Жер планетасының эволюциясы

Жерді Күн жүйесінің планетасы және аспан денесі ретінде қарастырсақ, ол диск тәрізді айналып тұрған газды - шаңды бұлттан 4,7 млрд жыл бұрын пайда болған. Қазіргі кезде осы бұлттың температурасына деген көзқарас бойынша зерттеушілердің бірнеше тобын көрсетуге болады. Олардың бір тобының ойы бойынша (В. Гольдшмидт, Г. Джеффрис, В.Г.Фесенков және т.б.) протопланеталық бұлт ыстық болған десе, ал зерттеушілердің екінші тобы (В.И.Вернадский, О.Ю.Шмидт, Р.Руби, А.П.Виноградов және т.б.) бұл бұлт суық болған деп есептейді.

Жер Күнді 30 шақ/сек жылдамдықпен айналады. Протопланеталық газ-шаңды бұлттарда да заттардың осы айналу жылдамдығы сақталған. Центрге тартқыш күштердің әсерінен, бұлттағы қатты бөлшектер бір - бірімен соқтығысып, бір – біріне жабысып, қар түйіршіктері секілді жинақталып ірі ірі денелер түзген. Планетамыздың массасының “жинақталып” түзілу үрдісі басында аса үлкен жылдамдықпен жүреді. Сағат сайын Жерге орта есеппен алғанда 10-15 млрд тонна метеорит заттары түсіп отырды. Жер орбитасынан шаңның көтерілуі жер массасының өсуін бәсеңдетті. Көрсетілген үрдіс әлі күнге дейін өте баяу болса да орын алуда.
Қазіргі кезде Жер массасының космостық шаң мен метеориттердің есебінен “өсуі” жылына 100 млн тоннаға жуық болып отыр.Жердің суық заттарының аз уақытта жинақталып, сығылуы және химиялық элементтердің радиактивті ыдырап кетуі бастапқы геосфераның еруіне әкеліп соқты
        
        Жер планетасының эволюциясы
Жерді Күн жүйесінің планетасы және аспан денесі ретінде қарастырсақ,
ол диск тәрізді айналып тұрған ... - ... ... 4,7 млрд жыл ... болған. Қазіргі кезде осы бұлттың температурасына деген ... ... ... ... ... болады. Олардың бір тобының
ойы бойынша (В. Гольдшмидт, Г. ... ... және ... бұлт ... ... ... ал зерттеушілердің екінші тобы
(В.И.Вернадский, О.Ю.Шмидт, Р.Руби, А.П.Виноградов және т.б.) бұл бұлт ... деп ... газ – ... ... ... ... Күнді 30 шақ/сек жылдамдықпен айналады. Протопланеталық газ-шаңды
бұлттарда да заттардың осы айналу жылдамдығы сақталған. Центрге ... ... ... ... ... бір - бірімен соқтығысып, бір
– біріне жабысып, қар ... ... ... ірі ірі ... ... ... ... түзілу үрдісі басында ... ... ... ... ... ... орта ... алғанда 10-15
млрд тонна метеорит заттары түсіп отырды. Жер орбитасынан шаңның ... ... ... ... ... ... әлі күнге дейін өте баяу
болса да орын алуда.
Қазіргі кезде Жер ... ... шаң мен ... ... ... 100 млн ... жуық ... отыр.Жердің суық заттарының аз
уақытта жинақталып, сығылуы және химиялық элементтердің радиактивті ... ... ... ... ... ... “Аймақтық еру” деген атқа
ие болған бұл үрдістің нәтижесінде геосфераның орталығына ауыр элементтер
шоғырланып, олар ... 7000 км ... ауыр ... ... Ядродағы
температура мен қысымның ... ... ... кез ... зат
металлдық күйге айналады. Атомдардың электрон қабаттары бұзылған кезде,
экваторға ... ... алып ... ... ... бұл шар ... сақиналары ось ... ... ... ... ... өріс ... Сол себепті Жер
дегеніміз аса
Жердің ішкі құрылысы
ірі магнитті диполь, яғни – екі ... ... Бұл ... өріс ... ... ... жібере алатын космостық сәулелерді зарядталған
бөлшектерінің ағынынан қорғайды. Бірақ Күн белсенділігінің ... ... ... ... осы ... өрісі арқылы кейде өтіп те кетеді,
бұл кезде Жерде магнитті дауылдар ... ... ... ... пайда болады.
Жер затының тығыздығы бойынша бөлінуі бұл аса күрделі үрдіс және ... ... де орын алып ... Бұл үрдіс ядро мен жер мантиясының
шекарасында, яғни 3 мың ... ... ... ... ... ... жорамал
бар. Бұл жерде радиактивті ыдырау реакцияларының нәтижесінде бөлініп шыққан
энергия әсерінен төменгі мантияның ... ... ... ... ... ал ... заттары мантияның жоғарғы қабаттарына көтеріледі.
Мантияның өзінің заты өте тығыз, жабысқақ, басым көпшілігінде ... ... ... себебі көбінесе силикатты материалдардан түзілген.
Осының негізінде Жер темір-никельді ядро мен мантиядан тұрады деуге
әбден ... ... ... ... ... ... қабаты Жердің
қызып тұрған ішкі бөлігінен бөлінетін жылудың, қазіргі ... ... ... ... ... ... бөлігінде қысым аз
болғандықтан, сол бөлікте тау жыныстары көбірек балқиды. Бұл ... ... ... ... ғана ... яғни ... үрдісі жаппай емес
аралық. Балқу нәтижесінде астеносфера деп аталатын ... ең ... ... ... ... - ... сфера) балқыған күйде
болғандықтан ағуға деген ... өте ... ... Жер ... ... болған сәттен астеносфераның ... ... ... ... ... ... осы бөлігінде вулкандардың тамырлары орналасқан. Сондай
- ақ осы жерде заттардың өзгеруі ... Бұл ... ... ... мен
жинақталуы арқасында вулкандар мен жер ... жер ... ... мен ... туғызатын үрдістер орын алады.
Магма жыныстардың кейбір ғана ... ... ... ... де ... ... бөлек болады. Оның құрамы ... ... ал ... ... ... ... қабаттарынан елеулі
түрде аз болады.
Жеңіл базальтты магманың бөліктері ... ... ... ... ... ... Ауыр силикаттардың мантияның терең қабаттарына
төмендеп және Жердің бетіне базальтты магмалар неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... қыртыс пайда болған.
Сонымен, базальтты қыртыс, мантия және ядроның таңдамалы (аумақтық)
балқуы үрдісінің нәтижесі екендігі бізге белгілі ... Бұл ... ... бастапқы магманың дифференциациялану және жер қабығын құрайтын тау
жыныстарының түзілу процестерінің ұзақ ... ... ... ... ... ... үгілу екінші үрдіс болып есептеледі.
Жердің беті ... жер ... яғни ... ... 40-60 шақырым және мұхиттардың түбінде 7-10 ... ... Ол ... беті ... ... су және ... газдары бар
базальтты магманың Жердің бетіне шығуы нәтижесінде пайда ... ... бұл ... ... литосфераның түзілуіне де себеп болған. Базальтты
литосфераның түзілуі вулкандардың белсенділігінің күрт ... ... ... ... газы, сутегі және су буларының шығуына ... ... ... ... ... мен гидросферасы пайда
болған, бастапқы кезде олардың барлығының да ... көзі ... ... мен гидросфера метан, су булары, аммиак, сутегі, азот және
көміртегі тотықтарының біршама ... ... ... ... мен
заттар біздің заманымыздағы вулкандар шығаратын газдардың құрамында да бар.
Бос оттегі болған жоқ. ... ... ... ... ... болған.
Жер тарихының бастапқы кезеңінде атмосфера мен гидросфера аса жоғары
температураның әсерінен, қосарланған күйде, яғни ... ... ... ... жоқ. Осыдан кейін орын алған геохимиялық,
геологиялық үрдістерге және температураның төмендеуі әсерінен таяз ... ... ... ... оның ... ... ... кездегі көлеміне
жетті.
Су буы конденсацияланып, жаңбыр болып жауып отырды, нәтижесінде ол
базальтты жыныстарды ... ... ... ... бөлшектерін
үгітіп, оларды төмен аймақтарға шығарып көлдерді түзді. Бұл ... ... ... ... мұхитты құрды.
Әлсіз гравитациялық күштер мен жоғары температураның әсері, планета
пайда ... ... ... заттардың көпшілігінің планета аралық кеңістікке
шашырап кетуіне себеп болды. Бұл кезде ұшпайтын минералдар – ... ... ... ... ... ... Азоттың басым
бөлігі ұшып кетті, себебі нитридтер тұрақсыз және оңай ұшып кетуге бейім.
Сол себепті қазіргі ... ... ... ... 0,034 ... ... Жер ... қабығы жоқ ортасынан бөлінген ... ... ... жер ... - жұқа ... ... ... дегеніміз -
сұйық ақуыз, ал ядро - жұмыртқаның сарысы.
Осылайша алғашқы геосфераның алдымен қатты қызып, ... суып ... ... әртүрлі агрегаттық күйлеріне: қатты қызған ауыр
металлдық ... ... ... мантия, қатты литосфера, сұйық гидросфера
және газды атмосфераға дифференциациялануына әкеліп соқты.
Жер эволюциясындағы негізгі ... ... ... ... ... ... нәтижесіндегі салмағы ауыр
заттардың төмен, Жердің орталығына түсіп, ал салмақтары жеңілдеулері жоғары
көтерілуі. Осының нәтижесінде Жер ...... ... ... ауыр ... ... бөлінді.
Қазіргі кезде Жердің қабаттары жоғарыдан тереңге ... ... (5.3 х1021 г ауа – ... ... ... гидросфера (1.46 х1024 г су - Жердің массасының 1/4000);
3) жер қабығы (4.7 х1025 г, орташа қалыңдығы 33 км - ... ... ... ... ... ... 83% және ... 65%);
5) ядро (Жердің массасының 34%).
Жердің қозғалмалы қабаттары - ... мен ... ... ... қабатын құрайтын тау жыныстарының бұзылу үрдістеріне әкеліп соқты.
Мысалға, атмосферасы мен гидросферасы жоқ Ай мен ... ... ... ... ... бұзылмайды, сондай – ақ аталған планеталарда
аспан денелерінің құлауынан қалған кратерлер көп уақытқа дейін сақталады.
Біздің ... ... онда ... мен ... аса күрделі. Оның күрделілігі соншалық, жердің бір нақты
геометриялық фигурамен теңестіру мүмкін де емес. ... ... ... оның ... ... үшін “геоид” деген түсінік енгізілген. Бұл
ойдан шығарылып отырған түсінік, яғни бейнелі ... ... ... ... нүктесінен алғанда Жер «орталығына» перпендикуляр шама.
Осындай геоидтің бетінен ... ... 6370 км ... ... ... Жердің бетін жасанды серіктер арқылы зерттеудің
нәтижесінде оның жүрекке ұқсас ... ... ... ... ...
кардиоид деп атау ұсынылды. Оңтүстік полюсте планета сыртқа қарай шығыңқы
болса, солтүстік полюсте ішке ... ... ... ... нысанының
себебі ғылымда әлі күнге дейін қанағаттандырарлық түсіндірме тапқан жоқ.
Планетадағы заттардың ... ... ... затымен төмендегі негізгі үш түрлі ішкі процестер үнемі жүрген
және қазір де орын алып отыр:
1. Біз ... ... лава ... ... ... тау
жыныстарының (магмалардың), ыстық заттардың қозғалысы.
2. Біз жыныстардың жоғары, төмен немесе жан-жаққа қозғалыстары арқылы
ой - ... ... ... қатты жынытардың қозғалысы.
3. Жердің терең қабатында орналасқан жыныстардың аса жоғары қысым
және температура әсерінен әртүрлі ... ... (бір ... ... ... ... ... қозғалмалы екі қабаты - гидросфера ... ... ... мен ... әсерінен тау жыныстары мен судың ... ... ... жүріп, жыныстардың ішкі байланыстарына ... ... ... бұзылуына әкеліп соғады. Бұл химиялық қарым - қатынас
тау жыныстырында ауаның әсерінен үнемі ... ... Ауа мен су ... болады. Жердің бетімен қозғала отырып, олар ... ... да ... ... Тау ... ... ... күшімен тікелей байланыста болғандықтан, ауа мен су ... ... ... ... төмен орналасқан аймақтарына қарай
тасымалдайды. Ерте ме, кеш пе, бұл ... ... ... үстіне бірі
тұрған қабаттар түрінде қалыптасады.
Ертерек түскен қабаттар кешірек ... ... ... ... мен ... ... ... көп шақырымдық шөгінді жыныстарды
құрайды.
Аккумуляция ( Эрозия ( ... ( ... ... ... жыныстар
( ( ... ... ... ... ( ... ... ( ... жыныстары заттарының айналымы;
Сол жақта - өзгерістердің реті;
Оң жақта – тау жыныстарының өзгерісінің реті.
Магмалық жыныстар ... ... ... ... кейін салқындап,
суынуы нәтижесінде пайда болады.
Метаморфоздық жыныстар - қатты жыныстардың балқымай, ... ... ... ... ... ... жыныстар.
Жердің бетінде жыныстардың көрсетілген үш түрі – ... және ... ... ... Олар ... ... себептермен – вулкандардың атқылауы, таулардың түзілуі, ... ... ... жердің терең қабаттарында орналасқан ... ... ... ... ... ... қағидасы. шотландиялық ғалым Джеймс ... ... ... ... айналымы жайлы теориясын негізге ала
отырып, Өзектілік қағидасын ойлап шығарып, оның мынадай екі ... ... ... Жердің бүкіл геологиялық тарихының басым көпшілік
кезеңдерінде ... ... ... Жер тарихында қазіргі күндері орын алып отырған үрдістер
әрқашан жүріп ... және ... ... да ... замандағыдай
болды.
Яғни, кез келген жыныстың жасын мұқият зерттейтін болсақ, біз олардың
түзілуіне себеп ... ... ... ... ... ... ... уақыты мен орнында болатын құбылыстар мен ... ... ... ... ... мәні ... Бұл ... Жердің тарихын қайта өңдеуге мүмкіндік береді.
Континенттер эволюциясы. Мобилизм теориясы.
Литосфералық плиталар
Жер қатты деген түсінік адамдардың санасында берік орын ... ... ... ... алып ... ... ағып жүретінін және үнемі
қозғалыста болатындығы түйсіну қарапайым сана үшін әлі де өте ... ... ... картасына қарайтын болсақ, континеттердің
жағалаулары үлкен су кеңістіктерімен қоршалғандығын және континенттерді бір
біріне жақындатқанда жағалаулары дәлме – дәл ... ... ... де, ... ... өте ертедегі кезеңдерінде бұл континенттер
біртұтас болған деп айту да негізсіз ... ... олар ... ... дейін Атлант мұхитын кеңейтіп жан-жаққа қарай жылжу үстінде.
Материктердің қозғалатындығы туралы идеяны Х1Х ғасырдың ... ... ... ... ... (1910) және
неміс геофизигі А.Вегенер (1912) ұсынды. Жер эволюциясы теориясының ішінде
мобилизм ... ... ... ... есімімен байланысты, ол бұл
теорияны 20 жылдардың соңына дейн толыққанды ... ... ... ... ... төрт ... – геоморфологиялық,
геологиялық, палеонтологиялық және палеоклиматологиялық фактілер тобына
негізделіп, дәлелденген.
Қазіргі ... ... ... алты негізгі литосфералық плиталардан –
Евроазиялық, Африкалық, Индо-Австралиялық, Тынық мұхиттық, Америкалық ... ... ... ... ... ... кішігірім
плиталар орналасқан. Бұл плиталар салыстырмалы түрде тұрақты. Себебі ... ... ... ... ... қозғалады. Мантияның заттары терең
қабаттардағы жоғары ... ... ... ... ... ... қозғалыста болып тұрады.
Плиталар арасындағы шекаралар ... ... ... ... Олардың біреулері бір-біріне қарама-қарсы бағытта қозғалып жатса,
екінші біреулері ... ... бірі ... үшіншілері жан жаққа жылжып,
тағы да ... бір - ... ... ... бағыттарда қозғалып жатады. Тап
осы
Пангеяның палеозой эрасынын соңындағы ... ... ... жер ... мен ... ... ... ажырау жылдамдықтары әртүрлі, мысалға: Атлант
және Тынық мұхиттың ... ... бұл ... ... 2-2.5 ... ... ... шығыс бөлігінде 10-12 см – ге тең.
Геологтардың мәлімдеуі бойынша, осы тектоникалық белсенділіктің жоғары
кезеңдерінде магматизм де ... ... ... ... ... арқылы қысқа миллиондаған жылға ғана созылған тектоникалық-
магмалық ... ... ... 150-500 млн ... ... ... күйдегі эралармен кезектесіп отыратындығы дәлелденді.
Жердің ... ... ... тіршілігі (катархей эрасы) ... ... ... жоқ. ... ... катархей эрасында
базальтты лавалар атқылаған
Континенттердің мезозой ... ... ... ... ... ... ... мұхит және мұхитқа ұқсас
жер қабығы пайда болған. Шөгінді жыныстардың граниттену ... ... млрд жыл ... ... ... ... ... себеп
болған.
Келесі кезеңде, бұдан 2.7-1.7 млрд жыл бұрын жер ... ... ... және ертедегі платформалар пайда болған. Қазіргі кезде олар
он түрлі блок ... ... ... ... ... ... ндістандық, Африко-Аравиялық, Солтүстік-Америкалық, Оңтүстік-
Америкалық, Австралиялық және Шығыс-Антарктикалық болып ... 1.5 млрд жыл ... ... атты ... пайда болған, ол
қазіргі Бүкіләлемдік мұхиттың 2/3 бөлігін құрайтын бір ғана ... ... 1.4 млрд жыл ... ... ... нәтижесінде жаңа
қозғалмалы қабаттар пайда болып, платформалар шөгіп, теңіз ... ... ... ... ... кезеңде (0.57-0.52 млрд жыл бұрын) Оңтүстік-
Америкалық, Африко-Аравиялық, ндістан, Австралиялық және Антарктикалық
платформалар ... ...... ... бұл ... және ... ... теңіздермен шектелген
болатын. Каледон тектоникалық-магмалық кезеңінде (0.46-0.41 млрд жыл бұрын)
Евразия, Солтүстік Америка және Гренландия ... ... ... ... ... ... - Лавразияны құрады. Лавразияға
0.33-0.23 млрд жыл бұрын ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік Америкамен қосылып Палео – Тетисті мүлдем жауып
тастады, ал өз кезегінде Гондвана мен Лавразия ... ... 90 млн жыл ... етіп, мезозойдың соңына қарай (230-67 млн.
жыл), яғни 170 млн жыл бұрын ыдырай бастады.
Литосфералық плиталардың қозғалу ... ... ... енді 250 млн ... соң материктер қайтадан қосылып, солтүстік
полюсте аса ірі ... ... ... деп ... ...

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
Биосфера ұғымы17 бет
Венера планетасы61 бет
Жер планетасының ғасырлар бойғы барлық жануарлар дүниесі мен адамзат баласы үшін тіршілік негізі.docx4 бет
Жер сілкінісі, сел, су тасқыны кезіндегі халықтың іс-әрекеті. қоршаған ортаның ластанушыларынан қорғану әдістері9 бет
Жердің жалпы ерекшеліктері6 бет
Нептун4 бет
Топырақ түзілу құбылысының кезеңдері5 бет
Экологиялық мәселелердің түсінігі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь