Жазуға үйрену үшін жүргізілетін жұмыстары

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

1 Жазуға үйрену үшін жүргізілетін жұмыстары

1.1 Жазуға үйретудің әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.7
1.2 Сауатты жазуға үйрету әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.10

2 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар

2.1 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11.18
2.2 Қатені болдырмау үшін жүргізілетін жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18.20
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.22
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, көркемдей шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Жазудың әдістемесі басқа ғылымдар сияқты қалыптасып, дамып келеді. Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20 – жылдары Ю.К.Фаусек 5 жастан жазуды үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен көркем жазуға кері әсерін тигізетіні дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.
Мұндай көркем жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
Осындай мәселелерді шешу барысында басқа елдермен тәжірибе алмасып отырды.
АҚШ елінің кей
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
2. Н.Әміриев. Ойдыңкөрінісі.// Қазақтілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
3. Н.Кенжебекова. Оқушылардыңкөркемжазудағдыларынқалыптастыру. // Бастауышмектеп, 2005, №8.
4. Ұ.Бейсенбиева. Сауаттыжазуғаүйрету.// Бастауышсыныпта оқыту,2005,№2 .
5. Ғ.Абашыкова. Сауаташу. // Бастауышмектеп, 2004, № 11.
6. Ә. Хасенов.Қазақтіліоқулығынаметодикалықнұсқау. Алматы, 1986.
7. Д.Бірімжанова. Сауаташу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
8. Ғ.Тұрманбекова. Әліппесабағы. // Бастауышмектеп, 2004, № 7.
9. Қ.Бозжанова.
        
        Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар
Жоспар
Кіріспе...................................................................................................................3-4
1 Жазуға үйрену үшін жүргізілетін жұмыстары
1.1 Жазуға үйретудің әдісі...................................................................................5-7
1.2 Сауатты ... ... ... ... байланысты жүргізілетін жұмыстар
2.1 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар...........................................11-18
2.2 Қатені болдырмау үшін жүргізілетін жұмыстар.....................................18-20
Қорытынды ... ... ... өзектілігі. Бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды ... ... ... жазу ... талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Жазудың ... ... ... сияқты қалыптасып, дамып келеді. Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20 - ... ... 5 ... ... ... ... екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.Жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері ... ... ... ... ХIХ ... аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен көркем жазуға кері ... ... ... ... тасталынды.Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.Мұндай көркем жазу ... ... ... оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
Осындай мәселелерді шешу барысында басқа елдермен тәжірибе алмасып отырды.
АҚШ ... кей ... ... ... ... ... басып үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға үйретуден дамып отырды.Бірінші ... ... осы ... ... ... ... ... даярлайды. Сонымен қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. ... ... ... М.Ричердеон айналасты.
Оның ойынша жазуға оқытудың алғашқы кезінде оқушыны таза параққа жазып үйрету керек деп есептеді. Қазіргі ... бұл ... ... ... ... ... көрейікші: техника жоғарғы деңгейде дамып, тіпті адам қолымен емес арнайы машинкамен жазғанда,жазуға үйретудің қажеті бар ма? ... ... қай ... ... да жазуға үйрету міндетті түрде қажет.Себебі, қазіргі кезде өз ойын еркін жаза алатын,сауатты адамдардың қоғамда маңызы зор. Міне ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларына көркем жазу пәнін оқытуда тиімді әдіс - ... ... жазу ... ... ... ... ... көркем жазу сабақтарының жаңаша жүргізілу мүмкіндігін қарастыру білім беру саласында өте маңызды, әрі ... ... - ... ... көркем жазу пәнінің маңыздылығы, оны оқытудың бала тәрбиесінде алатын орны.Зерттеу пәні - Бастауыш сыныптағы тіл сабақтары: ... ... ана ... ... ... ... - Бастауыш мектептің бірінші сыныбына арналған жазу үлгілерін санақ бойынша ... ... ... үйрету тарихының классификациялық кестес, көркем жазуда қолданылатын ... ... ... ... ... - ... мектепте тіл сабағындағы көркем жазуды оқыту мен жүргізілу мүмкіндіктерін ашып, ... ... ... өзі ... құру ... ... ... мәні - көркем жазудың жалпы даму ... ... ... ... ... ... еңбектеріне шолу жасалынды.
Курстық жұмыста қолданылған зерттеу әдістері - ... ... шолу ... ... анализ - синтез, бақылау - байқау т.б. ... ... ... өміршеңдігі - оқу мен жазуды байланыстыра ... жеке ... ... да жан - ... ... дами ... ... құрылымы - кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,қосымша және әдебиеттер тізімінен қосымшадан тұрады
1Жазуға ... үшін ... ... ... әдісі
Бастауыш сыныптардағы жазу сабақтарының мақсаты - балалардың жазу тілі дағдысын қалыптастыру.
Жазу дағдысының психологиялық негізгі мидың үлкен жарты шар ... ... ... бір-бірімен күрделі байланысқа түсуі, екінші сигнал системасының жинақталып, бір арнаға бағытталуы болып табылады. Жазу тілі көзбен қабылданады, қолмен іске ... Ал ... ... ... ... нерв ... ... өтеді.
Жазу тілі ауызша сөйлеуден кейін шықты, сондықтан да ол үнемі ауыз тілге сүйеніп отырады. Ең алғашқы, ерте дәуірде адамдар қандай да ... бір ... ... мәліметтерді кейінгі ұрпаққа қалдыруға болады. Сөйтіп ондай мәліметтерді түрлі суреттермен белгілейді. Бұл кезең - идеографиялық сөйлеу кезеңі деп ... ... ... ... бір ... ... ... еске түсіру рөлін атқарады.
Кейінірек иероглифтік жазу шықты. Бұл заттарды немесе ... ойды ... ... қазіргі қолданып жүрген жазуымыз алфавиттік жазу. Бұл кейінірек шыққан.
Жазудың құрамына алфавит, графика және орфография (емле) енеді. Алфавит - ... ... ... бір ... ... тәртібі. Графика - дыбыстың, буынның немесе сөздің айтылуы қалай болса солай ... Ал ... ... ... бір ... келтірілген ережесін сақтап жазу.
Алфавит пен графиканы меңгеру - оқу мен ... ... ... ең ... ең ... ... ең ... дағдыларын қалыптастыруды көздейді. Алайда жазуды меңгеру оның тағы бір басты бөлігі орфографияны (немесе ... ... ... игеруді қажет етеді.
Бастауыш сынып оқушылары орфографияны игере отырып, сауатты жазуға дағдылану барысында графикалық түрде қарым-қатынас жасау ... ие ... яғни ... ... және таным мүмкіндіктерін жетілдіре береді, жеке басының жалпы даму деңгейі жоғары дәрежеге көтеріле береді. ... ... ... ... ... өзі ... сөйлеудің өзіне тән ерекшеліктері бар. Мысалы, жазбаша сөйлеудің қабылдаушыға әсер ... ... ... жоқ; ол бүкіл оқушы қауымға арналады; онда автордың эмоциясы мен сезімі, толқуы мен мұңаюы, қуанышы ... ... бәрі сөз ... ... жазу тілін қабылдау қиялдың жұмысын қажет етеді т.с.с.
Бұл айтылғандар бастауыш сынып оқушыларының жазу тілін дамыту мәселесінің күрделі екендігін көрсетеді, яғни ... жазу ... ... ... алдымен оларды жазудың өзіне дағдыландырып алу керек. Жазу дағдысының бастамасы ... әр ... ... ... қосу сызықтары) сызып, жүргізу арқылы жаттықтырылады.
Бұл кезеңде бала басымен, ... ... ... ... ... ... екі ... қисайып, неше түрлі қозғалыстар жасайды.
Алайда мұғалім тиімді жаттығулар ұйымдастырса, көп ... ... ... ... ... ... түседі. Ал, кейін әріп бөліктерін аса күш салмай-ақ қосып жаза алатын болады. Жаттығулардың ... жазу ... ... ... ... одан соң ... сөздерді де кідіріссіз жаза алады.
Дей тұрғанымен балалар жазуға лезде дағдыланады ... жөні жоқ. ... ... кейбіреулері бір, тіпті екі жылға дейін жазу дағдысын толық меңгеріп кете алмайды. Мұндай балалармен жеке ... ... ... ... ... кейін жаңа міндет - сауатты жазуға (немесе орфографияға) үйрену міндеті туады.
Орфография жазудың бүкіл жағдайларын тәртіптейді. Оған ... ... ... таңбаларын қолдану тәртібі, әріпті таңдау, бірге және бөлек жазу т.б.с.с.) оны дұрыс қолдану ... ... ... ... ... түсіне отырып жазу арқылы алған білімдерін бірте-бірте дағдыға айналдыра түседі.
Бір орфографиялық амал автоматталғаннан кейін ... ... ... ... құбылыстар саналы түрде меңгеріле бастайды.
Қазақ тілі орфографиясының негізгі қағидасы - ... ... яғни ... ... ... дыбысы қосымша аралығында да (бас-шы, башшы емес), сөз ... да ... ... емес сақталып жазылады.
Тілімізде орыс тілінен енген, аяғы үнді ... - ... ... ... ... бар ... ... педогог т.б.). Бұл сөздердің соңғы үнді дыбыстары ... ... ... ... яғни д, г, б, ... қатаңдап т, к, п дыбыстарына айналып айтылады. Мұндай сөздерге ... ... ... ... ... ... педогогке, клубтан т.с.с. Бұлар грамматика ережелеріне сүйеніп үйретіледі.
Қазақ тілінде фонетикалық қағидаға сүйеніп, естілуінше жазылатын сөздер көп-ақ: қалам, кітап т.б. ... ... ... ... ... қағидамен, естілуінше жазылады: қыстыгүні, ашудас т.б.
Қысқасы, жазуға үйрету әдістемесі тіл ғылымының ерекше бір саласы болып табылатын жазу теориясына ... ... ... ... ... жазуға үйрену жұмысы грамматикаға сүйенеді. Мектепте грамматиканыы оқыту неғұрлым жақсы жолға қойылса, оқушылардың сауаттылығы да соғұрлым жоғары болады. Олай ... ... бір жазу ... негіз болатын грамматикалық құбылыстар саналы түрде ұғындырылып, содан кейін қорытынды шығарылуы қажет. Мұнда ережені мәніне ... құр ... ... сақ ... ... тіл ... мен жазу ережелерін анық етіп түсіндіріп, оқушыларға сол ережелерді меңгерту тәсілдерін қарастыруы тиіс. ... ... да ... сөз немесе оған жалғанған қосымшалар басқаша болмай, неге солай жазылғанына оқушы түсініп және оқыған ережесіне сүйеніп оны дәлелдей алатын ... оның ... ... ... Ал ... ... ... бергенімен, неге солай жазылып тұрғанын дәлелдей алмаса, ... ... ... ... ... ... ... да, ол білгендерінің сауатты жазуға пайдасы шамалы болады. Сондықтан балалар мұғалімнің басшылығымен, тіл құбылыстарын, емле ережелерін бақылап, талдауға ... ... ... ой жүгіртуге, сипаттауға, өз беттерімен жазған жазу жұмыстарында ... ... оқу ... ... тіл ... саналы түсінумен қатар, тілдің нақты фактілерін де білулері қажет. ... ... ... ... ... балалар есте қалдыра алады; сөйлемдегі сөздердің жалғауларын ажыратып ... бере ... ... ... ... құрауға келгенде оны қолдана алмайды. Егер олар сөйлем құрағанда сөздердің арасындағы байланысты анықтау арқылы, жалғаудың қызметін көңіл аударып дағдыланса, мұндай ... ... ... ... да сақтауға тырысады. Бұл үшін сөйлемдегі бір сөзден екінші сөзге сұрақ қойып дағдылану қажет. Мысалы, мен ... ... ... ... ... ... ... үшін аналогия арқылы жаза білудің де маңызы зор. Ереже, қандай да болмасын, тек жалпы ғана нұсқау немесе түсінік береді. Яғни онда ... бір ... ... ... бір ... ... ... көрсетіледі. Сондықтан оқушылар бір ережені меңгеру барысында дайын мәтіннен ұқсас мысалдарды таба білуге немес ... ... ... алуға тиіс. Оқушылар сол ережені оған ұқсас басқа жағдайларда қолдана алатындай дәрежеге жеткенде ғана ... ... ... деп ... ... ... сауатты жазуға үйрену үшін сөздерді дыбыс құрамына, буын жігіне ... ... әріп ... ... әріп алмастырып алмауға бірсыпыра көмектеседі. Мұндай жаттығулар ІІІ- ІV сыныптарда да жүргізіліп отырады.
Тіліміздегі жазылуы айтылуынан өзгеше құлын, жұлын, күрек, ... ... ... тек есту ... ... жазуға болмайды. Көбіне оларды салыстыру жолымен талдаудың жәрдемі тиеді. Сондай-ақ - ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе ... ... ... түрімен, мен, бен, пеншылауларын септік жалғауларымен салыстырып байқаудың да маңызы күшті. Сөздердің ұқсастықтары мен ерекшеліктерін, теріс жазылуынан ... ... ... ... ... ... екі жақты болып шығатынын балаларға ережені түсіндіргенде де, жаттығулар жүргізгенде де, олардың жазуларындағы қателерді түзеткенде көрсетіп, түсіндіріп отырудың ... көп ... - ... ... ма т.б.).
Сөйтіп, сауатты жазуға үйрену үшін аналогия, салыстыру, талдау, жинақтау, жалпылау, нақтылау сияқты ой операцияларының іске асуы ең маңызды шарт ... ... ... ... ... қол қозғалысы арқылы қабылдау мен елестетудің алатын орны ерекше екені белгілі. Көп оқитын тіпті ережені тамаша білетін оқушы да ... ... ... ... көп жібереді және жазуының ұсқыны да тартымсыз болады. Сондықтан әсіресе бастауыш класс балалары үшін танымның есту, айту, тыңдау, көру және ... ... ... қалыптасатын функцияларын жүйелі түрде үйреніп, алғашқы кездің өзінде-ақ жақсы естіп, тыңдай алып, дыбыстық құрамға ойша тәртіппен талдау жасай ... ... ... т.б. ... ... ... маңызы орасан зор болатынын естен шығармауға тиіспіз.
Сөйтіп, жоғарыда айтылғандарды қорыта келгенде, оқушылардың сауатты жазуға үйрету үшін ... ... ... ... болсақ, олар төмендегідей:
* Мұғалім жазылатын сөздің немесе сөйлемнің мағынасын, мәнін оқушының түсінетіндігіне әбден көзі жеткеннен кейін ... ... тиіс ... кейде мағынасына жете түсінбегендіктен қате жібереді).
* Сөзді дұрыс айтуға, ұқыпты жазуға, жазғандарына ой ... ... ... ... ... ... Үнемі талдау жасау: түбірлес сөздер табу, сөз тіркестері арқылы сөйлем құрастыру, ұқсастығы мен ... ... - ... ... оқушының ойлауын арттырып, материалды меңгеруге жағдай жасайды.
* ... ... сөз ... ... сөз ... ... синтаксистік талдаулар іске асырылып, сөйлеуге үйрету жұмыстарымен байланыстырыла жүргізіледі. Арнаулы орфографиялық жаттығулар ... ... тіл ... жаттығулары мен (мазмұндама мен шығарма) кезек жүргізіледі.
* Сөздік жұмыс үздіксіз жүргізіліп отырады. Әр ... ... да ... әлсіз жақтары болады (кей сөздерден қате жіберу т.б.) Мұғалім ... ... ... жұмысын жеке жүргізеді.
* Сауатты жазу дағдысын қалыптастырудың маңызды шарттарының бірі - орфографиялық қате, сөйлеу қателерін ... үшін ... ала ... ... ... ... бір ... дағдылану біраз уақыт жаттығуды қажет ететіні сияқты, сауатты жазуға ... ... да көп ... жаттығуды талап етеді. Сондықтан өтілгеніне біраз уақыт болған материалдарды жүйелі түрде еске түсіріп отыру пайдалы.
Жазуға үйренуде уақытша нерв ... ... ... ... ... ... рефлекс арқылы қалыптастырудың мәні ерекше болып табылады. Мұның мәнісі балаға ... ... ... ... ... гөрі., өздеріне тапқызу, оларды ізденіп, қиналуға мәжбүр ететіндей тапсырмалардың тиімді ... ... ... ... барлығының да мақсаты қалыптасқан уақытша нерв байланыстарын (дағдыны) сақтау (сауатты жазу дағдысын) екенін жақсы ... ... ... ... шеберлігін ұштап отырған мұғалім ғана жұмысын ойдағыдай ұйымдастыра алады.
2 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар
2.1 ... ... ... жұмыстар
Орфографиялық ережелерді түсіндіруден бұрын балалардың алдына олар шешуге тиісті мәселе қойылуы керек (мысалы, ... ... от пен ... сақтан мысалдардың арасында қандай айырмашылық бар? қайсысында бөлек, қайсысында бірге жазылуға тиіс? сияқты). Мұндай жұмыс балалардың зейінін сабаққа ... ... ... еске ... ... байланысты жаттығу жұмыстары әр түрлі факторларға негізделеді:
* Көру, қимыл факторларына негізделетін көшіріп жазу.
* Есту ... ... ... ... жазу (мұғалім оқып берген немесе оқушы оқыған ... ... ... диктант, мазмұндама жұмыстарын алуға болады).
* Орфографиялық тапсырмалар бар жаттығулар: қалдырылып кеткен әріптерді тауып жазу немесе түзетіп жазу т.б.
Жазу жұмыстарының бұл ... ... ... тығыз байланысты, яғни таза біреуінің қолданылуы мүмкін емес. Мысалы, диктант есту қабілетіне негізделгенімен, көру қимылсыз іске ... т.б. ... ... сияқты топтау тек шартты түрде, жаттығудың қай түрінде негізгі мәселенің қайсысы екендігіне мұғалімдер көңілін аудару мақсатында ғана көрсетіліп отыр.
Жазу ... ... ... ... ... ... іс жүзінде сыналған жаттығулардың негізгі түрлері мынадай:
1.Грамматикалық-орфографиялық талдау ( қараңыз). Бұл - ... ... және ... құбылыстардың ара қатынасын түсінуге, орфографиялық қиыншылықтарды таба білуге, басқалардың ... ... ... таба ... ... Бұл ... өз алдына жаттығу ретінде бөлек немес басқа жаттығулардың элементі ретінде де жүргізіледі (мысалы, көшіріп жазуда, диктантта т.б.).
Оқушылардың ... ... ... ... ... Бұл үшін әр оқушы алдын ала карточка ... ... зат ... ... ... талдау барысында мұғалім бір септік жалғауының қалай жазылатынын сұрағанда оқушы тиісті карточканы көтереді. Сонан кейін жазады. Бұл мұғалімге оқушылардың білім ... ... ... ... ... ... ІІ сыныпта сөзбе-сөз, механикалық көшіру іске асырылады. Кейін бірте-бірте: деформаланған ммәтінді (картинадағы рет бойынша) көшіру, сөз ... ... ... ... ... көшіру, толық көшіру т.с.с. ұйымдастырылалды. Көшіру жұмыстарында керекті әріптердің, сөздердің, сөз тіркестерінің ... ... сөз ... ... ... ... шағын анықтау, жақшаға көрсету т.с. белгіленеді.
Балалар көшіру техникасына үйретіледі (әуелі оқып шық, буындап оқы, ойлан, мағнасына түсінесің бе, қалай ... ... ... ... жазып болған соң тексер т.б.). Жазғандарын түп нұсқасымен салыстырып, қатесі болса, түзейді. Көшіруге арналған материал қызықты, түсінікті болуға ... ... ... ... Мұнда тақтаға жазылған мәтін оқылады, талданады, содан соң ... ... ... ... жазады. Кейде мәтін талданғаннан кейін үйге беріледі. Жазып болғаннан соң ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. көшіріп жазудың бұл көрсетілген түрі диктант болғандықтан мұны көру диктанты деп ... Бұл ... ... ... өткенде пайдалы. Әдетте жазылуы қиын сөздердің тізімі оқулықтардың соңында беріледі мұндай сөздердің ... есте ... үшін ... ... әдіс ... ... қойып іштерінен және дауыстап оқып шығыңдар. 2. Мағынасына көңіл бөліңдер; үй ... ... ... бір ... ... Т.с.с. 3. Буындап оқыңдар және жазыңдар. 4. Әсіресе ... қай ... есте ... ... сол ... ... сызыңдар. 5. Жазғандарыңды сөздік бойынша тексеріңдер. 6. Сөзді екі-үш рет ... ... ... ... ... сөз ойлап жазыңдар. 7. әріпі бар сөзді топтаңдар т.б.
Жазылуы қиын сөздер жаттығуларға кірістіріледі, ... рет ... ... ... ... ... жасауға байланысты жүргізілетін жұмыстар қиын сөздердің орфограммасы есте қалдыруға жақсы жәрдемдеседі (сөздік дәптері бірнеше бөліктерге бөлініп, цифрмен белгіленеді (1, 2, 3, ...). ... ... ... бесінші бетінде әріпі кездесетін сөздер кездеседі.
Еркін көшіру. Балалар әуелі мәтінді оқып шығады, талдайды, сонан соң ... ... ... ... есте ... қалай ұғынса солай жазады. Грамматикалық тапсырмаларға байланысты көшіру. Сөздің немесе сөйлемнің бір бөлігі өзгеріссіз сол қалпында, ... бір ... ... ... ... қойған жерін ойлап тауып немесе қосып, өзгертіп жазады: қалып қойған әріптер мен буындарды ... ... ... ... қосу ... ... аяқтау, берілген сөйлемнің немесе сөздің тұлғасын өзгертіп жазу сияқты тапсырмалар орындалады.
Мұнда мәтінді көріп қабылдау жеткіліксіз, сонымен қатар оны ойлап, ... ... ... Көшірмес бұрын балалар алдарында тұрған міндетпен танысады, мәтінді ... ... ... тапсырманы әуелі ауызша шешіп алып, жазуға соңында ғана кіріседі. Жұмыстың бұл түрін ... ... ... деп те атайды.Қазіргі оқулықтарды жаттығудың бұл түрі кең ... ... ... тіл ... ... ... ... беру (жазбаша) түрінде кездеседі. Бұл жұмыс балаларды мазмұндама мен шығарма жазуға дайындау мақсатында қолданады.
Балалардың орфографияға үйренген дағдылары мен шеберліктерін ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдерді немесе жеке сөздерді оқиды. Оқушылар оны аяғына дейін тыңдап, естерінде ұстайды, ... ... ... ... ... ... ... мұғалім мәтінді тұтас оқып шығады. Балалар жақсылап тыңдап отырады. Содан кейін түсініксіз деген сөздердің мағынасын түсіндіреді. Мұғалім әрбір сөйлемді қайта оқып ... ... ... ... ... тыңдалады. Сөйлемді жазбас бұрын мұғалім балалардың зейінін ондағы қиын ... ... ... ... ... ... Оқушылар тиісті дыбыстарды көрсетеді, ережесін айтып береді, олардың қателескен жері болса түзетеді. Осындай жұмыстардан кейін ғана балалар ... ... ... ... кезде әр сөйлем оқылып, талданып барып жазылады. Кейін балалар жұмыстың бұл түріне дағдыланған кезде, бірнеше сөйлем бірден оқылып, олардың ішінен ... ... ... мен ... қиын ... ... ғана талданады, ал одан әрі мәтін тұтас оқылады да, сөздер іріктеліп алып ... ... соң ... әр сөйлемді оқып, балалар жазады. Егер балалар белсенділік көрсетіп, сөздердің қалай ... ... ... ... қарайтын болса, онда диктанттің тиімді болғаны.
2.Іріктеу диктанты. Мұның ескерту диктантынан айырмашылығы - ... ... ... ... ... ... отырмайды, оның ішінен белгілі бір ережеге қажетті сөздерді немесе сөз ... ... ... ... бұл ... уақыт үнемделеді, қажетті сөздер мен сөйлемдер көбірек жазылады, ең бастысы оқушылар мәтінді аса ... қоя ... ... мәжбүр болады.
3.Түсіндіру диктанты. Мұнда мәтін жазылып болғаннан кейін ғана талданады, қателері түзетіледі. Диктанттың бұл түрін жазуға кірісерде ... ... еске ... Мұны ... диктантынан бақылау диктантына өткел ретінде жүргізілетін жұмыс деуге де болады. Түсіндіру ... бір түрі ... ... ... ... де ... ... диктантының бір түрі ретінде сөздік диктантын да жүргізуге болады. Онда сөйлем де, мәтін д е емес, жеке сөздер айтылады. ... ... ... келтіретін немесе ережелерге бағынбайтын сөздер алынады. Сөздік диктант ұзақ болмайды, 5-10 минут ... ... ... аяғында жүргізіледі. Мұғалім жеке сөздерді айтады, балалар жазады, жазғандарын сөздіктен қарап түзетеді. Үнсіз диктант ұйымдастырылады. Онда мұғалім қажетті ... ... (аю, ... ... ... ... ... комбайн т.б.), ал балалар бірден жазады немесе керекті әрпі бар карточканы көрсетіп, сонан соң жазады. ... ... 10-15 ... ... ... ... диктант. Мұғалім тақтаға қажетті сөздерді жазады. Кейде сурет немес бір ... ... ... ... бір ... сөйлемдер құрайды. Шамамен қолданылатын ережелер беріледі (еске түсіріледі). Балалар сөйлемдегі сөздерді дұрыс тұлғада тұрған-тұрмағанын байқайды, ... ... ... ... бұл ... таза диктант деуге болмайды, сөйлемді балалардың өздері құрастыратын болғандықтан мұны шығарманың кіріспесі деуге ... ... ... балалардың тілін дамыту үшін де өте қолайлы, өйткені оқушылар ... ... ... ... ... де ... ойлап табады.
5.Ерікті диктант. Бұл мазмұндама деп аталады. Бірақ мазмұндамадан оңайлау. Диктант деу себебі - ... ... оқып ... ал ... ... - ... ... диктанттай, мәтінді мұғалімнің оқуы бойынша сөзбе-сөз емес, естерінде қалғандарын ғана жазады. Мәтін оқылмас бұрын қажетті ережелер еске түсіріледі. Мұғалім мәтінді ... ... ... соң оның 5-6 ... оқиды. Әрбір оқылған үзінді оқушылар жаттау алатындай, өте қысқа болмауы керек. Оқушылар оқыған үзіндінің ... ... ғана ... ... бұл түрі де тіл ... ... ... көрсетілген жұмыстардың барлығы орфографиялық дағдыны автоматтандыру мақсатын көздейді.
6.Бақылау немесе тексеру ... Бұл ... ... ... мен қалыптасқан дағдыларына тексеру мақсатында жүргізіледі. Мұнда оқушы өзі ... ... ... өз ... өз бетімен байқай алады. Мұғалім қандай да болмасын бір орфографиялық ережені ... ... ... жөнінде мәлімет алады. Қандай ереже қайталану керек, кімге қандай ... ... - соны ... Егер диктанттың нәтижесі бүкіл класс бойынша нашар болса, қайталау диктанты жүргізіледі. ... ... сол ... өзі ... ... ... ... ұқсас мәтін алынып, қайталанады, диктант жаздырылады.
Жұмыстардың жүйесі: Орфографиялық жаттығулардың бірнеше кезеңі бар: а) алғашқы кезеңде, әдетте, оқулықтағы ... ... ... ... материал алынады. Бұл материалдар мұғалімнің көмегімен талданады, оқылған ереже бойынша, жазылған сөздер табылады, нақты үлгі бойынша балалар ... ... ... ... ... Мұнда оқылған орфограммаға сай, жеке сөздер, сөз ... ... ... ғана ... Мұны ... бекітудің алғашқы кезеңі деуге де болады.
ә) Екінші кезеңде де дайын мәтін: сөз, сөз тіркестері, сөйлемдер беріледі. Мұнда ... ... ... сай, ... ... ... ... де жататындары болады. Ұсынылған материалдардың ішінен балалар керектісін, оқылып отырған ережеге сай келетіндерін ... ... ... неге ол ... ... ол сөз бұл ережеге сай келе ме дәлелдейді. Бұған қосымша, балалар сұрақтарға ... ... ... ... жазады.
Бұл кезеңдегі ең көп қолданылатын жаттығулар: көшіріп жазу, үлгі сұрақ бойынша, сөзді, сөйлемді аяқтап жазу. Бұл - ... білу ... деп ... ... ... қолданып үйрене бастайды, жазғандарын дәлелдеп, негіздей алады. Сөздердің жазылуын әуелі дәлелдейді, сонан соң ғана жазады.
б) балалар ... ... ... ... ... ... ереженің объектісін тауып бере алады. Мұнда жеке сөйлемдер де тұтас мәтін де беріледі. Балалар мәтінді ... ... ... сөздерді үлгі, сұрақтарсыз, өздері тауып жазады; бұл кезде ескерту, түсіндіру, іріктеу диктанттары жаздырылады. Бұл үйрену ... деп ...
в) ... ... ... бастау кезеңі. Мұнда балалар орфография туралы ғана емес, жазу жұмыстарының басқа жақтары (мазмұны, лексика, синтаксис, ... ... де ... Бұл ... ... ... ... орындап, көшіріу жұмыстарынан басқа, ескерту диктанты, түсіндіру, ерікті, шығармашылық, бақылау диктанттары, түрлі мазмұндама, шығармалар жазады.
г) ... ... ... ... ... бірыңғай сөздерді байланыстырып, оларға тән ортақ заңдылықты, жалпылықты анықтау; түбірлес сөздерді табу. Бұл кезде диктанттың барлық түрі ... ... ... ... ... ... ... автоматтанады, сондықтан мәтінді алдын ала талдаусыз жаздыра беруге болады. Сөздіктен қарауға, мұғалімнен сұрауға рұқсат етіледі.
Жоғарыда көрсетілген жүйені өзгертуге болмайды деп ... ... ... ... ... жас ... ... дәрежелеріне, алған білімдері мен сөйлеу дағдыларына қарай өзгеріс ... ... ... ... осы ... ... жүйесінің толық орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
Жаттығу жұмыстарының жүйесіне қарай, материалдарды таңдауға қойылатын талаптар туады. ... ... үшін ... ... да ... ... синтаксистік жағынан күрделене түсуге тиіс. Материал таңдауда әсіресе мына ... ... ... немесе орфографиялық құбылыстарды түсіндіру кезінде бақылау үшін анағұрлым жеңіл, анық материалдар алыну ... Бұл ... ... ... ... ... ... басқаға алаңдататын нәрселер болмағаны жөн. Оқушылар бақылағандарынан дұрыс қорытынды шығара алатындай болсын.
* ... ... ... ... тіл ... мен жазу ... ескерілуге және бұрын өтілгендерді үздіксіз қайталау есте болуға тиіс.
* Жұмыстың әртүрлі кезеңдерінде бір ... ... ... немесе мәтін) материалдарды қайталап отыру дұрыс болмайды. Мысалы, алғашқыда сөзіне түбірлес сөз тапқанда десе, кейінгіде ... ... ... ... ... үшін көру мен есту ... (көшіру мен диктанттың) қайсысы маңыздырақ деген мәселе жөнінде талас жоқ. Сауаттылыққа үйренуде сезім анализаторларының барлығы да: есту де, көру де қол ... да ... ... зерттеліп анықталды. Оның үстіне көшіру немесе диктант сияқты жазу түрлерінің қазіргі ... әр ... ... шыққанын жоғарыда айтылғандардан байқағанбыз.
Мұғалім қандай да болмасын, бір ... ... ... қай түрі ... ... деген мәселеден гөрі, бір жаттығуда таным қызметінің қандай операцияларды орындауы жайлы, олардың комплексті қатысуын қалай қамтамасыз етуге ... ... ... ... тиіс: талдау, жинақтау, жалпылау, ұқсастық пен айырмашылықты табу, абстракциялау, топтау, жүйелеу т.б. ... ... ... пунктуациялық сауаттылық дағдыларын қалыптастыруда оқушылардың зейінін, ойы-есін, қиялын т.б. таным қабілеттерін дамытуға, сондай-ақ олардың ауызша, жазбаша тілін дамытуыға көп күш салу ...
2.2 ... ... үшін жүргізілетін жұмыстар
Мұғалім грамматика мен емледен оқушылардың білімін, дағдысы мен шеберлігін есепке ала ... ... ... мен олқы ... ... ол ... ... бірнеше бетін сыныптағы анағұрлым білімі нашар балаларға арнайды. Осы ... ... сол ... ... ... ... жүреді. Сөйтіп, мұғалім оқушылардың орфографиялық сауаттылығын қадағалап, кейбір оқушыларға жеке тапсырмалар береді.
Оқушылар жазу жұмыстарында қате ... үшін ... ... ... ... Осы ... олар ... қате жіберген сөздерін дәптерлеріне жазады, оны жою жолында жұмыс жасайды. Оқушы ... ... ... ... қоюға ана емес, сонымен қатар өздерінің қателерін жою үшін ... ... ... да ... тиіс. Біршама уақыт өткеннен кейін мұғалім сыныппен жұмыс жасау кезінде немесе бір оқушыдан сабақ сұрау кезінде керекті ... ... ... ... ... талдатады. Мұндай жұмыс балалардың белсенділігін арттырады.
Біраз уақыт өткеннен кейін (тоқсан аяғында, жарты жылдың аяғында, оқу жылы ... ... ... ... ... ... жасайды. Кейбір оқушыларға тән қателерді теріп жазады, осының нәтижесінде әрбір оқушының және ... ... ... ... тұтас карта жасалады. Мұғалім балалардың қате жіберу мотивін анықтайды: 1) оқушы ережені білмегендіктен (кезінде түсінбеген ... ... ... ... бе? 2) ... біледі, бірақ оны жазуда дұрыс қолдана алмаған, яғни ... ... ... дағдысы қалыптаспаған. 3) ережелерді араластырып шатастырады. 4) жазып отырғанның мағынасына (не жазып отырғанның ... ... ... ... ... ... ... түрде әрекет етеді. 5) кейбір дыбыстарды қате естиді ... өзі қате ... да, ... бақылай алмайды. 6) асығыс, ұқыпсыз орындау салдарынан қатені байқамайды т.с.с. - ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырады.
Оқушылардың жұмыстарында кеткен қателерді түзету жолдары да алуан түрлі. Қателерді қай кезде түзету керек? Егер жұмыс ... ... сол ... түзету керек. Мысалы, ескерту, түсіндірме диктанттары, көшіріп жазу жаттығуларын сол сабақтың үстінде-ақ түзетуге болады. Ал бақылау диктанты, мазмұндама шығармадағы қателер ... ... Қате ... жазу ... ... ... ... зор. Талдау барысында мұғалім балаларға әуелі дәптерлерін таратып бермейді, өйткені олар өз дәптерлеріне қарап алаң болады да, мұғалімді ... ... ... ... осы сыныптағы оқушылардың көпшілігіне тән қателерден басталады. Мұғалім өзі (немесе тақтаға шақырылған оқушы) ... көбі қате ... ... ... ... ... ... оны қалай жазу керектігі, неге олай жазатынымыз анықталады, ережесі еске түсіріледі. Мұндай жалпы сыныпқа тән қателер онша көп ... ... ... талдауға бір сабақ жеткілікті. Егер уақыт қалса, оқушылар ол сөзге сөйлем құрап дәптерлеріне ... ... ... жеке ... ... ... талданады. Осы мақсатпен балалардың дәптерлері таратылып беріледі. Олар мұғалімнің ... ... ... Оны ... ... жағына теріп көшіреді. Қосып сөйлем құрастырады т.б. Қатемен жұмыс тек ... ... ... ғана жүргізіліп қоймайды, сонымен қатар басқа сабақта да ... ... ... ... ... ... түзетеді: 1) қате жазылған сөз сызылып, үстіңгі жағына сөздің дұрысы тұтас жазылады; 2) қате жазылған әріп ... ... асты ... 3) қате ... әріп ... ... асты ... тұсына ескерту жазылады (керекті әріптің я сөздің дұрысы ... соны еске ... сөз ... ... ... ... қойылады, кітаптан тиісті параграф ережесі көрсетіледі т.б.); 4) қате әріптің асты сызылады, ешқандай ескерту берілмейді.
Бұл көрсетілген жағдайлардың қайсысын қалай ... 1) ... ... байланысты ( І- ІІ сыныптарда айқынырақ түзету қолданылады, ІІІ-ІV сыныптарда күрделірек әдістер қолданылған мақұл (3-4 әдістер), 2) оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... қате жіберсе, оның қатесінің асты ғана сызылып қойылады, ал нашар оқитын оқушының қателерін әр түрлі әдіспен түзету керек ... ... ... ... ... ... кейде дұрысын жазады). Мүмкіндігіне қарай, қателерді түзетуге оқушылардың өздерін қатыстыру керек. Мұғалім қате жазылған сөздердің дұрысын, тіпті болмаса, мәтінді түгел ... ... ... ... қате жазылған сөздерге емлелері ұқсас я қарама-қарсы сөздерді теріп жаздыру әдісі өте пайдалы.
Қорытынды
Бастауыш сыныпты бітіріп, бесінші сыныпқа келгенде жазу ... ... ... ... ... ... көбі ... жаңа ой басталатын жерде азат жолдан бастап жазуды білмейді. түрі мен тұлғаларын сақтап жаза алмауынан, әріптің баспа түрі мен ... ... ... ... болады. Әріптерді дыбыстағанда, оны дұрыс айтып үйренбейді.
Ұстаз үшін ең негізгі мақсат - әр сабағын түсінікті, тартымды, тиімді өткізу. Оны ... ... бір жолы - ... ... ... тәрбиелеу барысында кеңінен қолданылып жүрген оқушылардың білім сапасын көтеруде жағдай жасайтын сабақты тиімді ұйымдастыруға, атап айтқанда сабақ уақытын ... ... ... мен оқушылардың ойлай қабілетін дамытуға көп көмегін тигізетін әдіс - диктанттарды қолдана білу.
Мәселен оқушылардың білім сапасын жақсартуда, ... ... ... ... ... ... ... бұрын өткен материалдарды бір жүйеге түсіру үшін диктанттарды пайдалану өте тиімді.
Оқушыларды ... ... ... ... ... әсіресе диктанттың маңызы зор. Тек диктант түрлері ... ... әр ... ... меңгергенін және нелерді шала білетінін байқатады. Сондықтан диктант қай сыныпта болмасын, неғұрлым жиі ... ... ... соғұрлым табысты болмақ.
Диктанттар мына түрде болады: әріп, буын, сөз, сөздік, ескерту, шығармашылық, ... ... ... ... графикалық, есту, бақылау диктанттары.Мақсатына қарай оларды өткізудің де тәсілдері түрлі-түрлі.
Оқушыны қатесіз жазуға үйрету үшін мұғалім олардың жіберген ... дер ... ... онымен нақты, тиянақты жұмыс істеуі тиіс. Дұрыс сауатты жазуға төселдіру үлкен шеберлікті қажет етеді.
Оқушылар бір түрлі қатені қайталай беретін ... онда ... ... орнайды да, одан құтылу оңайға түспейді. Сондықтан олардың қателерін есепке алып, бір ... ... рет ... ... ... ... алдын ала шаралар қолданады. Оқушыларды қате жазудан сақтандыруда жазылуы қиын ... ... ... ... жазылу ережесі оқылмаған сөздерді жаттығу жұмыстарына енгізбеу, егер бірен-саран ... ... ... ... ... ... қарап жазуға дағдыландыру керек. Мұғалім оқушылардың жазуларын тексеріп, қателерін түзетіп болғаннан кейін, әр ... ... баға ... ... ... ... ... үстіне жеке оқушыға арнаулы тапсырмалар береді ( мысалы, ережені пысықта, сөйлем құрастыр, белгілі бір ... ... т.б.). ... ... ... ... жағын қамтитын бір баға қойылады. Ал мазмұндама мен ... да тек ... ... ғана ... ... қатар пунктуациялық қателер, сөз қолданудағы сөздерді байланыстырудағы, жоспардағы, сөйлем құраудағы, ... ... де, ... жазу ... ... де ... ... айтқандары орфаграфиялық жағынан сауатты, стилистикалық жағынан дұрыс болуға ... ... ... сөзіне еліктейді. Ендеше мектептегі мұғалімдердің өзі сауатты сөйлеулері керек, ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.2. ... ... ... мен ... 1999, № 5 - 6.3. ... ... // ... 2005, №8.4. Ұ.Бейсенбиева. Сауаттыжазуғаүйрету.// Бастауышсыныпта оқыту,2005,№2 .5. Ғ.Абашыкова. Сауаташу. // ... 2004, № 11.6. Ә. ... ... 1986.7. ... ... // ... ... №5.8. Ғ.Тұрманбекова. Әліппесабағы. // Бастауышмектеп, 2004, № 7.9. Қ.Бозжанова. Бастауышмектепоқушыларыныңоқудағдыларынқалыптастыру. Алматы, 1998.10. М.Балақаев. Қазақтілініңмәдениеті. Алматы, 1971.11. Н.Ұлықбаев. Тілмәдениетініңкейбірмәселелері. Алматы, 1969.12. ... ... 1975.13. ... ... ... 1973.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар19 бет
Шағын кешенді мектепте қазақ тілін оқытудың теориясы мен технологиясы65 бет
Аудиторларды бағалау кезеңдері5 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Құрылысты бөлудің жалпы принціпі мен қажетті дәлдігі2 бет
Norton Commander бағдарламасы5 бет
«Nornot Commander бағдарламасы5 бет
«Мәтіндік редакторды» оқыту әдістемесі32 бет
Іс - әрекет және оның құрылымы10 бет
Баскетбол ойыны. Ойын техникасы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь