Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын дамыту

Қазіргі кезде бастауыш мектептерде оқыту мазмұнын жаңарту жұмыстары жүргізіліп, одан әрі жетілдіріле түсуге даңғыл жол ашылды.
Бала өмірінде 6 жаста үлкен өзгеріс болатыны белгілі. Бала мектеп оқушысына айналады. Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшелігі өсіп жетілуіндегі елеулі өзгерістермен сипатталады. Баланың мектеп жасына өтуі оның іс-әрекетінің, қарым-қатынасының, басқа адамдармен қатынасының, өзгеруімен байланысты түсіндіріледі. Негізгі іс-әрекет түрі оқу болады, өмірі өзгереді, жаңа міндеттер пайда болады.
Бастауыш мектеп жасындағы баланың танымдық іс-әрекеті оқыту үрдісінде жүзеге асады. Осы жаста қарым-қатынас шеңберінің кеңеюінің маңызы артады. Баладағы өтіп жатқан осы өзгерістер педагогтардан бүкіл оқу-тәрбиелеу жұмысын нақты мақсатқа бағыттауды талап етеді.
Оқу басқа іс-әрекетке қарағанда оқушылардың танымдық қабілеттерін дамытады, дүниеге адамгершілік көзқарастарын бірте-бірте қалыптастырады.
Осы оқу арқылы олардың таным үрдісі (қабылдау, зейін, ес, қиял, ойлау) дамиды.
Таным-ойдың білмеуден білуге қарай ұмтылдыратын ой-өрісінің күрделі үрдісі. Оқушылардың нәтижелі оқуына әсер ететін сыртқы және ішкі күштер немесе себептер болады. Оқушылардың білім алуда ілгері қарай басуына себепкер болатын негізгі күш түрлі қайшылықтар. Бала білмеуден білуге қадам басқанда әр түрлі қиындықтар мен қайшылықтарға кездеседі, оларды шешу, жеңу нәтижесінде оқу міндеттері жүзеге асырылады.
        
        Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық
қызығушылығын ... ... ... ... ... ... ... дамытудың
теориялық негіздері.
1. Бастауыш сыныпта оқушылардың оқу-танымдық ... ... ... ... ... оқушыларын ана тілі пәні арқылы оқу танымдық
қызығушылығын арттыру ... ... ... ... ана тілі ... ... барысында
оқушылардың оқу танымдық қызғушылығын дамытудың әдістемелік негіздері.
1. Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін ... ... ... ... қалыптастыру мәселелері.
2. 3-сынып ана тілі ... ... ... ... ... ... жолдары.
Қорытынды.
Кіріспе.
ХХІ ғасырға аяқ басқан Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар ... ... ... ... ... жылы ... ҚР-ң ... беру саласындағы мемлекеттік саясаттың
принциптері айқындалды. Бұл принциптерде барлық азаматтардың тең құқылығы
айқындалған. Халықың барлығы бірдей ... алу ... жеке ... ... ... және дарындылықты дамытуды қарастырады.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың ... – 2030” ... ... ... ... және ... ... Қазақстан халқына жолдауында айқындалған негізгі басым
бағыттар мен міндеттерді ... ... үшін ... ... ... ... ... қолданудың тиімділігін дамытуға ерекше көңіл
бөлген.
Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңі ұрпақтың рухани байлығы, ... ... ... ... мен ... ... ... Осы
орайда егеменді еліміздің білім бнру жүйесінде әлемдік деңгейге жету үшін
жасаланып жатқан ... ... әр ... ... ... ... ... ізденімпаз, барлық іс-әркетінде шығармашылық бағыт
ұстанатын, сол тұрғыда өз болмысын таныта алатын жеке ... ... ... мән ... ... оқу үрдісі оушылардың танымдық
қызығушылықтарын арттыра отырып, ... ... ... дамыта білу бүгінгі күннің өзекті мәселесінің біріне айналып
отыр.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... алу қабілеттерін дамытуда ... рол ... ... ... ... ... балалардың жақсы оқуына, оқығанын жақсылап ұғып алуына ... Егер ... ... ... ол оқу ... тәрбие жұмыстарына ешбір
қызықпаса, оқудың да, тәрбиенің де жемісі болмас еді.
Қызығу туралы көптеген психологтар мен педагогтар ... ... ... ... ... ... ... Э. Трондайк т.б.
болды.
Әр түрлі жастағы оқушылардың танымдық қызығушылығының ... ... ... ... ... ... ғалымдардың
жұмыстаында қарастырылған. Оларды айтар болсақ: Н. ... ... ... Л.Маневцова, Н.Постникова, К.Романова, Р.Римбург,
П.Сирбиладзе.
ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ... ... ... ... үлес қосқан педагогтар мен халық ағарту қайраткерлерінің
тамаша тобы қалыптасты. Олар – А.Құнанбаев, Ы.Алтынсарин, ... ... ... ... таңда қызығу теориясын ... ... ... сияқты психологтар.
Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев, О.Байқуатова сияқты ... оқу ... ... шын ... ... ... оқу
моивтерінің қалыптасуында екенін дәлелдеді. Балалардың оқу танымдық
қызғушылығын ... ... ... ... ... ... ... әдіс тәсілдер ұсынды.
Қазіргі кезде дамыта оқытудың Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов жасаған
жүйесі оқушылардың ... ... ... ... ... ... Дегенмен де, бұл мәселе әліде ... ... ... арттырудың жолдарын зертеуді қажет етеді. Сондықтан да біз
диплом жұмысының тақырыбын “Бастауыш ... ана ... ... ... ... ... ... деп алуымызға негіз болды.
Зерттеу жұмысының объектісі: Ана тілі ... ... ... оқу ... қызығушылығын арттыру мәселелері.
Зерттеу пәні: Ана тілі сабағындағы оқу үрдісі.
Зерттеу жұмысының мақаты: ... ... ана тілі ... ... ... оқу-танымдық қызығушылығын дамытуға ... ... ... мен ... ... іске ... ... жұмысының міндеттері:
1. Бастауыш мектепте оқушылардың оқу-танымдық қызығушылық қабілеттерін
дамытудың теориялық негіздерін анықтау.
2. Бастауыш мектептің 3 сыныбы бойынша ана тілі ... ... ... ... ... ... дамытудың әдіс-
тәсілдерін талдап көрсету.
Зерттеудің әдісі: ... алға ... ... ... ... педагогикалық, ғылыми-әдістемелік, теориялық әдебиеттерге шолу
жасау, шығармашылық және дидактикалық материалдарды ... ... ... ... және ... ... қолданылды.
І тарау.
Қазіргі кезде бастауыш мектептерде оқыту мазмұнын жаңарту жұмыстары
жүргізіліп, одан әрі жетілдіріле түсуге даңғыл жол ... ... 6 ... ... ... болатыны белгілі. Бала мектеп
оқушысына айналады. ... ... ... жас ... ... ... өзгерістермен сипатталады. Баланың мектеп жасына өтуі
оның іс-әрекетінің, қарым-қатынасының, басқа адамдармен ... ... ... ... ... түрі оқу ... ... жаңа міндеттер пайда болады.
Бастауыш мектеп жасындағы баланың танымдық іс-әрекеті оқыту ... ... Осы ... қарым-қатынас шеңберінің кеңеюінің маңызы артады.
Баладағы өтіп ... осы ... ... ... оқу-тәрбиелеу
жұмысын нақты мақсатқа бағыттауды талап етеді.
Оқу басқа іс-әрекетке қарағанда оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... ... оқу арқылы олардың таным үрдісі (қабылдау, зейін, ес, ... ... ... ... қарай ұмтылдыратын ой-өрісінің күрделі
үрдісі. Оқушылардың нәтижелі оқуына әсер ... ... және ішкі ... ... ... Оқушылардың білім алуда ілгері қарай басуына
себепкер болатын негізгі күш түрлі қайшылықтар. Бала білмеуден ... ... әр ... ... мен ... ... ... шешу, жеңу
нәтижесінде оқу міндеттері жүзеге асырылады.
Бастауыш мектеп оқушысының ... ... және ... ... ... оларда “білуге құмарлық, әуестік те байқалады.
Олар өздеріне күнделікті жаңа бір ... ашып ... ... ... қабылдайды.
Олардың зейіні де еріксіз, тұрақсық болып келеді. Сондықтан ... ... ... мен ... үрдісі негізінен, зейінді
тәрбиелеуге бағытталады. Мектеп өмірі баладан ерікті зейінін жаттықтыруды
талап ... ... ... ... оқу мотивтерімен бірге дамиды.
Бұл жастағы балалар өте сезімтал. Оның сезімі тәуелсіз және өте ... Бұл ... ... ... өте шапшаң, Оантазияға ... ... ... ... ... ... ... да болсын бір
іске оп-оңай-ақ тартуға жеңіл. Сонда балалар қиын істерді де ... ... өмір ... оның даму ... жүріп жатыр.
Психологиялық-педагогикалық бағыттағы әдебиеттерге ... ... ... ... 3 ... сай ... асады. 1) Биологиялық Фактор. 2)
Әлеуметтік орта немесе қоршаған орта. 3) ... яғни ... ... ... баланың таным белсенділігі арта түседі. 6-7 жастағы балалар
заттарды түсіне, ... ... ... ... ... ... пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. Күнделікті өмір барысында
бала шындық дүниенің құбылыстары мен ... ... ... ... жинақтаған бай тәжірибесін үйренуге талаптанады. Балардың ... ... ... ... таным ынтасы дейді. Балалар өте
байқағыш, еліктегіш, әр нәрсені ... ... көп ... оларды ойлантады.
Балалар әдетте өзіне түсініксіз оқиғалардың, ... ... ... Күн сайын олардың алдында жаңа сұрақтар туады. ... ... олар ... ... өйткені олардың түсінігінше,
ересектердің білмейтіні болмайды. Мұндай ... ... ... ақыл-ой
еңбегімен шұғылданудағы ниетін, ықыласын сипаттайды. Сондықтан ... бала ... ... қалдырмауға тырысқаны жөн. Себебі сұрағына
жауап ала алмаған бала келешекте ... ... ... Ал ... ... ... кері әсер етуі әбден мүмкін.
Егер мектеп жасына дейінгі балалардың қызығуы ойын іс-әрекетімен
байланысты ... ... ... ... ... ... дамуы оқу іс-
әрекетінде жүзеге асырылады. Кеңестік психологтар зерттеулері ... ... ... ... қатысты жағдайлардың барлығы қызықтырады: жаңа
адамдар (мұғалім, сыныптағы оқушылар), жаңа ... ... ... жаңа түрі (оқу) т.б. ... ... ... зейіні тұрақсыз, құбылмалы. Бұл оқушылар
әлі өз зейінін басқаруды ... ... да оқу ... әр ... ... мүшелерін тиісті объектіге бағыттап, зейінін үздіксіз
тұрақтандыруға ерекше көңіл бөлу қажет болады. Психологтар ... ... ... негізгі түрі деп есептейді.
Зейін дегеніміз – сананы белгілі бір объектіге шоғырландырып, ол
объектінің ... ... ... қамтамасыз ететін психикалық
процесс.
Егер балада зейін қою қабілеті болмаса, оқу, ұғыну ... ... ... та ... ... ролі ... ... сыртқы танымдық
дүниенің санға енетін адам жан ... ... ... олай ... ... ұғым бұл ... ... өте алмайды, онсыз ешбір ұғым баланың
жан дүниесіне жете ... ... ... зейінді заттар ен құбылыстардың адам санасында
бейнеленуіне мүмкіндік беретін “ақылдық ... деп ... еді. ... ... және зейінділігін ойламаған оқытушы білім бере
алмайды. Оқушылар үшін мұғалімнің уысы ... ... ... ... ... ... осы ... ағытылу сәтін дер кезінде сезініп, зейіннің
түтіктерін тоса қоюға дағдылануы керек және бұл үшін олардың әр ... ... мен ... оята алу ... белсенділігіне қарай – ырықсыз, ырықты, үйреншікті деп үш түрге
бөлінетіні белгілі. Оқу ... ... ... ... ... ... мағынасы бар.
Ырықсыз зейін дегеніміз- сананың объектіге еріксіз ... ... ... көрейін, білейін деп арнайы мақсат қоймайды. Айрықша әсерлі сөз,
әдемі зат немесе көрініс, бұрын көріп ... ... хош иіс ... ... ... ... зейін тудырады.
Бастауыш сынып оқушыларында ырықты зейіннен гөрі ырықсыз зейін басым
болады. Сондықтан да сабақ процесінде оқушыны ... ... ... ... ... ... олардың ырықсыз зейініне сүйене
отырып, сол зейінді тұрақтандыруға, біртіндеп ырықты ... ... бөлу ... Бұл үшін оқу ... ... мазмұндылығы,
тартымдылығы, ол сабақтың жандылығы, Эмоциялық сезімге толылығы, қызықты
болуы қажет.
Ырық ты зейін ...... ... ... ... көңіл аудару.
Мұнда адам тиісті объектіге мақсатты түрде, сол объектіні ... ... ... ... ... ... ... ерік-жігерін
ұйымдастыра отырып зейінін қояды.
Мектептегі ақыл-ой, оқу ... ... ... ... ... Бала үшін ... ... тіпті оларды жалықтыратын, бірақ білуге
тиіс, қажет материалдар болады. Бұл үшін ... ... ... даму
аясына сай мақсатты, тартымды оқу әрекеті ұйымдастырылады. Оқу әрекеті
түрлендіріп, бір түрден екінші түрге ... ... ... жаңа ... ... ... ... тұрақтандырып отырады.
Алғашқы оқу жұмысына үйретуде белгілі бір оқып-үйреніп отырған пәнде
баланың зейінін ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... талап ету, баланы зейінін ұзақ ... ... ... ... ... ... дегініміз – сананы адамның өзі үшін маңызды, қажетті
объектіге шоғырландыруы. Үйреншікті зейін адам өзінің ... ... ... ... ... ... ... болады және
белгілі бір іс-әрекетті қажеттілік ретінде мойындайды. ... ... ... бұл үш түрі ... тығыз сабақтас, тәжірибелік іс-
әрекет барысында бірін-бірі байытып, бір ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының қабылдауы тұрақсыз және ұйымдаспауымен
ерекшеленетіні белгілі.
Қабылдау – ... ... әсер ... ... я ... адам
санасында толық бейнеленуі.
Сабақтардың бала қабылдауын дамытудағы ерекше ... ... ... ... мына ... орындар отыруы тиіс:
1) Көрнекі құралдарды (модульдерді, ... ... ... ... мұқият ескеру жөн.
2) Оқушы байқаудың, қабылдаудың мақсатын айқын ұғынып, қабылданатын ... ... ... ... да ... ... ... бала
әдебиеттегі көркем шығырманы қабылдағанда оның мазмұны мен ... ... ... тәртібіне, түсіне
білмейінше, оны ... ... ... ... ... заттар мен құбылыстарды бір-бірімен салыстыруға, жаңа
материалды оқушылардың ... ... ... байланыстырып отыруға,
әр түрлі объектілердің жеке жақтары мен ... ... ... ... пен жеке ... түсініп, айыра алуына қатты
зер салу қажет.
4) Оқушылардың сабаққа белсенділігін арттыруда оқу материалының ... ... еске ... ... ... ... болуы
мұғалімнің дұрыс нұсқау бере білуіне де байланысты.
5) Қабылданатын нәрселердің мән-мазмұнын, түр сипатынөздеріне ... ... ... ... толықтырып отыру.
6) Оқушылардың байқағыштық қасиеттерін жетілдіріп отыру ауызекі сөзі ... ... беру ... ... әдеттендіру.
Қабылдау процесін дамытып, қалыптастырып отыру ... да ... ... ... ... есте сақтау, сезім-Эмоциясымен тығыз
ұЩтастырылып, жалпы, баланың дүниетаным шеңберін кеңейтіп ... ... ... ... ... танып білу саласындағы тікелей таным
процесіне жатады.
Бланың дүниетанымын дамытып, оны ... ... ... ... ... мен ... ... жалықпай жұмыс істеп, ұстаздық
ісін барынша шыңдай берулерін қажет етеді. Оқу әрекет балаға ... ... ... ... талап етеді. Ал ес процесінде бұрын ... ... адам ... бейнеленеді. Тиісті оқуматериалының
мазмұнына оқушы мақсатты түрде зейін қойып, санылы ұғынып қабылдағанда еске
сақтау саналы да ұзақ ... ... ... ... ... ... жаттап алады.
Олар материалды есіне қалдырғанша оқи береді. Бұлайша есте ... ... әрі ... себеп болады. Балалардың сөздік
қорының ... да өз ... ... ... ... ... ... жағынан, материалды өз бетінше айта білуге үйрету қажет. Баланың оқыған
нәрсесінің ... ... алуы - оның ... өз ... айта ... ... Осылайша есте қалдыру үшін және жақсы түсіну үшін ... ... ... ... ... оның ... ... қажет.
Төменгі сынып оқушылары бұл жағына өте шорқақ екенінде, психологиялық
зерттеулер көрсетіп ... ... бала ... ... жасауды білмейді,
мәтінді жеке бөліктерге бөлгенмен оның ... ... ... алмайды. Осы
орайда тірек сызбалардың берері мол.
Шығарманың мәніне қарай бөліктерге ... ... ... ... ... жетеді. Бірақ мұнда оқылатын ... ... ... жас ... ... ... Шығарманың ең негізгі идеясын табу,
оған өз бетінше тақырыпша беру, үшінші сынып оқушыларында жақсы дамитындығы
байқалады. Оқушыларды жаңа шығарманы ... ... ... ... ... неғұрлым ұзақ мерзімге есте қалдыруға бағыт
беру – мағыналы есті дамытудың басты ... ... ... ... ... бір білім ғана беріп қоймай, оны ... яғни ... оқу ... ... дұрыс кзқараста болу, жағдайларды
объективті түрде бақылап, талдау жасауға ... ойын ... ... ... ... ... ... үйретеді.
Бастауыш сынып оқушысының зейіні тұрақсыз, қабылдау мүмкіндіктері де әр
түрлі болады. ... әр ... бір ... ... ...... келе ... қабілеттің алғашқы белгісі. Баланың
жасырын тіпті тым тереңде жатқан қабілеттерінің көрінуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Педагогика ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілетсіз адам ... ... Сол ... балалардың қабілетін кеңінен өрістете дамытуға тек
мектеп қана мақсатты түрде ықпал ете алады.
Қабілет – оқушылардың жекелік ... ... әр ... ... ... ... Бала бойындағы қабілеттердің алғы шарты нышан болып
табылады. Қабілет әрекетте ... ... ... ... ... туа біткен қасиет емес, олар өмір сүру барысында қалыптасып, дамып
отырады.
Қабілет- әр адамның белгілі бір ... ... ... ... ... бір ... ... түрде бейімделуінен
байқалады.
Оқыту барысында оқушының ... ... ... ... ... ... ... арқан сайын қабылдау
қыбілеттері жетіле ... ... ... оқу процесінде өте маңызды орын
алады. Осы мәселе жөнінде ерте кездерде ... ... мен ... ... ... ... болсақ белгілі психолог У.Мак
Дугал (1871-1938) баланың қызығуларын соқыр ... ... ... ерте ... ... арқылы соқыр сезімдер, инстингтер ретінде ата-
анасынан көшіп отырады. Қызығу мұқтаждықтан пайда ... ол әсер ... ... дүниемен байланыспайды дейді. Э.Торндайктың (1874-1948)
айтуынша, балының қызығулары сыртқы дүниенің, қоғамның ... жүре ... ... ... мен ... ... ретінде ғана пайда
болып, бұл екеуінсіз ешбір қызығу ... ... ... Бірінші теория
қызығуды биологиялық тұрғыдан түсіндірсе, екіншісі-механистік бихиоризм
(қылықпсихологиясы) принципімен орйластырады.
Неміс педагогы И.О. ... ... ... ... ... ... қызығушылықты алған. Ол баладағы қызығушылықтар қоршаған ... ... ... ... ... байланысты болады. Сондықтан
мұғалім өзбілімін жан-жақты жетілдіре отырып, ... ... ... ... ... деген ерекше сүйіспеншілікті, құрметті талап ететін бағытты
терең ұстанған орыс ... ұлы ... ... оқыту үрдісінде
қызығу мен қызықтыру мәселесі төңірегінде көптеген тұжырымдама жасаған.
Оның пайымдауынша қызығушылық ... ... ... ... ешбір қызығусыз
тек қана зорлық күшімен жүргізілген оқу оқушы бойындағы білім алуға ... ... дей ... ... ... балаға қызғуылықты ету, міне
бастауыш оқудың ең негізгі ... ... ... ... қалдырды. Оның
тұжырымдамасының жетекші ... ... ең ... ... ... бола тұра қызық, тартымды болып, бірақ көңіл көтеру ісіне ... ғ. ... ... мен ХХ ғ.басында қызығушылық теориясын дамытуға
үлес қсқан педагогтар мен ... ... ... ... ... ... бірі – Ы.Алтынсариннің ағартушылық педагогикалық
мұралары.
“Ол ең алдымен, ағартушы педагог. Ал оның ... мен ... ... сол ... ... ... бағындырылған”-деп
жазады педагогика тарихын зерттеушілер. Бұған дәлел: өзінің ... және ... ... ... ... ... ... “Қырғыз хрестоматиясы” (1879) енгізілген әңгімелері оқиғаларының
қызықты ... ... аса көп ... бөлген. µлы ағартушының
баладарды мектепке тарту және оқуға ... ... ... Н.М.
Ильминскийге жазған хаттарында анық көрінеді. Мәселен, 1871ж.31 тамызда
жазған хатында “Артта қалған ... ... ... ... ... ... ... білім беретін болсын” десе, 1876 ж3 желтоқсанда жазған
хатында”Бірінші кітапша үшін ... ... түзу ... ... оны ... ... бейімдей отырып, мысыалдарды қосқым келмейді,
өйткені сұрапыл өмірде өскен қырғыздарға(қазақтарға” ... ... ... ... Мен тәжірибе жүзінде қырғыз балаларының мысалдарды
қандай көңілсіз түрмен оқитынын ... ... ... ... ... үшін ... ... өсиет берерлік жұмбақ және жаңалықты жете
білуге әуеетерлік әңгімелер анағұрлым қонымды келеді” деп атап көрсеткен.
Ы.Алтынсарин ... ... ... ... оны ... ... табылуға тиісті қасиеттер туралы мәселелерге көп көңіл бөлген.
Ы.Алтынсариннің пікірінше, педагогикалық ... ... іс ... ең ... ... ... балалармен дұрыс сөйлесе білуінде,
сабақты қызықты өткізуінде. Ол әрине, ... ... ... ... ... ... байқаса, қуанып отырған. Бұған дәлел
ретінде 1881ж 4 ... ... ... ... мысал келтірейік.
“Григорьев оқыту жөнінде одан қабілеттірек болып шықты, оны балалар, ... ... ... ең ... берген сабақтарын қызықты және
қонымды етіп түсіндіре біледі”.
Ы.Алтынсарин сияқты таза ... ... ... ... ... де, малшыға да , жалшыға да ... ... ... ... болғандардың бірі-өз дәуірінің ұлы ақыны Абай.
Абай шығармаларында ... ... үшін ... ... ... ... өзімізге тәлім етер өнегілік ойлары төмендегідей: ”жас
бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады. ... ... ... ... тән ... ... үй бола ... ¿әм өзі өспейді, қуат таппайды.
Біреуі білсем екен демелік. Не керек соған талпынып, жалтыр-жұлтыр ... оған ... ол не? Бұл не? Ол неге ... бұл неге ... ... көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді. ... бәрі ... ... білсем екен, көрсем екен деген”.
Абай балада болатын “білсем” ... туа ... ... ... ... Осы туа болатын танымдық қызығуды жоғалтып алай, әрі ... ... ... міндет. ´йткені, туа біткен ... ... ... Абай ... “білуге құмарлықты шектеу, талаптанбау,
- имансыздық”.
Орынборда Алтынсарин ... ... ... ... оқып ... ж ... ... – оқу-ағарту саласында ұзақ еңбек етіп, жалпы
мектеп ісін жолға қоюға көп күш ... бала ... ... құрған,
оқушыларға білім берудің бірінші сатысы бастауыш мектепке қатты ... оның ... ... ... ... ... тілін талдап-тану жұмыстарын жүргізуде өзіндік орны бөлек ... ... ... мектептерде басқа білімдермен қатар қазақ тілінің дыбыс, сөз
сөйлем жүйелерін де үйрету керек” дегенді өзіне міндет етіп қояды да, ... және ... ... ... ... ... бірнеше мақалаларын
жариялады. Бұл еңбектерде А.Байтұрсынов біріншіден оқытатын адам бала оқыту
ғылымын жақсы ... ... ... ... ... ... ... дыбыспен жаттықтырып, оқыту керектігін айтқан. Бұлардың бәрі ... ... оңай ... нәрселер. Қиналмай оқыса, оқуға
балалар қызықпақшы, балалары тез хат ... ... ... ... деп, ол балаларды оқуға қызықтырудың жолы: жнңілден ауырға,
оңайдан қиынға, жайдан ... ... ... ғана нәтижелі
болатынын ескертеді. /2/
Бүгінгі дәуірде ХХғ дейінгі қызығу теориясындамытуға үлес ... мен ... ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы, проОессор Қ.Б.Жарықбаев болды. ... ... ... заттар мен құбылыстарды беленділікпен танып, білуге
бағытталған адамының біршама тұрақты жеке ... бір ... бір ... ... ... ... зейін қойылады. Адамды еліктіріп,
өзіне тартқан нәрсенәің бәрі қызығудың объектісі болып табылады.
Адамда сан алуан қызығулардың ... ... ... ... ... ... ең ... қызығуы болады. Мұндай қызығулароқу әрекетіне аса
қажет. Оқу қызығуларының әсерлі, ... ... ... ... ... ... білімді терең алуына көп жәрдем тигізеді. Оқу қызығулары
балаларды оқу ... ... ... қалыптасып отырады. Педагог,
зерттеуші Ж.Б.Қоянбаев: “Егер бала іс-әрекетінде мотив болмаса, онда ол
бейтарап процеске ... ... ... баланың объективті мұқтаждығы мен
ынтасын бейнелейтін әрекетіне ішкі талпынуы. Демек, мұқтаждық пен ... ... ... ... ... ... сезінуі қажет, ал
мұқтаждық олардың ... ... ... көтереді”, - деп жазады.
Ол сонымен қатар мотивтердің мынадай түрлерін ажыратып, сипаттама
береді.
Оқыту ... ... әр ... ... ... ... ... талаптандыру мотивтері – бұл оқушылардың ұстазын ұнатуы, оған
сүйіспеншілігі. ´йткені мұғалім оларға ... ... ... ... ... және техникалық құралдарды шеберлікпен қолданады, лингоОон,
компьютер ... ... ... ... ... ... терең білім алуға қызықтырады, талпындырады.
Перспективті талаптандыру мотивтері ... ... ... ... оның оның іс-әрекетінің балашаққа бағышталуына
байланысты. Бұған жататын мотивтер:
А) мамандық ты таңдап алуға ... ... ... ... ... мамандыққа байланысы жоқ белгілі ... ... ... ... ... Бұл ... мұғалім оқушыны белгілі бір мақсатқа
ынталандыру қажет.
Ойдың талаптандыру мотивтері таным іс-әрекеті процесімен байланысты.
Іс-әрекеттің барысында сұраққа немес ... ... өз ... ... ... білдіреді, тырысады, тапсырманы табысты орындағаны үшін
қанағат сезіміне бөленеді. ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп
(А.К.Марков, В.И.Ильина, Г.И.Щукина т.б.) мотивтерді екі топқа ажыратуға
болады:
1. ... ... ... жаңа білімді игеруге және ұғу тәсілдеріне бағыттау мотивтері;
Ә) ´з бетімен ... алу, оны ... ... білу ... ... ... Кең мағынада әлеуметтік мотивтер (оқуда белсенділік, ынталылық,
жауапкершілік және ... ... Тар ... ... ... ... ұжым және ... алдындағы бедел);
Б) Ынтымақтастық әлеуметтік мотивтері оқу-тәрбие ... ... ... және ... жетілдіру.
Әлеуметтік мотивтер бұл дүние танымның қалыптасуына, идеялық сезімге
негізделген ... ... ... ... жас ... байланысты өзгеріп отырады. Мысалы, кіші
мектеп жасындағы балалар үшін ... ... ... ... ... үшін ... ... және әлеуметтік мотивтер
үлкен роль атқарады.
Таным процесніде жаңа мотивтер (ықылас, тілек т.б.) туады. ... мен ... ... мен ... ... ... операциясы да
(талдау, синтез, салыстыру, абстракциялау, жинақтау, классиОикация) ... Оқу мен ... ... бала ... ... арқылы объективтік
шындықтың құбылыстары мен ... ... ... адам баласының бай
тәжірибесін үйреніп, игеруге ... ... ... мектеп жасындағы балалардың дүниеге көзқарасы
қалыптаса бсатайды, нақты ойлаудан (кіші мектеп жасындағы ... ... ... (жоғары сынып оқушылары көшеді). Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... қабылдау, зейін, ойлау,
сөйлеу т.б.) дамуымен бірге баланың психикалық ... де ... ... ... ... Осыған байланысты ойлаудың
қабылдағыштық, ... ... ... ... ... ... сияқты болымды жақтары жетіле түседі.
Оқыту процесінде оқушылардың қабылдаған, ұғынған, меңгерген, білімі
мен дағдылары шартты ... ұзын ... ... ... ... ... белгілі іс-әрекетке деген бағыты, ниеті, құштарлығы және
ол ... ... ... ... яғни ... ішкі
мотивтері көрінеді және тәрбиеленеді.
Мотив дегеніміз – адамның белгілі бір ... ... ... ... жету үшін ... ... сана – сезімін, мінез-құлқын
саналы түрде ұйымдастыруы.
О.Байқуатова түрлі психологиялық-педагогикалық ... ... ... ішкі ... пен ... жағдайлардың арақатынасы мен мәніне
қарай мотивтердің әр түрін ... ... ... оны ... ... қолданған әдіс-
тәсілдері, оқу барасындағы іс-әрекеті бала көңілін еріксіз баурап ... ... ... деген сүйіспеншілік сезімі оянады, оқуматериалын
ұғыну белсенділігі артады, біртіндеп сол пәнді қызыға тыңдап, жақсы ... ... ... ... ... ұнамды Эмоцияға негізделген
мотивтер дейміз.
Егер белгілі бір іс-әрекетке және ... ... ... ... ... ... бала көкейінде тұрақты орын алса, ... ... ... ... ... ... бір мамандықты таңдау, сол
мамандыққа қажетті пәндерді терең меңгеруге ұмтылу немесе өзіне ... ... ... ... ... мотивтер – болашақ перспиктивалық
бағыттағы сезімді оятатын мотивтер. Ол баланың өз еркімен, мақсатты түрде
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ең ... мотив-санаткерлік (интеллектік)
мотивтер. Бұған жататындар тиісті проблемалардың немес ... ... ... талпыну, өз ақыл-ой әрекетінің маңызын ... ... ... ... сезіміне бөлену, тағы да білсем,
көрсем деген танымдық қызықғушылықтың тууы. Бұл ... ... бір ... ... ... ауысып отырады.
Бастауыш сынып оқушыларында көбінесе тікелей сезімді оятатын, ұнамды
эмоцияға негізделген ... ... ... ал ... ... болашақ
перспективаға бағытталған және интеллектуалдық, әлеуметтік мотивтер маңызды
олрын ала бастайды.
Бұл мотивтербілімге құштерлықты, танымдық қызығушылықты одан ... ... ... болады. Белгілі психологтар М.А.Данилов,
Ш.И.Галперин ... ... ... шын ... ... ... оқу
мотивтерінің қалыптасуында екенін эксперимент арқылы дәлелдеген.
Қазақ педагогикалық энциклопедиясы сөздігінде қызығушылыққа ... ... ... - ... ... ... білуге мұқтаждығы.
қызығушылық адамның өмірдегі нақты шындық көріністітерң жаңа бір ... ... және сол ... ... ... мен ... ... мүмкіндік береді. Адамының ықызғушылығын қанағаттандыру, оны
одан әрі жаңа бір қызығушылыққа, ... жаңа бір биік ... ... даму ... ... ... ... адамда
ықызыққан іс-әрекетін орындау, іске асыру ниеті пайда болады. Қызығушылық
туғызатын объекті болу керек. Бұл осы ... ... Ол ... ... бір мақсатқа жеруіне құрал ретінде ... жас ... ... ... білім беруде қолданылатын әдіс-
тәсілді қызығушылық туғызу ... ... ... ... ие болады.
Адамдағы қызығушылықтың тұрақтылығы оның қызығушылығының уақыт ұзақтығы мен
оған жету ... ... ... Оған қоса көп қызығудан туған
мақсатқа жету жоландағы қиындықты жеңе алуына ... ... ... ... ... ... ... қызығып отырады. Қызығуда үлкен орын
алатын психикалық әрекеттердің бірі –тілек. Адам бір ... ... ... ... ... бәрі мұқтаждықтан пайда болады. Бұл жөнінде Маркс
пен ... ... ... ... ... негізінде пайда
болады дегенді айтады. Қызығушылық әр уақытта адам ... ... бет алып ... ... ... Адам бір нәрсеге қызығу үшін
қызығатын нәрселер ... ... ... ... ... ... Егер
адаға заттар таңқаларлықтай әсер етпесе, онда адам ол заттарға еш ... Адам ... үшін оның ... ... болу қажет.
Белгілі психолог Т.Тәжібаевтың зерттеуі бойынша қызығушылыққа былай
сипаттама береді: Қызығушылық ... ... ... ... ... ... мен жағымды Эмоциялық сезімдер
туғызатын психикалық күй. Қызығу өте күрделі процесс. Баланың қызығуын оның
әдеттерімен салыстыруға ... ... ... рет ... ... өзінде әдет пайда болдырудың нәтижесінде оның еңбегі бір түрлі
қонымды, қиыстырулы, тәртіпті болып келеді. Мысалы, бала ... ... ... ден ... ... ... оны жақсы әдет деп айтуға болады. Бірақ оны
баланың қызығуы ... ... ерте ... ерте ... деп айтуға
болмайды.
Қызығу - адамның саналы әрекеті. Адамның алдына ... ... ... ... ... ... ... шұғылдандырып
отырады. Мәселен, оқушылар оқуға қызығу үшін олар ... ... ... Егер оқуылардың оқуға ешбір түсінігі болмаса, оларды
қызығуда болмайды. ... ... ... мына ... ... Мақсатты қызығу. Адам кейбір уақытта алдына бір мақсат, міндет ... ... ... ... ... ... қызығу. Мұнда адам алдына бір үлкен міндет қойсай істейтін
ісінің нәтижесі қандай болатынына ... тек ... ... ағымына
қызығады.
3. Қорытындыға қызығу (нәтижеге). Адам кейбір кезе ... ... ... Бір ... ... ... әрекет етуі, барлық
күшін соған жұмсайды. Адамның қызығуын ... үш ... бөлу – ... – оқу-тәрбие жұмысында өте керекті шарттар болып табылады. Оның
балалардың жақсы оқуына, ... ... ұғып ... ... ... ... олардың бойынан адамгершілік қасиеттері енгізуде ықпалы
зор. Егер баланың алдына ... ... ... ол оқу ... ,
тәрбие жұмыстарына ешбір қызықпаса, оқудың да тәрбиенің де жемісі болмас
еді.
Қызығу нақтылы ... ... ... ... ... ... ... болмайды, ортаның әсерінен, үлкендердің қылықтарынан пайда
болып отырады. Бала қандай ... ... ... ... ... алға ... мақсаттары, міндеттері нақтылы жағдайда оған әсер
етіп, оның қызығуларын белгілеп, керекті қалыпқа салып бағыттайтынболады.
Осы айтылғанға ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құрылыстың түрлі табыстарымен хабардар етіп ... ... ... ... жас өзгешелігімен де байланысты, сол
себеппен, оқу-тәрбие жұмысында түрлі жастағы ... ... ... болтынын ескеріп отыру қажет. Мектеп ... ... ... ойынмен байлынысты.
Қызығудың пайда болуы мен жақсы дамуында білім өте үлкен орын алады.
Адамның білімі өте көп ... ... да көп ... ... ... туған жер – суымен, қоғамдық құрылыстың
түрлі салаларымен таныстырып отыру қажет. Егер балалардың Солтүстік ... ... ... білімі болмаса, онда оның қызығуы да болмайды.
Қызығудың дамуында балалар ... ... ... ... ... ... ... түрде кірісуі керек. Бала өзінің
істейтін жұмысынан бір нәтиже шығарып, басысқа жетіп отырса, онда ... де рухы да ... ... ... ... да ... ынтыға
істейтін болады. Сондықтан бала әр уақытта істейтін жұмысына, оның беретін
нәтижесіне сенімді ... ... Ол үшін ... қолдарынан келетіндей
тапсырма беру қажет.
Мектеп жасына дейінгі балалардың қызығулары ойын әрекетіне байланысты
болғандықтан, қызығулары онша тұрақты ... Олар ... бір ... күні бір нәрсеге қызығуы мүмкін. Бұл жастағы балалар көбінесе өзіне
айрықша әсер еткен ... ... ... ... отырады. Ал мектеп
жасындағы (9-12 жастағы) балалардың қызығулары тұрақтала бастайды. Олар әр
нәрсеге әуес ... көп ... ... ... ... ... ... неге олай екенін түсінгісі келеді. Кластағылар өз қызығуларын іс
жүзінде тәжірибемен байланыстырып, оларды ... ... ... ... ... ... ... Көбінесе жүзеге асатын заттарға,
болмыстаға қызығады. Бұлардың қызығулары ... ... Олар ... ерте ... ... алдына мақсат қойып, сол мақсатты жүзеге
асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... Сонымен психолог Т.Тәжібаев балаларды оқыту тәрбиелеу барысында
мынадай жайттарды ескертеді:
1. Балаларда танымтық қызығушылтары дами түсу үшін оқу ... ... Оқу ... ... ... ... келгені жөн.
2. Балалардың көркем әдебиетті көбірек оқу жағын қарастыру керек. ... ... ... ... танысады, көпбілім алады, сөйтіп оқуға
деген қызығуы ... ... өз ... ... жұмыс істеу жағын қарастырып отыру қажет.
Түрлі шараларды қолданып, ... ... ... ... ... жөн. ... ... әрқашан жүйелі түрде бағаланып отыруы
тиіс. Бағалардың нәтижесін ... ... ... ... ... ... ... тәртібін бағалау мәселесіне жауапты қарағаны
жөн. Мұғалімнің оқушыға қойған қате ... тым ... әсер ... ... 103; ... өзінің мазмұны мен бағыты.а қарай: материалдық, қоғамдық,
саяси, кәсіптік, Эстетеикалық, ... ... т.б. ... ... ... өз ... ... түрге бөлінеді. Мысалы; таным
қызығуларыоқуға, ғылымға қызығу, кәіптік ... сан ... ... байланысты бөлініп жатады.
Ада объектіге түрле мақсат көздеп ... Осы ... ... және жанама болып екіге бөлінеді. Тікелей қызығу ... ... ... ... Оутболдағы қызығуды осыған
жатқызуға болады. Жнама қызығу – бұл ... ... ... қаежетсіну.
Мұндай қызығуды адам көздеген мақсатына біртіндеп, ... ... ... ... ... қызығу осындай қызығулар. Жанама қызығу
тұрақты, тұрлаулы болып келсе, ... ісі оңға ... ол ... ... біле ... ... кетіп отырады.
Қызығу балаларда алғашқы кезде онша жарытылмайды. Дегенмен, бөбектерде
де ... ... ... ... ... ... жақсы көрінетін
жері – мектеп. Мектеп жасындағы балаларда қарапайым тану қызығулары көріне
бастайды. Мектеп ... ... ... ... түрлерін туғызады.
Біртіндеп оқу қызығуларымен ... ... ... ... ... ... баланың бірнәрсеге ... ... ... ... болу ... бала ... әркетпен айналысуы
қажет. Мұғалім балалардың қызығуларын тәрбиелеуде оларға әлі дн онша мәлім
емес, кейбір ... ... ... ... ... ... ... Сонда ғана бала рухани өмірге бай, босқа зергуді білмейтін, еңбекті
сүйетін, жан-жақты қабілетті адам ... ... деп ... ... Жарықбаев. /5; 62,63, 64, 65/
Әр түрлі жастағы оқушылардың танымдық қызығуларын өзіндік мазмұны,
ерекшеліктері зерттеушілер үшін ... ... ... ... ... және ... – жеке ... дамуы барысында жүзеге асатын
өте күрделі үрдіс. Жалпы алғанда қызығудың қалыптасуы бала айналысатын ... және жеке өмір ... ... ... ... байланысты осы мәселенеі зеттеу бірқатар ... ... ... ... атар ... ... М.Беляева, И.Цветкова, Л.Маневцева, Н.Постникова, К.Романова,
Р.Римбург, П.Сирбиладзе секлді ғалымдар мектеп ... ... ... ... 60 ... басында бастауыш мектеп оқушылары
бойынша А.Абдуллаева, М.Морозова, ×о ×ун ... ... ... ... ... ... (оқушылардың танымдық
қызығулары дамуының ерекшеліктері), М.Щеломенцова (бастауыш мектеп жасында
танымдық қызығудың дамуында ... ... ... атты ... ... сынып оқушыларының танымдық қызығуларына жақын ... ... ... ... ... ... да
қарастырылған.
Қызығу өте ерте жастан қалыптасады және оның ... ... ... құмарлық түрінде болады.
Блалардың қызығуы өз бетімен пайда болмайды. Ол әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жас және
дербес ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... әр ... ... балалардың өздеріне лайықты қызығулары
болатынын ескеру қажет.
Адамның бар қасиеті: мінез-құлқы, ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі заттардың қасиеттерін
байланыстырып, бір ... ... ... белгіглі бір жүйесі қалыптасады.
ІІ тарау.
1. Бастауыш сыныпта ана тілі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мәселелері.
Тәуелсіз елеміздің білім беру жүйесінде болып ... оң ... жас ... ... үшін ... ... сезіліп отырған
бүгінгі таңда оқу-тәрбие үрдісінің тиімділігін ... ... ... ... ... – балғын тал, ересек адам- бағбан. Бұл - әр ... ... ... жатқан қағидасы. Сондықтан баланың ана ... ... ... бала жанын небір жақсылық нәрімен суару – ... ... ... үлкеннің мұраты.
Тіл – ақиқатты ... ... ... ... ... ... тілсіз ойдың тумайтыны нанымды айтылады.
Сайып келгенде, тіл қоғам мүшелерінің ... ... ... ... мен ... ... құралы ретінде маңызды қызмет
атқарады. Сондықтан кіші мектеп жасынан бастап ана тілін, оның әр ... ... ... ... ... ... мақсатты түрде алға
қойылды.
Тілдің тәрбиелік мәні де күшті . Ана тілін жақсы ... ... ... ... ... ... ... өнер үйірмесіне құмарта
қатысуға, адамдармен сыпайы ... ... тіл ... ... ... яғни ... ... өрісі қоғам талабына сай бола
түседі.
Мұғалім балалардың дүниетанымымен әуел бастан ... ... ... ... ... тіл ... ... қоршаған болмысты бақылау
негізінде оқытылуы керек.
Ана тілін оқытудағы ... ...... сөздік қорын, ауызша
сөйлеу тілін және жазбаша сөйлеу тілін, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру,
оларға ... ... ... ... ең ... ең ...... ізгіліктің ұрығын себу. Ол үшін бала ... ... ... ... ... білуі тиіс. Соған байланысты оның тіл байлығы да артады.
Баланың өмірді көргені, танығаны көп ... оның тілі де байи ... тіл ... ... ... де ... түрде де қатар дамытылуы тиіс.
Ана тілі жас баланың ... ... ... ... ... және оңай
меңгеруіне көп жеңілдік келтіреді. Сол себепті мектепте ана тілін оқыту
ісіне ерекше мән ... ... ана ... ... меңгермеген оқушы басқа
пәндерді де ойдағыдай үйрене алмайды. Білгенін не сөз тауып ... ... не ойын ... ... түсіре алмай, қиналады. Осыдан-ақ ана тілі
мектептегі негізгі пәндердің бірі ... анық ... Аса ... ... ана ... білім берудегі ролі туралы: “Ана тілін
толық меңгермеген бала ... ... ... ... ... өз ... айтып бере алмайтын күйге ұшырайды. Ана тілі басқа
пәндердің бәріне қатысы бар және ... ... ... ... өзекті пән. Сондықтан да қазіргі кезде бастауыш мектепте оқушылардың
сөздік қорын молайтып, сол үйренген сөздерін ... ... ... ... анық ... ... зор көңіл бөлінеді.
Осыған орай педагогикалық іс-тәжірибе ... ана ... ... ... ... ... ... көтеру, яғни сөйлеу
тілін дамытуға ерекше назар аудардық. Тіл адамның ... ... ... ... ... ... азығы іспетті екені белгілі.
Бастауыш сыныптағы ана тілі сабығының түбегейлі мақсаты оқушылардың
жеке басын қалыптастыра отырып, ... ... дген ... ... дүниесін кеңейту, ақыл-ойы мен ұлттық сана-сезімін дамытуға ықпал
ету, ... ... ... ... ... ... ... келгенде ана тілі сабағының ... ... ... оқу дағдысын қалыптастыру және жетілдіру;
-көркем шығармаларды оқуға деген қызығушылығын ояту;
-шығарманың түпкі ...... ... ... ... ... ... күйіну, сүйіну т.б.) қамтамасыз
ету;
-мәтіндеге сөздер мен сөз тіркестерін, сөйлеу мен сөйлеу ... ... ана ... сөз ... ... көңіл аударту;
-шағырмадағы көркем бейнелердің ерекшеліктерін аша білуге бағыттау;
-ауызекі және ... ... ... ... ... ... ... да мәнді жаза білу( дамыту;
-өзіндік ой-пікірін айта білуге баулу;
-оқушылардың бойына ізгілік пен ... ... пен ... ... ... ... ... осы міндеттерді орындауға бағытталады.
Оқудың алғашқы кезеңінде оқу техникасына ... ... ... ... жетілдіре отырып, мәтінмен жұмыс жасау, оқығандарының мән-
мағынасын түсіну тәсілдерін қалыптастыру жұмыстары жүргізіледі.
Оқулыққа ... ... ... ... ... ... іске ... ерекшеліктері де жоқ емес, яғни
материалдарды топтауда ішкі логикалық байланыстарға мән беріледі. Мұның
мәнісі ... ... ... бала ... ... қысқа әңгімелері
арқылы өзін және қоршаған әлемді таниды: адамдармен, ... ... ... ... ... ... ... 1-сыныпта оқушылар жыл
мезгілдері, жан-жануарлар тіршілігі, ... ... мен ... ... ... т.б. ... ... ауыз әдебиеті үлгілері мен көркем
шығармалардан оқып біледі.
2-сыныпта оқушылар ауыз ... ... ... ... аңыз ... мен шешендік сөздер) оқу арқылы білімдерін
кеңейте түседі. Әдеби ертегелерді оқу барысында “тұтас рухани ... ... ... ... ... кең, ... ... және тіртұтас
екендігін біледі. ... ... оқу ... ... бойында
отансүйгіштік, еңбекқорлық, адалдақ пен мейірімділік, батырлық ... ... пен ... ... ізгі қасиеттер қалыптаса
бастайды.
3-сыныпта оқушылар халық ауыз әдебиеті үлгілері және ... әр ... ... ... отырып, әдебиет әлеміне бастау
алады. Мұнда жанрлық және көркем шығармаларды ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті мен балалар әдебиетінгің озық
үлгілерімен танысады. Қазақ балалар ... ... ... ... ... мен ... ... байланыс, автордың
көзқарасы т.б. беріледі.
Бастауыш сыныптардағы оқудың мазмұны екі үлкен бөлімнен тұрады: көркем
және ғылыми-танымдық шығармалар.
Бұл бөлімдердің ... ... да. ... де ... ... ... шығармалар ауыз әдебиеті мен жазба әдебиеті үлгелерін қамтиды.
Ауыз әдебиетінің мынадай үлгелері: балаларға ... ойын ... ... ... ... мен аңыз ... мақал-мәтелдер мен
жұмбақтар, шешендіе сөздер мен билер сөздері, нақыл сөздер мен мысалдар,
барырлар жырларының үлгілері, өтірік ... мен ... ... кең орын
алады.
Жазба әдебиет үлгілірімен ақын-жазушыларымыздың ... ... ... ... негізінен үш үлкен тақырып төңірегінде топталған:
- Туған елім Қазақстан;
- Табиғат – ... ... Адам болу – ізгі ... ... ... ... шығармаларды оқу барысында балалар айнала
қоршаған табиғатпен, адам еңбегімен, қоғамдық ... ... ... мен ... ... ... ... алады,
оларға тән ерекше қасиеттерге дұрыс сипаттама беруді үйренеді. Сондай-ақ
адам мен табиғат және адамдар арасындағы ... ... ... парызынан т.б. мағлұмыттар беріледі. Балалар ... сан ... ... мен ... ... ... олардың ізгі
қасиеттерінен тәлім-тәрбие алады.
Оқуға алынған шығармалар баланың көңіл – күйі мен ... ... әсер ... оны ... жан дүниесін байытуға бағыттайды.
Әрбір сыныпқа берілген материалдар оқушылардың жас ерекшеліктерін, ой-
өрісінің деңгейін ескере отырып іріктеледі.
Бағдарламаның ғылыми-танымдық ... ... ... ... ... ... беру мақсатын көздейді. Оқушылар ... ... мен ... тамашалары, аспан әлемінің құпиясы, өнер туындылары
жайында біршама мағлұмат алады.
Бғадарлама бастауыш сыныптардың оқу ... ... ... Элементтерінен алғашқы қарапайым түсініктер беруді көздейді. ... ... – жанр ... ... ... кейбір әдеби ұғымдардың мәнін ашу,
салыстырулар мен теңеулердің, ... пен ... орны мен ... т.б.
қалыптастырылады.
Бастауыш сыныпта ана тілі пәнінің мазмұны негізінде мынадай әдеби
жанр түрлерін қамтиды: өлең-жыр, әңгіме, мысыл, ... ... ... ... аңыз, шешендік сөздер.
Бастауыш сыныпта 3-сынып ... ана тілі ... ... ... ... 136 сағат берілген. Оқу ... ... ... ... тіршілік бесігі”, “Адам болу-ізгі ниет” сияқты
тақырып төңірегінде қамтылған.
“Атамұра ... 2003 жылы ... ... арналған ана тілі
оқулығында мынадай шартты белгілер бар: ? – ... ! – ... ( ... ( - шығармашылық сұрақтар мен тапсырмалар, ( - күрделі сұрақтар мен
тапсырмалар, ( - ... ... ... ... С.Рахметова және Б.Қобатаева Ана
тілі оқулығындағы елеулі ерекшелік бұрынғыдай оқушыларға түсінік беру мен
оқу ... ... қана ... ... ... ... ... оқу әрекетін қалыптастыру, шығармашылық қабілетін дамытып,
Эститикалық талғамын тәрбиелеуге, дүниетанымын кеңейтуге мән беру ... орай “Ан ... ... ... ірі ... ... бағыттағы ұстанымдарды басшылыққа алады. Бұл ұстанымдар
оқушыларға дүниенің біртұтас көркем бейнесін беруге ... ... ... ... ... ... ... сана-сезімді қалыптастыруды
көздеген шығармалар мынадай он тараудан тұрады:
I. Туған ... ... ... ... өмір шырағы.
III. Маужырап барқыт қоңыр күз.
IV. ´ткен өмірден.
V. Қыс бейнесі.
VI. Жақсы ай мен ... ... ... өз үйім.
VIII. Масатыдай құлпырған жердің жүзі.
IX. Жаздыгүні шілде болғанда.
X. Сарқылмас қазына.
Оқумазмұны ауыз ... озық ... төрт ... ... ... мен ... ертегілер мен мысалдарды, аңыз-
әңгімелер мен шешендік сөздерді т.б. ... ... жас ... сай алынған көркем шығармалар
оқушылардың көңіл-күйі мен сезіміне, ... әсер ... ... ... ... ... ... оқу-танымдық қызығушылығын қалыптастырып, дамыту
мақсатында ... ... ... және ... ... ... ... нәтижелері бойынша мектептегі оқу әрекетіне
деген жағымды қатынасты ... ... ... ... ... ... ... негіз болады. Ол үшін мына жайларды ... Оқу ... ... ... ... ... ... және сабақты
көбінесе ойынмен байланыстыру.
2) Оқу әрекеті ... ... ... ... ... тудырып,
балаларды мадақтап отыру.
Енді осы тұжырымдарға жеке-жеке сипаттама берейік.
1) Баланың оқуға жағымды қатынасын қалыптастырудың бір сыры ... ... Бала өзін ... әсердің объектісі ретінде
емес, еркін сезінуі қажет. Мұғалім әр ... ... мән бере ... ... бір-біріне ұқсамайтындай құруы ... және ... ... ... бір ... бағындыруға тырыспаған жөн.
Бала сабақтың басталып кеткенін сезбеуі керек.
2) Бала мұғалімнің өзін әрдайым ... ... ... ... ... ... Ең маңыздысы жалпыға және әр балаға ... ... ... ... ... ... ... үміт сезімдерін
тудырып отыруымыз қажет. Ерік күші әлсіз балалармен жеке ... ... күн ... ... тиіс. Оларға ақыл кеңесберумен
бірге, сенім білдіреміз. Мысалы: “Иә, бұл сенің қолыңнан келеді”, ... ... ... “Меніңше саған көмектесудің қажеті жоқ, сен өзің-
ақ жақсы игересің” т.б. Бала ... ... ... ... келеді.
Соның негізінде үлкендердің ... ... ... ... ... ... үнемі мадақтап отырудың маңызы өте зор.
Орынды мадақтау ондаған есекруден пайдалы.
Мұндай ... оқу ... ... ... ... бір ... ие.
Алматы қаласының бастауыш сынып мұғалімі Р.Жолдашқызы мәтінмен жұмыс
барысында оқушылардың ынтасы мен ... ... үшін ... тапсырмаларды орындатуды ұсынады.
1 – тапсырма.
Қате құрылған мәтінді сөйлемдерді орын-орынына қойып, логикалық
жүйелікті ... ... ... ... не ... ... де ... кім бұрын көрсе, сол жыл
басы болсын деп бір ... ... ... Ерте ... хайуандар жыл басы
болуға таласыпты. ´зі түйенің үстіне шығып, өркешіне мініп ... ... ... ... ... ... айтып, өздерін жыл басы болуға
лайықпын деп дәләелдейді. Түйе бойына сеніп құр қалыпты. Содан соң ... ... ... ... ... ... жыл басы болыпты.
Бұл жерде балаларға әдейі сюжеті таныс ертегі ... ... ... ... ... ... басталып, қандай оқиға болатынын, соңы немен
аяқталатынын білетіндіктен, сөйлемдерді орын-орнына қойып, жүйелі ... беру ... ...... ... ... ойды бұзбай жалғастырып айту. Мысалы:
Қоңырау соғылып, балалар үзіліске шықты. ... ... ... ... үйге қиын ... берген еді. Сыныпта Мұраттан басқа ешкім ... Ол ... ... ... барып, сөмкесін ақтара бастады…
Оқиғаны әр бала, бірін-бірі қайталамауға тырысып, өз ойымен аяқтаған
дұрыс.
3 – тапсыпма.
´з ойынан ертегі құрастырып айту ... ... ... ... ... ... Ол биік ағашты таңдайды да, балтасын сермейді. Ағаш ... ... құс шыға ... Құс ... тіл қатады:
- …?
- Ертегі құрастырып айту алғашқыда қиындық ... ... ... ... ... Шал мен ... үш тілік, бәз-баяғы қалпына
түсу.
4 – тапсырма.
Негізгі ... жоқ ... ... мазмұнына сәйкестендіріп оқиға ойлап
жазу.
Бір шалдың ... үш ... ... Олар ылғи да ... нәрсеге
керісіп, төбелесіп қала береді екен. Бірде үшеуі ауыл шетіндегі ... ... ... ... кезде басқа жолға түсіп кетеді де, ауылдарынан
адасып қалады.
… … …?
… … ... ... үш ұлы ... ... ... өмір ...... айту. Мәтіннің негізгі идеясын табу. (екі ... ... ... ... ... негізді ойды білдіреді?).
1. Кішкентай құмырсқалар.
2. Құмырсқа илеуін бұзба!
Мысалы: Құмырсқа - ұйымдасып, жпбыла жұмыс ... ... ... ... өте ... келеді. Орманда жүріп адаасып кетсеңіз,
құмырсқаның илеуіне ... ... ... ... ... ... ... өз илеуін тек солтүстікке қаратып салады екен. Олар
өлген шыбын-шіркейді, басқа да ... ... жеп, ... ... ... көп пайда келтіреді. Сондықтан олардың илеуін бұзбаған,
баспаған дұрыс. ... ... ... ... болады.
7 – тапсырма.
Берілген мәтіннің түрін анықтап, оны толықтыру.
Мысалы: Хабарландару! Менің өте ... ... итім ... ... ... мына ... ... 91-12-17. (Қалай ойлайсыздар, иесі
жоғалған итті осы хабарландыру арқылы таба ала ма? Бұл ... ... айту ... еді? ... ... ... ... сипаттау керек).
Ана тілі сабағында (мысал ертегі) тірек сызбаны пайдалану, оқушыны ойын
жүйелі жеткізуге үйретеді. ... ... әр ... ... ... ... ... білсі, материалданған әркет түрін
иеңгеру үрдісін жеңілдетеді. Оқушның ой –толғауын суреттей алу, бір идеяны
қабылдай отырып, ойын қарсы қоя ... өз ... ... одан ... жаңа ақпарат алыға тікелей ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... ... кейіпкерлерге мінездеме,
сипттама бере білуге, тақырыпты талдай білуге ұмтылады.
Тірек –сызбаны тек ертегі, ... ғана емес ... ... ... ... ... ... әрбір өтілетін материалдарда
әдебиет теориясы Элменттері; теңеу, Эпитет, оқиға ... ... өз ... ... жанр түрлерін ажырату, жоспар құру,
өздігінен сұрақтар түзу, аяқталған ... ... табу ... ... Ал, ... ... осы ... ықшамды түрде шешуге,
қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ынтысын, ойын дамытады.
Қызылтау мектебінің бастауыш сынып мұғалімі, тәжірибелі ... ... ... ... ... ... түрлерін
ұсынады.
Байлық пен ақыл (ертегі)
Таблица N1
Сәнді киім
2 - ұл
Үлкен ұл 3 - ... ... Шал ... ... - ... тас ... киім ... ... ... ... ... толы ... Бар
Ақылы
Түлкі мен тиін
( мысал) Ә.Асылбеков
Кіші мектеп жасындағы балаларға тән және ... ... ... бір түрі – ... ... ... түрлері бар. Оларға
шығармашылық ақыл-ой, спорт ойындары т.б. ... Ойын ... ... ... ... онда ... ... қабілеттерінің дамуына,
айналасындағы дүние жайлы түсініктері кеңеюіне, тілінің ... ... ... ... ерік-жігерін
қалыптастырады. ßғни, бала ойын арқылы білім алады.
Ойын екі түрлі уақыттық бағытта әсер етеді: қазіргі және ... ... бала ... осы ... қуанышқа бөленеді. Екінші жағынан ойын
әрқашан болаЩшаққа бағытталған, өйткені онда ойын барысында келешек өміріне
ықпал ететін сапалық қасиеттер мен ... және икем ... ... ... ойынға бір жақты көзқарас ақте,
педагогикалық үрдісте ойынды дұрыс пайдаланбауға әкеп ... ... ... ... мәні – ... ... сыйлау екенін ұмытады.
Ойын балалар үшін жаңа ... ... ... мүмкіндік береді.
Ал, Ю.К.Бабанский ойынды бастауыш сынып ... ... ... ... мен әдісі түрінде ұсынады.
Ойынның белгілі бір уақытта жүзеге асырылып, сабақ кезеңдеріне нұсқан
келмейтіндей жымдасып жатуын көздеу ... ... ... ... ғана ... ... ... бере алады. Ойын түрлерін орнымен
қолдану оқушының ынтасы мен қызығушылығын, сол ... ... ... Бала ... барысын дұрыс меңгерген болса, олар ойынды бар
ынтасымен ойнауға, орындауға тырысады.
Бала бойындағы білімге деген ... ... ... ... оның ... ... арттырумен тығыз байланысты. Оқу-танымдық
белсенділікті арттыру ... ... ... ... ... ... Осы жөнінде К.Д.Ушинский оқушылардың ... ... ... үшін ... оқытуды талдау негізінде оқушыларға айқын
обарздартудыратын, өзіне таныс заттардың жаңа ... ... ... ... шешуіне көмектесетін көрнекі құралдарды көрсетуге
кеңес ... ... олар бір ... ... ... ауызекі
сөйлеу тілін, жазу дағдысын, айналасындағы өмір туралы түсінігін кеңейтеді
және оқушылардың білім деңгейіне май саралап ... ... ... ол оқу ... ... әрі ... ... оқушылар ескерусіз
қалып қоймай, олардың теориялық білімі мен дағдыларын ... әсер ... ... ... оқу ... ... қарай М.Махмудов
екі топқа бөледі.
1) Заттық - бейнелік көрнекі құралдар: оларға ... ... ... ... Таңбалы көрнекі құралдар: оларға нұсқалар, сызбалар т.б. жатады.
Оқыту ... сөз бен іс, ... мен ... ... болады. Әр
түрлі көрнекілікті қолданудың нәтижесінде сабақ әрі түсінікті әрі қызықты
болып өтеді.
Жас бала не нәрсені ... да ... ... ... ... ... көргенді жақсы көреді.
Ойын балалардың барлық маңызды ақыл-ой әректі, онда ... ... ... ... ... ... ... түсініктері
кеңеюіне, тілінің дамуына, құрбыларымен жақындасуына көмектеседі.
А.С.Макаренконың айтуынша, ойында балалардың Оизикалық, ... ... да ... ... Ойын ... ... ... көңіл қойғызуға, сондай-ақ қабылдауын жеңілдетуге, білімлі толық
игеруіне ... ... ... өте көп: ... ... ойындары. Бұл дидактикалық мақсаттағы ойындар оқушылардың жан-жақты
дамуына қызмет етеді.
Ойын – балалар үшін ... ... ол ... ... ... етеді. Ойынның өз жоспары, арнайы заттары т.б. көптеген ерекшеліктері
болады. Ойын арқылы бала өмірден көп мәліметтер алады, ... ... ... яғни ойын ... бала білім алады. Бала
зейіні қажетететін, әдейілеп ұйымдастрған ойындар оның ақылын, дүниетанымын
кеңейтеді, ... ... ... Аса ... ... бала ойын ... ... болса өскенде еңбекте сондай
болады дейді.
Ойын – адамның өміртанымының алғашқы қадамы. Қазақ халқының ұлы ... ... ... ән ... өсер бала болар ма?” – деп айтқандай, бала
өмірінде ойын ерекше орын алады.Балалар ойын барысында өзін ... ... ... әрекеті байқалады (сезіну, қабылдау, ойлау, зейін
қою, ерік ... ... ... ... жолына пайдаланатын әдістер ... ... Ол үшін бала ... ... сәйкестендіріп ойын ұйымдастыру
керек. Балаға таңдалған білім балалардың ақылына лайықталып, ... ойын ... ... дамытарлықтай, бастаған істің
нәтижесіне жетуге тырысарлықтай ... ... ... Олай ... ... ... қай ... не мақсатпен пайдаланатыны анықталады.
Мысалы: Оқуышалдың ойлау қыбілетін дамытуда сөзжұмбақ, ребус, анограмма,
ұйқасын тап ойындарының әсері мол. µйқасын тап ... ... ... ... ... ... қызығып, белсенділік танытады.
1. ´зінше ноян 2. ... ... ... ... ... … (шымшық)
3. Бата алма түлкі
Үсті тікен… (кірпі)
Сабақ үстінде жүргізілетін жұмыс ... ... сай ... мәні бар ойын түрлерін ... ... ... Әр ... ойын ... ... қолданып оны қызықты ету арқылы жас
бүлдіршіндердің ... ... ... ... ... ... Ойын балалар сабата зерігіп, шаршаған кездерде
сергіту мақсатында ғана емес, оларға ... ... ... ... ... ... да ... Ойын арқылы ол өздігінен жұмыс
істеуге, ойлау қабылеті дамып, өздігінен ... ... ... Со - ұжымдық оқыту әдісі. Мақсаты жалпы мәселені алдымен жұпта,
сосын ұжымда талқылау. Бұлжағдайда әрбір оқушы бір сәт өзін ... ... ... ... ... ... қолдану төмендегіше ұйымдастырылады. Алдымен ұжым 4 адамнан
тұратын топтарға бөлінеді. Бұл ... ... деп ... ... ... 1,
2, 3, 4-ке санау арқылы 1-лер бөлу керек, 2, 3, 4-өз ... ... ... ұсынылатын материалдың тақырыбы талқыланған соң, осы мәтінді
түсіну қажет екенідігі ескертіледі. 4 логикалық бөлікке бөлінген мәтіннің ... ... ... 2 ... ... 3, ... топтарға оқуға
тапсырылады. Жұмысты бастамас бұрын оқушыларға “жұмыс тлбынад” мәтіннің
тиісті бөлігін ... ... ... ... сол ... ... топ”
оқушыларына түсіндіруге жауапты екенін, мәтінді тұтас түсіну әр оқушының
ыждақаттылығына байланысты екенін түсіндіру қажет.
Келесі ... ұжым ... ... топтарымен қайта таьысып,
өздерінің үйреніп келген бөліктеріндегі мазмұнда ортаға салады. Осылайша
ұжым мүшелері ... ... сол ... ... үйренеді.
Джик Со – стратегиясы мазмұнды жоғары табыспен меңгеру, оқығанды еске
сақтау үшін өте тиімді. Оқушының оқуға деген ... ... ... қарым-қатынас қалыптасады, саналы тәртіп орнайды. Сондай-ақ мұалімді,
мектеп қызметкерлерін түсіну оларға дұрыс көзқарасқа үйренеді.
Екі түрі түсініктеме күнделігі.
Оқушылардан дәптердің бетін немесе ... ... ... ... сызықпен бөлу сұралады. Мәтінді оқу барысында олар:
Бөліктің оң жағына Сол ... ... әсер сол әсер ... ... ... ... ... пікір жазады (нені еске ... ... ... ... қандай
тар т.б.)
Әр оқушы мәтінмен ьанысып, күнделікті толтырып біткен соң. Жұпта, ... ... ... ... ... мұғалім қорытуға арналған
әзірлеп келген сұрақтарын қойып, жауаптар алады.
Ол ... ... баға ... ... көзқарасын білдіруге
лайықталынып қойылғаны дұрыс. Мысалы, Сіздің ойыңызда не ... ... ... ... қызықтырады? Кейіпкерелердің іс-әрекетін сіз қалай
бағалайсыз? Т.б. түрінде жұмыс жасауға үйретеді. ... өз ... ... ... Сөз ... ... ... бағыттайды.
Сондай-ақ әдістің тиімділігі сабақтан тысқары қалатын оқушы болмайды,
оқыған мәтінді ... оны ... етіп ... ... оған ... ... ... арқылы оқушының тілі дамиды. Осылайша ұйымдастырылған оқу
сабақтары арқылы сауатты оқырман қалыптастыру мүмкіндігі туады.
Венн ... ... ... екі ... екі ... ... ... сипаттамалары жазылады. Ал айқасқан
жерге екеуіне ортақ сипаттар тізіледі. Салыстыруға арналған ... ... ... оқушылар қызыға толтырады. ßғни салыстыру сияқты
күрделі ойлау операциясын меңгереді.
Оқу мен жазу ... сын ... ... ... жобасында жұмыс
жасап жүрген мұғалімдер бұл сабақтар ... ... ... өз ... ... ... шығармашылығын қалыптастыруға ықпал
ететіндігін және оқудың ... ... ... ... жұмыс жасауға
үйрететіндігін, білімнің тереңдігі әрі тиянақтылығы артатындығын баяндайды.
Мектеп өмірінің ... осы ... ... ... ... ... ... оқушылардың оқуға деген ынта-ықласының,
қызығушылғының артқандығын, ... ... ... ... ... ... бірі ... Одиссеясы”. “Ақыл-ой
Одиссеясы” бағдарламасының негізгі мақсаты оқушылардың шығармашылық
қабілеттерін ... ... тыс ... ... Осы ... дамыту арқылы, олардың қызығушылығын арттыруға болады.
Мысалы, дамытушылық мақсаты “жасырын” тұрған, бір қарағанда ... ... ... ... жоғары Эмоционалдық жағдайда өтеді.
Солардың бірі – “Ол не?” ойыны. ... ... ... өзеріне ұнайтын бір заттарын, ойыншықтарын алып келеді. Бірақ оны
ешкімге ... ... ... сол әкелген затына ауызша сипаттама
береді. Қалған оқушылар айтылған белгілеріне қарап әңгіме не ... ... ... ... затым дөңгелек, ол секіреді, бір түсті, әр түстісі де
болады. Үлкені және кішкентайы болады. Резеңкеден ... ... ... ... көреді.
Мұнда ең негізгісі – баланы дұрыс демей отырып, сипаттама бере білуге
үйрету. Бұл ... ... ... ... ... және ... жоюға ықпал етеді.
Тағы да бір оқушылардың ерекше қызығушылығын туғызатын жұмыс ... көп ... бір ... жағымсыз болып көрінетін кейбір
оқиғалардың ... ... ... ... және ... ... Мысалы:
“төбелес” деген сөздің жаман және жақсы жақтарын ... ... ... ... қорғадым,
- әлсіз досымды қорғадым,
- өзімнің күшті екенімді дәлелдедім,
- шындық үшін төбелестім ... ... ... ... ... ... жыладым,
- досыммен араздастым т.б.
Бұл тапсырма бірте-бірте күрделеніп отырады. Мысалы: “Жаман-жақсы”
ойыны. Балаға ... ... зат не ... ... ... Сол ... оның ... немесе жаман қасиеттерін айтып шығу тапсырылады.
Мысалы: “Қарындаш”.
Жауаптар: -оның қызыл болғаны жақсы, ал жіңішке ... ... ... ... керек).
- қолда ұстауға ыңғайлы, ал қалтаға салып жүруге болмайды.
- ұзын болғаны жақсы, үшкір болғаны жаман.
- ағаштан болғаны ... тез ... ал ... ... ... жаман.
- қызыл болғаны жақсы гүлді бояйсың, ал шөпті бояуға болмайтыны жаман
т.с.с.
Бұл тапсырмалар арқылы балалар объективті дүниені ... ... ... оның ... ... ... ... логикалық ойлай білуге үйренеді.
“Ақыл-ой Одиссеясы” технологиясы Элементтерін сабақ барысында қолдану
нәтижесінде оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... тақырыптағы дұрыс, бұрысын дәлелдеп айту.
Абай ақын – иә.
әнші – жоқ.
ОилосоО – иә.
Дәптерге кез келген тақырып алып, әр ... екі ... ... яғни
бір-бірлерінің ойын жалғастыру.
Дос – бір-бірлерінің түсінушілігі, бір-бірлеріне көмегін ... ... ... ... қасында болу.
Топтастыру әдісі.
´сімдіктер сарғайып қурайды.
Құстар қайтады КҮЗ Күн ... түн ... ... ... бастауыш сыныптарда сабақ түрлері мен әдістері көбейді.
Ол сабақтарға сайыс сабағы, ... ... ойын ... т.б. ... ... ... ұзақ ... сонымен бірге көптеген мәлімет
алады, ой-өрісі кеңейеді, ойлау қабілеті дамиды, ... ... ... ... ... сабағын өткенді қайталап пысықтағанда, саяхат ... ... ... ойын ... жаңа ... ... үй тапсырмасын сұрағанда жүргізуге болады.
Қазір әдіскер мұғалімдер сабақты тартымды, қызықты өткізу үшін ... сай ... ... дидиактикалық ойындар, сергіту жаттығулары
мен музыкалық үзілістерді қолданып жүр. Бір сарынды сабақтар ... ... ... ... жібереді.
Мысалы, тіл дамыту сабақтарында ойналатын ойындар ңКім көп біледі?,
ңСуретке қарап ... ... ңСөз ойла тез ойла т.б. ... ... ... ... ... молайтып, тіл дамытуға арналған.
ңКім тапқыр? Ойынын ана тілінен өткен сабақтарды қайталау мақсатында
қолдануға ... ... ... ... ... ... ... атын табу және жалғастырып айту.
3 – сыныптың ана тілі пәнінен ңҚыс таруындағы Абайдың ңҚыс атты өлеңін
өту ... ... ... өзіне тән ерекше белгілерімен, қысқы
табиғаттың ... ... ... ... ауа ... ... оған адам мен хайуанаттардың қалай бейімделетіні, адамдардың
қысқы еңбегі мен ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге оқушылардың өздеріне қатысты мәселелер ... ... ... Жаңа жыл ... өткізуі, қоғамдық пайдалы
еңбектері және т.б.) әңгіме жүргізу олардың көңілдерін көтеріп, сабаққа
психологиялық ... ... ... ... өту ... оқушыларды әсерлендіріп, қызығушылық
қабілеттерін арттыру мақсатында мынадай әдісті қолдану тиімді.
ңСөзбен сурет ... ... ... салу үшін бірінші шумақ бойынша
мынадай сұрақтарды қамтитын жоспар жасалады:
1) Шалдың ... ... ... ... түрі ... ... ... ақ сақалды).
3) Мінезі қандай? (мінезі қатал, ештеңені көрмейтін, соқыр адам сияқты).
4) Үсті қандай? (үстін ақ ... мұз ... ... жүргенде
сықырлайды).
Осы айтқандарыңды көз алдырыңа келтеріңдер. Қыстың қатал ... ... Аяз ата ... Егер ... суретші болсаңдар осы көріністі қалай
салар едіңдер деп, оқушыларға ауызша ... ... ... жұмыс.
ңЖазық, орман даланы, ауыл көрінісін көз алдырыңа ... деп ... жеке ... ... ... ... 2-қатарға орманды даланы, 3-қатарға ауыл көрінісін
әңгімелеп беруі тиіс. ... ңЖер ... ... ... ... бүкіл орман тыныштықтаң дей келіп, осы айтқандарын көз
алдарына 1-2 минут ... ... ... ... ұсынады. Осыдан
кейін біртіндеп көздерін ашқызып, ңәне қоян көрінді, аю ... ... ... ... естілді, орман жәндіктерініңі тіршілігі басталдың
деп, балалаларға түрлі елестер беру арқылы оларға Эмоционалдық әсер ... ... ... ... сүйіспеншелегін, сабаққа деген ынтасын
арттырады.
Оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыруда ... ... ... ... ... ... ... отыру тиімді. Мысалы: орыс
жазушысы В.Сухомлинскийдің ңАқ шашң ... өту ... ... ... ... хат келеді. Хатта былай делінеді:
ңСәлеметсіңдер ме балалар? Сабақтарың қалай? Маған ... ... ... тұр. ... ... Мен ... шашын ағартпас үшін,
оның жүрегін ауыртпас үшін не ... ... деп ... ... ... бір оқушы алып оқиды. Қалғандары Мишаның сұрағына жауап беріп, өз
пікірлерін білдіреді және бұл ... үйде ... ... ... ... ой-өрісін дамытып, сөздік қорын молайту үшін әрі
ынты-ықыласын артт ыру үшін ... ... ... ... ... ... ... әләмбаевтардың мамандыққа байланысты
өлеңдерін ... ... Егер сен ... болсаң не істер едің?
- Егер сен мұғалім, инженер, ... ... ... не ... ... деген тірізді сұрақтарға оқушылардан жауап ала ... ... ... ... өздерін қойып, олардың ерекшеліктерін жете
меңгерту көзделеді.
Сонымен қатар ұлттық-дидактикалық ойындардың да оқыту мен тәрбиеде алатын
орны ерекше. ңКеруенң ... ... ... ... ... ... ... Тізбектелген түйенің қатарын ңкеруенң деп түсінеміз. Әр ... ... ... ... ңСоңғы түйенің жүгі ауырң деген
мақалды ... ... ... бала ... ... орындап шығады.
Балалардың ішкі жан дүниесінің рухани ... ... ету, ... ... ... өзін ... білу – табандылық, төзімділік, өз
ішкі сезімін қажетсіз нәрседен шектей білу, ... өз ... ... ... ... ... ... рухани мәдениетті азаматты
тәрбиелеу үшін мынадай оқыту ... ... ... ... мен тағылымдардан туған бай қазына, өшпес өнеге,
тәрбие өрнектері, ертегілер, жырлар, аңыздар, жұмбақ-жаңылтпаштар, ... ... ... ... ... ...... баға жетпес қайнар көзі.
Бастауыш сыныртарда ертегі, аңыз, әңгіме оқытудың және сабақ
тақырыбына ... ... ... пайдаланудың маңызы
зор. Баланы қызықтырады, баланы оқи отырып, тыңдай білуге үйретеді. Қиялын
дамытып, адамгершілікке ... ... ... ... ... қалыптастырады. Мысалы, 3-сыныпта ана тілін оқыту барысында мақал-
мәтелдермен мынадай жұмыс түрлерін жасауға болады.
1. Тақырып ... сай ... ... оны өз сөзімен, ойымен
дәлелдету.
2. Көрініске, табиғатқа, суретке қарап тұрып мақал айту + салу керек.
3. Мақал-мәтелдер айтысы.
4. ... сай ... ... ңМал - баққанға бітедің.
Асанға атасы базардан бұзау сатып алып берді. Бұзауы сүйкімді, әрі
момақан. Асан бұзауына шөп ... су ... ... ... оған ... ... ол ... сотқарлықты жақсы көретін.Бір күні көршісі
Ерболға да ата-анасы бұзау сатып алды. Ербол ... күн ... ... бірақ шөп орып беруге ерініп, ойынға қызығып кетіп қалатын. Суды да
уақтылы бермейтін. Бір күні ... ... өліп ... ңМал ... ... осы емес ... ана тілі ... қызығушылығын арттырудың бір түрі – көркем
әдебиетті үнемі оқып отыруға әдеттендіру. Оқушы ана тілі ... ... ол ... үйге берілген тапсырманы да орындамайтын болса, мұндай
жағдайда, оқушыларға ... ... ... ... оқып ... ... соң
өздеріне ертегі немесе қысқа мәтіндер оқып келу ... және ... ... ... ... ... ... Ослай оқушылардың ана
тілі пәніне ықыласы бірте-бірте арта береді.
Балалардың кітапқа деген ... ... үшін ... әлеміне
саяхатң атты көрме ұйымдастыруға болады. Мұғалім суретті кітаптарды
көрсетіп, әңгімелерді ... ... ... ... ... ... сурет салады. Осындай суреттерден көрме ұйымдастыруға болады.
Оқушылардың нана тіліне деген ынтасын арттырып, оны ... ... ... ... ғана іске ... ... ... сабақтың
қызық өтуін қамтамасыз ететін бір әдіс – дидактикалық ойындар.
Дидактикалық ойындар – көп салалы, ... ... ... ... ... ... ... оларды жан-жақты тәрбиелейтін құралдардың
бірі деп айтуға болады.
Дидактикалық ойын оқыту процесінде мынадай екі мақсатта қолданылады:
оқу (танымдық) мақсатта, екіншісі - ойын ... ... өзі де ... ... ... ... Бала ... отырып,
үйренеді.
Бастауыш сыныпта ана тілі сабақтарында дидактикалық ойындарды жаңа
тақырыпты түсіндіру барысында, қайталау, пысықтау, жаттығу ... ... ... Бастауыш сынып оқушылары әлі де ойын баласы, сондықтан
мұғалім оларды ... әр ... ойын ... ... ... ... қажет.
Дидактикалық ойындар оқушылардың ой-өрісін дамытып, ойлау қабілетін
арттырумен ... ... ... ... ... да ... үлкен әсер етеді. Ойындар ... ... ... ... қатар, сөздік қорларын молайтып, сауатты жазуға
баулиды. Ойын оқу пәндерінің мазмұнымен тығыз ... ... ... ... ... ... сай ... ойын түрлері ойын Элементтері оқушының ойлау
белсенділігін арттырады. Сондықтан ... әр ... ... ... орнымен қолданса, оқушының ынтасын арттыра отырып, пәнге деген
қызығушылығын, білімі мен ... сол ... ... ... ... ... әр түрлі ойын түрлерін жүргізуден басқа өлең,
тақпақ, жаңылтпаш, жұмбақ, мақал-мәтелдерді қолдану, түрлі дидактикалық
материалдарды ... ... ... ... ... тілі ... ... ойын түрлерін жүргізуге болады: ңКім көп
біледі?ң ойын тәртібі бойынша мұғалім және оқушының алдында санағыш жатады.
Берілген тапсырмаға ... ... ... ... бала таяқшаларды қорапқа
салып отырады.
А н а т і л і ... ... ... ... ... (Ел аузынан)
Сабақтың мақсаты:
а) білімділік: Оқушыларға мәтін мазмүнын таныстыру және оның негізгі
идеясын ұғындыру. Олардың сөздік қорын молайту, тілін ... ... 1. ... ... ... ... арқылы
қарапайым мінездеме беру дағдыларын жетілдіру.
2. Оқушылардың ойлау ... ... ... ... ... тәрбиелік: Оқушыларды ақылды, қайратты, қанағатшыл және еңбекқор
болуға тәрбиелеу.
Сабақтың ... ... ... суреттер, тірек сөздер
жазылған қағаз.
Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап, талдау-жинақтау, пікірлесу.
Сабақтың ... Жаңа ... ... ... ... ... сәлемдесу, олардың назарын сабаққа аудару.
ІІ. Үй тапсырмасын ... ... ... ... біз бүгін ңҚанағат қарын тойғызарң атты жаңа тақырыппен
танысамыз.
- Ертеде бір оқымысты болыпты. Ол ... ... ... ... тілін біледі екен.
Бір күні ғұлама бақ ішінде келе жатып, құмырсқаның илеуіне тап болады.
Әлгі адам бір құмырсқаны ұстап алады да:
- Сенің ... неге ... ... ... ... неге ... ... көп.
- Ал белің неге жіңішке?
- Қанағатым көп, - дейді құмырсқа.
- Егер ... бір ... ... ... қаншаға жеткізер едің? –
дейді.
- Бір жылға жеткізер едім, - депті құмырсқа.
Оқымысты құмырсқаны сауытқа салап, ... ... бір ... ... жыл өткен соң сауытты алыпқараса, құ мырсқа бидайдың жартысын ғана
жепті.
- ңБір дән ... бір ... ... - деп ... жыл ... ал сен
жартысын ғана жепсің. Оның ... – деп ... ... Иә. Ол ... бір жылда жеп бітірсем, қазір менің халім әлдде қайда
жақсы болған болар еді. Бірақ сен бір ... ... мені ... ... мен ... ... ... болар едім. Сол
себепті, бір жыл бойы ... ... ... қылдым, - дейді.
- Егер босатуды ұмытып кетсем, қалған жарты дәнді қанша уақытқа
жеткізген ... ... ... ... ... ... едім, - депті құмырсқа.
ІV. Сергіту сәті.
V. 1. Мәтінді мәнерлеп оқыту
3. Ролге бөліп оқыту.
4. Автор.
5. ... ... Жаңа ... ... ... ояту.
Әр топқа тапсырмалар беру.
1 – топ. “Құмырсқа туралы мәтін жаз.
Бір күні келе жатып, бір топ құмырсқаның дән, құрт т.б. ... ... ... Олар ... ... ... ішіне кіргізіп, тысқа қайта
шықты.
2 – топ. “Құмырсқа туралы білгенін еске ...... ´зі ... ... ... ауыр ... ... – топ. Ассоцициялау.
топырақ аяғы ... ... ... белі ... ... тапсырма беру.
1 – топ. Тірек сөздермен әңгіме құрау.
Оқымысты, құмырсқа, илеу, ақыл, ... – топ. ... ... ... ... сауытқа салып, қасына бидайдың бір дәнін
қояды. Ертеде бір оқымысты ... ... бақ ... келе ... ... тап ... – топ. ... жұмыс.
Суреттерді ретімен қойып әңгіме құрау.
Қызықты оқиға.
Кеннеттен құмырсқаға айналып кеттім деп ойла да, қызықты бір оқиға
жаз.
Мен ойламаған ... ... ... ... Алдымен ін қазып алар
едім. Содан соң тыным таппай дән ... ... ... едім.
VІІ. Жаңа сабақты қорытындылау.
Дискуссиялық жұмыс.
- Оқымысты құмырсқаны сауытқа салып бір жыл бойы қамап қоюы дұрыс па?
- Иә.
- Дұрыс, ... ... ... қанағатын зерттеу арқылы оның
ақылды, қайратты, үнемшіл, қанағтшыл ... ... ... емес, себебі құмырсқа – еңбекқор. Талай жұмысынан қалды. Оны
бір жыл бойы ... қою ... ... ... ... Үйге ... беру.
Құмырсқаның “Қанағат қарын тойғызар” әңгімесін мәнерлеп оқып,
түсінігін айту және суретін салып ... ... ... мен қасқыр (литван ертегісі).
Сабақтың мақсаты: а) білімділік:
Оқушыларға ертегі мазмұнын меңгерту.
ә) дамытушылық:
Оқушылаға ... бере ... ... ... ... ой-
өрістерін дамыта отырып, өздіктерінен қортынды шығаруға машықтандыру ... ... мен ... ... ... ... ... тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: Сын тұрғысынан ойлауын дамыту технологиясы.
Сабақтың ... ... қима ... ... үлестірмелі
парақшалар.
Сабақтың жоспары:
1. Психологиялық дайындық.
2. Үйтапсырмасын тексеру.
3. Ой ашар. Жаңа сабақ.
4. Ой қозғау:
- мәтінді оқу.
- ... ... ... ... ... ... Ой ... сабақты қорыту.
6. Ойын ойнату.
7. Үй тапсырмасы.
8. Бағалау.
Сабақтың барысы.
I. Психологиялық дайындық.
Оқушылармен сәлемдесу, оқу ... ... ... ... ... жігерлендіру үшін мына өлең жолдарын айтқызудан бастадым.
Кел балалар ойнайық,
Ойнайық та ойлайық.
Қандай сұрақ болса да
Шешпей оны қоймайық.
- ... ... ... ... Күз ... ... қандай жеміс-жидектер піседі? Оларға нелер жатады?
- Ал дәнді дақылдай қай кезде піседі? Оларға нелер жатады?
- Олай ... біз өз ... осы ... дақылдармен тайық.
“Бидай”, “жүгері”, “тары”, “күріш”, “арпа”.
II. Үй тапсырмасын тексеру.
“Шегіртпе мен құмырсқа” мысалы. Әр топтан бір-бір оқушы оқиды.
- Шегіртке жазды қалай ... Ол ... неге ... ... ... не деді?
- Мысалды сахналау.
ІІІ. Ой ашар. Жаңа сабақ.
“Ребус” шешу. Жауабы “Егінші мен қасқыр”
- Біздің бүгінгі жаңа ... ... ... мен ... ... литван ертегісі. Балалар, ертегі дегеніміз не, кім айтады?
- Ертегі дегеніміз шындық өмірге ... ... ... ... ... ... ... литван халқын біліміз бе?
- Литван халқы, қазақ, өзбек сияқты бұл да бір ұлт. Оларда Европада
өмір сүреді. ... ... ... ауызға беріліп, неше жыл бойы
өмір сүреді. Сондықтан оның авторы ұмытылып ... ... ... ... деп атап ... Солардың бірі бүгінгі ... ... оқып ... Түсіндіремін.
- Тізбектей дауыстап оқытамын.
- Сұрақтар қоямын.
- Адам қандай кәсіппен айналысады?
- Ол қасқырмен не жайында әңгімелеседі?
- ... ... ... ... ... ... оқыту.
Сөздік жұмыс.
Диірмен – бидайды ұнтақтайтын құрал.
Кәсіп – айналысатын іс.
Сергіту сәті.
Егін шығып жайқалды
Желмен бірге шайқалды.
Уақыт бізді күтпейді
Орып алам егінді.
Топпен жұмыс.
- Тапсырмалар ... тобы – ... ... ...... тобы - ... мініздеме беру.
Қасқыр – жалқау
шыдамсыз.
“Тары” тобы - қима қағаздармен мақал құрастыру, мағынасын ашу.
“Еңбек етсең ерінбей
Тояды қарның тіленбей”.
“Еңбектің наны тәтті
Жалқаудың жаны ... тобы – ... ... ... ... ... шағын әңгіме жазу.
“Арпа” тобы – нан туралы, еңбек туралы, күз ... өлең ... ... айту.
IV. Сабақты қорыту.
“Бидай өсіру” ойыны.
- Балалар, қараңдаршы егіншінің бидайы қандай жайқалып өсіп тұр. ... ... етіп ... ... ... ... ба?
- Қане онда “бидай өсіру” ойынын ойнайық. Қай ... ... ... ... Ол үшін біз әр бидайдың артындағы сұрақтарға жауап
беруіміз қажет.
1. Егінші мен қасқыр не жайлы сөйлесті?
2. ... ... ... ... ... Нан ... дайындалады екен?
4. Еңбек туралы мақал айт.
5. Мақадың мағынасын түсіндір.
6. Жұмбақты шеш.
7. ... ... ... Үйге тапсырма беру.
Ертегіні түсініп оқу.
VI. Бағалау.
Оқушылардың білім дәрежесіне қарай бағалау.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Визуалды тілдерде графиканы программалау. Нұсқаулық54 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Балаларды санға үйретуге ақыл-ойдың әдістері25 бет
Болашақ педагогты жеткіншектердің көркемдік мәдениетін қалыптастыруға даярлау82 бет
Дүниетану пәні4 бет
Заем шарты туралы17 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері5 бет
Смиттің зерттеу әдісі және пәні5 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь