Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері туралы ақпарат


Мазмұны:
Кіріспе.
Негізгі бөлім.
І. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері.
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының азаматтық . патриоттық сезімдерін қалыптастырудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының азаматтық . патриоттық сезімдерін қалыптастырудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 17

ІI. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін педагогикалық процестер арқылы қалыптастыру
2.1.Оқыту процесінде бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін тәрбиелеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2. Сыныптан тыс жұмыстар арқылы бастауыш сынып оқушысының патриоттық сезімін
қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 30

Практикалық бөлім.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

рқылы танымдық, тәрбиелік әрекеттерін қалыптастырады.
Кіріспе.
Курстық жұмыстың өзектілігі: Бастауыш мектептің алдында тұрған негізгі мақсат – оқушыларға білім бере отырып ойлау қабілетін дамыту, қызығушылығын арттыру, оқуға ынтасын ояту сонымен қатар басты назар аударатын мәселелердің бірі – азаматтық тәрбиені қалыптастыру. Азаматтық тәрбие - патриоттық тәрбие құндылықтары арқылы жүзеге асатыны белгілі. Мектепке келген баланың отбасында бойына сіңірген мейірімділік, сүйіспеншілік, бауырмалдық секілді қасиеттерін одан әрі шыңдап, соның негізінде патриоттық сезімді аша білу үшін әрбір мұғалім жүйе бойынша белгіленген нақты іс- шараларды аса шеберлікпен үйлестіріп жүргізуі тиіс.
«Елдің елдігін оның тарихы, әдебиеті, салт – дәстүрі сақтайды» деген ұғымды бастау етіп алатын болсақ, патриотизмге тәрбиелеу үрдісін шартты түрде мынандай іс – шараларға бөлуге болады:
 тілді құрметтеу;
 ұлттық салт – дәстүрді зерделеу;
 елдің тарихы мен мәдениетін оқып зерттеу;
 ата – бабалар өсиетін орындау;
 жер байлығы мен табиғатты қастерлеу.
Яғни, патриоттық тәрбие беруде, ең алдымен ана тілі, табиғаттану, әліппе сияқты пәндер едәуір үлес қосады. Тарихты оқу үйрену, әсіресе Отанымыздың тарихын оқу еліміздің қаһармандық өткені мен теңдік алған қазіргі күніне сүйіспеншілік сезімдері нығаяды. Халқымыздың әдебиеті мен тіл өнері – бабаларымыздың бізге қалдырған бай мұрасы.
Курстық жұмыстың мақсаты: бастауыш сынып оқушыларының азаматтық-патриоттық сезімін қалыптасырудың мазмұнын, формасын, әдістерін негіздеу.
Курстық жұмыстық міндеттері:
1. Патриотизм туралы қазіргі кезде қалыптасып отырған ой – пікірлерді анықтау;
2. Патриоттық тәрбие жөніндегі теориялық, тәжірибелік ой - пікірлерді айқындау;
3. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімін тәрбиелеу құндылықтарын белгілеу;
4. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімін педагогикалық процесте қалыптастырудың мүмкіндіктерін қарастыру.
Бастауыш буын – қайталанбайтын кезең, ақиқаты сол, білім негізі бастауыштан басталады. Бастауыш білім беру сатысы оның үздіксіз білім беру жүйесіндегі басқа буындармен тек сабақтас болуымен ғана емес, ең алдымен оқушы тұлғасы ұйытқысының қалыптасуы мен дамуы қуатты жүретін аса маңызды, құнды, қайталанбайтын буын екендігімен ерекшеленеді.
Бастауыш сынып оқушылары оқу сабағы, тәрбие сағаттары, сыныптан, мектептен тыс жұмыстар а
Пайдаланған әдебиеттер.

1. Назарбаев Н. Ә. Қазақстанның болашағы қоғамның идеялық бірлігінде. – Алматы: Қазақстан, 1993.
2. Назарбаев Н. Ә. «Қазақстан - 2030»
3. Жарықбаев Қ. Б., Психология – Алматы «Білім» 1993.
4. Жарықбаев Қ. Б., Қазақ ағартушылары жастарды тәрбиелеу туралы. – Алматы, 1965.
5. Жарықбаев Қ. Б., Қазақтың тәлім – тәрбиелік ой – пікір антологиясы. – Алматы, 1998.
6. Байділдина К. Патриоттық тәрбие бастауы. – Бастауыш мектеп.
1986, №9.
7. Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасының және оқыту әдістемесі. – Алматы, 2004.
8. Қалиұлы Серғазы. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы. – Алматы, 2003.
9. Үсенов Ә., Мәуленов С. Музыка сабағы арқылы ұлттық тәрбие беру.– Бастауыш мектеп, 2005, №6.
10. Алексеенко А. Н., Қозыбаев М. К., Романов Ю. И. Этносы Казахстана. – Астана, 2001.
11. Макаренко А. С. Ата – аналар кітабы. – Алматы, 1987.
12. Баласағұни Ж., Құтты білік. – Алматы, Ана тілі, 1993.
13. Кожахметова К. Ж., Таубаева Ш., Жанзакова Ш. Методология общей и этнической педагогики в логико – структурных схемах. – Алматы, 2005.
14. Тоболов С. В. Воспитание мужчинный в народной педагогике народа саха в контексте роли мужчин в воспитании. Этнопедагогика в системе образования, 2005 №6.
15. Тілеужанов М., Халық тағылымы. – Алматы, 1996.
16. Шаханов Мұхтар. Тілсіздендіру анатомиясы. – Алматы, 2006.
17. Құсайынов А. Қ., Демеуова М. Е., Молдыбаева Ш. Б. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері. – Алматы, 2006.
18. Әбиев Ж. Ә., Бабаев С. Б., Құдиярова А. М. Педагогика. – Алматы, 2004.
19. Сабиров Т. С. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. – Алматы, 1999.
20. Төлеубекова Р. Адамгершілік тәрбиесі туралы. – Алматы, 1990.
21. Кәрімбаев Нұрсұлтан Жастарға жол нұсқайтын кітап. – Егеменді Қазақстан. 2007. 26 қаңтар.
22. Әшімов Б. Т. Жастарды патриотизмге тәрбиелеудегі еліміздегі
бұқаралық ақпарат құралдарының рөлі. – Алғашқы әскери дайындық.
2006 №5.
23. Тоқсанбай Қарашаш. Ана тілі аспандайтын жыл. 2007 жыл Қазақ тілі жылы деп жарияланды. – Егеменді Қазақстан 2007. 19 қаңтар.
24. Қазақстан Республикасының 2007 – 2024 жылдарға арналған орнықты дамуға көшу тұжырымдамасы. – Егеменді Қазақстан. 2006. 18 қараша.
25. Қоқымбаева Т. Мектеп оқушыларына ұлттық тәрбие берудегі халық педагогикасының маңызы. - Мектептегі психология. 2007 №1.
26. Ғаббасов Совет – Хан. Бауыржан Момышұлы: Ана тілі және ұлттық тәрбие. – Мектептегі психология 2007. №1.
27. Белгібаева Г. Патриоттық тәрбие беруде ауыз әдебиетінің атқаратын рөлі – Бастауыш мектеп. 2005. №8.
28. Сәтірқызы Гүлзейнеп. Отансүйгіштік қасиет тәлім – тәрбие мен үлгі - өнеге арқылы қалыптасады. – Егеменді Қазақстан. 2006. 15 желтоқсан
29. Указ Президента Республики Казахстан. О государственной программе потриотического воспитания граждан РК на 2006 – 2008 г. – Казахстанская правда. 2006 12 октябрь.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Курстық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 31 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 1500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мазмұны:
Кіріспе.
Негізгі бөлім.
І. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру
мәселелері.
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының азаматтық - патриоттық сезімдерін
қалыптастырудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... .. ... ... 7
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының азаматтық - патриоттық сезімдерін
қалыптастырудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ...
17

ІI. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін педагогикалық
процестер арқылы қалыптастыру
2.1.Оқыту процесінде бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін
тәрбиелеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2. Сыныптан тыс жұмыстар арқылы бастауыш сынып оқушысының
патриоттық сезімін
қалыптастыру
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 30

Практикалық бөлім.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... . 39
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... .. 41

Кіріспе.
Курстық жұмыстың өзектілігі: Бастауыш мектептің алдында тұрған негізгі
мақсат – оқушыларға білім бере отырып ойлау қабілетін дамыту,
қызығушылығын арттыру, оқуға ынтасын ояту сонымен қатар басты назар
аударатын мәселелердің бірі – азаматтық тәрбиені қалыптастыру. Азаматтық
тәрбие - патриоттық тәрбие құндылықтары арқылы жүзеге асатыны
белгілі. Мектепке келген баланың отбасында бойына сіңірген
мейірімділік, сүйіспеншілік, бауырмалдық секілді қасиеттерін одан әрі
шыңдап, соның негізінде патриоттық сезімді аша білу үшін әрбір
мұғалім жүйе бойынша белгіленген нақты іс- шараларды аса
шеберлікпен үйлестіріп жүргізуі тиіс.
Елдің елдігін оның тарихы, әдебиеті, салт – дәстүрі сақтайды
деген ұғымды бастау етіп алатын болсақ, патриотизмге тәрбиелеу
үрдісін шартты түрде мынандай іс – шараларға бөлуге болады:
➢ тілді құрметтеу;
➢ ұлттық салт – дәстүрді зерделеу;
➢ елдің тарихы мен мәдениетін оқып зерттеу;
➢ ата – бабалар өсиетін орындау;
➢ жер байлығы мен табиғатты қастерлеу.
Яғни, патриоттық тәрбие беруде, ең алдымен ана тілі, табиғаттану,
әліппе сияқты пәндер едәуір үлес қосады. Тарихты оқу үйрену,
әсіресе Отанымыздың тарихын оқу еліміздің қаһармандық өткені мен
теңдік алған қазіргі күніне сүйіспеншілік сезімдері нығаяды.
Халқымыздың әдебиеті мен тіл өнері – бабаларымыздың бізге қалдырған
бай мұрасы.
Курстық жұмыстың мақсаты: бастауыш сынып оқушыларының азаматтық-
патриоттық сезімін қалыптасырудың мазмұнын, формасын, әдістерін
негіздеу.
Курстық жұмыстық міндеттері:
1. Патриотизм туралы қазіргі кезде қалыптасып отырған ой – пікірлерді
анықтау;
2. Патриоттық тәрбие жөніндегі теориялық, тәжірибелік ой - пікірлерді
айқындау;
3. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімін тәрбиелеу
құндылықтарын белгілеу;
4. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімін педагогикалық
процесте қалыптастырудың мүмкіндіктерін қарастыру.
Бастауыш буын – қайталанбайтын кезең, ақиқаты сол, білім
негізі бастауыштан басталады. Бастауыш білім беру сатысы оның
үздіксіз білім беру жүйесіндегі басқа буындармен тек сабақтас
болуымен ғана емес, ең алдымен оқушы тұлғасы ұйытқысының қалыптасуы
мен дамуы қуатты жүретін аса маңызды, құнды, қайталанбайтын буын
екендігімен ерекшеленеді.
Бастауыш сынып оқушылары оқу сабағы, тәрбие сағаттары, сыныптан,
мектептен тыс жұмыстар арқылы танымдық, тәрбиелік әрекеттерін
қалыптастырады.
Өмір ағымы талап етіп отырған жаңа қоғамға лайықты саналы,
білімді, жетілген жеке тұлғаны дайындау бүгінгі мектеп алдында
тұрған негізгі міндет. Сондықтан мектептің бастауыш оқыту
сатысындағы оқу – тәрбие жұмыстарын жан – жақты толықтырып, халықтық
тәлім- тәрбиенің озық үлгілерімен сабақтастырып, бойында еліне,
жеріне деген сүйіспеншілік сезімі дамыған азамат тәрбиелеу бүгінгі
күн талабының өзекті мәселелерінің бірі болып отыр.
Отаншылдыққа, туған жерін қорғауға баулу мектептің тәрбиелік
жұмыстарының аса маңызды бөлігін құрайтындықтан, өмірде болып жатқан
бетбұрыстар, қоғамдағы саяси көзқарастар, әлеуметтік – экономикалық
өзгерістер – еліміздің тарихына, ұрпақтан – ұрпаққа жалғасқан салт –
дәстүріне құрметпен қараумен қатар, оны бүгінгі ұрпақ тәрбиесіне
пайдалануға жол ашып отыр.
Қазақстан – 2030 бағдарламасына қатысты Елбасы Нұрсұлтан
Назарбаевтың Оқушыларды қазақстандық патриотизмге, шығармашылық
жағынан дамыған жеке тұлға ретінде тәрбиелеу қажет. Бүгіннен бастап
ұлттық мінез – құлық, биік талғампаздық, тәкаппарлық, тектілік,
білімділік, биік талғам, ұлттық намыс қасиеттерін сіңіріп
қалыптастыруымыз керек, - делінген.
Отан сүю, патриотизм деген ұғымдар мектепке, үйге жақынына,
туған қаласына (ауылына) деген сүйіспеншіліктен басталады.
Әрбір халық ел мен жер қадірін, ата – баба дәстүрін, ұрпағының
құлағына кішкентайынан құюға тырысады. Бұл тұрғыда, қазақ халқының
жаңа туған нәрестені бесікке салып, шілдехана тойынан бастау алып,
тұсау кесу, қыз ұзату, үйлену тойы, тіпті адамды соңғы ақтық
сапарға шығарып салу секілді сан – қилы ырымдар мен кәделерге толы
салт - дәстүрлерінің маңызы ерекше.
Ұрпақты ата – салтымызбен ұлтжанды етіп тәрбиелеу ұстаздар
қауымына үлкен талап қоюда. Себебі бала мектеп табалдырығынан
көрсем – білсем деген алып – ұшпа құмарлық сезіммен келеді. Осы
сәтті ұтымды пайдаланып, білімді ұлттық тәрбиемен ұштастыра білген
мұғалім ғана жемісті жетістіктерге қол жеткізеді. Жас ұрпақты
халқымыздың әдет – ғұрып, салт – санасымен сусындату ел ертеңін
ойлайтын саналы азамат қалыптасуының бірден – бір кепілі.
Ел болам десең, бесігінді түзе, - дейді ұлы жазушымыз Мұхтар
Әуезов. Халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан салт – дәрсүр, әдет –
ғұрып үлгілері мен өнегелері соның айғағы. Елін сүйген адам сол
елдің салт – санасын, мәдени мұрасын қастерлеп, өнеге тұтуы тиіс.
Оқушыларды өз елін, туған жерін қорғауға және оны сүюге
баулып, оларға сонау Абылай бабамыздан бастап кешегі желтоқсанға
дейін азаттық үшін алысқан ұлы тұлғалардың ел тәуелсіздігі
жолындағы ерлік істерін ұғындыру мақсатында ел тану материалдарын,
белгілі қоғам қайреткерлерінің өмір деректерін көптеп қолдану ел
жандық сезімдерін тереңдетені сөзсіз.
Жастарымыздың бойында елжандылық, азаматтық, жоғары ізгілік пен
адамгершілік сезімдері жан жақты жетілгенде ғана Қазақстандық
патриотизм сезімі асқақтай түседі.
Зерттеу объектісі: оқушыларды азаматтық-патриоттық сезімдерін
қалыптастыру.
Зерттеу пәні: азаматтық-патриоттық сезімді жетілдірудің жолдарын
педагогикалық процесте қалыптастыру.
Зерттеу әдістері: педегогикалық, психологиялық, этно –
педагогикалық, тарихи – этнографиялық, фольклорлық, бастауыш
әдістемелік, әдеби, әлеуметтік әдебиеттерге тақырып бойынша теориялық
талдау жасау; бастауыш педагогикасы мен әдістемесі, бастауыш сынып
мұғалімдерінің инновациялық жұмыстарына талдау; педагогикалық
тәжірибелерді жинақтап қорыту.

І. Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін
қалыптастыру мәселелері.
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының азаматтық-патриоттық сезімдерін
қалыптастырудың теориялық негіздері
Адамға ең бірінші тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген
білім – азаматтың қас жауы, ол келешекте оның барлық өміріне апат
әкеледі, - депті әл – Фараби бабамыз. Мұнан өз тағдырын өзін
шешуге қолы жеткен халқымызға ұлттық рухани болмысты дұрыс
қалыптастыру аса қажет екенін байқаймыз.
Отаннына деген сүйіспеншілікті қалыптастыру мәселесі – бүгінгі
күннің білім беру жүйесі алдында тұрған маңызды міндеттерінің бірі.

Отан дегеніміз – халық. Халық дегеніміз – адам. Адамды сүю – оған
жақсылық жасау. Ендеше отаншылдық – сонау ерте заманнан қалыптасып
келе жатқан қасиетті сезім. Халықтық құндылықтарға сүйене отырып,
елдікке, ерлікке, азаматтыққа тәрбиелеудегі өлең - жырлар, мақал –
мәтелдердің әсері ұтымды болатындығы туралы танымал педагогтарымыз
айтып та, жазып та жүр.
Азамат арабша: ұлылық, мәртебелілік, тәкаппарлық, кереметтілік , дара
тұлға деген ұғымдарды білдіреді.
Азаматтық тәрбие дегеніміз - балаларды қоғамның саяси өмірінің
негіздерімен таныстыру, өзінің азаматтық міндеттерін орындауға дайындығын
қалыптастыру. Азаматтық тәрбие жеке тұлғаның азаматтық сана-сезімін,
конституциялық, кұқықтық көзқарасын қалыптастыруды қарастырады.
Азаматтық тәрбиенің негізгі мақсаты – адам бойыңда отанға деген
сүйіспеншілік сезімін, қоғамның адамгершілік идеалдарын, бейбітшілікке
деген ұмтылысын, қоғам мүддесі үшін еңбек ету қажеттілігін тәрбиелейді.
Азаматтықтың негізгі элементтеріне мыналар жатады: ар-намыс сезімінде,
тұлғалық ішкі еркіндікте, тәртіптілікте, басқа адамдарға және мемлекеттік
билікке құрмет және сенім білдіруде, өзінің міндеттерін орындау,
патриоттық, ұлттық және ұлтаралық сезімдерін үйлесімді қиюластыру
қабілетінде керінетін адамгершілік, құқықтық және саяси мәдениет.
Азаматтық тәрбиенін міндеттері:
– тұлғаның өз абыройын бағалап құрметтеу сезімін, жеке тәуелсіздігін
және тәртіптілігін қалыптастыру;
– адамға өзін заңды, саяси, әлеуметтік тұрғыдан әрекетшіл екенін
сезіндіретін тұлғаның азаматтылығын қалыптастыру;
– тұлға бойыңда басқа азаматтарға және мемлекетке деген сыйластық және
сенімділік қатынастарын қалыптастыру;
Қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау, оны қорғауға деген даярлық
адамгершілік тәрбиесінің бір бөлігі ретінде қарастырылады.
Азаматтық - патриоттық мәселелер қай халықтың болмасын басты
тәрбие бағдары болады. Азаматтық - патриоттық сезімді тәрбиелеуде
түрлі құралдар пайдаланылады. Патриоттық сезімдер құралдарына:
1. Ұлттық құндылықтары – жер, ел, тіл жатады.
2. Ұлттық нышандары - Ел таңба, Ту, Әнұран.
3. Ұлттық мәдениеті – сөз, бейнелеу, саз, дене тәрбие және т.б.

4. Қазақ зиялыларының өнегелі іс - әрекеттері мен сөздері.
Жас ұрпақтың оның ішінде төменгі сынып оқушыларының төл
мәдениетінен нәр алуы ұлттық фольклорымен тығыз байланысты. Қазақ
халқының өте әрідегі ата – бабаларының өмір сүрген кезінен (ҮІ
ғасыр, Түрік қағанаты) бастау алып, күні бүгінге дейін кәдесіне
жарап келе жатқан рухани мұраның бірі – халықтық педагогика. Халық
педагогикасының басты мәселелерінің бірі – ұлттық үрдістер тұтастығын
сақтай отырып азаматтық, адамгершілік, патриотизмге тәрбиелеу болды.
Қазақ халқының тәлімдік мәні зор ой – толғаныстары бесік жырымен
батырлық эпостарда, ертегілер мен аңыздарда, шешендік сөздер мен
айтыс - термелерде, жұмбақ - жаңылтпаштар мен мақал – мәтелдерде
көптеп кездеседі. Мұндағы ұрпақ тәрбиесінің негізгі түйіні –
адамгершілік – имандылық, ақыл – ой, еңбек, эстетика, дене, патриоттық
тәрбиесіне байланысты мәселелерге келіп тіреледі. Қазақ халқы бала
тәрбиесімен арнайы айналысатын қоғамдық орындар (балалар бақшасы
т.б.) ашпаса да, өз ұрпағын бесікте жатқан кезіннен бастап - ақ
өлең – жыр мен әңгіме, ертегі, тақпақ тәрізді мәтіндік ұлағаттармен
санамақ, жаңылтпаш сияқты ойындар арқылы тәрбиелеп отырған. Ауыз
әдебиетінің басқа түрлеріне қарағанда, мақал – мәтелдердің өзіне тән
ерекшеліктері мен өзгешеліктері бар. Ол адам өмірінде, тұрмыс –
тіршілікте, қоғамдық жайларда кездесетін әр түрлі құбылыстарға,
тарихи мәні бар оқиғаларға берілген даналық баға, тұжырымды түйін
есебінде қолданылады.
Отансүйгіштікке тәрбиелейтін мақал – мәтелдердің алатын орны өз
алдына бір төбе. Мақал – мәтел ойды қысқа да ұтымды жеткізетін,
өмір тәжірибесін қолдана айтатын сөздер. Онда ел, жер, халық, Отан
жайында айтылған өнегелі сөздер өте көп. Мысалы, Өз елім өрен
төсегім, Ел – жұрты бардың жұтамы жоқ, Туған жердің күні де,
күлі де ыстық, Туған жер – тұғырың, туған ел - қыдырың, т.б.
мән мағынасына зер салатын болсақ, ешқандай дәлелдеуді қажет
етпейтін, жас ұрпақтың отансүйгіштік, патриоттық сезімін жетілдіру
үшін қажетті қағидалар, бұлардың тәрбиелік мәнін түсіндіре отырып,
бала тәрбиесінде кең пайдаланылды. Өзінің мақалдарында туған жер, ел
– отанды аса жоғары бағалап ардақтаған халық енді оларды қорғау
әрбір ер – азаматтың басты борышы деп біледі. Ел талап, ойран
салуды көздеген шапқыншы жау болса, оған қарсы аттану, қасықтай
қаны қалғанша, ақтық демі біткенше алысу, сөйтіп дұшпаннан Отанды
қорғап қалу халқын сүйген әрбір ер жігіттің азаматтық борышы
болатындығын көрсетеді. Жат елдің жақсысы болғанша, өз еліңнің
сақшысы бол, Елін сүйген ер болар деген мақалдар осының айғағы.
Халық мақалдары ел қорғау, басқыншы жауды талқандап жену жолында
ерлік жасаған, қара қылды қақ жарған, қиядан тартып жол салған,
жау қамалын қиратқан, табан тірескен айқастарда тайсалып тартынбаған
жігіттерді ардақтайды, абыройлы атақ пен даңққа бөлейді. Олардың
халық сүйсінген ерлік істерін кейінгі ұрпаққа үлгі етеді.
Отаншылдық, ел – жұртын сүю, азаматтық борышын атқаруға болатын
халықтық рухани құндылықтың бірі – ар – намыс. Бұл – борышты атқаруға
итермелейтін әлеуметтік күш. Осы тұрғыдан алғанда ар – намыс қазақ
халқының бойына туа біткен ұлттық әлеуметтік - психологиялық
ерекшелік болмысы және ол азаматтық елін, жерін, тілін сүюге
отандық ойлау жүйесінің негізі болмақ. Сондықтан баланың жасынан ар
– намысын қалыптастыру үшін халықтық ертегілердің, ер – азамат
бейнесін сомдап, үлгі етіп, мақтанышын, ерлігін мадақтап
тәрбиелеудің маңызы зор.
Қазақ ауыз әдебиетінің ертеден кем жатқан күрделі саласының
бірі – батырлар жыры. Бұл жырлардың көпшілігі халықтың Отанды сүю,
басқыншы жаудан елді қорғау, халық үшін емес ерлік еңбек ету
идеясынан туған. Дәстүрлі қазақ эпосы – ұрпақтар бірлігі мен
сабақтастығының айқын айғағы ретінде бүгінгі күні де халықтың
жадында сақталып, ғасырдан – ғасырға, ұрпақтан – ұрпаққа асыл мұра
болып жетіп отыр. Батырлар жыры бір ғасырдың ғана жемісі емес. Ол
халықтың ертедегі тұрмыс – тіршілігіне, тарихына, қоғамдық өміріне
байланысты туып, солармен бірге жасасқан. Елін, жерін қорғаған
батырларды мадақтап жырға қосу арқылы халық жас ұрпақты ерлікке,
өрлікке, мәрттілікке, ұлтжандылыққа үйретуге тырысқан. Мысалы,
Қамбар батыр жыры еерсектермен қатар, кіші сынып оқушыларының
қабілетіне сай шығарма. Қамбар батырдың ерлік істері, халқына
сіңірген еңбегі балаларды қажырлы өжет іске бастайды.
Ұлттық ойындардың да балаға тигізетін пайдасын халық ертеден –
ақ білген. Бәйге аттың озып келуі баланың батылдық пен
өжеттілікке, шапшаңдыққа, ептілікке тәрбиелейді. Жастайыннан ат
құлағында ойнайтын қазақ баласы үшін бәйге ертеңгі әскери мектептің
бір сынағы іспеттес. Қазақтың баласы жасы жетіге келгенде атқа
мінгізіп үзеңгіні ұстатуы, ел болуға, өз ісіне жауапты болуға
меңзегені де жақсы дәстүр. Бұл жерде баланың жетіге келгенде
мектепке баруы да, оң – солын, танудағы алғашқы қадамы да
кездейсоқтық емес.
Адам өмірінде тәлім – тәрбиенің маңызының зор екенін терең
түсінген олардың ешқайсысы да осы тақырыпты айналып өте алмады.
Жалпы ұрпақ тәрбиесінде ұлттық ерекшеліктерде, халықтың тәлім –
тәрбиені ұлттық құндылықтарын ескере отырып тәрбиелеудің тұтас
жүйесін жасауда өткен ғасырдағы көрнекті ағартушылардың
педагогтардың, қазақ зиялыларының алаш азаматтарының өнегелі істері
мен ой – пікірлері патриоттық тәрбиенің құралы бола алады.
Қазақ зиялыларының тәлім – тәрбиелік беру жөніндегі құндылықтары
елжандылық, халқы үшін адал қызмет ету екенін өз еңбектерінде
терең түсіндіре алды. Ұлтжандылықтың, елін сүюдің ғажайып күш
екендігін терең сезінген ежелгі қазақ ақын – жыраулары, ойшылдары өз
шығармаларына осы тақырыпты үнемі арқау етті, көп көңіл бөліп,
халықты елі үшін жанын жеда етуге, жастарды елжандылық рухы
тәрбиелеуге баса көңіл бөледі.
Жастарды елжандылық рухта тәрбиелеу жауынгер жыршысы Махамбет
Өтемісұлының өлеңдерінде өзекті орын алады. Ол өз еңбектерінде
жастарды ерлікке, Отан сүюшілікке, ар – намысты қорғауға,
адамгершілікке уағыздайды. Ақынның қай өлеңін алсақ та, халыққа
адал қызмет ет, еліңді, жеріңді жаудан қасық қаның қалғанша қорға,
әділет үшін, халық үшін өкінбей өлу азамат ердің ісі деген аталы
сөз өрнектеледі. Осындай халықшылдық идея, елжандылық сезім
жастардың жүрегінен терең орын алып, оларды белсенді іс - әрекетке
баулиды. Махамбет, Ақтанберді, Шал, т.б. ақын – жыраулар шығармасында
ерекше сөз болатын ерлік, Отанын, елін жерін жаудан қорғай
білушілік, отбасы, ауыл – аймақ, ел намысын қорғау жолында жан
аямаушылық сияқты ізгі қасиеттерді дәріптей отырып, жастардың бойына
елжандылық пен интернационализмді, гуманистік қасиеттерді сіңіре
аламыз.
Профессор М. Ғабдуллин өзінің Ата – аналарға тәрбие туралы
кеңес еңбегінде Бүгінгі жастарды елжандылық рухта тәрбиелеуде ақын
– жыраулардың өнеге сөздерінің белгілі мөлшерде пайдасы бар екені
хақ. Мұндағы тәрбиелік мәні бар әңгімелер жастарға жат емес.
Халықты сүй, халық үшін ерлік еңбек ет, ел – жұртқа қорған бол
деушілік қазіргі күнде ескірген сөздер емес, қайта мағыналы, мәнді
сөздер. Сондықтан бұлардың ішінен жастарымыздың тәрбиелеуде әсер
ететіндерінтаңдап алып, орнымен пайдалана білсек, нұр үстіне нұр
болар еді дейді. Осы тұрғыдан алғанда қазақтың ұлы ойшылдарының
кемеңгерлік ой – пікірлерін оқу – тәрбие ісінде орынды пайдалана
отырып, оқушы – жастарды ұлтжандылыққа тәрбиелеу - әрбір тәрбиеші
ұстаздың басты парызы.
Шоқан Уәлиханов баға жетпес құнды еңбектерінде ауызекі
шығармашылық арқылы халықтың (өлең, мақал – мәтелдер, эпостар және
т.б.) патриоттық тәрбиеге қойылған талап тілектерін, ой – пікірлерін
көрсете білген. Қазақ табиғатының адамгершілік – патриоттық тәрбиесіне
деген ықпалын өзінің күнделіктері мен сапарнама естеліктерінде
тұжырымдап жазған. Шоқан өз халқының мәдени құндылықтарын маржандай
тізіп жинауы, олардың тәрбиедегі мәнін көрсете білуі, оған өзінің
көзқарасын білдіруі - өзінің Отанына, халқына, елі мен жеріне деген
сүйіспеншілігінің белгісі, патриоттық сезімі мен ұлттық намысының
жоғары деңгейді қалыптасуының көрсеткіші. Шоқанның Отанға деген
сүйіспеншілігінің қалыптасуына, патриоттық сезімінің жетілуіне, адами
дүниетанымының дамуына бірнеше факторлар әсер етті. Оның рухани
жетілуіне, еліне, Отанына сүйіспеншілігінің қалыптасуына туған жері
Көкше өңірінің (Оқжетпес, Қосмұрын, Сырымбет) тамаша табиғаты,
ержүрек батырлары, ғұлама азаматтары тікелей әсер етті десек артық
болмайды. Ол бала жасынан Айғанымнан естіген ертегі, аңыз -
әңгімелері батырлардың ерліктері туралы естеліктері оның ұлттық
патриотизмінің қалыптасуына әсер етті, туған елінің, Отанының
алдында жауапкершілігін арттырды, халық дәстүрін бағалай білуге
үйретті. Шоқан шығармаларының мазмұны оның туған еліне деген
сүйіспеншілігін, өз халқының рухани жағдайын жақсы түсінгенін, оның
болашағына сенгенін көрсетеді. Оның өз халқының тарихын жақсы
білуі, батырлар ерлігін нақты деректер арқылы әсерлі әңгімелеуі
кімді де болса таңдандырмай қоймайды. Мысалы, ХҮІІІ ғасыр батырлары
туралы тарихи аңыз - әңгімелер еңбегінде Шоқан сол дәуірдің
белгілі батыр қайраткерлері: Абылай, Бөгенбай, Жанатай, Сырымбет,
Жәнібек, Байғозы, Оразымбет, Елшібек, Малайсары, Баян жайында он
төрт түрлі әңгіме беріледі. Қалмақ ханы Қалдан Церенмен арада
болған жорықтар, қарым – қатынастар туралы мағлұматтар бар. Бұл
тарихи деректеменің мәні өте жоғары. Өйткені, олар ХҮІІ ғасырдағы
жаугершіліктің мән – мағынасын жан – жақты танып білуге көмектеседі.
осы оқыиғаларға қатысқан батырлардың адами қасиеттерін, бір – біріне
деген сыйластық көзқарасын, шыдамдылығын, қайсарлығын білуге
жәрдемдеседі. Шоқанның Едіге жырын жазып алуы да, оны орыс тіліне
мазмұндап аударуды да, эпостық генезисі мен тарихи оқиғаларға
қатысты айтқан пікірлері де ұлттық патриотизмнің бір көрсеткіші
десе болады. Шоқан өзінің үлгі - өнегесімен халқының сонау көне
заманнан бері тұнып тұрған шежіре тарихын аялау, әрбір ой – тұжырым
қастерлеу, мәдени мұрасын көздің қарашығындай сақтау, оны
патриоттық сезіммен адамгершіліек, эстетикалық тұрғыда қабылдау
арқылы азаматтық борышым деп түсінгенін байқатады және осы сезімді
жеткіншектердің санасына құюға талпынады.
Балалар мен жеткіншектерде ұлттық патриотизмді қалыптастыру
мәселесі ұлы Абай шығармаларында жақсы көрініс тапқан. Ұлттық
патриотизмді қалыптастыруда ол халық ауызекі шығармаларының рөлін
өте жоғары бағалаған. Оның тәрбиелік мүмкіндіктерін бала жастан
меңгерген, өзінің өлеңдері мен қаар сөздерінде өте ұтымды
пайдаланған.
Абай қазақ ертегілері мен аңыздарын, өлеңдері мен жырларын,
мақал – мәтелдері мен жұмбақтарын бала кезден естіп, бойына сіңіріп
өсті және ұдайы қалың елдің ішінде, өмір бойы фольклорлық дәстүр
арасында болды. Небір әдемі айтыстардың, шешендер мен билер дауының
куәгері болды. Абай өзінің еңбегінде халықтың ауызекі шығармаларын,
көркем өнердің шебері, эстетика өкілі ойшыл ақын ретінде
пайдаланады. Ол өзінің қара сөздерінде (отыз тоғызыншы т.б.) және
Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы атты еңбегінде 10
мақалға талдау береді. Мақалдарды халықтың өмірімен және тарихымен
тығыз байланыстыра алып қарайды және қоғамдық мәні тұрғысынан
бағалайды, мақал – мәтелдерді талдау барысында адамгершілік, ұлт
жандылық, ынтымақтастық, ел тарихы мәселелеріне аса назар аударады,
оларды зұлымдық, сұрқиялық, екіжүзділік, барымташылық тәрізді
жағымсыз мінез – құлықтармен салыстырмалы түрде қарастырады. Мысалы,
Он үшінші, Отыз алтыншы сөздерінде жастарды имандылыққа
шақырады. Қазақтың Құдайтағаланың кешпес күнәсі жоқ, Ұят кімде
болса, иман сонда деген мақалдарын келтіре отырып, олардың мазмұнын
дұрыс түсіндіруге талпынады. Абай Отыз тоғызыншы сөздегі (Аз
араздықты қуған көп пайдасын кетірер, Ағайынның азары болса да,
безері болмайды, Алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел
болса, төбедегі келеді мақалдары арқылы халықты гуменистік
көзқарасқа шақырады, елдегі тыныштық, ынтымаққа, отансүйгіштікке,
елжандылыққа, татулыққа байланысты дегенді айтады. Абай өзінің
Бірақ сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы деген зерттеу
еңбегінде балаларды құнды тарихи деректермен таныстырады. Шыңғыс хан
мен Жошының билеген кезеңдерін баян ете отырып, Ондағы Түгел
сөздің түбі бір, түр атасы – Майқы би, Жылан жылы жылыс болды,
жылқы жылы ұрыс болды, Қой жылы зеңгер тоғыс болды,
Самарқанның сар жолы, Бұланайдың тар жолы деген мақалдарға
түсініктемені Шыңғыс ханмен оның жорық – сапарымен байланыстырады.
Абайдың бұл арадағы мақсаты – жастарға қазақтың арғы тегін, қайдан
шыққанын түсіндіру , Жеті атасын білмеген ұл - жетесіз дегізбей,
оларды өз руын, шыққан тегін білуге баулу. Балалар мен жастардың
ұлттық патриотизмін қалыптастыруда Абай өдеңдерінің рөлі ерекше.
Оның Жаз, Күз, Қыс, Жазғытұрым, Желсіз түнде жарық ой
т.б. өлеңдеріндегі туған жер табиғатының әсем көріністері,
адамдардың күнделікті тыныс – тіршілігі, іс - әрекеттер, балалардың
Отанға, елге, туған жерге деген сүйіспеншілігін арттырады,
патриоттық сана – сезімнің оянуына әсер етеді.
Сонымен, ағартушылар қазақ халқының тарихы мен тіршілігіндегі ең
күрделі мәселелеріне көңіл бөлген, елдің өркендегі өмірін тарихи
тұрғыдан түсінуге тырысқан, сол дәуірдегі құбылыстар мен оқиғаларды
әлеуметтік тұрғыдан қарастырған, халықты, елін, жерін, Отанын
сақтауға, мәдениетін аялай білуге, жоғары адамгершілікке шақырған.
Қазақ халқының рухани көсемі, қазақ тілі білімінің атасы, мемлекет
және саяси қайраткер, халқымыздың ұлы реформаторы Ахмет Байтұрсынов
Атадан балаға мирас болып екі – ақ нәрсе қалады: біріншісі – бай
тіл, екіншісі – байтақ жер, - деген еді. Біз, бүгінгі ұрпақ, осы
екі нәрсені көзіміздің қарашығындай сақтап, келер ұрпаққа
табыстауымыз керек. Ол үшін бізге отансүйгіштік, патриоттық, ұлттық
сана – сезім қажет. Бұл қасиеттер ұарпақ бойына оқумен, біліммен,
үйренумен, талаптанумен бітеді. Ұлы қасиеттерді ұрпақ бойына
дарытатын ұстаз, ата – ана, тәрбиеші, қоршаған ортасы екені дау
туғызбайды. Патриотизмнің шынайы үлгісі – ұстаз.
Патриотизм дегеніміз – Отанға деген сүйіспеншілік жеке адамның
аман – саулығының қоғамдық – мемлекеттік қауыпсіздікке тікелей
байланыстығын сезіну, ал мемлекетті нығайту дегеніміз – жеке адамды
көркейту екенін мойындау, қысқасын айтқанда, патриотизм мемлекет
туралы ұғымды жекеадаммен, яғни оның өткенімен, бүгінгі күнімен
және болашағымен қарым – қатынасты білдіреді.
Ерлік дегеніміз - табиғат сыйы емес, ең алдымен өзінің ар –
намысында және азаматтық қасиетті абыройын ұятқа қалу, опасыздық
жасап масқара болу сезімінен қорғай отырып, адамның ең ұлы сезімін
– азаматтық парызын орындау үшін осындай адамгершілік теңдікті
өзіңмен сайысқа түсе отырып тұтас ұжым өмірінің игілігіне ғана
емес, оның қауіп – қатерінде бөлісіп, жауды барынша жою, жанға
жанмен, қанға қанмен аяусыз кек алу жолымен жеке басыңды және
отандастарды қауіпсіздік етуге ұмтылу, саналы түрде қауіп – қатерге
бас тігу. Батылдық – қимыл - әрекет есебін тәуекелдеумен үйлестіре
алушылық. Табандылық – батырлардың қалқаны. Өжеттілік, қайсарлық –
адамның тіпті мүмкін емес деген жағдайдың өзінде абыроймен өлімге
бас тігуге тәуекел етушілік, игілікті құлшыныс.

1.2. Бастауыш сынып оқушыларының азаматтық – патриоттық сезімдерін
қалыптастырудың ерекшеліктері .
Елжандылық адам баласына туа бітпейді. Ол айнала қоршаған
дүниені дұрыс танып білгенде ғана пайда болатын құбылыс. Айнала
қоршаған ортадан беймәлім нәресте дүниеге келгенде мейірімділік пен
шындықты, батылдықты, жауапкершілікті, сатқындық пен әділетсіздікті,
пайда күнемдікті кездестіреді. Өмірлік тәжірибесі енді ғана
қалыптасып жатқан даланы ненің жақсы - жаман қасиет екенін тани
білуге тәрбиелеу және қалыптастыру маңызды мәселе. Баланы елжандылық
рухта қалыптастырудың алғашқы кезі мектепке дейінгі жастан басталып
әрі қарай бастауыш сыныптан жан – жақты жүзеге асатын үрдіс.
Бастауыш сынып оқушылары айналамен таныстыруда сезім мүшелерінің
- көру, есту, түйсіну, иіскеу, сипап сезу сезімдері белсенді жұмыс
жасап, одан әрі даму қарқынды түрде дамып отырады. Өйткені алуан
түрлі іс - әрекеттер арқылы балалар қоршаған орта мен ондағы түрлі
заттардың ерекшеліктерін сол мүшелер арқылы зерттеп, оны сезініп
сараптама жасайды. Сезім – бұл, адам жанының мазмұны, оның жүйесі
түгелдей керіп тұратын күрделі психикалық процес.
Психология ғылымында ғалымдар сезімнің бірнеше түрлерін
қарастырған: сезім тәрбиелеудің құралдарын қазақ халқының үш
құндылық, үш бірлігі арқылы қарастырамыз:
Адамгершілік (моральдық) сезімді жеке адамның өздерімен қарым-
қатынасқа түскен басқа адамдарға, өзіне деген эмоциялық қатынас
және Отанға, достыққа, намыс – борышқа деген көзқарасы.
Интеллктуалдық (сенсорлық) сезімді ақыл - ой процесінде пайда
болған жеке дара сезімін, терең, ішкі толқыныстардың қанағат, юмыр,
ирония және жаңалыққа ұмтылуы.
Эстетикалық сезім - әсемдікті қабылдау мен жасау пайда болған
рахатты, Отанға сүйіспеншілік сезімін жатқызады.
Патриоттық сезім – адамгершілік сезімінің бір қомақты саласы
болып табылады. Сенім. Ел басшылығы, Үкімет орындағы халқының
бейбіт, тынышта өмір сүруі мен жарқын болашағы үшін қызмет етуде.
Осыған орай норма.
Тәрбиеге ең қиын нәрсе – сезе білуге үйрету. Балаларды сезе
білуге үйрету, оларға өзінің эмоциялық – адамгершілік мәдениетін
бере білу. Баланы сезе білуге жақын адамдарының көздерінен рухани
дүниесін көре білуге үйрету үшін тәрбиелеуші бала бойындағы сезімін
бүкіл сезімдік қасиетін аялай білу керек.
Сонымен баланы елжандылық рухта дамытуда айналамен таныстыру –
бұл, әлеуметтік орта жөнінде мағлұмат беру болып табылады.
Әлеуметтік орта күрделі, қыр сыры көп, көп жағдайда қайшылықты
дүние. Осы жағдайда қоғамда белсенді әрекет, әрине психолог –
педагог қауымдарының екіншісіне бөлінеді. Патриотизм сезімі мазмұны
жағынан көпқұрлы, бірнеше сөздермен айту жеткіліксіз. Бұл туған
жерге деген сүйіспеншілік, өз халқы үшін мақтаныш, және өзінің
қоршаған ортамен тығыз байланыста екенін сезіну мен өз елінің
байлығын сақтап, молайту ниетінің болуы.
А. И. Герцен: бүкіл ақыл – ой болмысының негіздері балаң жаста
қаланады, - деген. Яғни, патриоттық сезімді тәрбиелеу балалардың
жас кезінен бастап, мектеп табалдырығын аттаған жылдары қарқынды,
тереңдетіліп қолға алынуы тиіс.
Бала туылғаннан ана тілін есітиді. Анасының бесік жыры, айтқан
ертегілері беймәлім өмірдің есігін ашады, дүниені құлпыртып,
айналаны нұрға бөлейді, болашаққа үміт пен үлкен сенім арттырады.
Ертегілер балаға ой салады, түрлі сезімдерге жетелеп бірде жылатып,
бірде күлдіреді ең негізгісі халықтың бағасы жоқ байлығы достық,
еңбексүйгіштік, отансүйгіштік, өзара көмек екенін көрсетеді. Ұрпақтан
– ұрпаққа жалғасып отыратын адамгершілікке, ізгілікке тәрбиелейтін әр
халықтың өз ертегілері бар. Ертегіні тыңдай отырып бала өз халқы
нені сүйсе соны сүйеді, неден жиренсе содан жиренеді. Халқымыздың
асылы – жұмбақтарды балалар жеңіл де зор ынтамен қабылдайды. Онда
әзіл де, наз да, адамға деген, Отанға деген терең сүйіспеншілік
те бар. Ертегілер, мақал – мәтелдер елге деген, жерге деген, тілге
деген сүйіспеншілікті тәрбиелеудің кәусар бұлағы.
Баланың өз Отанымен танысуы табиғатпен тығыз байланыста болады.
Ауладағы гүлдер, бақшадағы жеміс ағаштары, шомылатын көл, күнге
қыздырынатын жағажай, барлығы баланың сезімінде мәңгі қалыптасып,
сүйіспеншілік сезімін оятады.
Бірақ үлкендердің көмегінсіз елжандылық сезімін қалыпастыру өте
қиын, себебі оқушы жас ерекшеліктеріне байланысты көп мәліметтерді
шатастырып алуы мүмкін. Кішкентай, әлсіз жер бетіне зорға
көтерілген көшеттің тамырын қатайту үшін бағбан қаншама жылдар бойы
тер төксе ұстаз да тап солай оқушыларының сезіміне шексіз. Отанын
сүюді елді сүюді, жерді сүюді, ана тілін сүюді, елді басқарып
отырған Елбасын құрметтеп, сүюді, осындай байлыққа кенелтіп отырған
еңбекшіл халымызды сүюді, Қазақстанды мекендеген бүкіл ұлттар мен
ұлыстардың бейбітшілік жағдайында өмір сүруін көздеген Елбасымыздың
ұстанып отырған салсатын қолдауды қалыптастыруы қажет.
Осындай ұлы сезімдерді тәрбиелеу баланың алғаш көзін ашып,
сыртқы ортамен танысып, білуге құштарлығы оянғаннан бастау алуы
керек. Халқымыздың ерен еңбегінің нәтижесі жарқын болашақ үшін
екенін күнделікті көріп жүрген ауылы, қаласы, орман – тоғайлы,
өзендері оның өз Отаны екенін, елінің Отанының азаматы болуы үлкен
мақтаныш екенін оқушылардың үлкендердің көмегінсіз түйсінуі қиындау.
Мақсатты бағытталған педагогикалық тәрбие оқушының сезімін
тәрбиелеп, сенімін қалыптастырып жетілдіреді.
Бастауыш сынып оқушыларында патриоттық сезімді қалыптастыруда ең
маңыздысы: баланың қоғам өмірінің құбылыстарына қызығушылығын қолдап,
қуаттап, оларды не қызықтыратыны туралы әңгімелесу. Мақтаныш пен
сүйсіну сезімдерін тудыратын халқымыздың жеткен жетістіктерін паш
ететін оқиғаларды ұстаз оқушыларымен әңгімелесіп, талқылауы керек.
Балалардың қызығушылығын кеңейтіп оларды өздеріне тән тар
әлемінен шығарып, кіші (аз) арқылы үлкенді көрсетіп, бір адаммен
бүкіл адамзаттың өмірінің байланыста екенін көрсетудің патриоттық
сезімді тәрбиелеуде маңызды өте зор. Осы мақсаттағы ұйымдастырылған
жұмыс ата – анаға деген, еліне деген сүйіспеншілікті арттыруға ықпал
етеді.
Патриоттық сезімді тәрбиелеуде балаларды халқымыздың әдет-ғұрпына
араластырудың үлкен мәні бар. Қазіргі заман талабына сай әдет-ғұрыптар
да аз емес. Олар мемлекетіміздің құрылысының маңызын, халқымыздың
психологиясын көрсетеді. Мысалы, еңбек ерлерін құрметтеу, әр кәсіптің
иелерінің мерекесін тойлау, құрбан болған ерлерді еске алу, әскерге
шақырылғандарды шығарып салу, еңбек және соғыс ардаргерлерімен
кездесулер.
Осы дәстүрлерге балаларды қатыстырумен біз оларды ел өміріне,
бүкіл халықтың өміріне бейімдейміз. Дәстүрге бейімдеу біртіндеп
жүргізіледі. Алғашында бала жеке деректерді қабылдайды да, соңынан
үлкендердің көмегімен талдап қорытады.
Патриоттық сезімді тәрбиелеуде тарихи білім өте маңызды.
Оқушыларға Совет өкіметін орнатуда, революция кезінде; Ұлы Отан
соғысы жылдарында адамдардың өшпес ерлігі туралы әңгімелерді оқып,
түсіндіру қажет. Өз ісіне деген, Отанға деген шексіз берілгендіктің
шынайы мысалдары оқушылар үшін патриотизм мектебі болып саналады.
Отанымыздың кәзіргі тыныс – тіршілігін де оқушылар білуі керек.
Бұл – бейбітшілік үшін күреске оқушылардың атсалысуы мен еліміздің
гүлденуіне бағытталған ерен еңбек.
Оқушыларға еліміздің болашағы туралы да, әңгімелеу керек; қандай
үйлер тұрғызылады, қандай машиналар жыйналады. Мұндай білімдер
оларды армандауға үйретеді, өз елінің белсенді азаматы (қиялында
болса да) екенін сезіндіреді.
Осындай алғы шарттарға сүйене отырып, бастауыш сынып оқушыларына
еліміз туралы мағлұмат берерде жоспар құрып алуымыз керек.
Қазақстанның көптеген ұлттар мен ұлыстардың мекені екенін, олармен
әрдайым бейбіт қатар өмір сүру керектігін білулері шарт.
Жалпыхалықтық істерге оқушыларды араластыру баланың өз Отанының
иесі ретінде тәрбиелейді. Отанын сүйетін, қамқоршы ие. Жалпықоғамдық
түрткідегі еңбегі сыныпта да, үйде де бір оқиғадан екінші оқиға
дейін емесе, жүйелі түрде ұйымдастырылғаны абзал. 7 – 8 жастағы
балада өзіне - өзі қызмет көрсетуде ғана емес, ұжым үшін,
басқалардың пайдасы үшін де тұрақты тапсырмалары болуы тиіс. Бұл
еңбек айналадағылар үшін ойластырылған болмай, шынайылықты көрсеткені
ғана маңызды. Өкінішке орай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бастауыш сынып оқушыларының көркем шығарма арқылы патриотизмін қалыптастыру
Әдебиеттік оқу сабағында ұлтжандылық сезімін қалыптасыру
Басатуыш мектепте әдебиеттік оқу сабағында оқушыларды ұлтжандылыққа тәрбиелеу
Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері
Бастауыш сынып оқушыларына патриоттық тәрбие беру (сыныптан тыс жұмыс арқылы)
Педагогикалық процесте оқушылардың елжандылық сезімдерін қалыптастыру (патриоттық тәрбие)
Бастауыш сынып оқушыларын патриоттыққа тәрбиелеудің ерекшелектері
Әдебиеттік оқу пәнінен отансүйгіштік, елжандылық бағытындағы тапсырмалар
Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі сабағы арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу
Бастауыш сынып оқушыларын патриоттыққа тәрбиелеудің педагогикалық негіздеулері
Пәндер