Салауаттылық –денсаулық кепілі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
I. САЛАУАТТЫЛЫҚ .ДЕНСАУЛЫҚ КЕПІЛІ
1.1.Педагогикалық салауаттанудың даму негіздері ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Салауаттану пәнін оқытудың ғылыми аспектілері ... ... ... ... ... . .

II. ОҚУШЫЛАРДЫ САЛАУАТТЫ ӨМІР САЛТЫНА ТӘРБИЕЛЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1.Оқушыларды салауатты өмір салтын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.Салауатты өмір салтын қалыптастыру мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясына орай Президентіміздің «Еліміздің болашақта гүлденуі бүгіннен басталады» атты жолдауындағы 4-ші бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір сүруіне арналғаны белгілі.
Бұны Елбасы жолдауындағы «Салауатты өмір салтын ынталандыру әрқайсымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткілерді, темекі мен алкогольді тұтынуды қойып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға және т.с.с. бағытталған» деген жолдарынан байқауымызға болады.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру ұзақ үрдіс, бірақ бұл нағыз денсаулықты сақтайтын және нығайтатын жолдардың бірі. Ол оқушылардың өз денсаулығын сақтауға жауапкершілігін едәуір дәрежеде арттырады. Академик н. М. Амосов айтқандай: Денсаулығың мықты болуы үшін өзіңнің күшің болуы қажет, оны ешнәрсемен ауыстыруға болмайды. Профессор В. В. колбановтың айтуы бойынша салауаттану білімі денсаулық білім алу үшін, ал білім денсаулықты сақтау үшін сөзіне негізделу керек дейді. Одақтас елдердің ғалымдары Ж.Ж. Руссо, А. Н. Радишев Е.Е. Лунина, Э. И. Вайнер, н. Б. Закарович, Л. А. Каратаева, С.А. Корочкина, В.В.Кожанов, Н.Н. Волоков және тағы басқа да көптеген ғалымдардың өз зерттеулеріне негіз болып және де диплом жұмысына басты бағыт бағдар болады. Салауаттану түрлі жас ерекшеліктері кезеңдерінде денсаулық пен салауатты өмір сүру деген орнықты өмірлік көзқарасы бар адамды тәрбиелеу мен оқыту мәселесін зерттейді. Адамдардың организміндегі физиологиялық өзгерістерді, олардың өзара әрекеттесуін, организмнің қоршаған орта әсеріне қайтаратын жауабына бейімделу реакцияларын қамтамасыз ететін морфологиялық және функционалдық тұрақтылығын зерттей оытрып нозологияға дейінгі күйді анықтау. Адамдардың денсаулық деңгейін жүрек қан тамырлар жүйесінің қызметтік күйін сипаттайтын қарапайым физиологиялық көрсеткіштер арқылы бағаланды. Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол себептен оларды салауатты өмір салтына үйрету қажет. салауатты өмір салтын қалыптастыру оқу-тәрбие үрдісіндегі басты мәселелердің бірі болып отыр. Бұл
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Білім, 1998.
2. Жанабердиева К.А., Адылханов А.С. Қазақстан Республикасының үздіксіз білім беру жүйесіндегі салауатты өмір салтын қалыптастырудың тұжырымдамасы. //Валеология. Дене тәрбиесі. Биология және салауаттылық негізі.№1-2003.
3. Әлімжанова Г. Салауатты өмір салтын ұстау. //Бастауыш мектеп, №2-2004.
4. «Салауаттану денсаулықты сақтау» бағдарламасы бойынша СӨС-ке қалыптастырудың тұжырымдамасы. К.Н.Сатпаев, А.С. Әділханов, Л.З.Тель. – Алматы, 2002.
5. Сәулебекова М.. Салауатты өмір салты – денсаулық кепілі. //Биология және салауаттылық негізі, №3-2005.
6. Бейсеева Г.Б., Бейсенова Ә.С.. Адам экологиясы. – Алматы, 2001.
7. Ормантаев К.С., Ешмұқамбетов С.Н.. Экология және адам мен бала денсаулығы. – Алматы, 1991.
8. Өмешұлы Ә. Дене шынықтыру – салауатты өмірнегізі. //Биология және салауаттылық негізі. №3-2004.
9. Есімова А.. Салауатты өмір салтын қалыптастырайық.// Денсаулық. №5, 2002 жыл.
10. Икіманова Т.Саулық пен сымбат. – Алматы, «Қайнар» 1991жыл.
11. Турик Г.Г., Крюкова А.А. Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенсы. – Алматы, «Мектеп», 2003.
12. Құрманғалиева Б.Сымбат және денсаулық. //Биология және салауаттылық негізі. №2-2004.
13. Нұридинов Г.Салауатты өмір салтына құрылымдық моделі. //Биология және салауаттылық негізі.№3-2003.
14. Исимова А.Салауатты өмір салтын – қалыптастыру. //Биология және салауаттылық негізі. №5-2003.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…………………………………………………………………..........
I. САЛАУАТТЫЛЫҚ –ДЕНСАУЛЫҚ КЕПІЛІ
1.1.Педагогикалық салауаттанудың даму негіздері……………………...
1.2.Салауаттану пәнін оқытудың ғылыми аспектілері………….…….. .
II. ОҚУШЫЛАРДЫ ... ӨМІР ... ... салауатты өмір ... өмір ... ... ... әдебиеттер тізімі…………………………………………..
КІРІСПЕ
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясына орай ... ... ... бүгіннен басталады» атты жолдауындағы 4-ші
бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір сүруіне арналғаны ... ... ... ... өмір ... ынталандыру
әрқайсымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткілерді, темекі мен алкогольді
тұтынуды қойып, тазалық пен ... ... ... және ... ... жолдарынан байқауымызға болады.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру ұзақ үрдіс, бірақ бұл нағыз
денсаулықты сақтайтын және ... ... ... Ол ... ... сақтауға жауапкершілігін едәуір дәрежеде арттырады. Академик
н. М. Амосов айтқандай: Денсаулығың мықты болуы үшін өзіңнің күшің ... оны ... ... ... ... В. В. ... ... салауаттану білімі денсаулық білім алу үшін, ал білім
денсаулықты сақтау үшін ... ... ... ... Одақтас елдердің
ғалымдары Ж.Ж. Руссо, А. Н. Радишев Е.Е. Лунина, Э. И. ... н. ... Л. А. ... С.А. Корочкина, В.В.Кожанов, Н.Н. Волоков
және тағы басқа да ... ... өз ... ... ... де ... жұмысына басты бағыт бағдар болады. Салауаттану түрлі ... ... ... пен ... өмір сүру ... ... көзқарасы бар адамды тәрбиелеу мен оқыту мәселесін
зерттейді. ... ... ... ... ... ... организмнің қоршаған орта әсеріне қайтаратын жауабына
бейімделу реакцияларын қамтамасыз ететін морфологиялық және ... ... ... ... дейінгі күйді анықтау. Адамдардың
денсаулық деңгейін жүрек қан ... ... ... ... ... физиологиялық көрсеткіштер арқылы бағаланды.
Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол ... ... өмір ... ... ... салауатты өмір салтын
қалыптастыру оқу-тәрбие ... ... ... бірі болып отыр.
Бұл мәселе ... ... ... жоқ. ... ... ... 34%-ы, ... 40%-ы, шылым тартса, ересек адамдардың 65%-ы
үнемі арақ ішеді екен. Мектеп оқушыларының 17,5%-ы ... Ал ... ... ... ... адам ... 20%-на себеп
болып отыр.
І.ТАРАУ. САЛАУАТТЫЛЫҚ –ДЕНСАУЛЫҚ КЕПІЛІ
1.1.Педагогикалық салауаттанудың даму негіздері
Салауатты өмір сүру салты дегеніміз – ... ... өмір сүру ...... ... ... және адамның іс-
әрекетіне байланысты болады. Салауатты өмір сүру салты – ... үй ... ... және ... формаларын қанағаттандыру
үшін қоғамдық ұйымдарда өзін-өзі ұстай білу, қоғамдық тәртіппен санасу,
артық сөз ... ... ... ... кез-келген адамдарды
жамандамау, біреуді біреуге ... өзін ... деп ... ... ... ... ата-анамен баланың тәрбиелі қарым-
қатынасы, тазалық гигиенасын сақтау, ұтымды тамақтану, ... ... ... ... шұғылдану тағы басқалар жатады.
Салауатты өмір сүру салтын сақтау әр ... ойы ... ... ... ... ... еліміздің халқына
жолдауында 2030 жылға дейін экономикалық - ... ... ... ... ... ... қажеттігі атап көрсетілгені мәлім /1/.
Сондықтан Жолдаудағы салауатты өмір салтын ... оны ... ... ... абзал. Әсіресе жас ұрпақтың бойына
тазалық пен сергектікті орнықтыру – біздің міндетіміз. ... да ... бірі - ... ... ... ... салауатты
өмір салтын ұстауға, гигиеналық дағды жан мен тән саулығы жан-жақты даму,
қабілетін көтеру, ата-ана мен ... ... ... үйрету, үлкендерді
сыйлау осы міндеттерді ... үшін оқу ... ... пәні
енгізілген.
Салауатты сөзінің негізгі мағынасы – ... ... ... ойлы,
білімді, зерделі және сабырлы деген ұғымды білдіреді. Қоғамымыздағы
адамзаттың өмірінің ... ... ... ... ... ... тазалығына байланысты.
Өмір сүру салты дегеніміз - әрбір жеке адамнан бастап, бүкіл қоғамның қалай
еңбек етіп, қалай тұрмыс құрып, бос ... ... ... ... өмір ... ... адамның өмір сүру салты қандай болса, өзі
де сондай, өмір сүру ... ... мен ... деңгейінің прогресті даму
көрсеткішінің категориясы.
Салауатты өмір сүру салты тұлға және адам деңгейінде ... ... ... ... ... ... психикасына,
денсаулығына, ағзаның функционалды-биологиялық қасиеттеріне де ... ... ... ... өмір сүру ... бір келкі
болады.
Әр адам өзіне тән қалыптасқан өмір салтымен тіршілік етеді. Ол ұрпақтан-
ұрпаққа ген арқылы ... ... ... ... ... ... ... салты 3 категорияға бөлінеді:
1. Салауатты өмір сүру деңгейі;
2. Салауатты өмір сүрудің сапасы;
3. ... өмір ... ... өмір сүру ... – экономикалық категория. Адамның материалдық
және моральдық-рухани қажеттілігін толығымен қамтамасыз ету.
Салауатты өмір сүру ... - ... ...... ... ... (оқу орындар, мектептер) неше түрлі адам денсаулығын
қамтамасыз ететін комфортты ... мен ... ... етілуі.
Салауатты өмір сүру стилі - әлеуметтік психологиялық категория – ... ... өзін -өзі ... және ... білу ... өмір сүру ... мен салауатты өмір сүру сапасы
эквопотенциалды болып келеді. ... адам ... ... ... ... салауатты өмір сүру стиліне байланысты. Ал салауатты өмір сүру
стилі тарихи және ... ... ... арқылы қалыптасады. Тағыда
тұлғаның бейімділігіне байланысты ... өмір сүру ... ... ... және ... принцип:
- Салауатты өмір сүру салты адамдардың жас ерекшеліктеріне;
- Салауатты өмір сүру салты энергетикаға;
- ... өмір сүру ... ... ... ... өмір сүру ... ритмикалық үрдістерге;
- Салауатты өмір сүру салты денсаулықты арттыруға байланысты болуы ... ... ... өмір сүру ... және ... ... ... өмір сүру салты рухани түрде жеткіліктілікті;
- Салауатты өмір сүру ... ... ... ... өмір сүру салтында адамның үшінші жағдайда болмауын
қамтамасыз ету.
Сонымен, еліміздің кез келген ... ... өмір сүру үшін ... және ... болуы керек. Әсіресе денсаулық жайында білімді болғаны
жөн.
Биологияда, медицина мен психологияда қаншама ... ... ... ... адам миының жұмысын түсіндіру қиын: 15 ... ... бар, ... ... ... тіпті миллиондаған басқа
жасушалармен байланысқан және жүйелі жұмыс атқарады. Адам гендерінде не
жазылғанын оқу да оңай ... үшін ... ... қалу – ... ... ... – мақсат,
әрекет жасау – мақсат. ... көп, ал ... пен күш ... ... ... ... ... түседі. Қажеттісі қайсы: өкпе рагінен өлмеу
ме, не ... ... ... ... ... ... ме? ... өлмеу
екені сөзсіз.
Ертедегі ата-бабаларымыздан бізге ... ... ... дене ... ... ... сезімдер немесе психика ... ...... Адам ... ... ... болса ғана күш
алады. Босаңсу әрқашан да ... Тек ... ғана ... олар ... ... ойнайды.
Екінші кемшілік – қомағайлық. Тамақ ішіп-жеуден қанағат табу – ... ... ... ... ... ... оны ... сезімдер сияқты,
жаттықтыруға болады. Адам әлдеқашан етті қуыруды үйреніп, оны дәмді ... ... бері ... тамақ сіңіру орталығын жаттықтырады.
Үшінші кемшілік – қорқыныш. Хайуандармен салыстырғанда адамда ... ... ... ол, есіне жақсы сақтайды, оның ... ... да ... ... ... тек оны өзінің ауырулары ғана ... ... ... ... немесе көргені үрейлендіреді.
Қорытып айтқанда, адам баласы ақылды, бірақ жалқау әрі қомағай. Табиғат
оны тоқ және жеңіл өмір үшін жаратқан жоқ. Мол және ... ... ... жылы жайда демалғанының есесін аурумен өтеуіне тура келеді.
Егер алғашқыда, яғни қанағат алуды ... ... оның ... тым ... ... Дене азабы өркениет игілігінен келген барлық рахатты жоққа
шығаруы мүмкін. Әрине, ... ... ... ... адам ... ... санауға болмайды, бірақ оған адамдардың көзін жеткізуге тырысу қажет:
қауіпті ауруларға ұшырамас үшін, өзіне-өзі қажетті шек қоя білген кім ... да ... Мұны ... ... ... жетелейтін ғылым ғана іске
асыра алады.
Денсаулық – ... ... ... ... ... ... ... Бүкіл медицинаның даму кезеңінде оның екі бағыты анықталды:
біріншісі – ... ... ... ... ... ... – сол мақсатқа “организмнің табиғи қорғаныс күштерін” жұмылдыру
арқылы жету. әрине, екі тәсілді ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде біреуі ғана ... ... ... ... ... ... дәрігерлер де организмнің ауруға
қарсы күресетін ... ... ... бермейді. Сол табиғи ... ... ... ... ... құрылымдардың тікелей қатысуын талап ететін маңызды
мәселенің бірі – ... өмір ... Ол ... өздері шеше алатын, өз
қолдарынан келетін жұмыс. Ендеше, әр адамзат өз денсаулығына жауапты болып,
оны әрі қарай нығайтып, шыңдағаны дұрыс. Ал қай ... ... өз ... ... ... мүмкіндігі бар. Өмір қуанышын сезініп, ... үшін ... ... ... ой ... қажет. Өз дене бітімінің
дұрыс ... ... ... сезінуге, ақыл ойын, сана ... ... ... ... ... ... ... ұйымы денсаулықты жақсарту
бағдарламасын жасауды 1978 жылдан бастап ұсынған. ... ... ... жыл ... Ал ... ... ... іс жүзіне
асыруда мектептің ... рөлі өте ... Сол ... 1994 ... нығайту мектептерінің” негізін салып, жобасын жасады. Бұл
мектептің жұмысы санитарлық-ағарту ... және орта ... іс ... ұштасып жатуы керек. Алғаш рет жасалған ... ... ... және Польшада сынақтан өтті. Одан соң Еуропалық
комиссия, Еуропалық ... және ... ... ... ұйымы
Еуропалық аймақтық бюросының халықаралық келісімі бойынша аталған жобаны
дамыту бекітілді және ... ... ... ... ... ... жол ашылды. 1997 жылы оған 37 ел енді. Қазір көптеген елдер
Еуропалық тораптың жобасын іс ... ... ... ... ... Н. Ә. Назарбаевтың халыққа “Қазақстан
– 2030” жолдауына сәйкес біздің елде де адам денсаулығының ең ... ... ... ... ... салауатты өмір сүруге жағдайлар
жасалуда. Осы игілікті істің айғағы – ... ... ... ... құру арқылы мектептегі адамдардың барлығын салауаттылыққа жеткізу
жұмыстарының басталуы.
“Денсаулықты нығайту ... ... ... ... ... ... сынақтан өткізуші мектептер саны көбейді. Сонымен мектепте
денсаулықты нығайтуға ықпалын тигізетін мәселелер ... ... ... ... ... ... мақсаты – денсаулықты нығайтуға ықпалын
тигізетін жағдайлар ... ... ... салауатты өмір салтын
қалыптастыру және оған ... ... ... ... ... ... ... Шешетін мәселелер:
- денсаулық бағдарламасы мәселелерін шешуге кірісу;
- мектептегі сынып бөлмелерін ... ... ... бос уақытын өткізуге
арналған алаңдарды жөндеу, қауіпсіздік ... ... ету және ... ұйымдастыру арқылы оқыту кезеңінде ... орта ... ... ... ... ... ... қоғамда денсаулықты қорғауда
жауапкершілігін туғызу;
- салауатты өмір салтын сүруге оқушылар мен қызметкерлеріне нақтылы ... ... ... ... ... өз ... психикасының, әлеуметтік жағдайының
ең жоғары дәрежедегі мүмкіндіктерін көрсетуіне жағдай жасау;
- ... ... ... және ... ұжымының денсаулығын
қауіпсіздендіруде анық мақсат қоя ... ... мен ... ... және оқушылардың өз арасында, сондай-
ақ олардың үйімен, қоғамдастықтармен ара қатынасын нығайту;
- қолда бар ресурстарды денсаулықты нығайту ... ... ... білу;
- медициналық – санитарлық оқыту бағдарламасының жобасын ... ... ... және ... ... ... ... қабылдауға қажетті
дағдыларды қалыптастыруды қамтамасыз ету, қоршаған ортасын сақтауды үйрету;
- оқушылардың өз денсаулықтары туралы ... ... ... және
медициналық-санитарлық оқытуларды дұрыс жолға қою мақсатында мектептің
медициналық-санитарлық жұмыстрына кеңінен жол ашу.
Жас жеткіншектердің денсаулығы күннен-күнге ... ... ... ауру ... саны ... ... ... – тұқым қуалаушылық
аурулардың әрі қарай бағыт алуы, адамдардың денсаулық сақтау білімдерінің
төмендігі, әсіресе, ақша табу ... ... ... демалуды ұмытып, өзіне -
өзі көңіл бөлмейтіндіктері себеп. ... ... ... ... ... жоғары, білікті, тез шешім қабылдайтын және әртүрлі жағдайдан өзін
алып шыға алатын азамат даярлау мақсатында мектептерге “валеология ... ... ... ... ... ... бұл ... нәтижесі үнемі талқыланып, жинақталып отырады.
Соның арқасында:
- оқушылардың денсаулық топтары анықталды, оқу үрдісінде әр балаға ... бөлу ... ... жас ... қыз ... ... ... Р.Р.-витаминдік
жетіспеушілік анықталды.
Бүгінгі оқушы – ертеңгі болашағымыз. Әр ... ... ... жылылық нәр беріп, үлкен үмітпен қараса, өзінің денсаулығын
шыңдап, білімін нығайтуға ұмтылған азамат дайындауға болады. Салауатты өмір
салтын ... ... ғана дені сау ... ... ... ... даму ... тоқталайық. 1980 жылы орыс
ғалымы И.И.Брехман денсаулық жөніндегі жаңа ... ... ... ... ... қолданысқа “валеология” терминін ... ... ... ... valeo – ... ... сау болу”,
logos- ілім, қазақша салауаттану) – дені сау ... ... ... ... адам ... ... сөз ... ол адам организмінің жай –
күйін бақылап, оның саулығын сақтауды және оны нығайтуына жағдай жасайтын,
ауруды сауықтыратын, ауру ... ... ... өз ... ... ... ... деген түсінік туады.Бірақ валеолог – ғалымдар
“салауаттануды адам денсаулығы және салауатты өмір жөніндегі ғылым” ... ... ... бұл ... ... ... ғылым деп
тұжырымдады. Солардың бірі – Л.Г.Татарникова өз зерттеуінде салауаттануды
салауатты өмір сүру салтына ... ... ... қалыптастыруға,
әрбір тұлғаның денсаулығын және оның ... ... ... ... ... негізгі әлеуметтік ... ... ... ... ... жетелейтін педагогикалық гуманистік
білімнің маңызды бөлшектерінің бірі ... ... ... ... өз ... нығайтудағы өзіндік күш жігері мен
жеке даралығының дамуына мүмкіндік жасайтын ғылым деп ... ... ... ... ... ... қандай ғылымдар
жүйесіне жататын, оның жеке ғылым ретінде ... ... ... жоқтығы жөнінде пікірталастар жүріп отырды. Р.Артоманов және
В.В.Колбанов салауаттануды ... деп ... ... ... айтады: “Ешқандай ғылым жалаң жерде пайда болған жоқ. Кез ... ... ... ... ... ... болған, сондықтан
салауаттануды жасауда қолданылған ғылыми тұжырымдаманың қалыптасуына үлес
қосқан клиникалық ... ... ... ... және ... да ғылым салаларының алдыңғы
қатарлы ғалымдар мен ... ... ... жөн ... мәселесін талқылай отырып, ғалымдар салауаттану кешенді
ғылым деп ... ... ... ... салауаттану
денсаулыққа экологияның, биологияның, медицинаның, ... ... да ... ... ... ... денсаулыққа тіке жол
салуы керек деген тұжырым айтады.
В.Д.Санькин және В.В.Зайцев ... ... ... ... антропологияға, сондай-ақ адамның физикалық
және психологиялық қабілеттіліктерін, олардың даму заңдылықтарын, сонымен
қатар ... ... және ... ... нығайту
мақсатындағы оларды жетілдірудің тәсілдерін зерттейтін ... да ... ... ... адам ... және дені сау адам
жөніндегі кешенді ғылым деп түсінеді.
Салауаттану негізінен қазіргі ... ... ... ... ... салауаттану гигиенамен және саналогиямен жарыса дамыды
деуге болады. Салауаттанудың даму және қалыптасу кезеңдерін зерттеген
еңбектерге ... ... даму ... мына ... ... шолу ... даму ... кезең – классикалық кезең адам денсаулығының маңыздылығы, оны алдын ала
сақтау қажеттілігі жөніндегі ой-пікірлердің дамуы. (Гиппократ, Әбу Әли ... және тағы ... ...... ... тәжірибелерінің қорытындысы – адам
организмінің ауру түрлерінің, олардың себептері, ... ... ... ... анықталуы.
III кезең – гигиеналық медицина тәжірибелерінің қорытындысы. ... ... алу ... ... ... ... ... денсаулықты сақтау және нығайту іс-әрекеттері
жүйесін жасау жөніндегі ғылыми түсініктер дамиды.
IV кезең - ... ... ... ... ауру түрлеріне қарсы
күресудегі мүмкіндіктері мен күресу тәсілдері анықталады.
V кезең – салауаттану – дені сау ... ... ... ... тәсілдері мен тетіктерін зерттеу жөніндегі ғылым. Кезінде
Әбу Әли ... ... ... ... ... ережелері”
еңбегінде, ұзақ өмір сүрудің тиімді жолы, ауруды емдеу жолы ... ... мен ... ... атап ... ... медицинада дені сау адамдардың денсаулығын сақтау мен ... көп ... ... ... ... ... ... ғасырда туындаған ... ... ... ... дамуы, жұмыссыздықтың көбеюі немесе әлеуметтік теңсіздік,
тағы басқа нысандық факторлар адамның түрлі психикалық адамгершілік –рухани
және тағы ... ... ... ... ... ... өмір салтынан туындайтын осы себептерге байланысты қоғамда адам
өлімі, ... ... ауру ... ... ... ... әлеуметтік, гигиеналық, психологиялық,
психопрофилактикалық бағыттарында ... ... ... ... ... адамдардың денсаулығының ... ... ... және психосоматикалық аурулардың
(гипертония, қан ... ... ... ... ... алдын алуда
адам организмінің түрлі аулуларға ... ... ішкі ... ... зерттеу мәселесін алға қояды.
Осы бағытта С.М.Павленконың адам организмінің гоместаздық күйін
сақтау және кездейсоқ тітіркендіргіштер әсерінен ... ... ... ... тынысалу, температураның қалыптылығы және тағы
басқа) бұзылған жағдайында оны қалпына ... ... ...... ... ... Бірақ адам денсаулығын сақтауда, оны
нығайтуда, ауру түрлерін алдын алуда санология ... ... ... ... ... отырып, И.И.Брехман “салауаттану” ғылымының негізін
ұсынған ... Ол ... ... мазмұнын аша отырып, оның
денсаулық жөніндегі ғылым емес, сауықтыру ... ілім ... ... ол жаңа ...... ... ... бірі ретінде
(клиникалық салауаттану) жаңа бағытта дамуы керектігі жөніндегі пікірін
дәлелдеді.Г.А.Апанасенко ... жеке ... ... сараптай
отырып, гигиена мен медициналық ... жеке екі ... ... ерекшеліктерін көрсетеді. Олардың ... ... ... ... әсер ету ... ... әдіснамалық негіздерінің айырмашылықтарын ажыратып берді.
Г.А.Кураевтың, С.К.Сергеевтің, ... ... ... - ... және ішкі ортаның өзгермелі факторларының әсер етуі
жағдайында, ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ететін және денсаулығын сақтайтын
организмнің гигиеналық және физиологиялық мүмкіндіктері жөніндегі ... адам ... ... ... қажеттіліктен дамыған.
Оның негізін организмдер жүйесінің динамикалық мүмкіндіктері және тұтас
организм жөніндегі ... ... ... ... ... ... қызметін, оның жеке физиологиялық ерекшеліктерін
ескере отыру негізінде сақтау және үйлестіру жатады.
А.А.Семенов салауаттанудың басқа ғылымдардың бір ... ... ... оның ... ... ... Ол ... салауаттанудың бірнеше ғылымдардың түйіскен жерінде пайда болуын;
- салауаттанудың денсаулықты сақтау және нығайту аясындағы ... ... ... ... ... сіңіру қасиеттерін жатқызады.
Б. Махамбетованың пікірінше, салауаттану – ... ... ... алмауына, ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін денсаулықтың
сақталуына және нығаюына қолданбауынан дүниеге келіп отыр.
Е. Е. Лунина салауаттану ... ... ... ... ... ... және ... жіктесе, Е. И. Вайнер салауаттануды қазіргі
даму сатысында сараптай отырып, оның жалпы ... ... ... ... ... ... ... экологиялық,
әлеуметтік бағыттарын ажыратады.
Салауаттанудың негізгі сатысы тұлғаның даму үрдісіндегі жеке денсаулығы ... ... ... ... Сондықтан ғалымдар медициналық
және педагогикалық салауаттану арасындағы ... және ... ... ... ... ден ... Н. Мырзаханұлының
пікірі бойынша педагогикалық салауаттанудың зерттеу нысаны – дені сау адам,
дені сау ұжым болса, ... ... ...... ... ... жағдаяттағы адамдар – бұл не ауру, не сау
еместер.
“Салауаттану” ғылымының мазмұнына ... ... ... ... – адам ... орны сақтау мен нығайту жолдары жөніндегі
ғылымаралық бағыт деп түсінеміз. Оның ... ...... өмір
салтын қалыптастырудың мәнін ашу мен оны ... ... ... Т. Қ. ... ... ... “салауаттану –
денсаулықты басқыру ғылымы”. Салауаттану – ... ... ... ... ... ... гигиена ғылымдарының
ортасынан шығатын денсаулықты қалай басқарудың заңдылықтарын, ... ... ... ең ... ретінде жас ұрпақты салауатты өмір салты рухында
тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... сақтау және нығайту жолдарын нұсқау арқылы, жас
ұрпақты салауатты өмір ... ... ... салауаттанудың
міндетіне жүктеледі.
Е.Е.Лунина педагогикалық салауаттануды салауатты өмір салтын
қалыптастыруға бағытталған білім беру ... ... ... ... деп ... ... ... дамуының түрлі жас ерекшелігі
кезеңдеріндегі денсаулыққа және салауатты өмір салтына орнықты өмірлік
мақсат тұрғысынан ... ... ... мен ... мәселесін зерттейді”
деп анықтама береді.
Педагогикалық салауаттану бағытында бүгінгі таңда көптеген ғалымдар мен
зерттеушілер жұмыс жүргізуде, ... ТМД ... ... негізгі мектептер оқушылардың салауатты өмір салты ... ... және тағы ... ... бойынша білім ... ... (Г.К. ... ... және тағы ... ... ... стратегиясының салауаттанулық негізін анықтау
(Н.Б.Закарович және тағы басқа);
- физикалық және рухани салауатты тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... мәселесі
(Л.А.Каратаева және тағы басқа);
- ... ... ... ... ... тәрбиесінің
педагогикалық негізін анықтау (С.А.Корочкина және тағы басқа);
- қазіргі таңдағы ... ... ... көзқарасын
қалыптастыру (В.В.Кожанов және тағы басқа);
- ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мүмкіндіктері (О.Колоиц және тағы басқа);
- жаңа типті білім беру мекемелерінде оқушылар тұлғасының ... ... мен ... ... және тағы ... ... өз зерттеулеріне негіз болды.
Салауатты өмір салтын үздіксіз ... ... ... беру ... ... ... жүзеге асырылады. Осы негізде Қазақстандағы
педагогикалық салауаттанудың бағыттарын анықтауға ... ... ... ... ... ... ... және денсаулық мектептері;
- кешенді сауықтыру бағдарламалары;
- салауаттанулық білім беру бағдарламаларын, оқу әдістемелік ... және ... ... ендіру.
1.2. Салауаттану пәнін оқытудың ғылыми аспектілері.
Адам туралы ғылымның жаңа ... бірі – ... ... деген мағынаны білдіреді. Сондықтан салауаттанудың негізгі
зерттеу нысаны – адамның денсаулығы. ... ... ... ол ... ... ... ... педагогика,
экология және тағы басқа ғылымдармен тығыз байланысты. Бұл ғылымның негізін
салушы И. И. Брехман “денсаулық” ... ... мән ... ғылым сияқты салауаттанудың ... даму жолы ... даму ... ... ... әрі ол ... ... Денсаулықты сақтау жөніндегі көптеген мәліметтер ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, философиялық,
діни және көптеген ғылыми мектептердің ізденуі арқылы жетті.
Салауаттану ғылымын қалыптастыруда үлкен рөл атқарған ... ... ... және ... ... ... мамандары, олар
салауаттанудың ғылыми тұжырымдамасын құруға өз үлесін қосты.
Қоғам дамуының барлық кезеңдеріндегі адамның аурумен күресуі ... ... ... және ... ... ... ... клиникалық медицина негізінен аурулардың себептерін айқындауға және
емдеу амалдарына көбірек көңіл ... Егер ... тек ... емдеу
жолдарымен ғана айналысса, салауаттанудың негізгі мақсаты – денсаулықты
сақтау мен ...... ... алу, яғни ... болдырмайтын
дене күйін қалыптастыру.
Сондықтан салауаттанудың негізгі міндеті – денсаулықты зерттеу,
әртүрлі ауытқуларды, мүшелердің қызметі ... ерте ... ... ... қалыптастыру арқылы дер кезінде аурудың алдын алу. ...... ... ... мен оны ... туралы ғылым.
Кейде оны сау адамдардың денсаулығы туралы ғылым деп те атайды. Бірақ бұл
дұрыс ... ... ... да ... ... үйретуге тиіс.
Салауаттану термині қазір барлығына мәлім, бірақ көп ... ... ... мен ... дамуын, ғылыми жетістіктерін біле бермейді.
Алайда қазіргі уақытта ... ... мен ... ... ... ... ... отыр.
Профессор Г. К. Зайцевтің тұжырымдауы бойынша “салауаттану – бұл
адамның денсаулығын салауатты өмір сүру арқылы сақтап қалу”. ... ... өмір ... қалыптастырудың ғылыми негізі.
Салауаттану санитарлық және гигиеналық тәрбиеден тұрады, ... ол ... ... ... ... әрі ол ... сақтаудың құралы.
Зерттеу барысында салауаттану ғылымында әлі де шешілмеген мәселелер
бар екені айқындалды. “Баршаның денсаулығы” ... ... ... ... ... ... ... сақтау туралы сұрақтарға
жауапты тек адамдардың өмір сүретін ортасынан (отбасы, мектеп, ... ... деп ... ... ... денсаулық сақтау ұйымдарының көбінің
жекеменшікке өтуіне ... ... жаңа ... қалыптастырған
жөн. Сондықтан денсаулықты сақтауға ... ... ... ұрпақты
үйретудің жаңа жүйесін қалыптастырудың мәні үлкен. ... ... ... ... ... және әдістемелік қамтудың қазіргі
уақытқа сай болуын қажет етеді.
Қазіргі уақытта мектептерде ... ... бір түрі ... курсы енгізіліп отыр. Бірақ көпшілік жағдайда бұл пәнді
мамандығы жоқ ... ... ... ... ... ... келтірме”
деген негізгі қағидасы бұзылады. Сондықтан салауаттанудан тек ... ... ... ... ... ғана сабақ беруі керек. Сонымен
бірге мектептерде байқаудан өтпеген, республикалық оқу-әдістемелік кеңесте
бекітілген ... ... ... ... тыйым салынуы
қажет.
Сауалнама жүргізудің нәтижесінде көптеген мұғалімдер, ата-аналар,
оқушылар “Салауаттану” пәнін таңдап ... Олар бұл пән ... өте ... деп түсінеді. Бірақ қозғалу белсенділігі, тиімді
тамақтану ... ... ... ... өзін өзі ... ... тек ... мәселелерінің бір ғана жолы болып
табылады. Ал салауаттануды ... және ... өмір ... қалыптастыру
үшін жаңа критерийлерді, ұғымдарды, негізгі тәсілдерді айқындаудың
қажеттілігі ... ... ... ... сақтаудың жаңа
критерийлерін ... ... ... дәрігерлер, психологтер,
гигиенистер және ... ... ... ... ... ... интербелсенді әдістерді, әсіресе тіршілікке ... ... жаңа ... кеңінен пайдалану, яғни салауаттану
аспектілерін кешенді ... шешу ... тек ... ... ... және ... деп
бөледі. Салауаттануды оқытуда педагогикалық бағыттың маңызы зор. Оқушылар
өз денсаулығын сақтау және ... ... ... ... Салауаттану
ғылымының дамуы, сонымен бірге салауатты өмір ... ... ... ... ұлттың генофондын сақтап қалуға, адамгершілік,
дене, психикалық және ұрпақ денсаулығын сақтап қалуға бағытталады.
Салауатты өмір салтын ... ... ... ... бейімделу арқылы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Ол адамның жеке қажеттілігі және
білімді меңгеруі арқылы жүзеге асады.
Мұғалімдер мен ... ... ... ... салауатты өмір
салтының үлгісін құруға болады. Оған ата-аналар, мұғалімдер, ғылым, ... және ... ... ... ... ... бола алады.
Өкінішке орай, қоғамда көбінесе денсаулық мәдениетінің ... оған ... ... ... ... төмен бұқаралық-ақпарат
құралдарының өнімдері әсер етеді. Осыдан мектепке дейінгі ұйымдарда, жалпы
білім беретін мектептерде, кәсіптік және ... оқу ... ... өткізу өзекті мәселеге айналуда.
Адам денсаулығын сақтау және нығайту жөнінде, оны қалыптастырудың
әдістері мен жолдары туралы жеке ғылымның ... ... ... ... ... белгілі болып келе жатқан салауатты өмір салтын ... ... ... ... ... ... ол тек ... болып келеді.
Салауаттанудың зерттеу нысаны денсаулық болғандықтар, денсаулыққа
сипаттама берейік. Бұл ... ... да, ... да ... ... ... ... денсаулыққа берген бірнеше сипаттамалары
бар. Олардың саны қазір 600-ге ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы қазіргі жағдайда ... ... оны ... аша алмайды.
Профессор А.А.Остроумовтың айтуынша “денсаулық дегеніміз ... ... мен ... ... ... ... күйі”. Кіші
медициналық энциклопедияда денсаулыққа берген сипаттама мынадай: “денсаулық
дегеніміз организмнің табиғи күй, яғни ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқаратын қоршаған ... ... ... ... ... ... бойынша “денсаулық дегеніміз әртүрлі
қоғамдық және еңбек әрекетіне толық қатыса алатын болмыс”.
Профессор В.П.Казначеев ... ... ... даму,
сақтану үрдісі және адамның өмір сүруіндегі әлеуметтік белсенділігі” деп
таниды.
Профессор А. Г. ... ... ... тақырыбындағы
әдістемесінде денсаулыққа мынадай тұжырымдама береді: “Денсаулық дегеніміз
бүтін, көп бағытты динамикалық күй, ол әлеуметтік және ... ... ... ... жұмсау нәтижесінде дамиды, адамның
биологиялық және әлеуметтік қызметін қамтамасыз етеді”.
Сонымен, көптеген авторлардың пікірлерін ... келе ... ... ... ... - ... ... үздіксіз реттелуі ол организмнің ... және ... ... Гомеостазды қамтамасыз ету, психикалық және
соматикалық мәртебені жетілдіру ... ... мен ... ... ... ... ... қоршаған ортаға бейімделу, биологиялық
және әлеуметтік қызмет атқару үшін ... және ... ... ... ... ... Осы аталған белгілердің
бірінің болмауы денсаулықтың жартылай немесе ... ... ... ... ... өмір ... қайшы келеді”, - дейді. Бұл тұжырым
денсаулыққа толық сипаттама береді.
Қазіргі жағдайда адамның дамуын оның денсаулығынан тыс ... ... ... тек ... және ... ... индивидуумның денсаулығын сақтауға мүмкіндік бермейді, ... өз ... ... ... қалыптастырады. Ешқандай медицина
адамның өз денсаулығы туралы білімін толықтыра алмайды, ... ... ... ... ... білімнің мақсаты – адамның дамуы болса, онда мектепте білім
берудің ... ... бірі – ... ... сақтауға, бағалауға
және салауатты өмір салтын қалыптастыруға үйрету болып табылады.
Балалар мен ... ... өмір ... қалыптастыру әр
мұғалімнің міндеті болуы қажет. Көптеген мектептерде салауаттануға арналған
кабинеттер ашылып, онда ... ... ... жөніндегі
әдебиеттер, техникалық құралдар жинақталған. Бұндай сынып кабинеттерінің
болуы оқушылардың ... ... ... өмір ... қалыптастыру үшін аудан көлемінде
әдіскерлер болуы қажет. Олар мұғалімдерге, мектептерге қажетті әдістемелік
кеңес беріп, ... ... ... жаңа технологиялармен
таныстырады (өмірге қажетті дағдылар, оқытудың интерактивті тәсілдері, тағы
басқалар).
Бұрын педагогикалық институттарда ... ... ... ... ... ... соң ... атағына ие болатын. Өкінішке орай
оңғы кезде ол жойылды.
Қазіргі уақытта мектепте оқытылатын пәндер қатарына ... ... ... ... ... ... – 2030” Жолдауындағы ұзақ мерзімді басымдықтың
бірінде - ... ... ... ... мен ... ... өз ... аяғына дейін сау болуы және оларды
қоршаған табиғи ортаны таза ... ... ... салауатты өмір салтын
қалыптастыру қажеттігі көрсетілген. Сондықтан елімізде ... ... ... ... ... ... және ақпаратты науқан үдетіле
түсуі қажет.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылы 30 ... ... ... өмір ... ... ... ... 4.3.
тарауында:
- салауаттану пәнін оқытуды базистік оқу жоспарына енгізу;
- салауатты өмір ... ... ... мақсатты бағдарламаларды
мектепке дейінгі, мектептер оқу ... ... жете ... қажет
делінген.
Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және ... ... ... ... желтоқсанның 24-сіндегі республикалық жалпы білім беретін
мектептерге “Салауаттану – ... ... оқу ... ... №572 бұйрығы жарық көрді.
Осы бұйрықтардың нәтижесінде “Салауаттану” пәні ... ... ... ... орын ... ... ... және жалпы
білім беретін мектептердің 85 пайызы салауаттану сабақтарын жүргізеді, ал
орта және ... оқу ... 55-64 ... салауаттану сабақтары
өтіледі.
1998 – 2001 жылы жүргізілген ... ... ... ... ... ... өткізу нәтижесінде шылым шегу 11 – 14 ... ... 6 ... 15 – 17 ... ... 10,0 пайызға, 18 – 19
жас ... – 6 ... ... ... ... ... ... ішектің
жұқпалы ауруларының, суық тию ауруларының азаюы ... ... ... ... ... ... ... денсаулығының
жоғарылауы байқалады. Сондықтан, салауаттану білімі өскелең ... өмір ... ... ... мен ... ... өз ... жауапкершілікпен қарауға, әр баланың өз
денсаулығын қорғауға және ... ... ... ... ... өз ... бағалай білуге, денсаулық деңгейін
анықтауды ... өмір ... ... ... тек ... ... ... науқан ғана емес, оны кең ауқымда қоғамдық құбылыс ретінде
қарастыру ... ... әр ... ойында сақтауы тиіс.
Салауаттану туралы білім нәтижелерін болжап, ... тез ... ... ұғым ... ... ... өмір ... қалыптастыру ұзақ
үрдіс, бірақ бұл нағыз денсаулықты сақтайтын және нығайтатын жолдардың
бірі. Ол ... өз ... ... ... ... арттырады. Академик Н.М.Амосов айтқандай: “Денсаулығың мықты болуы
үшін ... ... ... ... оны ... ... болмайды”.
Профессор В.В.Колбановтың айтуы бойынша салауаттану білімі “денсаулық білім
алу үшін, ал білім денсаулықты сақтау ... ... ... керек дейді.
Жасөспірімдердің денсаулық туралы білім деңгейін көтеруде, оқушылардың
денсаулығын ... ... ... ... ... ... елеулі
табыстарға қол жеткізу үшін салауатты өмір салтын қалыптастыруды түбірлі
өзгертіп, ... беру ... оқу ... салауаттану негіздерін
енгізу керек.Салауаттану пәнін оқытудың ғылыми аспектілерімен сандық және
сапалық көрсеткіштері.
Салауаттану - ... ... және оны ... ... ... ... денсаулықты физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік
тұрғыдан қарастырғандықтан, денсаулықты ... және ... ... ... ... ... шығарады. Салауаттану жеке тұлғалық
және қоғамдық болып жіктеледі.жеке тұлғалық ...... ... ... ... гигиеналық білімдері мен денсаулығыннығайту
жөніндегі ... ... ... жеке ... – денені, киімді, тұратын үйін, тамақ өнімдерін, суды
таза ұстаудың санитарлық-гигиеналық ережелерін, жұмыс орнының жарық ... тұру ... ... температуралық режимді, партада дұрыс
отыруды қарастырады.
Б) қозғалыс белсенділігі – таңертеңгі гимнастиканы ... ... ... ... ... ... ... және қимылдық
ойындармен айналыысуды, жүзуді жүгіруді тағы басқаларды ойластырады.
В) шынығу – ... су, күн, ауа ... ... ... ... ... ... түрлі ауруларға төзімділігін,
қарсы тура алу ... ... ... әдістер мен тәсілдерді
орындауын қарастырады.
Г) психо гигиена мен ... – бұл ... ... ... ... кешені. Яғни эмоционалдық ширығуды
жоюға көмектесетін психофизикалық ... ... ... ... ... ... Құрбылар арасында, үйде, отбасында және қоршаған
адамдармен мейірімді ... ... ... ашу-ызаны
болдырмау.
Д) дұрыс тамақтану - денсаулық үшін тиімді тамақтану маңызды, ... ... және ... ... ... ... рационына барлқ негізгі
тамақ өнімдері қамтылуы тиіс: ет (белок), өсімдік және жануар текті майлар,
көмірсулар, ... ... таза су. ... режимін сақтау, яғни
күніне 4-5 рет белгілі сағатта тамақтану қажет. ... ... ... және ... ... тағамдарды көп жемеу керек.
Е) жұқпалы аурулардың алдын алу – санитарлық - гигиеналық талаптар
мен ... ... Жеке ... ... ... ... ... уақытында жүргізу. Жұқпалы ауруы бар адамдармен қарым- қатынас
жасаған кезде ... ... ... ауру ... мен құстарға
жоламау. Жұқпалы аурулардан сақтандыратын алдын ала егу ... ... ... – адам ... ... мен нығайту жөніндегі
дәрігерлік және ...... ... ... ... ... салауаттанудың төмендегідей білімдері бар:
Медициналық салауаттану – отбасындағы, үйдегі мектептегі, ... ... ... ... және жеке ... ... ... ортадағы ауа, су, топырақ тағы басқасанитарлық-
гигиеналық ... сай ... ... ... ... ... ... тыс жіберілмеуін бақылайды. Сондай-ақ ауыз суды
уландырмауды, ауру ... ... ... ... ... ... ... қадағалайды.
Экономикалық салауаттану – адамдардың материалдық қамтамасыз етілуін,
олардың өмір сүру деңгейін, адамдардың еңбек етуіндегі, тіршілік ... ... ... ... ... ... ... – қоғамның әлеуметтік қолайлы болуын, білім,
мәдениет, өнер, діни ұйымдардың деңгейін және олардың ... ... Аам - тек ... ... иесі ... ... ... жеке тұлға. Оның денсаулығы ол өсіп-дамитын қоршаған ортасына
байланысты болады. ... ... ... ... ... сақтайтыны, қорғайтыны соған байланысты болады. Ол ... және ... ... ... ... ... ... САЛАУАТТЫ ӨМІР САЛТЫНА ТӘРБИЕЛЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1.Оқушыларды салауатты өмір салтына қалыптастыру
Қазіргі таңда оқушыларды салауатты өмір ... ... ... ... ... ... ... проблема болып отыр.
Бәрімізге мәлім, бүгінгі таңдағы кең таралған түрі «мектеп ауруларының»
басты себебі – авторитарлық – репродуктивтік ... ... ... ... Осы ... мектеп жүйесі жас ерекшелігі физиологиясы ... ... ... мен ... ... ... ... Мысалы, 1-сыныпта мектепке үйрену және ... ... ... ... үшін ауыр және бұл ... ... ... төмендеуіне әкеп соғады. Нәтижесінде үйрену тәсілдерінің
таусылуы, үнемі шаршап, қажудың пайда ... ... ... Баланың сабақ кезінде бір орнында тапжылмай ұзақ отыруы, ... ... ... ... ... ... ... көптеген зиянын
тигізеді.
Жас ұрпақтың денсаулығының маңызды көрсеткіші оның дене ... ... ... ... ... табылады. Осы саладағы кемшіліктің
басты себептерінің бірі – оқушылардың ... ... ... оқу ... ... тыс шұғылданады. Екіншіден,
кейбір мектептерде валеология, дене шынықтыру сабақтары тиісті ... ... ... өз ... дене ... ... жағдай жасалынбаған. Келесі атап көрсетерлік көрсеткіш – мектеп
оқушыларының психикалық саулығы. ... ... ... ... 15-20 ... ... кездеседі. Бұл ауытқушылықтар,
әсіресе, 1-сынып оқушыларында мектепке үйрену кезінде, ... ... ... ... және ... ... оқу жүктемесінің
көлемінің артуына байланысты пайда ... ... ... мен ... арасындағы дұрыс
ұйымдастырылған педагогикалық қарым-қатынас оқушылардың ... ... ... ... ... ... көңіл-
күйлерінің тұрақтылығы мұғалімдердің оларға бағытталған қарым-қатынас
тәсілдеріне тәуелді. әр ... ... ... ... ...... және жүрек ауруларынан зардап ... ... қызу ... ұл ... ... әсер ... Сондықтан да күнделікті мектеп өміріндегі мектеп басшылары мен
мұғалімдер және ... ... ... ... қарым-қатынас тәсілдері
мектеп субьектілері денсаулығына үлкен әсерін ... ... ... ... ... кешенді қарым-қатынас
жасаудың маңызы зор. Ол мектеп жағдайында дені сау, ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастырудағы міндетті шарт болып табылады.
Мектебімізде салауатты өмір салтын насихаттау мен ... ... ... ... ... ... ... Ол жылдары қолда еш оқулық,
әдістемелік құралдар ... ... да ... ... ... ... ... сюжетті ойындар, жұптасқан, топтық жұмыстар,
ойды дамыту, шығармашылық жұмыстар, реферат жазу, пікірталас технологиясын
кеңінен пайдаланды. Сонымен ... ... ... ... тыс ... ... дамытып отырды.
Бүгінгі кезде салауаттану әр ... ... ... ... ... ... сабағы әр түрлі оқытылуда. Оған басты себеп
арнайы ... ... ... ... ... ... деп ... тілінде оқытылатын мектептерде оқу-әдістемелік
көмекші құралдар әлі де жеткіліксіз.қазіргі кезде салауаттану пәні жеке ... ... – бұл ... ... ... ... ... кімдер
оқытып жатыр, материалдық базалары қандай деген сұрақтар маңында әлі
шешілмеген мәселелер көп. Бұл пән ... ... ... жасалынуы қолға
алынып, бағдарлама қайта қаралып, ол ... ... ... ету ... да қолға алынды. Биылғы оқу
жылынвалеология пәнінен жаңа өзгертілген, ... ... ... игі өзгерістеркөңіл қуантады.
Салауаттану пәні мектепте кіргелі көп уақыт болған жоқ. Дегенмен,
істелінген ... ... ... жылы ... білімді валеолог-мұғалімдердің
алғашқылары республика жоғары оқу орындарынан бітіріп шықты, жылдан – ... да ... ... ... бір ... ... пәні – ... тарих сияқты мазмұны жағынан күрделі пән екендігін
көпшілігіміздің әлі ... ... ... сабағы жеңіл сабақ, оған арнайы білімнің қажеттігі жоқ,
оқушыларды ойнатса, жаттығу жасатса, жуынса, су ... ... ... ... сау ... деп айта салу – ... ... ашпайды. Тіпті,
салауаттанудың беделін төмендетіп алған жоқпыз ба ... ой ... ... кез ... мұғалімнің валеология сабағын беруі, тақырыптардың
әр сыныпта ... оқу ... ... әр мұғалімнің сабақты әр
түрлі өткізуі ... ... ... ой ... ... арнайы оқу
құралы болмағандықтан материалдардыәр жерден жинақтайды, ... ... ... бір жағынан жақсы, оқушы
ізденеді. Дегенмен, ол ... ... ... ... тағы басқа жинақтардан алатындықтан тақырыпты түсіну, меңгеру
қиындайды. Міне, осы ... бәрі жаңа ғана ... ... ... ... ... ... қажетті пәнді оқытуда келеңсіз жағдайларға,
оқушылардың пәнге қызығушылығын төмендетуге әкеледі деп ... ... бұл ... ... ... ... қайталануының себебін түсінбеуден. Бұл заңдылық бала саны
өскен сайын берілетін материалда біртіндеп күрделенуі ... Егер ... ... онда пәнге деген оқушы ынтасы төмендейді, пән ... ... ... ... ... ... білімді валеолог маман, тіпті
болмаса биолог, психолог мамандар оқыту ... олар дене ... ... ... жетекшілермен жалпы мектеп ұжымымен
бірлескен үлкен жұмыс ... ғана бұл ... ... ... нәтижеге
жетеді.
Үшінші себебі, төменгі 1-4 сыныптарда салауаттану пәнінің оқытылуына аса
назар аударылып, дұрыс жолға қойылса, материалдық база ... ... ... ... оқуды қалай үйренгендігі сияқты, бұл пәнді де
оқи отырып, өз ағзасын танып біліп, дұрыс ... ... ... ... киіну, жуыну тәртібі, шынығу ережелерін – автоматты түрде біреудің
айтуымен ғана емес, өз ... ... ... ... Бұл ... ... ... жазу сабағы сияқты, аса мән беріп, бағдарламада
көрсетілген білімдер мен біліктерді, дағдыларды дұрыс ... ... мұны ... білімді валеолог маман ғана іске асыра алады. Бастауыш
сыныпта балада салауаттанудың негізгі ... ... ... ... ... ... «Денсаулық» төл құжатын күнделікті бақылау
күнделігі сияқты одан да ыждағаттылықпен іске асырса бала өз ... ән ... ... ... ережелерімен танысып, оны жүйелі
жасайтын ... оған оның ... ... Балаға валеолог маман, ата-
ана, өзге ... ... ... ... ғана біз бала ... ... ... ата-аналардың бұл пәнге аса көңіл аудармайтындығы оның
маңызын түсінбейтіндігінен. Бастауыш сынып оқушыларының ата – ... ... ... ... ... көбірек арласады. Осы мүмкіндікті
пайдаланып, бала тәрбиесіндегі соның ішіндегі валеология ... ... ... үйде ... ... ... ... денсаулықты сақтау мен
шынықтыруға бағытталған дағдыларды дұрыс қалыптастырған жөн. Бұл ... ... ол ... ... ... ... енгізілген бағдарламада көптеген
өзгерістер бар, тек бұны дұрыс оқыту үшін ... ... ... ... ... ... ... пәнінің мазмұны өте терең.
Бұл пәнді оқытуда:
- оқушылардың жас ерекшелігі ескеріледі,
- анатомиялық ... мен ... ... ... ... да ... медицина жағы да аурудың белгілері, олардың алдын алу ... әр ... ... оның ... одан ... арылуға болатындығы
беріледі.
- Шынықтыру ережелері кеңінен сөз болады,
- Табиғат қорғау, қоршаған орта, экологиялық ... ... ... ... ... зиянды әдеттер, оларға әуес болмау
жолдары қамтылады.
Сондықтан да бастауыш ... ... бұл ... ... ... ... түсініп, оны оқушыларға жеткізе білу қиындық
туғызары сөзсіз. Осы ретте мұны іске ... ... ... ... Ол ... ... беріп қана қоймай мектепте мынандай жұмысты
іске асыруы қажет:
- Оқушылардың денсаулық деңгейін анықтап, оларға ... ... ... ... сақтауға негізделген кеңестер беру,
- Жалпы мектепте салауаттану бағытындағы жұмыстарды ата-аналар мен
мұғалімдер бірге ұйымдастыру,
- әр ... ... өз ... ... түсіндіріп, оны іске
асырға көмекші болу.
- Бұл сабақтың бір ерекшелігі теориялық материал бірден практикалық
жұмыстармен не ... ... ... ... ... ... өз ағзасын танып білу мақсатына ... ... ... ... ... болу ... ... дегенімізге жасаған қамқорлыққа
байланысты болады. Дене үйлесімдігі арқылы салтанатты рух пайда болады.Ақыл-
ойдағы айқындық өте-мөте күш-қайратқа негізделеді” (П.С.Брегг) – ... ... ... өмір қуанышын қызықтауы, олардағы әрекеттің
барлық түрінің жоғары нәтижелі болуы - өзін-өзі жақсы ... және ... ең ... ... ... ... тығыз байланысты. Осы
бағытта жас жеткіншектерді тәрбиелеу әрі ... және онша ... ... дені сау бала ... ... мен ... ... ... ... ... қатыса алады. Дүниеге
сеніммен шаттана қарайды. Мұндай жағдай тұлғаның ... ... ... ... ... Бұл ... ... ретінде баланың әлеуметтену
жағдайында нәтижелі ықпал етеді. Сондықтан да, біз ... ... ... ... – тәрбиешілердің және мектептің тәрбие жұмысының
негізгі бір бағыты болу керектігіне айрықша ... ... ...... денелік, интелектуальдық және ... ... ... ... ... ... мінез-құлық тәртібін,
өмір сүру қатынас ерекшелігін жатқызуға болады. Олай ... ... ... ... ... ... ықпал ететін “ салауатты өмір сүру” ұғымын
білдіреді.
Қазіргі ғылым “салауатты өмір ... ең ... ... ... ... және ... шынықтыру;
- дұрыс тамақтану;
- орнықты өмір сүру әдеті;
- зиянды әдеттің болмауы (“ауру қалса да, әдет ... ... ... белсенділік – деп түсіндіреді.
Қазақта “Деннің саулығы – бастың амандығы” – ... ұғым ... ... салауатты өмір салты және оны тәрбиелеу мәселесі, көптеген
ғасырлар бойы күн тәртібіне қойылып келе ... ... ... ... ... Себебі жаңа XXI ғасырдың адамы – дені сау рухы күшті, жан
дүниесі таза адам болуы шарт. ... ... ... өмір ...... қамқорлығы. Дені сау адам – қоғамның маңызды
құндылығы.
Деннің сау болуы – ол, яғни ... ... ... ... ... бөлену,
өмірден ләззат алу, баланың жаңа жыл сыйлығын шыдамсыз тосқанындай, ... ... ... ... ... ... тосу және кешкілік қамкөңілсіз,
кіршіксіз тәртіп ұйқыға кету, ең қажеттісі, өзіңді-өзің сүю, ... ... ... алдына өмірлік маңызды мақсат қоя білуге тәрбиелеу
қажет. Оған жету, ерінбей, шалдықпай үлкен еңбек етуді қажет ... ...... сау ... ... етеді. Міне, тұрғысында оқушылардың санасын
таза, сенімі айқын болуы шарт. Кімде кім өзінің өмірін ... ... ... ... арам ... өмір ... сол ... күнге
сенімсіздікпен қарайды. Ол үшін тіршілік, өзін қоршаған орта көңілсіз
беймәлім, ... ... ... Осы ... ... ... жадына,
зердесіне тоқыту, жалпы адамзаттың, соның ішінде мектеп пен ата-аналардың
мемлекет, қоғам, бала ... ... ... ... ... ... ... күйі тек оларды қоршаған
қандай да болмасын өмірге ғана байланысты болып келмейтіндігі, ... сол өмір ... ... өз ойы ... болатындығына да
байланыстылығы. Осындай көзқарас баланың өзін-өзі ... ... ... реттеп отыруына көмектесуі мүмкін. Табиғат адам баласын бақытты
және қуанышты өмір ... ... ол оны ... және төзімділікпен
қарсы ала білуге дағдылануы қажет.
Бала кезден бізге ... ... ... – ол ... ... – жанның саулығы”, “Орынды, дұрыс тамақтану – ... өмір сүру ... ... ... ... ауа және су – ... ең ... досымыз” –
бүгінгі мектепте осы мәселе қалай қарастырылады? Ал, ... ... ... өзен, көл және дала, оның әр түрлі табиғи өсімдіктері мен
шөптері; аспан – оның бұлттан ... ... ... ... ... ... айы мен жарқыраған жұлдыздары – осының бәрі айналып келгенде мектеп
оқушыларының санасына жетерлік пе, әсіресе қала жағдайында ол ... ... ... ... өмір ... мәселесіне қатысты мұндай
мысалдарды шексіз ... ... ... Мәселе, оның санында емес.
Мәселе, оның түпкі нәтижесінде! Мектеп өмірінде оның қолданысында!
Біздің көзқарасымызша, “Салауатты өмір сүру ... 3 идея ... ... дене ... жан ... ... айқындылығы. Бұл үшеуі
тәрбие жұмысының мақсатын анықтау мен оны ұйымдастырудың негізгі қазығы,
діңгегі және баланың өзін-өзі ... ... ... болуы тиіс. Ол
үшін мұғалімнің өзі осы ... ... ... айналуы тиіс. Ол
өзінің ... ... ... ... ӘДЕМІЛІК” заңына
байланысты атқаруы және соған сай өзі де өмір сүре білуі тиіс. Сонда ... ... ... ... алады.
Салауатты өмір сүру идеясы және әдістемесі бүкіл тәрбие жұмысының
өзегіне айналуға міндетті. Ол ... ... ... ... ... үшін тәрбиешілер салауатты өмір сүруді ынталандыру және оның жүйесін
құруы қажет. Ең ... оның ... ... ... ... ... анықтағаны жөн. Олар, ... ... ... ... жеке ... салауатты өмір сүруі мен оны ынталандыру
бағдарламасының болуы – бүгінгі өмір ... Ол үшін , ... ... саласынан жинақтаған білімдердің ... ... ... анатомия және физиология, медицина, гигиена, ... ... ... және тағы ... ... табиғи және әлеуметтік – экологиялық жағдайда балалардың
денсаулығының жайы өте үлкен орын алады. Қазір бұл ... ... ... ... ... ... мәнге ие. Барған сайын мектеп қабырғасына
денсаулығы бұзылған немесе ... бар, ... ... ... ... ... келе ... Мұның бәрі елеусіз қалдыратын мәселелер емес,
өйткені баланың денсаулығы мен оқу ... ... екі беті ... өте ... ... ... ... мектеп оқушыларының
денсаулығының нашарлығы ... көп ... ... ... де бұл ... ... кінәлі ме? әрине, олай емес. Баланың денсаулығын сақтау мен нығайту,
ең алдымен, ата-ананың ... ... ... ... оңай, ал оны
қалпына келтіруге кей жағдайда бір ғұмыр да жеткіліксіз. Кейде ... бар күш ... ... ... ... ... ... өмірі тұтастай текке кеткен, орнын толықтыру мүмкін емес болып
жатады. Бұл мәселенің шешімін ... ... жаба ... ... ... де бала ... күн өткен сайын нашарлап, кемістіктері кеми
беретінін де ұмытпалық. Баланың ... ... ... ... ... ... те негізінен оқытушының мойнында. өйткені бала
денсаулығы сыныптағы оқыту процесінің ... ... ... ... жақсы бала оқыту процесінің барлық түрлеріне қуана
араласады, әрдайым жайдары, ... ... ... ... ... ... ұстаздарына да жылы қабақ танытады. Бұл ... ... ... ... ... ... баланың бойында денсаулық
мәдениетінің қалыптасуына басты мән беру керек. Бала кезінен ... ... ... ... мен ... ... ... өскен бала өскенде де осы ... ... ... Оларда денсаулыққа деген жауапкершілік көзқарасты, дене мәдениетін
қалыптастыру, әр ... осы ... еске ... ... оқытушының
бағытталған жұмысы балада өзге адамдармен қарым-қатынасты қалыптастыру, өз
бетімен, өздігінен өмірлік процестерге жауап таба білу ... ... ... ... ... ... ... ұстаздың
ізденісі, тәжірибесі негізінде педагогикалық философияның ... ... ... Бұл ... ... ядросы – Бала қоғамның ең жоғарғы
құндылығы деген принцип, одан жоғары ... ... ... ... ... ... жатқан денсаулықтың генетикалық потенциалы бар, біздің
міндетіміз біздің жүзеге ... ... ... ... ... – принципім
әр баланың бойындағы өмір резервін, өмірге құштарлық пен бейімділікті бірте-
бірте, өте ... оята ... Ол ... пен ... өмір резерві
бала бойында дайын күйінде тұрған жоқ. Олар жаңа өсіп келе жатқан ... ... мен ... ... ... ... қалыптасады,дамиды.
Бала бойында рухани беріктікті нығайту үшін балаға өзіне ... ... ... қажет.
Тәжірибе жүзінде келесі мақсаттарды жүзеге асыруға болады:
- негізгі білімді;
- баланың өз мүмкіндіктеріне сай индивидуалды даму ... ... ... ... ... дамыған, денсаулығы жақсы, рухани
жағынан дамыған етіп тәрбиелеу;баланың бойында денсаулыққа деген
жауапкершілік пен денсаулыққа әсер ... ... ... ... ... ... дамыту (есте сақтау қабілеті, таным, пайымдау, ойлау,
қиялдау);
- агрессивтіліктің ... алып ... ... ... ... қазіргі оқытылып жатқан имандылық идеялардың діни бағыты
басым. Имандылыктың қазіргі таңдағы адам ... ... бірі ... ... ... ... ... бірі — физикалық дене мүшесінің
саулығы. Бүгінгі күні ең ... ... ... өмір ... ... адамның денесінің саулығы, сақталуы, нығаюы, ширауы,
сергектенуі, еңбекке қабілеттілігі, құлшынысы, құштарлығы, ниеттілігі,
ынталылығы - қалыпты биологиялық процесте ... Ал ... ... ұғым — ... ... яғни ... ... адалдығына,
имандылығына байланысты. Осы мәселе тәрбиенің қай жүйесінде ... ... ... ... ... қажет.
Аристотельден кейінгі екінші ұстаз Әл-Фараби: "Қайырымды қалалар мен
халықтардың діндері әртүрлі болғанымен барлығы бір бакытқа ... ... ... ұмтылады" — деген. Қай заманда да бір "Аллаға" ... ... ... ... ... ... имандылық пен
мейрімі еркін, тәуелсіз де бейбіт қоғам болуын ... ... ... ... діні ... ... Арыстан баб арқылы осыдан 13 ... ... ... ... ... енген "иман" — ұғымы "Аллаға
сену", "наным", "сенім" түсінігін береді. Бір ... сену ... ... ... ... ... ... қорлық, зорлық,
қайырымсыздық деген сиякты "имансыз" әрекеттерден бойларын аулақ ұстаған.
Ондай адамдардың көңілі ... ... ... бөленген" — деген
сенімде болған.
Қазақ совет энциклопедиясында "Дін — әлеуметтік ... ... ... ғылымның, прогрестің де жауы. Ғасырлар бойы дін адамның табиғатты
танып білу, оның жойқын күштеріне бұғау салып, ... ... ... ... жасаумен болды" (32 бет/ 4т. қ.с.э.) - делінген, сөйтіп
тоталитарлық кезеңде тіліміз бен дініміз қиянатқа ұшырады.
Бірақ, ата-бабамыз ақ ... ... ак ... ... ... ... ... үшін күресе білді. Бірақ сонда да, ансаған армандары —
тәуелсіздікке үміттеніп көз алдында сағымдай сырғып қала ... ... ... дүниені сақтайтын төрт тілек бар: Ғадалат
— әділдік, турашылдық, ...... ... ...... және ... дейді. Осылардың бәрі жақсы ниетпен туындайды. Бүл
жөнінде пайғамбарымыз Мұхаммед Ғ.С. "Әр нәрсе адамның сөзіне ... ... ... ... — деген.
Ұлттық педагогика саласында осы мұраларды кеңінен пайдаланып, ... адам ... түп ... ... ... зор. Абай
айтқан "иманигүлді" ұрпақ санасына сіңіріп, тәлім-тәжірибеде пайдалана
білсек, еңбектің ... ... ... ... болар едік. Себебі
Абай өзі ұстанған имандылық тәрбие идеясының өн бойында, адам бойындағы
ең асыл қасиетті білуге құмарлықты дәріптеу арқылы ... ... ... ... ... Осы орайда оның "Мен егер закон қуаты
қолымда бар кісі ... адам ... ... ... ... ... тілін
кесер едім" деген сөзі дәлел болады /2/.
Шығыс поэзиясынан орын алған жүректің ... ... ... ал ... культін Абу Али ибн-Сина "имани ақыл"
атауларын арнайы қолданған.
Имани ... яғни ... ... ... ... ... ибн-
Синаның шығармаларынан кезедестеріміз.
Осы орайда имандық туралы танымның ... оның шығу ... ... ... имандылық негізде салауатты өмір салтын қалыптастыруда
қолданудың маңызы зор.
Жалпы ... ... — оның ... ... ... ... жетілуімен сайма-сай келеді. Мұндай қасиеттердің жетілуі
адамның денесінің жетілуімен байланысты. Ал ... ... ... ... өмір ... ... негізінде оқушылардың бойына сіңіруде
ислам дінінің парыздары былай деген:
... ... ... келгенше бір-біріне жақсылық қылуы керек.
Ісімен болсын, сөзімен болсын, мейлі ... Ең ... ... ... ... ... инабатқа, сабыр, ар сактауға, уағадашылық
пен ынсаптылыққа ұмтылдыру;
- еңбек етіп өз отбасын асырауы;
- адам рухына, түр-түсіне, нәсіліне, ... мен ... Алла ... тең, ... жер бетінде де тең;
- білім алуға, бейбітшілікті сақтауға міндетті;
- адам мінезіне қызғаншақтық емес, жомарттықтың үш түрін
ұсынады: көз, қол, көңіл жомартығы;
- ... ... ... ... айту — ... ... ... ұстазды кұрметтеу, көрші-ағайынмен тату-тәтті өмір сүру;
— гигиеналық талап өте ... ... ... негізінде адамгерішілікке, эстетикалық тәрбиеге, дене
саулығына, салауатты өмір ... ... ... ... ... мынадай тұжырымға келуге болады:
І.Ойы саудың — жаны сау. Жеке ... ... ... ... ... олардың ақыл-ой қабілетін дамыту, ой парасатын қалыптастыру.
2.Жаны саудың — тәні сау. Ұлтымыздың төл мәдениеті, салт-дәстүрлері,
әдет-ғұрпы арқылы жеке ... ... ... ... ... ... жұмыстар ұйымдастыру.
3. Тәні саудың — дені сау. Адамның бір байлығы — ... тән ... дене ... жайлы мұрасы мол. Осы мұраның
негізінде жеке тұлғаны салауатты өмірге бағыттау, олардың тән саулығымен,
жан ... ... ... ... багыт беру.
4. Ісі саудың — өмірі сау. Еңбек дағдысын жеке ... ... ... ... үлкен жауапкершілікпен, іскерлікпен еңбек ету
арқылы ... ... ... ... ... әр түрлі сауықтыру жүйелерін де пайдаланған
дұрыс. Ең ... адам өз ... ... ... ... ... ... қағидаға сену керек. Осыны ... ... ... ... қалпына келтіріп, оны жақсарта түсугеарналған ... ... Оны ... ... ... ... ... сабақ барысында отыру қалпын динамикалық алмастыру ... ... бала ... ... ... отырмағанын, отырысын
алмастырып отырады. Оны бір рет үйренген бала ... ... ... Ол ... ... ... ... мүмкіндік береді, өйткені
омыртқа адамның өмірінде өте ... ... ... ... ... да оның ... қалпының бұзылуынан туындайды. Бұл адам ағзасының
энергетикасының негізі. ... да ... ... ... дұрыс отыруын
қадағалау – ең басты міндет.
Екіншіден, сабақ барысында дене бұлшық ет жүйесін және көру ... ... ... Оны ... ... ... ... жүйесін қолдана отырып жүзеге асыруға болады. Мысалы,
«спутник» ... ... ... ... ... ... аударту
(сынып бөлмесіне, төбесіне түрлі- түсті шар қолдан жасалған ... ... бұл ... ... ... оларды іздеп табу арқылы көз жанарын,
дене бұлшық ... ... ... көз бен ... сергіту шараларын
жүзеге асыруға болады. Сорл арқылы көру координациясын кеңістікте бағдарлау
реакциасын дамытуға болады.
Үшіншіден сабақтағы көрнекі құралдар барынша ... ... ... ... ... ... ... отырған балалардың көз белсенділігін
арттырады. Олардың жалпы белсенділігі де жоғарылайды. Мысалы, ... ... кез ... ... ... ... бала ... аудартуға
болады.
Төртіншіден, жазу барысында арнайы дайындалған каллиграфиялық нұсқаларды
қолдануға ... Бұл ... аса ... шығармашылық, эстетикалық талғамын
оятады, «көз-қол» психоматорикалық ... ... ... ... сай ... тақпақтар оқыта отырып, оны бала қалай ... ... ... ... ... ... маторикалық еркіндік бере
отырып, өзінің сол сәттегі әсерін қағаз ... бере ... ... ... қол жеткіземіз. Бұл, әсіресе, төменгі сыныптарда үлкен
нәтиже ... хор ... ... әннің әсері өте жоғары. Түрлі әндерді
сүйемелдеу арқылы орындай отырып ... бала ... ... ... ... болады. Сонымен, бірге музыкалық
гимнастиканы, яғни саз ырғағымен дене ... ... ... де ... сабақтағы физкултьминутқа, яғни жалпы шаршауды сейілтетін
қолдарын, саусақтарын де алдыратын көру және есту ... ... ете ... ... ғана ... жиынтығы.
Жетіншіден, барлық оқу пәндеріне сауықтыру компоненттерін қосу. Бір ғана
валеология сабағында денсаулық туралы оқыту. Бұл сабақтың сирек өткізетінін
ескерсек, ... ... ... ... да барлық пәндкр арқылы
кешенді түрде баланың өз денсаулығын сақтауға ... ... ... неше түрлі әдістерді қолданып денсаулық тақырыбындағы материалдарды,
диктаннттар, шығармаларды пайдалануға болады. Демек, оқытушы әр ... ... ... мен ... ... ... бере ... сабақтан тыс уақытта сауықтыру шараларын жүктеу. Оған
төмедегі шараларды жатқызамыз::
1) Күнделікті таңертеңгілік жаттығулар жасауға ... ... ... сақтау шараларына арналған көрнекі құралдардың,
стендтердің болуы. Оны ... ... мен ... да ... ... паспорт жүргізу. Онда баланың:
- ауырып қалған күндері;
- денсаулық тобымен дене шынықтыру тобы туралы мәліметтер;
- дене сымбаты мен көру қабілетінің көрсеткіштері;
- ... ... мен ... ... ... мен ... ... міндетті түрде болуы тиіс.
4) Оқушылар өздері денсаулық күнделігін жүргізуі тиіс. Онда денсаулық
тақырыбындағы ақпараттар, кеңестер, өзіндік ... ... ... Әр ... жеке ... ... ... Онда психологиялық-
педагогикалық карта, психолог пен дәрігердің ұсыныстары, баланың
жеке даму ... оқу ... ... ... ... қаралуы тиіс.
6) Түрлі мейрамдар спорт ойындарын, эстофеда конкурстар, бикториналар,
сынып сағаты , әңгімелер ұйымдастыру.
7) Баланы еңбекке баулу.үй жұмыстарын орындауға ынталандыру. Оны ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде төмендегі жетістіктерге қол жеткізуге болады:
- оқушылардың оқу бағдарламасын игерудің деңгейі артады;
- балалардың көру қабілеті мен дене ... ... ... ... ... қабілеті артып, мінездері жақсарады;
- балаларда денсаулықты ең басты ... ... ... ... бала санасында өмірсүйгіштік өзгені сыйлау сияқты ... ... ең ... ... адам ... ... ... – оның өз
қолында екендігін ... өмір ... ... ... ... берген кеңесін
ұсынамыз:
1.Күн сәулесін пайдалану.
2. Таза ауамен демалу.
3.Таза суды пайдалану.
4.Табиғи тамақтану.
5. Ашығу.
6. Дене жаттығулары.
7. Жақсы демалыс.
8. Жақсы ... ... ... ... жасқа дейін тәрбиелемей елеміздің өркендеуіне
қол жеткізу қиын шығар. Бұл – тек қана педагогика ... ... ... ... ... ... ... емес, қоғамның салаларына
ортақ өзекті мәселелердің бірі.
Салауатты ұрпақты тәрбиелеуді жүзеге ... ... ... салауатты өмір
салтын қалыптастыруға арналған біліммен құралдандыруға ... ... ... осы ... ... ... ... көз тастайтын
болсақ, физикалық жаттығулар ... ... ... ... ... бой ... секілді көптеген мәліметтердің берілуі ... ... ... ... ашып бере ... өмір салты организмнің тәулік бойы ... ... ... шынығу – мүшелер жүйесінің қызметін арттырады,
сыртқы орта мен ... ... ... ... тұруына көмектеседі;
уақытында сапалы, дұрыс тамақтану; гигиена талаптарын дұрыс ... ... жеке және ... ... ... дұрыс мінез-құлық; өз
қасиеттерін басқара білуге арналған және жүйкесі тозудан ... ... ... ... ... ... арқылы
жұғатын аурулардан сақтандыру; ... ... ... ... ... алу; ... әрекеттерге ... ... ... өмір ... ... ... негізгі кеңестер деп осы
саладағы ғылыми және діни әдебиеттерді, әр түрлі еңбектерді, ... ... ... ... салауаттылыққа арналған мақалалар
мен денсаулық сақтау органдары қызметкерлерінің кеңестерін атап көрсетуге
болады.
2.2. Салауатты өмір ... ... ... өспірімді салауатты өмір салтына тәрбиелеу мәселесі бойынша
психологиялық, педагогикалық зерттеулерге, ... ... ... ... ... жасалған талдау қорытындысы:
1.Жас өспірімнің салауатты өмір салтына ... жеке ... ... ... ... өмір сүру салтына
тәрбиелеудің ... ... ... ... берді.
2.Халықтың педагогикалық құралдарын пайдалану ... жас ... өмір сүру ... ... ... ... мен
міндеттерін көрсету;оптимальді психологиялық, педагогикалық жағдайын жасау
және жас өспірімге “салауатты өмір сүру ... ... ... ... тәрбиелеуге көмек көрсету; жас өспірімдердің өз өміріне, денсаулығына
жауапкершілігін ... және ... ... ... және
байланыстырушы элемент болып табылатын салауатты өмір сүру ... ... және ... жас өспірімдердің салауатты өмір сүру тәрбиесінің
қалыптасуының құрылымдық моделін жасауға; осы құрылымдық модель ... тыс ... ... ... ... ... және кейінгі салауатты өмір салты тәрбиесі ... ... тыс ... ... ... өмір ... ... психологиялық, педагогикалық жағдайын көрсету, мысалы, жас
өспірімдердің дамуының жасына қарай ерекшеліктері, аймақтық, ... және ... ... ...... ... іс-әрекеттік жағдайлар жас ... ... ... мақсатты іс-әрекетін анықтауға септігін тигізеді.
4.Жас өспірімді салауатты өмір салтына тәрбиелеу жұмысының құрылымдық
моделін ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Сыныптан тыс жұмыстарды ... ... ... өмір салтын
қалыптастырудың теориялық моделін ... ... ... ұжым ... ... дайындықтары ескеріледі.эксперимент нәтижесіне талдау
жас өспірімдерге салауатты өмір сүру ... ... ... және тұжырымдауға мүмкіндік туғызады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Денсаулықтың қай анықтамасы болсын оны адам организмінің бейімделуі,
қарсыласуы, күресуі, өз ... ... ... ... Бірақ денсаулықты организмнің атқаратын қызметтерін ескермей
пайымдау мүмкін емес екені де ... Адам – тірі ... ... пен ... табиғи мен әлеуметтік, тұқымқуалай берілген және жүре
қалыптасқан бастамалар құрады. Денсаулық ... ... ... ... қоршаған ортамен арақатынасына, әлеуметтік
әрекеттер ... ... ... ... ... ... және ішкі ... бейімделуін, ағза жүйелерінің қызметтік
қорларын, ... ... білу және ... қызметтерді сақтап
кеңейтуге бағытталады. Мұндай сау адамға тән қызметтерді іске ... ... және ішкі ... ... ... әлеуметтік-мәдени-саяси
жүйе, жеке бастың өмір салты, денсаулық потенциалы, бейімділіктері мен
қабілеттері, қоршаған ... ... ... әдістемесі адам ағзасын сыртқы
ортамен тығыз байланысты біртұтас жүйе ... ... ... ... кешенді, тұтас, көп өлшемді болуы керек.
Осы негіздерге сүйене отырып жүргізген ... ... ... ... ... ... дәрежеде екеніне көз
жеткізу.
Демек, салауатты өмір ... ... ... жылдан-жылға
толықтырыла түсетін болса дені сау, жаны сау ... ... ... ... ... білдіреміз.
Үшінші күйді дер кезінде анықтап, ағзаның не оның белгілі бір мүшесімен
жүйесінің әлсіреген ... ... ... сол ... ... арттыру. Бұл мәселе ... әр ... тән ... ... ... ... компенсаторлық механизмдерді
жұмылдыру. Яғни ағза жүйелерінің қорлары, денсаулық қорын түзеді. Денсаулық
қоры неғұрлым ... ... ... ... саны көп, ал ауру ... ... Біздің зерттеу жұмысымыздағы адам ағзасындағы
физиологиялық қорды ... ... ... ырғағын реттеу қызметінің
қаншалықты орталықтандырылғанын ескеруге негізделген.
Валеологияда қолданылатын пайымдаушылық әдістемесінде денсаулық ағазаның
сыртқы орта ... ... ... ... оның
өзінше ұйымдастыру, даму және сақтана білу ... ... ағза ... қорларын, олардың генетикалық, физиологиялық,
психологиялық, генеративтік қызметтерін тұрақты деңгейде сақтау және іс
жүзінде асыру механизмдерін ... ... ... зерттеу жұмысымызды қортындысын бағалай келіп
төмендегідей оймен түйіндедік – ол, жас ... ... ... ... ... ... ... нығайтудың, аурудан
сақтанудың бірден – бір жолы – салауатты өмір ... ... ... ... саналы түрде түсініп, сауықтыру процесіне белсене қатысуы. Демек,
валеологиялық бейімділігі бар адамды тәрбиелеп қалыптастыру – ... ... ... ... бағдарламасын іске асырудың басты бір шарты.
Салауатты өмір ... ... ... ... ... ... бастауыш сыныптағы бала жақсы балалардың бүкіл
мүшелерінің ... ... ең ... ... Дәл осы ... ... үйретіп отырып, оның аңыздылығын түсініп, үйреншікті
дағдыға айналдыра алсақ, өз денсаулығын сақтауды және ... ... әр ... саналылықпен ойлайтын жастарды қалыптастыраалсақ, пәнді
оқытудағы мақсатқа жеттік деп айтуымызға ... ... ... Н.Ә. ... – 2030. Ел ... Қазақстан халқына
жолдауы. Білім, 1998.
2. Жанабердиева К.А., Адылханов А.С. Қазақстан Республикасының ... беру ... ... өмір салтын қалыптастырудың
тұжырымдамасы. //Валеология. Дене тәрбиесі. Биология және салауаттылық
негізі.№1-2003.
3. Әлімжанова Г. ... өмір ... ... ... ... ... ... денсаулықты сақтау» бағдарламасы ... ... ... К.Н.Сатпаев, А.С. Әділханов, Л.З.Тель. –
Алматы, ... ... М.. ... өмір салты – денсаулық ... ... ... ... №3-2005.
6. Бейсеева Г.Б., Бейсенова Ә.С.. Адам экологиясы. – Алматы, ... ... К.С., ... С.Н.. ... және адам мен бала
денсаулығы. – Алматы, 1991.
8. ... Ә. Дене ...... ... ... ... негізі. №3-2004.
9. Есімова А.. Салауатты өмір салтын қалыптастырайық.// Денсаулық. ... ... ... ... пен сымбат. – Алматы, «Қайнар» 1991жыл.
11. Турик Г.Г., Крюкова А.А. ... мен ... ... ...... ... 2003.
12. Құрманғалиева Б.Сымбат және денсаулық. ... және ... ... Нұридинов Г.Салауатты өмір салтына құрылымдық моделі. //Биология және
салауаттылық негізі.№3-2003.
14. ... ... өмір ...... ... және
салауаттылық негізі. №5-2003.
15. Өмешұлы Ә.Денсаулық туралы не білесіз?. //Биология және ... ... ... Ж.А., ... А.А.. ... ... жақсартудың
проблемалары. Салауатты өмір салтын қалыптастырудың, аурудың алдын алудың
және денсаулықты ... ... ... ... және
салауаттылық негізі. №2-2002.
17. Матюшонок М.Т., Турин Г.Г., Крюкова А.А.. ... мен ... және ...... ... ... ... Х.К., Нілдібаев Ж.Б.. Валеология. – Алматы. Ғылым,1999.
19. Амосов Н.М.. Денсаулық туралы толғаныстар. – Алматы. Қазақстан,1989.
20. ... К.С., ... С.М. ... және адам мен ...... 1999.
21. Сәтбаева Х.Қ., Нілдібаева Ж.Б ... ... 1999, ... ... Ж.Ж. ... Алматы, 2004ж, №7-28 б
23. Тель Л.З., Даленов Е.Д. «Валеология» І,ІІ том Астана 2002ж 6-13б
24. Мустафина Т.К. ... ... А., 1997, ... ... Т.К. Основы валеологии. А., 1999, 116 с.
26. Торманов Е.Т. Валеология. А. Қаз. ... ... ... Г.Л. ... ... М., ... ... И.И. Валеология – наука о здоровье. М., ФиС.,1990, 207с
Билич Г.Л., Назарова Л.В. Основы ... ... 467с.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімімен әл-ауқаты4 бет
Биология сабағында салауаттылық өмірге тәрбиелеу38 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет
Ішімдік ішу және денсаулық15 бет
Ішімдіктің денсаулыққа залалы5 бет
Азаматтардың денсаулығын жақсартуы – мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-демографиялық дамудың кепілі.10 бет
Айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету қағидасы айыпталушының құқықтарымен мүдделерін қамтамасыз етудің кепілі ретінде92 бет
Алматы облысының білім беру жүйелері мен денсаулық сақтау ұйымдарын ГАЖ технологияларын пайдалана отырып картаға түсіру әдістері44 бет
Білім беру мен денсаулық сақтау салаларына талдау жасау23 бет
Биологиялық ырғақтылық және денсаулық9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь