... ... өнімі г о р м о н - өте белсенді химиялық зат. Ол ішкі ... ... ... ... ... ... сіңіп, мүшелер мен мүшелер жүйесіне, тіпті күллі организмге өсер етеді. Осыған байланысты ішкі ... ... қан ... бай ... қасиеттері: а)олар өте белсенді, тым азғантай мөлшерде (микрограмм, нанограмм, пикограмм) әсер ете ... ә) ... ... ... бір ... жетіспегенде екінші бездің гормоны немесе басқа бір белсенді химиялық зат оның қызметін атқара алмайды; б) ұлпаларға, мүшелерге өзінің ... ... ... ... яғни ... ... алыстан әсер етеді.Химиялық құрамына қарай олар белок, полипептид, липидтер немесе стероидтарға жатады. Гормондар ішкі секрециялық бездерде, ас қорыту жолының ... ... ... да ... Барлық гормондар денедегі зат алмасуына әсер етеді. Олар алдымен қанға сіңгенімен, тек қана клетканың мембранасымен қабысқанда ғана ... ... ... адамның тұқым қуалайтын аппараттарында жобаланған, сондықтан әрбір ішкі ... ... тек қана ... гормондарды өндіреді.Адам организміндегі гормондардың ішінде гипоталамус-гипофиз-бүйрек үсті бездері гормондарының маңызы өте зор. Олар өздері жеке жүйе ... ... Бұл жүйе ... біртұтастығын сақтауға қатысатын физиологиялық қызметтердің негізгі, әрі маңызды реттеушісі. Бұл ... ... ... ... ... дәрежедегі қыртыс асты ішкі секрецияның реттеушісі болып есептеледі.Оның бұл ... ... ... жұмысына дәм беруші химиялық өнімдер -нейросекр е т т е р д і (грек. ... - нерв ... + ... ... және шығару арқылы орындалады. Гипоталамуста пайда болған ... ... ... оның ... ... ... ... Аралық мида орналасқан гипоталамус барлық ішкі мүшелердің және ішкі секрециялық бездердің қызметін реттейді. ... ол ... ... ... және ... безінің артқы бөлімімен тікелей байланысып жатыр.Мида көптеген гормондар бар ... ... Олар ... ... синапстар арқылы өткізуді өзгертеді.Гормондар ұлпаларға немесе мүшелерге тікелей әсер етіп, олардың қызметін күшейтеді немесе тежейді, я болмаса жүйке жүйесі арқылы ... әсер ... ... ... (бүйрек үсті бездерінің стероидты гормондары, қалқанша безінің ... ... ... өтеді де, клетка ішіндегі ферменттер жүйелерімен ерекеттесіп, ондағы зат алмасуына ықпалын тигізеді. Ірі ... ... ... ... ... өте ... да, клеткадағы зат алмасуына клеткалық мембрананың сыртында орналасатын арнайы рецепторлар арқылы өсер ... ... ... ... ... ... фосфорлық қышқыдды белсендіреді, ал ол, өз кезегінде, клеткалық ферменттерге әсер етіп, ондағы зат пен энергияның ... ... Бір ... ... ... гормондар әсер етеді, бірақ клеткадағы заттар мен энергияның алмасуына ең нәтижелісінің әсері ғана қабылданады. ... ... ... ... арнайы заттар  --  простогландиндердің қатысуымен анықталады. Былайша айтқанда, простогландиндер нақтылы сәтте ... ... ... ... қызметін атқарады.Гормондардың жанама әсерін тұжырымдай келгенде, ол да клеткадағы зат пен энергияның алмасуына әсер ететіні ... ... ... бұл әсер ... ... ... ... Соңғы жылдары гормондардың клетканың ішіндегі РНК мен белоктың синтезделуіне қатысатыны анықталып отыр.Ішкі секрециялық бездердің қызметі өзара тығыз байланысты. Олар ... ... ... ... ... де, жүйке жүйесі арқылы жанама да әсер етеді. Мүндай өзара байланыстың ... ... ... ... жүйесі арқылы к е р і байланыс жолымен реттеліп ... да, ... ... ...   ...  мөлшер қалпында сақталады. Егер бұл байланыс бүзылса, организмде түрлі зат алмасуға байланысты аурулар ... ... ... ... ішкі ... қызметті реттеуі өткен ғасырдың 50-ші жьглдары анықталды. Қазіргі түсініктеме ... ... ... негізгі қызметіне қоса, физиологиялық белсенді заттар - нейросекреттерді -түзейді. Нейросекреттердің түзілуінде гипоталамустың нейрондары маңызды орын алады, ол қүрьглысы ... ... ... ... ... Оның ... гипофиз безінің, ал ол арқылы басқа да ішкі секрециялық бездердің қызметін өзгертеді. ... ... ... деп ... ... либериндер мен статиндер жатады. Либериндер гипофиздің троптық гормондарының өндірілуін, ал статиндер - тежелуін реттейді; Осылай ... ... ... ... ... басқа, ішкі секрециялық бездердің де қызметін реттейдіІшкі секрециялық бездердің қызметі соншама жақсы реттелгенімен олардың қалпына жөне қызметіне түрлі аурулар әсер ... ... ... ... ... ( грек. Гипо - аз, төмен) және күшейгенде ... ... ... - ... ... ... тыс) ... Демек, ішкі секрециялық бездердің қызметінің бүзылуы организмнің тіршілігіне өсер ... ... ... және оның ... бала ... ... ... немесе төменгі ми қосалқысы бас сүйегінің "түрік ері" деп аталатын сүйегінде орналасқан. Ол ортаңгы ... ... ... жөне ... екі жақты көптеген байланысы бар.'Соңғы жылдардағы мәлімет бойынша гипофиз бен ... ... ... ... ... 100 ... ... байланыс жүйке талшықтары бар.Жаңа туған нөрестенің гипофизінің салмағы 10-15 мг, бірақ 10 жасқа дейін 30 мг-ға ... ... де, жас ... ... ... ... ... Ол ересек адамда 50-65 мг, пішіні сопақшалау болады. Гипофиздің көлемі баланың жасына лайық ... әрі ... ері" ... ... ... өзгереді.Жаңа туған сәбидің бұл сүйегі 2,5 х 3 мм, 1 жасқа ... 4x5 мм, ал 16-18 ... ... 9 х 11 мм болады. 18 жастан ... әр ... ... ... сай ... Емханада гипофиздің мөлшерін "түрік ерінің" мөлшеріне қарап анықтайды. Құрылысы жағынан гипофиз 3 бөліктен турады: алдыңгы, ортаңгы және ... ... ... және ... ... аденогипофиз деп, артқы бөлігін нейрогипофиз деп атайды. Гипофиздің бар салмағының 75% алдыңғы, 1-2 % ... 18-23 % ... ... жатады. Гипофиздің мөлшері жүкті әйелде біраз ұлғаяды, ал босанғаннан кейін бұрынғы қалпына келеді. Гистологиялық құрылысы ... ... ... ... ... без ... ... бөлімі  --  базофильді клеткалардан, артқы бөлімі питуицидтер мен жүйке талшықтарынан ... ... ... гипофиздің ортаңғы бөлімі адамда нашар дамыған және оның қызметі әлі күнге дейін толық айқындалған жоқ деуге болады.Аденогипофизде 22 гормон ... ... ... ... ... құрылысы бойынша троптық гормондар, аса маңыздылары: соматотропин немесе өсу гормоны (СТГ), тиреотропин (ТТГ), адренокортикотропин (АКТГ) және үш ... ... (ТТГ) - ... ... лютеотроптық (ЛСГ), фолликулстимулдеуші (ФСГ) жене ортаңғы бөлімінде түзілетін ... ... яғни өсу ... ... алмасуын жөне ұлпалардың өсуін реттейді, май мен көмірсутегінің алмасуына әсер етеді. Өсу ... ... ... ... әсер етіп, ересек адамдарда майдың алмасуына ықпал ету арқылы энергияның пайда болуына мүмкіндік тудырады. Соңғы ... ... СТГ ... ... ыдыратып, организм оны энергия ретінде пайдаланады да, глюкоза қантын жүйке жүйесінің ... ... ... Соматотропин гормоны әйелдің сүт безінде сүттің түзілуіне де әсер ... ... ... ... ... ... ... әсер етпей, делдал (келістіруші) заттар арқылы немесе медиаторлар арқылы әсер ... Бүл ... ... қызметін  МСГ адам терісінің түсін жөнге келтіреді. Оның мөлшері көбейсе, дене терісінде ... ақ, ал ... ... ... ... ... Егер ол ... түзілмесе, адамның барлық денесінің терісі сүттей аппақ болып, күн шалмайды (күнге күймейді). Бүған қоса, меланотропиндер көздің жарық қабылдағыш ... ... ... ... ... және ... ... қатысады.Нейрогипофизде вазопрессин мен окситоцин деп аталатын нейросекреттер белсенді қалыпқа келтіріледі. Химиялық құрамы жағынан бұлар нанопептидтер, яғни аминқышқылдарының 9 ... ... ... супраоптикалық және паравентрикулярлық ядроларда түзіледі де, аксондар ... ... ... ... бұл гормондарды қор етіп етіп сақтайтын орын. Бұл жерде олар белсенді қалыпқа келіп, қанға құйылады және қан арқылы бүкіл денеге ... ... ... ... (АДГ) деп те ... Ол бүйрек каналшаларында судың қанға қайта сіңуіне әсер етеді. Нейрогипофиздегі бұл гормонның гиперсекрециясыңда ... ... ... ... ... тәулігіне бірнеше литр несеп бөлінеді. Оның ықпалынан тегіс мускулатураның және ішектің артерияларының қызметі ... ... ... ... ... ... ... камтамасыз етіп, әйел босанып жатқанда баланың сыртқа шығуына көмектеседі. Сонымен қатар, окситоцин сүт бездерінің альвеолаларының эпителий клеткаларын жиырып, ... сүт ... одан ... ... емшектен сүттің шығуын реттейді. Окситоциннің қанға шығуына бала сорғанда емшектің үшын тітіркендіруі арнайы қоздырушы ролін ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалар өмірінде онша маңызды орын ала ... ... ... ... ... ретінде келтіруге болады. Айталық, кішкентай балаларда кездесетін ... ... ... ... ... ... Бұл ... көп емдеген В, И. Молчанов оны туа пайда болған кемшілікке жатқызадьйЖартылай алыптың бүкіл денесі емес, тек қана ... ... ... бір аяғы, бір қолы) тез өсіп, басқа денесінен ерекшеленеді. Қантсыз диабет ауруында бала шөлдей береді, суды өте көп 10-15 ... ... ... жиі ... отырады, жүдейді.Бастауыш сынып оқушыларында гипофиз безінің қызметі ересек адамның безінің қызметіне жуық деуге болады.Эпифиз безінің жас ... мен ... ... ... домалақ бездің пішіні домалақ, бірақ жалпайған. Ол ортаңғы мидың жоғарғы бөліктерінің арасында орналасқан. Жаңа ... ... оның ... 3 мм, ені 2,5 мм, ... 2 мм. 4 жасқа дейін эпифиз өсіп, оның көлемі артады. 4 жаста ... 9 мм, ені 6 мм, ... 3 мм ... ... ... осы ... онша ... қоймайды, бірақ салмағы аздап қосылады. Эпифиз 4 жасқа дейін ғана дамығанымен, одан өрі ... оның ... ... ... ал одан өрі қарай дөнекер ткандері көбейеді. 8 ... ... без ... ... жасөспірімдер мен жігіттерде  бойжеткендерде без клеткаларының қызметінің белсенділігінің барлық белгілері орын алып, протоплазмасындағы түйіршіктер дамиды және ... ... ... адамдарда бүл бездің клеткаларының тіршілігі тұрақталады, цитоплазмадағы түйіршіктерінің саны ... ... ... ... мұны без ... белсенді секреторлық қызмет атқаруының белгісі санайды.Эпифиздің ішкі қабаты жалпақ эпителий клеткаларымен көмкерілген. Соңғы жылдардығы ... ... ... ... 3 гормон  --  меланин, гломерулокортикотропин және контргипоталамус-гипофизарлық гормондар өндіріледі.Гипофиздің меланоцитотропин гормоны ... ... ... ... ... теріні түссіздендіреді, демек екеуінің арасыңда қарама-қайшылық бар. Контр гипоталамус-гипофиз гормоны гипофиздің қызметін тежейді, сөйтіп ... ... ... ... ... ... тұнбасын денеге еккенде бүйрек үсті безінің аумағы кішірейіп, ондағы аскорбин қышқылы (витамин С) және майлы ... ... ... ... ... ... ... үсті безінің қызметін тежейді. Ал бүйрек үсті безінің қызметі күшейгенде эпифиздің ... ... ... Олай болса, осы екі бездің арасында кері қарым-қатынас бар.Жыныстық жетілу, жыныстық тәрбиеЕр   және   қыз   ...   ...   ... ... ... жыныстық жетілу басталады. Бұл кезде алғашқы жыныстық белгілер пайда болады. 4-5 айдағы ұрықта жыныстық белгілер айқынырақ. Бұл кезден ... ... ... ... өсу ... 1 жасқа дейін біркелкі, 1 жастан бастап жыныстық жетілу басталғанша өте баяу дамиды, оның ... де ... ... Ал ... ... ... өсу ... ұрықтық дамудың 7-9 айында және 1 жасқа дейін күшті болады, сонан соң 7-9 жасқа дейін өсуін күрт баяулатады. ... ... ... ... ер ... 9-11, қыз ... 7-9 ... дейін созылады. Аталған мерзімдерге дейін ер балалар мен қыз балалардың өсуі мен ... ... ... Олар бір-бірінен алғашқы жыныстық белгілер мен әр жынысқа тән тұқым қуалайтын психикалық ерекшеліктер бойынша ғана ерекшеленеді.Бұл кезеңде ер балаларда жыныс ... ұрық ... ... жіңішке, әлсіз және оның өзі де әлі ... ... ... эпителий клеткаларының бір қабатынан ғана тұрады. Қыз балаларда аналық ... безі ... ... фолликулалардан тұрады. Олардың өсуі өте баяу. Қабықтанған ... саны өте аз, ал ... ... мүлде болмайды. Бұл мезгілде ер және қыз балалардың несебінде андрогендік және эстрогендік гормондар біршамада және аз ... Бүл ... ... ... түзілмей, тек бүйрек үсті безінің қыртыс қабатында өнеді.Жыныстық жетілу ер балаларда 10-11 жаста, қыз балаларда 9-10 жаста ... Осы ... ... ер ... ... ... өсе ... Жыныс бездері жетіледі. 12 жастан аса көмекші ... ... ... ... ... қатаяды. 13-14 жаста ер адамға лайық қаңқа ерекшеліктері пайда болады, сондықтан баланың сымбаты өзгереді, әр адамға тән ... ... ... ... 15 ... аса қолтығында түктер өседі, сақал-мұрты шыға бастайды, сперматогенез басталады, ... ... ... ... ... 18 ... аса жігіттің жыныстық жетілуі аяқталады. Ер бала біртіндеп ержетіп, жігіт, одан әрі ересек адам болады.  Қыз балалардың жыныстық жетілуі ер ... ... ... 8 ... әйел ... ... ерекшеліктері пайда бола бастайды. Жамбас сүйектері өседі де, жамбас қуысы кеңейеді. 10 жасқа жақындағанда емшегі ... 13-15 ... ... бойы ... ... ... қасағасында әйелдерге тән түктері шығады, етеккір келеді. 16-18 жаста бойжеткеңдер толық жыныстық жетіледі. Бұл өзгерістер қыз баланың ... ... ... ... болуына байланысты.Жыныстық жетілу мерзімі жалпы алғанда балалар мен жастардың тұқым қуалайтын қасиеттеріне, жейтін тамағына, тұрмыс жағдайына, тәрбиесіне, тұратын ... ауа ... ... ... т.б. ... ... ... байланысты. Балаларды жыныстық тәрбиелеу. Ер және қыз балалардың жыныстық жетілуі бұл кезеңнің көптеген қиындықтарына тағы да біреуін қосады  --  бұл ... ... ... ... мен жастарды ж ы н ы с т ы қ тәрбиелеудің маңызы зор. Мүңдай тәрбие ерте басталғаны жөн. Дұрыс жыныстық ... ... ... ... сау, ... ... жоғары, жасына лайық, болашақта дүрыс жақсы отбасын құратын болады. Жыныстық тәрбие бірнеше бағытта жүреді: Ер бала мен қыз ... ... ... мүшелерінің айырмашылығын дұрыс, мезгілінде түсіндіру мектеп жасына дейін ... ... ... ... мен ... ... ... қалыптастыру қажет. Оларға сыйлауды, қүрметтеуді үйрету отбасындағы әке-шешенің бір-бірімен дұрыс қарым-қатынаста болуынан басталады. Ер ... ... ... қыз балаларға жеңілін жүктеудің негізін кішкентай балаларға дұрыс түсіндірсе ғана олардың арақатынастары дұрыс қалыптасады, үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... туып, жалпы жыныстық көзқарастар теріс қалыптасады. Мұнымен қатар, жыныс мүшелерін күтуді, әсіресе кішкентай қыздарға  үйрету ... ... ... ... ... дейін жас өспірімдердің жыныстық жетілу белгілерін дұрыс түсіндіре бастаған жөн. ... ... ... ... алғашқы түсінік дұрыс болғанда ғана болашақ отбасы да бақытты, жақсы, үлгілі жанұя болады. Кішкентай балаларда жыныс мүшелерінің кір ... ... ... ... ... бұл ... 14-15 жастан бастап организмге (жыныстық қатынассыз қолмен нәпсіні қандыру) айналуы мүмкін. Оның алдын алып, болдырмау үшін денесі таза, жыныс ... қол ... ... ... ... ... ... қыспайтын киім киюін қадағалау керек. Балаларға жыныстық қызықтыру тудыратын фильмдерді, әңгіме кітаптарды көрсетпеу керек. Балалармен бағытталған жыныстық қарым-қатынас туралы түсініктеме ... ... жөн. ... бос уақытын текке кетірмей, пайдалы спортқа, еңбекке баулу керек. Тәрбиенің мұндай түрлері балалар бақшасында, ... ... ... сыныптарда қыздардың жыныстық жетілуі басталады. Осыған орай қыздардың ер ... ... ... ... ... Оның ... олардың денесінің өсуі күшейіп, өздерімен құрдас ер балалардан ерекшелене бастайды. ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Қыздарға болашақта көрінетін етеккірдің себептерін, оған байланысты дене ... ... ... ала түсіндіріп, олардың психикасын дайындап, гигиеналық дағдыларын қалыптастыруға ат салысу керек. Бастауыш сынып мұғалімдері қыздардың аналарымен байланыса отырып, ... ... ... ... Осы ... ер балалар мен қыздарға жыныстық айырмашылықтар, жыныс мүшелерінің құрылысы, жыныстық жетілу туралы алғашқы қажетті ... ... ... ... ... ... Балалардың "сырттан" алатын теріс бұзық ұғымдарының алдын алуы қажет. Мұны жыныс ерекшеліктерінің және оның гигиенасының маңызын ... ... іске ... ... Қыз ... ... ... бұл -ата-ана үшін, бойжеткеннің өзі үшін - қуанышты ...  деп ... ... келген қыз балаға оның маңызын, болашақ ана бола алатынын, соған байланысты ер балалармен жыныстық қарым-қатынастар туралы ашық сөйлесіп, ... ... ... ... ... зор. Қыз бала өзінің болашақ ана екенін қорқынышты емес, болашақ отбасы үшін, ел үшін, халық үшін ... ... ... ... түсінуі тиіс. Етеккір қыз үшін ауыртпалық емес, мақтаныш ететін жағдайлардың бірі ретінде болуы маңызды.Жалпы алғанда жас өспірімдерге ретсіз ... ... ... ... ... ... Ерте және ретсіз жыныстық қарым-қатынас адамды ерте қартайтады, түрлі жыныстық аурулар жұқтыруы мүмкін. СПИД, ... сөз ... ... ... тек жыныстық қарым-қатынастан туатынын, олардың зардабын түсіндірудің маңызы зор. Жоғары сынып оқушыларына жыныстық қарым-қатынас туралы арнайы әңгімелерді ер жене қыз ... ... ... ... ... міндеті. Мұндай әңгімелерді арнайы мамандармен кездестіру арқылы өткізсе, жастардың ұғымы дұрыс қалыптасады, ал маман емес ... өз ойын айту ... ... ... ... ... Сондықтан тәрбиеші мезгіл-мезгіл мамандарды сыныпқа шақырып, жастардың тәрбиесіне қатыстыруы тиіс. Маман адамдар жастардың психикасын, аурудың даму барысын, ... ... ... ... ... ... айта ... қорыта келгенде, балалар мен жастарға жыныстық тәрбие беру ата-анасы мен мұғалімдердің ғана ... ... бүл ел, ... үшін ... жалпы міндет.Өкінішке орай, мүғалімдер мен ата-аналардың көбі жыныстық тәрбие мәселелерінен "аулақ жүруге" тырысады. Балалар мен жас ... ... ... ... дамуы жайындағы "сыпайы" сауалдарына жауапты ересек жолдастары мен достарынан алады, 20% әке-шешесінен, ал 9% ғана ... мен ... ... ... ... нәтижелері бар. Олай болса, жыныстық тәрбиелеуде мектеп пен ... ... ... ... ... тәрбие бермеуі жыныстық дамудың физиологиясы және ер ... пен ... ... ... теріс түсініктер туып, жағымсыз әдеттерге дағдылануына себеп ... ... жас ... ... ... ... кемшіліктері олардың бала кезінен дұрыс бағытталған жыныстық тәрбие алмауынан болуы мүмкін деген болжамдар да ... ... ... Сонымен бірге, жыныстық тәрбие мүғалімдер мен тәрбиешілерден, ата-аналардан сыпайылықты, парасаттылықты талап ететін қиын ... ... ... білімді, педагогикалық және ата-аналық әдептілікті қажет етеді.Балалар мен жасөспірімдер организмінің өсу және даму ... ... ... ... ... ... ер жетіп, кемеліне келгенге дейін ұзақ өсіп, күрделі даму жолынан өтеді. Осыған байланысты адам өміріндегі 4 кезеңді айыруға болады: құрсақтағы ... ... шақ, ер жету және ... Бұл ... ... өсу ... тіндер мен органдардың сан жағынан ұлғаюы, ал, даму дегеніміз олардың сапалы түрде дифференциациялануы мен қызмет қаблетінің жетілуі болып ... ... даму мен ... шақтағы дамуды бір кезеңге біріктіріп, ер жету ... десе де ... ... осы ... ... ... жетілуі, репродукцияға қаблеттілігі және әлеуметтік қызметтерді орындай алу мүмкіндігі қалыптасады.Адам баласының жыныстық жетілуі, әлеуметтік ... ... ... ... яғни ... ал ... жас аралықтарында жетіледі. Қазіргі кезде қыз балалардың етеккірінің пайда болуының орташа мерзімі 12 жас 7 ай деп ... ... ... ер жету 20-21 ... деп есептелінеді.Сәбидің туған күнінен бастап ер жеткенге дейінгі өсу және даму процессінде байқалатын заңдылықтар:Өсу мен даму ... ... ... Өсу мен даму ... біркелкі жүрмейтіндігіне байланысты "баланың жасы" деген сөздің өзін ... ... ... Осыған байланысты төмендегідей жастарды айыруға болады:Хронологиялық жас (немесе ... ... - ... ... ... ... ... жүргізіп отырған күнге дейінгі аралық. Жастың мұндай түрін айыру күнтізбе арқылы анықталатындықтан ешқандай қиындық ... жас. ... ... жеке өсу және даму ... ... болатын, организмнің морфофункционалдық ерекшеліктерінің жиынтығы. Биологиялық жасты анықтау - бой ұзындығы көрсеткішіне, бой ұзындығының жылдық қоспасына, ... ... ... ... ... ... және menarche жасына байланысты жүргізіледі.Әр түрлі органдар мен жүйелердің өсуі мен дамуының бір мезгілде орындалмауы; Организмнің бір бүтін жүйе ... ... ... ... жеке органдар мен жүйелердің өсуі мен дамуы бір ... ... ... Жеке ... мен ... өсуі мен ... ... қоршаған орта факторларының, балалар мен жасөспірімдердің іс-әрекеттерін жеке нормалаудың ғылыми негізі болып табылады.Өсу мен даму ... ... ... ... ди-морфизм); Жыныстық диморфизм - өсу және жеке функционалдық жүйелер мен бүкіл организмнің даму қарқынының зат алмасу ... ... ... ... Мысалы, жыныстық ер жетуге дейін, ер балалардың негізгі антропометриялық көрсеткіштері қыз балаларға қарағанда жоғары болып ... Ал ... ... ... қыз балалардың бойының өсу параметрі, салмағы, кеуде шеңбері ер ... ... ... болады.Яғни, осы көрсеткіштер балалардың жас-жыныс ерекшелігіне сәйкес бірінші қиылысуы болады. Ал 15 ... ер ... өсу ... үдей ... де, ... ... ... қайтадан қыз балаларға қарағанда жоғары болады. Сөйтіп, екінші қиылысуды анықтауға болады. Бойдың ... осы екі ... - дене ... ... ... ... ... тән. Сонымен қатар көптеген функционалдық жүйелердің әсіресе бұлшық ет, тыныс алу және жүрек, ... ... даму ... бірдей жүрмейтіндігі байқалады.Органдар мен жүйелердің биологиялық сенімділігі; Организмнің әрбір қызмет етуші жүйелеріне сәйкес биологиялық сенімділікті анықтайтын потенциалды мүмкіндіктердің ... қоры ... ... өкпе, бүйрек, көз, құлақ сияқты бірқатар органдардың ... ... етуі ... береді, яғни тірі организмдегі негізгі жүйелердің көбі ... ... бірі ... ... және организмге қажетті элементтердің қоры шексіз деп есептеуге ... ... ... ... ... және ... ... молдығы болмаса, өмірге тұрақты түрде төнетін қауіптен организмнің өсіп, дамуы қорғана алмас еді.Генетикалық және сыртқы орта факторларының ... ... ... әсер ... барлық факторлардың жиынтығын екі үлкен негізгі топқа бөлуге ... ... ... және ... ... ... және әлеуметтік) факторлары. Биологиялық факторларға тұқым қуалау заңдылықтарын анықтайтын генетикалық белгілердің барлық кешені жатады. Қоршаған орта ... деп, ... ... ... пайда болған өзгерістерді айтады. Олардың ішінде абиотикалық (қоршаған орта) және биотикалық (әлеуметтік орта) факторларды бөлуге болады.Биологиялық және ... орта ... өсіп келе ... ... ... ... әсерін зерттеуге көптеген іздену жұмыстары арналған. Бірақ, қандай да бір ... ... ... ... етіп көрсетуге мүлде болмайды. Мысалы, тұқым қуалаушылық ролін артығырақ бағалау даму процессінің артығырақ екенін мойындауға ... ... Олай ... сәбиге ата-анасының барлық жаман, жақсы қасиеттерінің бәрі ... ... ... да) ... ... берілуі керек. Солай десек те, тұқым қуалағыштықтың бағыт беруші роль атқаратынын ешкім жоққа шығара ... орта және ... ... ... ... көтермелеу, екінші бір қиыншылыққа әкеліп соғуы мүмкін. Егер осындай болжамдарға сенетін болсақ, организмнің мүмкіншіліктері шексіз бола ... ... ... ... ... кез ... ... "вундеркинд" жасап шығаруға болады. Сондықтан екі фактордың да әсерін естен шығармау керек.Акселерация; латынша (accelarae) - ... ... ... ... ... ... ... адамдардың биологиясындағы жалпы қарқындылықты көрсетеді, табиғаты көп факторлы болып келеді. Көптеген ... ... ... ... мен ... қызмет функцияларының үйлесімді дамуын бұзатын болғандықтан және қызмет қаблетін азайта-тындықтан акселерация балалар организмі үшін қолайсыз болып табылады. ... өсіп келе ... ... дене бітімінің дамуын бақылауға ерекше көңіл бөлінуі керек.Организмнің өсіп, даму ... ... мен ... ... өсіп, дамуы үшін, қоршаған орта факторларын гигиеналық нормаландырудың теориялық негізі болып табылады. Бұл заңдылықтарды білу, балалар мен ... ... ... ... жеке ... мен жүйелердің баланың әртүрлі жас кезеңдерінде бүтін организм ретінде қызмет етуін, оның қоршаған ортамен байланысын анықтауға және осы ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді.Балалар мен жасөспірімдердің денсаулығын, даму жағдайын бақылау кезінде жиналған мәліметтерге, санитарлық дәрігер, өсіп келе жатқан ... жас ... ... ... ... ғана ... ... бере алады.Яғни, осы заңдылықтарды терең түсініп алмайынша балалардың күн тәртібін ұйымдастыру, ... ... ... тамақтану жағдайына ғылыми негізделген талаптар қою және санитарлық-эпидемиологиялық ... ... ... ... ... Б.А. ... Г.К Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы(Оқулық).- Алматы 2002.344б.  
        
      

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық -гигиеналық жане жыныстық тәрбиелеу11 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу8 бет
Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу6 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Өндірістік оқыту шеберінің оқушылар ұжымындағы рөлі24 бет
Оқушыны медициналық – гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу7 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тірек-қимыл жүйесі,жас ерекшелігі.баланың жеке басына қойылан гигиеналық талаптар"9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь