Бидай және оның жалпы сипаттамасы

Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1. Бидай және оның жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІІ. Негізгі бөлім.
2.1. Бидайдың морфологиясы және өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Бидай сапасының физикалық белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Астықтың ұнға айналуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІІІ. Қорытыңды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе.
Бидай — бүкіл әлемде 148 елдің негізгі азық-түлігі болып табылады және көптеген елдердің экономикасында ерекше орын алады. Бүкіл дәнді дақылдар өнімінің 60% мөлшері бидайдан алынады.
Бидайдың жиырмадан астам түрі бар. Солардың ішінде ең көп тарағамы—жұмсақ бидай. Бұл дақылдын, алуан түрлі сорттары бар және олар жер шарының барлық аймақтарында егіледі. Біздің елімізде бидай ауа райы өте қатал Якут АССР-і жерінде, мүлде қар жатпайтын Закавказ айма- ғында, Қазақстан мен Орта Азияның аса құрғақ алқаптарында және Приморьенің ылғалды аудандарында өсіріледі.
Азық-түлік өнімі ретінде бидайдың көптеген аса бағалы қасиеттері бар. Бидай дәні — аса құнарлы да қуатты азық, оны сақтау да қиын емес, бір жерден екінші жерге тасып жеткізу де оңай және оны өңдеп алуан түрлі өнім алуға болады.
Европадағы елдерде адамға қажетті барлық калорияның 35% бидайдан алынады. Адам организмі үшін қажетті белоктар мен углеводтардың жарымына жуығын, Ві витаминінін 70—80%, РР және Е витамииінің не дәуір белігін, минералдық тұздарды және басқа қажетті заттарды бидай өнімі береді. Бидай наны азық-түлік көзі ғана емес, сонымен қатар ерекше катализатор болып табылады. Осы пайдалану нәтижесінде ас қорыту жақсарады жете басқа қоректер де жақсы сіңеді. Бидай белогының да ерекше бағалы қасиеттері бар, оның амин қышқылдық құрамы үйлесімді ке- леді.
Қазіргі жоғары механикаландырылған және мамандандырылған ауыл шаруашылығы өндірісі жағдайында бидай түсімін арттыра берудің және мол өнім алудың негізгі факторы — дақыл үшін ылғал, керек және режимінің ең қолайлы жағдайын жасаумен қатар, оның аса бағалы сорттарын өсіріп шығару болып табылады.
Адамға қажетті азық-түлік пен мал азығы және шикізат үшін қажетті өнімдер молшылығын жасауда дәнді дақылдар селекциясының маңызы зор.
Қазіргі заманғы өсімдіктер селскциясының мақсаты — әр түрлі агроэкотипке арналып шығарылған сорттарды сыртқы орта жағдайына мүмкіндігіне көбірек бейімдей түсу, яғни белгілі бір генотип пен сыртқы ортаның абиотикалық және биотикалық факторлары арасындағы үнлесімділікті барынша арттыра түсу болып табылады.
        
        Мазмұны
І.
Кіріспе.....................................................................
............................................
1.1. Бидай және оның жалпы
сипаттамасы.........................................................
ІІ. Негізгі бөлім.
1. Бидайдың морфологиясы және
өнімділігі...................................................
2. Бидай сапасының физикалық
белгілері.......................................................
3. Астықтың ... ...... ... 148 ... ... ... болып табылады және
көптеген елдердің экономикасында ерекше орын ... ... ... ... 60% ... бидайдан алынады.
Бидайдың жиырмадан астам түрі бар. Солардың ішінде ең ... ... Бұл ... ... ... ... бар және олар ... барлық аймақтарында егіледі. Біздің елімізде бидай ауа райы ... Якут ... ... ... қар жатпайтын Закавказ айма- ғында,
Қазақстан мен Орта ... аса ... ... және ... ... өсіріледі.
Азық-түлік өнімі ретінде бидайдың көптеген аса бағалы қасиеттері бар.
Бидай дәні — аса құнарлы да қуатты азық, оны ... да қиын ... ... ... ... ... жеткізу де оңай және оны өңдеп алуан түрлі өнім
алуға ... ... ... ... барлық калорияның 35% бидайдан
алынады. Адам организмі үшін қажетті ... мен ... ... Ві ... ... РР және Е витамииінің не ... ... ... және басқа қажетті заттарды бидай өнімі береді. Бидай
наны азық-түлік көзі ғана ... ... ... ... ... болып
табылады. Осы пайдалану нәтижесінде ас қорыту жақсарады жете басқа ... ... ... ... ... да ... бағалы қасиеттері бар, оның амин
қышқылдық құрамы үйлесімді ке- леді.
Қазіргі жоғары механикаландырылған және ... ... ... ... бидай түсімін арттыра берудің және мол өнім
алудың негізгі факторы — дақыл үшін ылғал, керек және режимінің ең ... ... ... оның аса бағалы сорттарын өсіріп шығару болып
табылады.
Адамға ... ... пен мал ... және ... үшін қажетті
өнімдер молшылығын жасауда дәнді дақылдар селекциясының маңызы зор.
Қазіргі ... ... ... ... — әр ... ... ... сорттарды сыртқы орта ... ... ... түсу, яғни белгілі бір ... пен ... ... және биотикалық факторлары арасындағы үнлесімділікті
барынша арттыра түсу ... ... ... және оның жалпы сипаттамасы
Дүние жүзіндегі азық-түліктік ... ... ... ... ... ... шаруашылығын және оның басты дақылы — бидай өсіруді үздіксіз
дамыту ... ... ... XXVI ... ... мен КПСС ... ... май (1982),
декабрь (1883), апрель (1984) ... атап ... ... арттыру ауыл шаруашылығының түйінді проблемасы болып келді және
болып қала бермек.
Алынатын астық мөлшерінде ... ара ... 60 ... ... ... ... систематикасы 27 түрді қамтиды (1-таблица),
(В. Ф-Дорофеев, 1980).
Адамзаттың басым бөлігі ... ... ... пайдаланады. Егіс көлемі
жөнінен одан кейінгі орынды қатты бидай алады. Бұл екі түр де ... ... ... көптеген зерттеушілер полиплоидтық бидайдың
аллополиплоидтық бидайдан шыққанын анықтады. ... оның ... дән ... ... ... бес ... түрі қатыс-кандығы
белгілі болды. Тгііісшп туысы Тг. Ьоеіісит жә-не Тг. ... ... ... тән екі геномға ғана ие болғандықтан, қалған үш
геномды олар ... ... ... адамзаттың, солардың ішінде біздің еліміз халқыыың негізгі
тағахмы үшін ... ... ... ендігі жерде осынау
бірегей түр жа-йын сөз етпекпіз.
Жұмсақ бидайға жататын ... ... ... ... ... ... сирек жағдай-да 23—38), ұзындығы 5—17 см; ... ... 4—5 есе ... масақтағы масақшалар бір-бірі-нен алшақ,
жоғары қарай қиғаш орналасқан, дәндері-нің үзындығы 5—9 мм, ... ... ... ... ... отырады: үзындығы әдстте дәнінің енінен 2 ... ... ... шамалас, яғни домалак болып келеді.
Бидай өскіндері қошқыл қара, жасыл, көкшіл кеме-^се сарғыштау-жасыл,
ашық жасыл ... ... ... ... ... 8—35
см, кенде онан да үзын, ені 0,7—2,5 см, ... ... ... ... немесе қысқа түктер басқан (қолға жұмсақ бол.ып
тиеді). ... ... ... ... түкті. Олардың ... өтер ... ... мен ... бар. ... ... ... жиегіне ететін үзын түкшелері" болады ... ... ... ... ... де болады. Сабағының
биіктігі 30—200 см. Сабағыныц іші бүкіл үзына бойына қуыс болады. ... ... ... ... ... ... қалатын қысқа түктсрмен
көмкерілген.
2.1. Бидайдың морфологиясы және ... ... ... систематиктер үшін түрлерді және
әр түрдің ішіндегі түршелерді Тигдійнт туысының шегінде теңестіру құралы
болып қызмет ... ... ... ... ... белгілер
селекционерлер үшін сұрыптау объектілері, ге-нетиктер үшін тұқым қуалау
белгілерін бақылау мате-рмалы болып табылады және ең ... олар ... үшін де ... ... ... ... технологиялық сапалар секілді аса маңызды белгілер
зор шаруашылық маңызға ие бо-ла отырып , теңестіру мақсатына ... ... орта ... ... ... ... әсер ... және
сонымен қатар оларды оңай да тез әрі дәл-ме-дәл өлшеу мүмкін емес.
Тамыры. Бидай өсімдігіиің тамыры екі түрлі болады. ... өніп ... ... урық ... түзіледі. Қосымша -іамырлар немесе ... ... ... ... тамырлар біреу-екеу бола-ды, буын
тамырларының саны ауа райына, ... ... ... өте ... Үрық тамыр-лары әрқашан да жіңішке, дріаметрлері бірдей, бүйір
тармақтары бар және олар бүкіл вегетациялық кезең ... ... ... ... негізі дәнде астық тұқымдастар сүттеніп ... ... ... жұбы ... пісудің басы ... ... ... жұбы — ... ... соңы ... ... бастапқы кезеңінде түзіледі. Балауызданып пісудің ортасы мен соцымда
колеоптильдік тамырдың меристералық ошақтары оқшауланады. Буын ... ... ... ... ... ... бидайдың 1—8-
жапырақтары бекінетін жерден жоғарырақта түзіледі. Тамыр жүйесі жалпы
алғанда ... ... ... ... ... ... 30—40 күн ... күздік бидайда 50—60 күн өткен соң толық қалыптасады.
Сабағы (сабаны). ... ...... ... ... ... көтеріп тұратығі орталық өсі. ... ... ... жанама өр-кендерінің, қосалқы тамырдыц қалыптасуына тікелен
қатысады. Сабақта ... ... ... ... ... айналымын
қамтамасыз етстін өткізгіш тканьдер орналасады. Дон байлау кезінде
пайдаланы-лзтын қор ... да ... ... Ол ... ... ... ... заттардың түзілуіне қатысады.
Бидайдың сабағы тік өседі, цилиндр пішінді келеді, ол буындар мен буып
аралығынан түрады, одетте беті ... ... ... ... ... мен ... түрады. Бидаи сабағыныц әдстте жер бстіндс 5—б буыны болады:
буын аралыгы ... ... ... ... ... ... жср астындағы
бірінші буыіг аралығыкан өсс ... да, ... ... береді,
мүнда екінші буын аралығы өсуі жөиінеи бі-рінші буып аралығын, үшіншісі —
скіншісін басып оза-ды жәие т. с. с. ... ... ... түқымдастар
секілді бидайдың өзіне тән ерекшеліғі — онда бірғіеше
Өсу нүктелерінің болуы. Олар ... буын ... ... ... орналасқаы. Жоғарғы буын аралығы төменгі буын аралығынан 6—12 есе
үзын болады.
Бидайдың ... ... буын ... қуыс ... ... олардың шіі толы болады. Далады кейбір сорттарда буын аралықтарыыың
да іші бітеу ... ... ... үзындығы) генетика- . лық пегізге
байланысты, бірақ көп ретте сыртқы орта ... да ... ... ... ... өндірісінде өте зор маңызы бар, өйткеыі ол да-
қылды ... ... мен оныц ... соған да байланысты болады,
сонымен қатар оның дақылдың құлал жатып ... да ... бар. ... ... ... көптегеіі сорттардың аласа әрі мықты сабағы болады.
Жапырағы. Жапырақ—бидайдың негізгі ассимиля-циялаушы ... ... ... және ... ... қынаптан тұрады. Нағыз жапырақтар
са-бақта екі қатар болып орналасады. Әрбір жапырақ өзі-нен ... ... ... жапырақтарға 180° бұрыш жасай оргіаласады.
Қалыпты қынап сабақтыц төменгі 2/3 ... ... ... ал қолайсыз
жагдапларда масақ кынаптан то-лық үзарып шықпанды. Әрбір қынап буынға ... ... ... ... және ... ... тон, бүл жағдап
бүкіл типтері тұқымдасына-ортақ. Жапырақтың үстіңгі бетінде бірқатар бойлық
қырлар панда болады, олар ... ... ... ... ... түзілгсн. Ортацғы жүй-ке тактаның астыңғы бетінен керініп
түрады. Тақтаның екі ... де ... ... ... ... бетіне
қарағаида үстіңғі бстінде кебірек болады. ... ... ... қыр ... және ол ... бетіне қарағанда әдетте едәуір теғіс
келсді.
Жапырақ тақтасы мсн кынаптың түйісетін найза ... ... ... ... ... екі ... да еркін қамтиды.
Жарғақты өскін (тілшс) дс жапырақ тақтасы мен ... ... ... жүқа ... ... табылады.
Жаздық бидайдың неғізгі өркенінен 7—8 жапырақ шығады. Күздік бидайдыц
нсгізғі өркенінен 13—14 деГіін ... ... ... көпшіліғі өскін
наида. болған соц қалыптасады.
Жаздық бидайда жапырак, тіршілігінің. жалпы үзақ-тығы 49—78 күнге
созылады. ... ... ... ... тоқтауы редукциялық
бөліму ноти-жесінде панда болатып төрт ...... ... ал ... ...... ... сеғментациясынан
басталады.
Масағы мен дәнегі. Дақыл түптеие бастаған кезде ... ... ... ... ... ... қынап сабағының өсуіне қарай
масақ қалынтасады да, осыдан ... ... ... Оныц неғізғі
қылтанағы (өзегі)—ирсктелген, тіс тәрізді ол бірқатар ... ... ... ... ... ... буын аралығы түбіне қараіі тарылып, үш жағына ... ... түрі ... ... ... масакпіалардан түрады
(Вагге, Н. Т., 1945). БндаГідыц масағы — қондырма масақ. ... ... ... гүл ... ... гүл ... ... мүше. Әр масақ
бушрінен бір-екі масақ қауызы-мен ... ал ... ... сыртқы жәис ішкі
гүл кау-ызы бар. Гүлдің ішіне үш ... және екі ... ... ... ең ... шагын скі пленка — лодикул орналасқам. Гүлдеу кезіпле
олар ісініп, гүл ашады. Гүлдеп болған соц ... ... ... ... ... оның ... ... жіңішке аталық жіпшесіімен
бекінген.
Масақтың және гүл қауызының ... ... ... шоғы ... ... Сондықтан олар ассіімиляцня және булану процестеріле
қатысты.
Масақтанудың соңын ала гүлдеу процесі басталады. Ең ... ... ... ... одан соң төменгі және жоғарғы бөліктерінің
гүлдері гүлден бастайды. Тозаңқабы ең жоғарғы шеғіне ... ... ... ... ... та жайылып өседі.
Қалқанша дегеніміз—түрі өзгерген тұкым жарнақ жапырағы. Ол ... ... ... заттарды эндоспермнен ұрыққаі жеткізу кызметін аткарады. ... ... ... ... ... тұрады. Эпителий
клеткаларының үлкен сору күші болады, бұл клеткалар ұрық өскеи кезде ерссек
өсім-діктің тамыр түкшелері орнына кызмет атқарады.
Эпибласт ... ... өтер ... ... Оның ... ... ... тка«-ні борпылдақ құрылымды, осының арқасында ол
үрык, ... ... ... ... ... ... оны үрыққа береді. Иванов
(1971) эпибластың бүл ... үрық ... ... ... өте
маңызды деп атап көрсетті.
Дәнектің қалыптасуы сыртқы орта ... мен ... ... ... ... ... қалыптасу үзактығы 9—13 күн, суару
ұзақтығы—14 күм, пісу ұзактығы 8—12 күн ... ... ауа ... байланысты керсетілген диапа-зондар әр жаққа қарап біршама
өзгереді.
Күздік бидайда дәнек ... ... ... 10—16, ... 9—14, пісу ... 8—13 ... ... жетілуін шартты түрдс үш фазаға бөлінеді: сүттсну,
балауыздану және толық пісу фа-залары. Бүл ... ету ... ... ... ... ... ... және био-химиялық
өзгерістер болады.
Сүттеніп пісу фазасында дән жасыл реңді, аптар-лықтай толысқан болады
және сықкан кезде одан сүт ... ... ... ... Ақ ... ... крахмал дәндеріне байланысты. Дәнде еритіп қант көп болады. Ұрық әлі
де жүмсақ болады. Ал құрғағаннан кейін өніп шығуға ... ... ... ... ... ... мен ... әлі де өзінің жасыл ре-.ңін
сактайды, бірақ өсімдік тіршілігініц тоқталу белгілері байқала ... ... әлі де ... ... пісу ... ... ... заттар алдымен
жабысқақ күйге өтеді де, соңынан балауыз секілді жұмсақ болады.
Бұл кезде дәнді тырнакпен кесу ... ... ... ол ... ... ... едәуір кіші болады; біртіндеп жасыл реңнен айырылады.
Сабак,. жапырақ және ... ... ... жапырақтар морт сынғыш болады
да, бірақ сабақ өзінің иілгіштік қасиетін сақтайды. ... ... Бүл ... ... бір ... ... топқа қарқынды түрде өте
бастайды, дәннің ... ... ... ... ... гүл ... ... дәнді ылғалмен және синтез өнімдерімен ... ... ... ... пісу ... дән қатая түседі және оның. көлемі кішірейеді,
сондықтан кейбір сорттарда олар оңай шашылады, ... ... ... ... топқа ауысуы аяқталады.
Пісу дәрежесіне қарай дәнектің анатомиялық құры-лымы өзгереді.
Дәнектің өсу ... ... ... ... ... ... крахмал жинақтайды, ал жеміс қабықшасының клеткалары жү-мыр
крахмал дәндеріне толады. Эндосперм ... ... ... ... ... крахмал жинала бастайды. Эндоспермнің белоктық зат-тары
қоюланып, бірте-бірте! желімтск бола береді.
Түсім кепілі. Түсімнің мелшері негізінен ... ... ... ... ... ... ... және өсімдіктегі дәннің
массасына ... ... ... төзімді формалар өсіріп шығаруда төзімді-ліктің бір
түрінің таралуына жол ... ... ... ... ... ... Соңғы уақытта көп линиялы сорттар селекциясына барған сайын көп
көңіл бөлінуде. Бұл — ... ... ... ... әр ... гендері бойынша бір-бірінен айырмашылығы бар линия ... бүл сорт ... әр ... ... ... ... болып
табылады. Көп линиялы сорттар дүние жүзінің бірқатар елдерінде бидайды сары
таттан қорғау үшін ... ... ... ... ФИЗИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ
Дәннің натуралық салмағы. Бидайдың натуралық ...... кең ... және ... белгісі. Ол көпшілік елдерде
килоғраммен ... бір ... ... ... білдіреді.
Дәннің натуралық салмағы әсер ететін негізгі фак-торларды Глиннат псн
Бушук (1959) ... Олар үлгі ... ... ... ... ... әсер етпейді деуге болады немесе мүлде әсер ... ал ... ... ... ... және оның ... бір тектілігі натуралық
салмаққа әсер етеді, өйткені дәл осы екі ... ... ... ... ... ... ... деп көрсетті.
Натуралық салмақка айтарлықтай әсер ететін келесі ... ...... ... ... ... ... биологиялық қурылысы мен мөлшерін
(2) қоса химиялық қүрамына байланысты.
Дәннің натуралық салмағы — астықтың барлық классификациясындағы ... ... Бұл ... ... ең ... мынада: ол астықтан
алыматын үн мөлшерінің көрсеткіші болып табылады.
Зерттеушілер ... пен ... (1975) ... ... мен одан ... ұн ... ... коэффициептін аыықтады,
ол кәрсет-кіш 9 жыл ішінде орта есеппен +0,762 болды.
Ши (1960) бидайдың әр ... 287 ... ... ... ләл осындай
нәтиже алған (ч = 0,744).
Дәннің массасы. 1000 ... ... ... ... дәннің көлемі
меы оның тығыздығына байланысты. Бул ... ... ... сипаттайтын
базалық белғі емес, бірақ түқымның ерекше ірі немесе керісінше үсақ топтары
халықаралық рынокта әдетте бағаланбайды.
АҚШ-та ... ... ... реңді күздік бидап және к.атты дәыді қызыл
реңді жаздық бидай 1000 дәнінщ массасы 20—36 ... ... ... да, орта ... 28 грамға тең болады. Қызыл дәнді және ақ дәнді
күздік бидап мен қатты бидайдың салмағы ... ... 35 г бола ... 30—40 г ... ... ... мен ... Дәннің мөлшері оның салмағымен тығыз
байланысты және ... ... ол ... ... ... ... ... Дәннің көлденең қимасының ауданына сэйкес ... ... ... ... бар. Ши (1960) дән ... мен ... диірменге
тартқан соң алынған нақты товарлы ұн ... ... +0,957 ... ... ... ... мен технологтар көбінесе
осынау маңызды көрсеткішті ... Біз де осы ... ... ... ... ... ... бойынша да дәннің пішіні мен
одан алынатын ұнның ... зор ... ... қаттылығы. Жылтыр дән қатты болады. Оның үстіне қатты дәнді
жылтыр ... ... ... пен ... ... ... (желімтек) көп
болады. Нан пісіруге қажетті ұн негізінен алғанда қатты ... ... ... нан ... бағаланады.
Жұмсақ әрі ұнтақты бидайдан да нан пісіреді, ол әсі-ресе ... және ... ... даярлауға көп пайдаланылады. Алайда,
біздің елімізде бұлайша нақты бөлу жоқ, сондықтан бул ... ... да әр ... ... ... ... біздіңше, селекционерлерге, өнеркәсіп-ші технологтарға
бидай сорттарын осынау аса маңызды ... ... ... ... ... ... реңі — оны ... халықаралық саудада әр түрлі товарлы
кластарға жатқызатын басты белгілердің бірі болып ... ... ... ... әр ... ... реңді және ақшыл түсті болуы мумкін. ... ... ... ... ... ... ... қарсы күресу үшін ... ... ... Олар ... ... ... ... функциясын мықтап бүлдіреді.
Өсімдіктің биіктігі (сабағының ұзындығы) ... ... ... көп ... ... орта ... да ... болады.
Өсімдік биіктіғікің бидай өндірісінде өте зор маңызы бар, өйткеыі ол да-
қылды жниау әдісі мен оныц ... ... да ... ... ... оның ... ... жатып қалуына да қатысы бар. Жерге құлап
жатып қалмаптын көптеген сорттардың аласа әрі мықты сабағы ... ... ... ... ... ал ... қолдану
жолыда жасалып жатыр.
2.3. Астықтың ұнға айналуы.
Нады бірден ... ... ... ... ... ... арасында
екі күрделі кезең ұн тарату және нан пісіру кезеңі бар.
Бұл машиналардың елекетері әдетте тзүзу ... ... ... ... ... ... жөнінен әлемде бірінші орын алады және
ол бүкіл Азиядағы барлық басқа елдердің ... ... ... көп. ... бидай егісі солтүстік ендіктің 60° деңгейінен де асып кетеді,
шығыста бонлықтың 45° ... ... ... ... ... Украинада,
Молда-вияда, Белоруссняның біраз жерінде, Қырымда, Солтүстік Кавказда,
Волганың оң жақ жагалауында, Казақстанның ... мен ... Орта Азня ... өсіріледі. Жоғары айтылған машыналарда осы
айымашылықтарды пайдаланады.
Астық ұн қылып тартатын негізгі машина - ... ... Онда ... ... ... ... паралель силиндір тәрісздес ... ... ... да ... тзүседі.
Тарату схемасы жармалау процесінен қысқартылған байыту процесінен
және таратудан тхұрады.
Жармалау процесінде оспермнен ... ... ... қатыр бірігіп
қалған қабықтары бар бөлшектеріұн алуға тырысады.
Тамақтық заттардан соның ішінде наныңда тағадық құндылығы арту үішін
витаминдердің үлкен маңызы бар. ... олар ... ... . Дәннің
сыртқы қабатымен ұрықта олар бәрінен көп. ... ... ... ... етілген. Мұның өзі жоғары және ... ... ... мөлшерінің аз болуына соқьтырады. Бидай ұнындағы глековинаның
сапасы тек бірінші топ ... ... топ ... ... ... метал
және магнит қоспалары 1 кг ұнға шаққанда үш мг дейін шектеліп, олардың ең
үлкен мөлшері 0,3 ... ... ... зор. Ұн ... ... ... иіс шықпауы тиіс.
Ұнның жетілуі. Наубайшылар жаңа ғана тартылған бидай ұнынан жақсы ... қиын ... ... ... Ол ... ... ... тиіс. Шыңындада
жаңа тартылған ұнды
Қолайлы жағдайда сақтаған кезде оның ... ... ... ... жетілуінің мәні бөлек? Онда күрделі физико-химиялық және ... ... ... ... ... ... ылғалдылық өзгереді.
Ұзақ уақыт сақтағанда ұн ағара түседі. Бұл ... ... Бос, ... ... майлы қышқылдардың жинақталуы нәтесінде
ұнның қышқылдығы көтеріледі. Бұл қышқылдар ... ... ... әсер ... ... ... азайып, белок түседі.
Жетілген кезде ұнныңң бір сыпыра өзгеруі (ылғалдылығының, түсінің
қышқылдылығының, қант және газ түзетін ... ... нан ... әсер ете ... Бос ... ... қышқылдардың көбеюуіне және
белок коплекісінің мықтап өзгеруіне келсек, мұның соңы үлкен ... Ұн суды көп ... де, ... арта ... Клюковинаның
және қамырдың физикалық қасиеттері жақсарады.
Қорытыңды
Бидай өнімдері тек адам үшін ғана емес, сонымен қатар мал үшін ... ... Ол ... жем ... үшін пайдалы комплект болып табылады.
Мысалы, біздің елімізде 50 млн. топша шамасында бидай дәні мал ... ... ... ... және ... ... дайындалған жеммен
үй жануарлары да, құстар да тез өсіп, жақсы ... ... да ... бағалы ірі жемшөп қатарына жатады, ол басқа
дақылдармеп біргс сүрлемге де салынады. Сүт-теніп пісе бастаған көк ... ... ... ... ... ... ... өсіп жетілгенге
дейінгі аса бағалы мал азығы.
Бидай ... ... де кең ... ... ... ... крахмал, спирт, май және клейковина алынады. Бидай сабанынан
қағаз, картон, өнер бұйымдары және басқа да ... ... ... егіс жүйесінде бидай санитарлық дақыл болып табылады.
Бидай егісінін, көлемі жөнінен әлемде ... орын ... және ... ... ... басқа елдердің бидай егісі көлемінен көп. Мысалы,
жаздық бидай ... ... ... 60° ... де асып ... ... 45° деңгейіне дейін егіледі. Күздік ... ... ... ... ... ... ... Кавказда,
Волганың оң жақ жагалауында, Казақстанның оңтүстігі мен солтүстік-шығысында
және Орта Азня республикаларында өсіріледі.
Сонымен адам қоғамының дамуында, оның ... ... ... ... ... ... ... аса бағалысы—бидай ерекше роль
атқарғаны байқалады. Сол ерте ... ... ... ... ... ... маңызы төмендеген емес. Бидай селекциясының прогресі
нәтижссінде ауруларға, суыққа ... ... мен ... ... аса мол ... ... өсіріліп шығарылды.
Бидай селекциясы жөнінде, АҚШ, Канада, Швеция, Франця. Англия, Италия
және Жапония ... ... ... үлкен табысқа жетті. Соңғы жиырма жыл
ішіндс Индия, Мексика, ГДР, ФРГ, ... ... мен ... ... мемлекеттердің де табыстары айтарлықтай болды. Сондықтан да
Индияда, Мексикада және Кенияда ... ... ... ... ... ... Казаков Е.Д «Нан ризық» Алматы 1984ж
2. Оразалиев Р.А. «Қазақстан бидайы» Алматы Қайнар. 1984
3. ... Н.А. ... ... алейрон ұлпаларының реттелуі Алматы
2006ж.
4. Земледелие. /Под ред. ... ... -
5. ... Б.А. и др. ... по ... -М.: ... Ерлепесов М.Н., Турешев О.Т. Орошаемое земледелие Алматы, 1973.
7. ... ... ... ... ... Е.М. ... и ... почвы Ал-маты, 1979.
9. Бараев А. И. ... ... в ... Казахстане Кайнар, Алма-Ата,
1978
10. Дюсенбеков З.Д., Ауэзов А.А., Шах Б.П. ... и ... ... ... ... — Алматы, 1990.
11. Жаңабаев Қ.Ш. Өсімдік шаруашылығы ... ... ... ... Иванников А.В., Түрарбеков А.Т. Солтүстік Қазақстан ... ... ... Ә.Ә., Сулейменова Н.Ш. Егіншілік анықтама-сөздігі. Алматы.
2004.
14. Сулейменова Н.Ш., ... Ә.Ә., ... ҚН ... ... ... ... Е.И, Сандлер Ж., «Сапалы дән өнімді» Алматы Қайнар 1988ж.
16. Ізтаев Ә., Отыншиев Б., ... және ... ... ... 1994ж.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бидай және оның жалпы сипаттамасы. Бидай сапасының физикалық белгілері10 бет
"Ұн сорттарын пішіндеу және бақылау"9 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Тамақ өнімдерінің және шикізаттың сапасын бақылау және бағалау» Дәннің биохимиялық бағасы5 бет
Ірі қара мал фермасының электр жабдықтары16 бет
Азот тотығының бидай алейрон клеткаларының программаланған өліміне әсері30 бет
Азотфиксациялаушы цианобактерия NOSTOC CALSICOLA – ның морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық қасиеттерін зерттеу35 бет
Астық дақылдарымен қоректенудің биологиялық ерекшеліктері9 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының марфологиялық және биалогиялық ажырату белгілері6 бет
Астық дақылдарының тұқым шаруашылығы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь