Қазақ әдебиетіндегі даналық үрдіс

Даналық . адамды басыбүтін және үнемі баурайтын соңғы лебіз, соңғы дау. Даналық өне бойы өткенге көз тастап, тарихқа үңілумен болады, адамның, қоғамның, халықтың қазіргі күйіне өткен шақ және болашаққа қарап, салыстырады, сынайды. Белгілі ғалым Кант айтқан, адамға керек, адамға адам болудың, адам болып өмір сүрудің, қандай қиын жағдайда да адам болып қалудың жолдарын көрсететін философия бөлек, ол. даналық философиясы.
        
        ӘОЖ: 894.2. 342
Ө 87
ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ ДАНАЛЫҚ ҮРДІС
Г.Ә.Өтетілеуова, Г.Ә.Мұраталиева
Ыбырайым Сүлейменов атындағы № 37 ... орта ... ... ...... басыбүтін және үнемі баурайтын соңғы лебіз, соңғы дау.
Даналық өне бойы өткенге көз тастап, тарихқа үңілумен ... ... ... ... ... өткен шақ және ... ... ... ... ... Кант ... ... керек, адамға адам
болудың, адам болып өмір ... ... қиын ... да адам болып
қалудың жолдарын көрсететін философия ... ол- ... ... Оны
біз Конфуцийден, Сократтан, Достоевскийден, Л. ... ... ... таба ... ... дейін философиялық әдебиетте даналықты
философияның өткен шағы деп қарау, сол ... ... ... ... ... ... ... түпкі мәні. Даналықтың не екенін
Сократтан сұрауға тура келеді. Оның ... , ... ... ... өзіңді
басқаларды түсіну, бәріне де түсінікпен қарау.
Философияның даналыққа ... тағы бір ...... ... рухты түсінуге бағытталса, К.Маркстың философиясы
тарихты түсінумен байланысты.
Қазақстан даналығының Кеңес дәуіріндегі диалектика, таным теориясы мен
методикасы, ... ... ... ... ... ... еңбектері
атап көрсетіледі, сонымен бірге ХХІ - ғасырдағы ... ... ... бағыты, нысанасы - өзіне лайық және өзіне тән, ... ... - ... қайтып оралып, қайтадан даналық жолына түсу деген
маңызды ... ... ... ... ауыз әдебиетінің бір түрі – шешендік
өнерден көрінеді.Әдетте, шешендік өнер – ... туып ... ... ... ... ... ... соғыс бітім секілді маңызды мәселелер
сөз болатын сот ... ... ... ... – ақ ... көп
жиналатын астар мен тойлар, міне сондай ... ... мен ... сөз ... ... сыннан өтетін және шынығып шыңдалатын
орындар – форумдар ... ... ... Афин ... ... Рим
шешені Цицерон, XIX – XX ғ. өмір ... орыс ... ... ... қазақ шешендері Төле Әлібекұлы, Қазыбек Келдібекұлы
және Әйтеке Бәйбекұлы, Сырым Датұлы даналықтың даңғыл жолымен ... ... жас ... ... ... ... ... үйіне сәлем бере
барады. Хан үйінде Қараман тана Малайсары бимен ... отыр ... аман ба ? – ... де, бұларды елемей, өздері сөйлесе
беріпті.Сырым жолдасына дауыстап:
-Жүр, ... ... ... адам деп ... жоқ қой, - дейді. Малайсары
жалт бұрылып:
Ата тұрып, ұл сөйлегеннен без,
Ана тұрып, қыз сөйлегеннен без.
-Сырнайдай сайрап тұрған мына бала кім өзі? – деп ... ... ... ... ... ұл ... ержеткені болар. Ана тұрып, қыз сөйлесе,
бойжеткені ... Ата ... ... ... кері ... болар, - дейді.
Малайсары Сырымның тапқырлығына риза болып:
-Сен толған екенсің, мен ... ... - деп ... ... "Бағың
жансын !" - деп батасын береді. ... ... ... жөнінде " Датта бір
бала бар, ақылы данаға парапар" – деген нақыл сөз тарайды.
Қазыбек биге бір адам "Кім ... не ... не қиын ?" – ... үш
сұраққа жауап беріңізші деп қиылып отырып алыпты. Сонда ... ... ... ... ... ... ағайын жақын
Ақылшы болса, ағайың жақын,
Бауырмал болса, інің жақын,
Инабатты болса, келінің ... ... жас ... де әйелің жақын
Алтын ұяң- Отан қымбат,
Құт берекең – атаң қымбат,
Аймалайтын – анаң қымбат.
Асқар тауың- әкең қымбат
Туып ... елің ... ... ар ... ... жар қымбат.
Таусылмайтын дау қиын,
Шанышқылаған сөз қиын,
Дәл осындай жағдайда,
Пана болмас өз ... дерт ... ... серт ... ... ... өрт қиын.
Тентек болса, ұл қиын,
Не істеріңді – біле алмай,
Ашиды сонда бас ... ... не ... не қиын ...... мәні бар, ... ... сұрақтар. Жақындық, туыстық – халқымыздың қанына ... Адам ... арқа ... ... үміт ... ... ең алдымен
жақын – жуығын есіне алады. Қазыбек олардың жақындығына шарт ... ... ... ... деп. ... мен шешендер сөздерінде ойдан шығарып
топшылау жоқ, тәжірибені қорыту орын алады.
Бірде Жанқұтты шешен Құнанбайдың үйінде ... оған Абай ... ... Ол ... ... жас, үйленбеген шағы екен. ... ... ... ... ... баланы қасына отырғызып, оған сұрақ қояды -
Шырағым, дүние неге ... ... ... ... . Үміт адам ... ... тіректерінің бірі.
Абайдың өзі де халқы өзгерер, түзелер, оянар деп көп үміттенді, халқына
өлеңмен де, қара ... де, жеке ... ... де жыр етіп ... Тауы қайтып туңілді де. Сонда да үмітін үзбеді.
Жанқұтты:
- ... ... бола ма ? ... Көз ... көрмейді , - дейді. Кейде адам аяғының ... ... ... ... айтқанда, елемейді, мән бермейді.
Алдымен адам ... ... ... абайлап алуы керек. Сосын барып
алыстағыға, биіктегіге көз тастауға болады, - деп ... ... ... ... ... – мәтелдерден де бастау алады. Қазақтың
мақал- мәтелдерінің терең де бай ... ... ... ... ... ... жан – ... ашып жүрген
жазушыларымыз, баршылық. ... ... ... ... М. Әлімбайды,
ғалымдар Әсет Балғанбайұлын ерекше атап өтуге болады. Олар халық ... ... ... тәлім - тәрбиені, өсиетті бүкіл ... ... ат ... ... Біз мақал – мәтелдерге ... ... ... философиясының мазмұнын алуға тырыстық. Сондай
мақалдарға көңіл бөлсек. Адамға туған жерден ... ... жоқ. Кім ... ... ... де, ол елін , ... жерін аңсап жүреді, барып топырағына
аунап қайту, ауасын бір жұту ол үшін бір ғанибет ... "Ат ... ... – деп ... ... емес пе? ... ... анам демей не дейін!
Туған елді панам демей не дейін!
Сол арқылы асқақ менің ән – жырым,
Сол арқылы асқақ ... ... - ... Ер ... ... ит ... ... – деп халық адамның елге,туған
жерге деген ыстық сезімін дәл ... ... ... ... бар, ... қайда бар!" деген мақалда да терең мағына бар. Бақ ... ... ... жан- ... ... шет елге де ... ... Табыс кілтін
оларға кім әзірлеп қойды? Асан Қайғы ат ... ... ... ... Жоқ. Әзір ... ... табыс болмайды. Бәрі еңбекпен келеді. Қазақ
жерінде, елімізде, ебін тауып еңбек ... ... бәрі ... Адам ... өз елін, туған жерін, өңдеп, көгерту керек. Кіндік қаны тамған
жерге тер ... ... Бұл оның ... ... бері ... ... ... өлшеніп келеді" Оқымаған бір бала,
оқыған екі бала" деген мақал да философиялық тілде айтылады. Оқу, білім,
өнер ... ... ... ... ... ... ... жатқан
қабілеттерін оятады, күш- қайрат береді.
Жырау қиялының байлығы, ... ... ... мен әсемдігі
көне дәуірдегі даналықтың биік өрісін, өзіндік сипатын танытады.Жыраулар
поэзиясының дамып, ... ... пен Асан ... ... әсер ... Жорық жыршысы Доспанбет жырау шығармаларынан
ортағасырлық жауынгер көшпендінің өр ... оның ... ... ... ... ... танылады.
Арғымаққа оқ тиді
Қыл майқанның түбінен,
Аймадетке оқ ... екі ... ... ... қара ... ... уақ ... ұрпақ әулие танып, аңыз кейіпкеріне айналдырған, ал Шоқан
Уәлиханов,
" Көшпенділер философы" атаған Асан ... өз ... ... ... ... жау ... аяп тұрыспа,
Ердің құны болса да,
Алдыңа келіп қалған соң,
Аса кеш те, қоя бер,
Бұрынғыны қуыспа.
Кешіре білу ... ... ... ? ... де, ... да сенетін,
адамдардың осал жерін білетін, шеті түзу, ... кең, ... ... ғана кешірімпаз болады. Жырау туындылары көңіл пернесін дөп ... ... орып ... ... аз ... көп мағына
сыйғызған нақтылығымен, сұлу ... ... асау ... ... ... ... ... біздің дәуірге жеткен шағын
көлемді, шымыр ... көне ... ... – даналықтың дүние танымы,
адамдық табиғаты, этикалық қағидалары айқын аңғарылады.
Даналық ... өз ... ... ... ... ... Құнанбаев. Ол - қандай тақырыпта сөз етсе де жеріне ... ... ... иесі Абай ... ... де үлкен шеберлікпен жыр етті. Өмір
шындығына табанын нық тірей отырып, бұл мәселені кейде даналық ... ... ... - ... ... оны ... өзге қалсаң бос,
Қатының, балаң – досың бар.
Бұл өлең ұлы ... ... жыр ... ... ... ... ... не өзінен бұрынғы қазақтың әдемілікке көзқарасынтарын тамаша
түрде қорыта келіп, қандай әйелді әдемі деп ... ... ... ... ... оның жауабы" әдептілік, арлылық, адамгершілік" болады.
" Біз надан боп өсірдік" деп Ыбырай өзін ... ... ... ... Адам
өзін бәсекеге, жарыста сынайды, көрсетеді. "Қазақтарға керегі – ... ... ... мен ... өнер. Ыбырайдың "Өсиет " өлеңін де
даналықтың, терең түсінігі нышанын айтады.
Бәріміз бір адамның ... бір- ... ... ... бес күндік кетер өтіп,
Атаң барған орынға барасыңыз.
"Бір адамның баласымыз" деген сөзі ... ... ... деп
түсінуге болады. "Оқу – білім бар жұртта" деген ... ... ... ... ... ... туатын әр алуан даналық ойларды кеше ... ... ... ... айтады.
Даналықты философия үшін кездейсоқ, өткінші анықтама еместігі,
керісінше, даналықтың ... ... ... ... тиянақты
дәлелденеді. Менің ойымша даналықтың маңызды жағы және ... ... ... ... – ол табиғатты, қоғамды танумен айналыспайды;
ол табиғаттану және қоғамтану ғылымдарының жетістіктерін талдап, ... ... ...... ... ... қатынасы, адамның
қарама - қайшылыққа, талас-тартысқа толы өмірі.
Даналық ой кешу мен түсінікті керек ететін және олардың мүмкіндігін ... ... ... мәселелер қатарына жатқызылады. Ғылыми
зерттеу жұмысында даналық түсінік ... ... ... ... ... болатын, қазақ даналығының ерекшелігін, өзіндік сипатын даналық
тарихындағы орнын, әлемдік даналықпен сабақтастығын дұрыс түсінуге ...... ... ... даналық тарихы дәстүрден тыс, жаңаша
даналық пен түсініктің қалыптасып, өрістеу тарихы ... ... ... және ... ... көптеген ойшылдардың ілімдеріндегі
еңбектеріндегі әдебиеттегі даналық пен түсініктің өміршең, озық үлгілері
іріктеліп ... ... ... талданады. Қазақ даналығын
зерттеудің методологиялық ... ... ... ... тән ... атап ... Даналық, түсінік, экзистенциалдық
мәселелерді ... ... мен ... жан мен тән, ... ар – ұят, ... ... обал мен сауап, жақсылық пен жамандық, қуаныш пен реніш, ... пен әдет т.т.), ... мен ... ... ... ... ... жұбату; сөйтіп қазақ әдебиетіндегі даналыққа зерттеуге жол
ашылады.
Ғылыми ... ... ... ... ... жыраулар, би –
шешендер, ... Абай ... ... ойлар, пікірлер бұдан бұрын
жарық көрген зерттеушілердің пікірін қайталамайды, жалғастырып, толықтыра
түседі.
Діндегі, әдебиет пен өнердегі даналық пен ... ... ... ... ...... тақырып бола берері сөзсіз.
Сөзіміздің соңында Абайдың ... ... ... ... ... анық ... кетпес далаға. Осы ойлардың сүйеніші–даналық пен түсінік.
Пайдала нылған ... ... " Қаз ... ... Егемен Қазақстан 1991 ж. 16
қараша.
2."Бес ғасыр жырлайды" 1 том 26 ... ... ... ... 1991 73 ... А. " Ғасырлар мұрасы" Алматы 1988ж
5.С. Негімов "Ақын даналар"
6.Р. Бердібаев "Кәусәр ... ... ... ... ... тарихы" Алматы " Санат" 1997 ж.
8.Билер туындыларындағы даналық жөнінде:Нысаналы А.Төле ... 1991 ж. 30 ... ... ... – сын ... мен зерттеу. Алматы – 1986 ж.
10. Келімбетов Н. ... ... ... ... ... 1986 ж.
11. Қыраубаева А. Ғасырлар мұрасы Алматы 1988 ... ... ... сарыны Алматы 1968 ж.
ТІРКЕУ ФОРМАСЫ
1. Тегі, аты – жөні ... : ... ... ... ... ... атағы: ... ... ... : № 37 ... 10 сынып оқушысы
4. Мекен – жайы (индекс көрсету міндетті): 1 бұр. Крупская № 26 А
5. Телефон ... ... ... ... 43 – 08 – ... E – mail ... ... – 08 – 22
8. Мақала тақырыбы : ... ... ... Секция: ... ... ... ... : ... Қонақ үй орындарын брондау қажеттігі (ия, жоқ) : ... ... ... сөз ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шәкәрім шығармашылығындағы діни терминдердің маңызы8 бет
Ахмет Байтұрсынов - әдебиеттанушы12 бет
Ресейде тәрбие, мектеп және педагогикалық ой-пікірдің дамуы. (ерте кезден бастап ХҮІІІ ғасырға дейін)7 бет
Қазақ поэзиясындағы жыраулық дәстүр20 бет
Қазақ–ұйғыр мақал-мәтелдерінің паремиологиялық жүйесі26 бет
Құлыншақ ақынның әдеби мұрасы43 бет
Әдеби эстетикалық ой-пікірлердің тууы.Әдебиет теориясының методологиясы.Қазіргі әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория8 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Сентиментализм14 бет
Қазақ әдебиетіндегі әдеби портрет: ерекшелігі, маңызы, сипаттамасы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь