9-сыныпқа арналған билингвальді физика сабағы: Энергия және оның түрлері

Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Долайты ауылы
«Долайты орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі
Физика пәні мұғалімі: Хавайдуллаева Хуршидям Исадуллаевна
Физика пәні бойынша билингвальді оқыту бойынша:
1. Оқыту мен оқудағы жаңа әдіс-тәсілдер
2. Сыни тұрғыдан ойлануға үйрету
3. АКТ
4. Жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту
5. Бағалау
6, Көшбасшылық
- Дене импульсі дегеніміз не?
( Что такое импульс тела?
Жисим импульси дегеинимиз немә? )
- Күш импульсі деген не?
( Сила импульса
Күч импульси )
- Дене импульсінің өзгеруі қандай шамаға тәуелді?
( Как находится приобретаемый телом импульс, если известны сила и время ее действия?
Жисим импульсинииң өзгириши қандақ миқдарларға бағлиқ?)
- Импульстің сақталу заңы
( Закон сохранения импульса
Импульсниң сақлиниш қануни )
- Күш және дене импульсі арасындағы байланыс
( Как проявляется закон сохранения импульса при столкновении тел?
Күч вә жисим импульслири арисида қандақ бағлиниш бар? )
- Реактивті қозғалыс
(Раективное движение
Реактивліқ һәрикәт)
ІІІ . Сабақ мақсатымен танысу: Механикалық энергия және өлшем бірлігі, кинетикалық және потенциалдық энергия, дененің толық энергиясы
( Механическая энергия:кинетичекой и потенциальной)
(Механикилиқ энергия:кинетикилиқ вә потенциаллиқ )
Механикада денелердің тұйық жүйесі үшін өзгеріссіз сақталатын шама - энергия.
Механикалық энергия - дененің механикалық күйінің сипаттамасы. Механикалық энергия деп, дененің механикалық жұмыс жасай алу қабілетін айтады .
Жұмыс сияқты, энергия да тек сандық мәнімен сипатталатын скалярлық шама болып табылады. энергияның өлшем бірлігіне жұмыс бірлігі джоуль (Дж) алынады.
( Механическая энергия обозначает буквой Е измеряется в тех же единицах, что и работа т. е. в джоулях (ДЖ)
Мехиникилиқ энергия Е һәрипи билән бәлгүлиниду, иш, ички энергия охшаш Дж-да ениқлиниду )
Механикалық энергияның екі түрі бар:
Механическая энергия
Механикилиқ энергия
Кинетическая энергия Потенциальная энергия
Кинетикилиқ энергия Потенциаллиқ энергия
(энергия движения) (энергия взаимодействия)
Е к Е п
- Кинетикалық энергия - Ек
- Потенциалдық энергия- Еп
Қозғалып келе жатқан дене энергиясын кинетикалық энергия деп атайды . Мысалы, ұшқан құстың, атылған оқтың, соққан желдің кинетикалық энергиясы болады. формуласы: Е к =
( жылдамдық-илдамлиқ-скорость )
Ал потенциалдық энергия дегеніміз - денелердің өзара әрекеттесуіне немесе дене бөлшектерінің өзара орналасуына байланысты болатын энергия.
Мысалы, бөгетке жиналған судың, керілген садақтың, сығылған немесе созылған серіппенің т. б потенциалдық энергиялары болады. Формуласы: Е п = mgh
(Биіктік-егизлик-высота
Еркін түсу үдеуі-әркин чүшүш иштиклиши-ускорение свободного падения)
Е толық =Е п + Е к = const
Потенциалдық және кинетикалық энергиялардың қосындысы толық энергияны береді.
Энергияның сақталу заңы: табиғаттағы энергия жоғалып кетпейді және жоқтан пайда болмайды, ол тек бір түрден екінші түрге айналады.
Биіктік- егизлик - высота,
Жылдамдық- илдамлиқ -скорость
Еркін түсу үдеуі-әркин чүшүш иштиклиши-ускорение свободного падения
І. Есептер шығару
- Жер бетінен 100 км қашықтықта дөңгелек орбита бойымен қозғалып жүрген, массасы 1300 кг Жердің жасанды серігінің кинетикалық энергиясын есептеңдер
- Егер үйдің әр қабатының биіктігі 3м болса, онда массасы 75 кг адам баспалдақпен бірінші қабаттан алтыншы қабатқа көтерілгенде ауырлық күші қандай жұмыс атқарады?
- Бала динамометрді созып, өзінің тарта алатын ең үлкен күшін анықтады. Ол 400 Н-ға тең болып шықты. Серіппені созғанда бала қандай жұмыс атқарады? (серіппенің қатаңдығы 1 Н/м)
- Шойын тоқпақтың 8 м биіктіктен түскен кездегі энергиясы 18000 Дж болса, оның массасын анықтаңдар
ІІ. Физикалық диктант
- . . . . деп дененің механикалық жұмыс жасай алу қабілетін айтады
( Механикалық энергия-механикилиқ энергия-механическая энергия )
- Дененің массасы мен оның қозғалыс жылдамдығының көбейтіндісі. . . деп аталады
( Дене импульсі-жисим импулси-импульс тела )
- . . . өзара әркеттесетін денелер импульстерінің қосындысы өзгермейді
( Тұйық жүйе-изоляцияләнгән система-при взаимодействии двух тел)
- Қозғалып келе жатқан дене энергиясын. . . деп атаймыз
( кинетикалық энергия-кинетикилиқ энергия-кинетическая энергия )
- Дене импульсінің өзгерісі. . . тең
(күш импульсі-күч импульси-импульс